Đại Tập 130 · Bộ Kinh Sớ XVI · Số 1739 (Quyển 11–40)

Tân Hoa Nghiêm Kinh Luận - Quyển 31

TÂN HOA NGHIÊM KINH LUẬN

QUYỂN 31

Phẩm: MƯỜI THÂN VI DIỆU CỦA PHẬT

Có ba phần: Nghĩa phẩm, người thuyết, Nghĩa Văn.

Nghĩa Phẩm: thân đủ công dụng vi diệu của nghiệp.

Người thuyết: vì là báo thân, hạnh Phổ Hiền nên hành giả tự thuyết. Nghĩa Văn: 99 đoạn:

1) (1,5 hàng) thân vi diệu của Như Lai, 97 đoạn tiếp là 97 tướng tốt của Như Lai. Đoạn sau cùng : vô số tướng tốt của Như Lai. Thân vi diệu của Như Lai là quả của vô số hạnh độ sanh. như tướng tốt 32 báu vật trang nghiêm kim đỉnh, ánh sáng chiếu khắp mọi nơi. 32 báu vật là tướng chung của công đức. Hai báu vật là hai trí. Hai trí ba nghiệp là cội gốc nơi thể tánh tu phước lành. Quang chiếu nhứt thiết phương: phương pháp từ pháp trí căn bản thành tựu trí sai biệt. Vô lượng đại quang minh võng: quả của trí sai biệt tùy thuận căn tánh, thuyết giáo độ sanh. Trang nghiêm báu vật: phước tướng được trang nghiêm bằng hai trí. Bảo kế chu biến: dùng trí độ thoát chúng sanh. Bảo kế chu biến mật trí: từ bi như hòa, tùy thuộc độ sanh. Ánh sáng của báu vật chiếu khắp mọi nơi biểu hiện thân Phật: Từ trí căn bản phát khởi vô số trí sai biệt, hành vô số hạnh, thuần tịnh không ngăn ngại. Mỗi nghiệp có 10 báo tướng, kết hợp với hai trí , thành 32 báu vật. 97 tướng tốt là quả của hai trí ba nghiệp tu bảy phần giác và mười Ba-la-mật làm thanh tịnh chín phẩm phiền não của ba cõi. (Cõi dục có 1, 2 cõi trên có tám). Nhờ trí Ba-la-mật chín phẩm phiền não biến thành 90 tướng tốt, bảy phần giác thành bảy tướng tốt. Vô số tướng tốt bằng số bụi trong mười cõi Liên Hoa Tạng quả của hai trí chơn tạc, ba nghiệp để hạnh Phổ Hiền. Từ tự giáo Phổ Hiền. Từ hạnh của Phật, từ hạnh thuyết giáo đạt quả... tất cả đều từ bảy phần giác, mười Ba-la-mật, hai trí... kết thành (như trước). Cam Bồ thành tựu: cổ ba ngấn ở Ấn có Cam Bồ màu đỏ ba ngấn... như kinh.

Phẩm: CÔNG ĐỨC TƯỚNG TỐT CỦA NHƯ LAI

Có bốn phần: Tín: công đức tướng tốt của Như Lai có từ pháp thân lý trí. trí huệ diệu lý phá trừ phiền não. Nghĩa Phẩm: pháp thân trí căn bản tùy hành không thể tướng đem lại lợi ích cho mọi loài. Người thuyết: Như Lai. Bảo thủ: tiếp dẫn. Dòng pháp thân với trí vi diệu để chỉ dạy chúng sanh. Vì sao phẩm này do Phật nói? Vì hai ngu của quả Phật Bồ-tát không hiểu được. Lý trí pháp thân là thể không nương tựa của mọi hạnh, là điều kiện để thông hiểu vọng tình. Tướng công đức ấy được hình thành từ hạnh Phổ Hiền. Phẩm một tăng kỳ là pháp số rộng lớn. Phẩm này là công đức khôn lường của pháp thân trí thân không nương tựa , không thể tánh. Hai pháp này không do tạo tác, không do hạnh Phổ Hiền tạo nên mà là chỗ nương tựa cho mọi hạnh, là pháp thực hiện trọn vẹn hạnh Phổ Hiền đạt quả Phật Như Lai tự nói là biểu hiện mỗi vị tự nói pháp của mình để kẻ hậu học hiểu rõ. Phẩm này là công đức lợi sanh của pháp thân, trí thân không tánh tướng, là công năng đạt mười địa, không thuộc bi trí hạnh nguyện của những vị trước. Tuy hạnh quả và trí quả giống nhau nhưng căn cứ trên pháp để phân biệt địa vị thì phải rõ ràng. Có như vậy, người phát tâm mới không hiểu nhầm. Vì pháp thân và trí căn bản không do tu hành sanh khởi. Đại bi, trí sai biệt nương nơi trí căn bản và nguyện lực Phổ Hiền. Vì vậy vị hồi hướng thường dùng trí căn bản làm thể tánh tu tập. Pháp thân trí căn bản tuy là thể tánh của 37 phẩm trợ đạo, 13 la mật tạo lợi ích cho chúng sanh như vốn không thể tánh, không thành hoại. Đó là quả Phật thường hằng của Bồ-tát. Nghĩa Văn: 13 đoạn:

1) (3 hàng) thể dụng của ánh sáng.

2) (8 hàng) lúc ở cõi Đâu Suất, Như Lai phóng ánh sáng cứu khổ nơi địa ngục.

3) (42,5 hàng) chúng sanh cõi ác nhờ ánh sáng thoát khổ, sanh lên cõi trời, nghe pháp.

4) (4,5 hàng) các thiên tử đến thiên cung cúng dường nhưng không gặp Bồ-tát Tỳ-lô-giá-na.

5) (2 hàng) Thiên tử báo tin Bồ-tát vào cõi người độ sanh.

6) (14,5 hàng) chư thiên muốn vào cõi người cúng dường Phật nhưng trống trời vang tiếng bảo chư thiên biết Bồ-tát vốn không thể tánh, không đến đi, chư thiên hãy phát tâm bồ đề đoạn trừ nghiệp ác.

7) (27,5 hàng) trống trời vang tiếng Bồ-tát đoạn nghiệp ác đạt nghiệp không sanh.

8) (11,5 hàng) thiên tử thiên nữ đạt lợi ích.

9) (12 hàng) thiên tử cúng dường hương hoa, chúng sanh ngửi hương đoạn trừ tám vạn bốn ngàn phiền não, đạt căn lành tự tại, chúng sanh thấy lọng báo là vung trồng vô số căn lành.

10) (1,5 hàng) sự độ sanh rộng hẹp của Kim võng chuyển luân vương.

11) (4 hàng) lợi ích nghe danh hiệu Phật Trí Nguyệt.

12) (9 hàng) thấy ánh sáng Kim Võng chuyển luân là đạt pháp mười địa.

13) (21 hàng) khoảng cách nhìn của Kim võng chuyển luân.

13 đoạn này được tóm gọn trong ba ý:

1) Nguyên nhân có ánh sáng.

2) Nguyên nhân thấy ánh sáng.

3) Nguyên nhân trống trời vang tiếng pháp.

Ánh sáng tướng tốt có từ phân thân trí căn bản không thể tánh, không nương tựa. Tất cả chúng sanh đều có ánh sáng ấy, không do nguyện hạnh của Phổ Hiền. Nếu không có ánh sáng này thì không có công dụng rộng lớn. Đến quả Phật, trọn vẹn hai hạnh, hiển hiện công dụng lớn. Tạm nên ba ánh sáng tướng tốt:

1) Ánh sáng viên mãn vương: có từ trí căn bản không thể tánh không nương tựa, tự tại chiếu soi. Ánh sáng này là công dụng của tướng tốt vì phá trừ mê hoặc của chúng sanh. 700 vạn ánh sáng cũng là công dụng của tướng tốt. Đó là thể hiện sự đoạn khổ nơi sáu nẻo của bảy pháp bồ đề, phát khởi đạo pháp mười địa. 700 là hạnh nguyện khai ngộ chúng sanh của tám địa. Vạn: vạn hạnh bốn tăng kỳ: thể rộng lớn của ánh sáng.

2) Ánh sáng Trùng Vương chiếu soi vô số cõi nước mà lúc thiên tử cõi Đâu Xuất còn là Bồ-tát phóng đến cứu khổ địa ngục, chúng sanh ở đó đạt mười pháp thanh tịnh bỏ thân địa ngục, sanh lên cõi trời, nghe pháp đạt định ly cấu, phát tâm tu pháp mười địa hiểu rõ nhân tin tu ngày xưa không kiên cố, vì phóng dật nên sanh vào cõi ác, nay nhờ ánh sáng chiếu soi dứt trừ khổ não ba nghiệp như xưa. Đó là ba đời thành quả: tu mười tín nhưng tâm không kiên cố nên tạo ác, đọa vào địa ngục, nhờ ánh sáng thoát khổ sanh lên cõi trời, nghe pháp đạt mười địa. Từ đó nương trí huệ, phát tâm riêng tu định phương tiện đạt trí Phật, sanh trong nhà Phật, là đệ tử chơn chánh của Phật, sẽ thành tựu quả Phật như thái tử của chuyển luân vương (năm vị tu tập phóng ánh sáng như trước).

3) Ánh sáng trong lòng bàn tay phải hiện vô số thần lực tự tại là

cứu độ dắt dẫn chúng sanh. Nhân thấy ánh sáng: lòng tin từ đời trước. Như Kinh chép: đời trước, ngươi từng gần gũi thiện tri thức tuy tạo nghiệp ác đọa địa ngục nhưng nhờ ánh sáng chiếu soi, thoát khổ sanh lên cõi trời. Nếu đời trước không có lòng tin thì dù ánh sáng chiếu đến thân vẫn không hay biết. Nguyên nhân trống trời vang tiếng pháp: nhờ oai lực của Tỳ-lô-giá-na và oai đức của Bát-nhã Ba-la-mật. Ba nhân: lực định của Bồ-tát Tỳ-lô-giá-na, trí vi diệu tự tại không tạo tác của định không thể tánh, chúng sanh từng nghe pháp thân không thể tánh (định ly cấu, năm vị tu tập, phát được nói ở các hội, phiền não của sắc thanh hương... như trước).

———

Phẩm: HẠNH PHỔ HIỀN

Có bốn phần: Tên: hạnh Phổ Hiền Phật ở cội bồ đề là quả Phật, mười Bồ-tát... đại chúng là hạnh Phổ Hiền của Phật. mười đức Phật ở điện Phổ Quang trong lần thuyết thứ hai là quả, Văn Thù... mười Bồ-tát là hạnh Phổ Hiền. Phật Bồ-tát ở mười trụ... mười địa cũng thể. Ở đây quả Phật tự tâm, hạnh Phổ Hiền tự tâm) nghĩa của 11 phẩm mười định... như trước). Nghĩa Phẩm: hạnh Phổ Hiền tạo lợi ích cho chúng sanh. Nếu có lý trí mà không hạnh nguyện thì lý trí ấy chưa trọn vẹn trong sanh tử. Nếu có hạnh nguyện mà không lý trí thì hạnh nguyện ấy không thóat tục. Vì thế cần có đủ lý trí, hạnh nguyện. Người thuyết: Bồ-tát Phổ Hiền. Vì phần này là hạnh viên mãn của Phổ Hiền, là công dụng của lý trí pháp thân Phổ Hiền. Hai pháp ấy cần phải dung hòa nhau, nên riêng lẻ sẽ không viên mãn. Vì thế phẩm trước nên ánh sang của trí huệ pháp thân, phẩm này nêu hạnh Phổ Hiền. Nghĩa Văn: 15 đoạn.

1) (5,5 hàng) chúng sanh cách quả Phật quá xa, Phật chính là cảnh giới đã được nói ở trước.

2) (2,5 hàng) Phổ Hiền dạy: chúng sanh không bao giờ biết tội lỗi của mình như chúng ta không bao giờ thấy sự giận hờn của Bồ-tát.

3) (44 hàng) 100 chướng ngại à điều kiện tạo ra 100 vạn chướng ngại khác.

4) (1,5 hàng) Bồ-tát không sân.

5) Bồ-tát mong sớm thành tựu hạnh Bồ-tát.

6) Đủ mười pháp thanh tịnh.

7) Đủ mười trí lớn.

8) Đạt mười pháp vi diệu.

9) An trụ nơi mười tâm thù thắng.

10) (3,5 hàng) nghe pháp, cung kính thọ trì là phương tiện mau thành tựu qủa Phật.

12) (11,5 hàng) chánh pháp cảm động trời đất.

13) (10,5 hàng) Bồ-tát Phổ Hiền hiện khắp các cõi nước.

14) (7 hàng) Bồ-tát Phổ Hiền quán sát đại chúng nói ý Kệ.

15) Nói kệ. Nghĩa Văn như trước đã nói: đã lược nói một phần ở hai phẩm mười thân và công đức tướng tốt. Như Lai ra đời thuyết giảng cảnh giới công đức vì chúng sanh luôn sống trong tà kiến phiền não, xa cách đạo Như Lai, không biết Như Lai xuất thế. Về thật tánh, Như không sanh diệt. người sống trong Thánh đạo, trí c1nh hòa hợp, không thấy Phật ra đời, Niết-bàn, luôn dùng hai pháp định điều phục tà kiến, không thấy có sự ra vào, thành hoại tịnh nhiễm. Đó là sự ra đời của Phật. người chấp ngã, sở hữu của ngã là sống trong biên kiến.

Bốn đảo: vô thường chấp thường, vô ngã chấp ngã, không vui cho là vui, bất tịnh cho là tịnh. Tà kiến: ngược với chánh kiến. Kiết phược: mắt tay... những phép khác như Kinh. Người tu hành nên cẩn thận, đoạn trừ vọng tưởng, lĩnh hội ý đạo. Nếu còn chấp vọng thì không hợp đạo. Hãy nương bậc đại trí đoạn trừ kiêu mạn, cung kính tu tập hai pháp thiền, hiểu rõ thiền định của nhị thừa Bồ-tát và ngoại đạo trong quyền giáo. Nhờ đó hiểu chánh pháp, tâm chơn chánh, cầu trí sai biệt, dùng nguyện lực nuôi lớn tâm bi, thành tựu hạnh Phổ Hiền. Nếu không như thế, tâm ngạo mạng càng lớn, khởi sân hận, mở cửa chướng hoặc, bị các thần quỷ xấu hãm hại. Song nhờ tâm cầu đạo nên quỷ ác không hại được. Người tu hành hãy cẩn thận, cung kín cầu đạo, thường thọ từ đọc tụng phẩm hạnh Phổ Hiền, ba nghiệp luôn chơn tịnh. Kinh dạy: biết tâm trí chúng sanh là tha tâm thông vì đoạn trừ hoặc chướng phân biệt mình người, hiểu rõ tâm mình và tâm chúng sanh cùng một thể tánh. Từ đó biết được diệu lý của pháp Phật. Vì hiểu được thể tánh giống nhau của Thánh phàm, không phân biệt trong ngòai, thấy vô số cõi nước đều bình đẳng, tâm mình như hư không, sống trong trí rộng lớn, tự tại tùy thuận hiệnt thân độ sanh. Vì độ sanh nên làm mọi việc mà không chấp. Ba nguyên nhân cảm động trời đất:

1) Oai lực của pháp.

2) Bồ-tát nghe pháp vui mừng.

3) Như Kinh dạy : pháp vốn như vậy. Người thọ trì pháp này là tạo công lực sớm thành bồ đề. Không vọng tưởng, trí hiển hiện là bồ đề. Vô

số Bồ-tát từ cõi khác đến: viên mãn hạnh Phổ Hiền. Khen ngợi: khen ngợi việc khó nghe pháp. Thuyết pháp thậm thâm vi diệu của các đức Phật: hạnh nguyện Phổ Hiền là trí bi vi diệu của pháp giới, trong mỗi hạt bụi đủ trí thân, pháp thân cùng tên Phổ Hiền: hạnh pháp hòa hợp. Các Bồ-tát đến từ cõi Phổ Thắng nơi Phật Phổ Tràng tự tại. Sống trong pháp nhu hòa là Phổ Thắng. Phá trừ phiền não mình người là Tràng. Hạnh từ bi rộng lớn là Phổ Thắng Tràng. Tuy sống trong sanh tử nhưng không đắm nhiễm là tự tại. Đến: sự thăng tiến của năm vị. Nhờ thần lực Phật, mọi nơi đều vang tiếng pháp: ngữ nghiệp rộng lớn khai thị Bồ-tát hạnh: hạnh Phổ Hiền . Cảnh giới bồ đề Như Lai: trí căn bản pháp thân không tánh. Cảnh giới đại nguyện: bi nguyện của Phổ Hiền. Kiếp số như trước. Công hiệu sự ra đời của Như Lai: tùy căn độ thoát. Trồng căn lành đạt quả: phước đức độ sanh của Phật Bồ-tát. Bồ-tát thuyết pháp cho chúng sanh: lý trí cùng khắp không đến đi nhưng tùy thuận hiện thân giảng pháp. 121 hàng kệ nhắc lại mười pháp trên, trọn vẹn hạnh Phổ Hiền và bi trí.

———

Phẩm: NHƯ LAI XUẤT HIỆN

Có bốn phần. Tên: Như Lai xuất hiện nêu quả Phật khuyên mười tín tu tập ở lần thuyết thứ hai và sự dung nhiếp một trí đủ mười trí. mười tín nương trí căn bản thể bất động phát bi nguyện tu trí sai biệt, đến vị này là trọn vẹn. 5 vị trọn vẹn bi trí như việc Thiện Tài gặp đồng tử Đức Sanh đồng nữ Hữu Đức, Như Lai Từ Thị vì thế Như Lai phóng ánh sáng để hai Bồ-tát Văn Thù, Phổ Hiền thuyết giảng sự ra đời của Phật. Ng- hĩa phẩm: hạnh viên mãn của quả Phật. Nguyên nhân Như Lai phóng ánh sáng chiếu Phổ Hiền Văn Thù: ánh sáng phóng từ giữa long mày là trung đạo, chiếu đến đỉnh đầu Văn Thù là trí thù thắng của Phật khuyên Văn Thù hỏi về quả Phật. Ánh sáng từ kim khẩu Phật chiếu đến kim khẩu Phổ Hiền: Phổ Hiền là trí sai biệt, trả lời câu hỏi của Văn Thù. Vì sao Như Lai không tự nói? Đó là biểu hiện về pháp để kẻ hậu học noi theo không phải thật. Văn Thù là trí căn bản pháp thân Phật: Phổ Hiền là trí sai biệt tinh tấn tu hành. Vị này trọn vẹn hai trí căn bản sai biệt mới được gọi là xuất hiện. Vì từ pháp thân thanh tịnh hiện trí căn bản, trí sai biệt, thuyết giảng hạnh nguyện của mình hợp với công đức của Phật và chứng minh sự trọn vẹn bi trí của mình. Văn Thù, Phổ Hiền là lý trí

hạnh quả của Phật, thuyết pháp xuất hiện của Phật. Phật là trí căn bản, thể tánh không thể nói năng. Những gì nói năng được đều là trí sai biệt. Phật Tỳ-lô-giá-na xuất hiện trong đạo tràng bồ đề ở lần thuyết thứ một : biểu tưỡng để kẻ phát tâm tu học, viên mãn hai trí, đức Phật nơi mình là các đức Phật trong ba đời. Văn Thù, Phổ Hiền là pháp của các đức Phật. Người phát tâm cũng tu tập hai hạnh Văn Thù, Phổ Hiền. Và đó là thể tánh dung nhiếp rộng lớn của thể trí bất động từ tín vị đến quả Phật (ba nhân quả thể hiện trong các phẩm như trước). Nghĩa Văn: Hai phần.

1) (103 hàng kệ) Như Lai phóng ánh sáng để hai Bồ-tát hỏi đáp.

2) (10 đoạn) Phổ Hiền thuyết mười pháp phần một có năm đoạn:

1/ (12,5 hàng) Phật phóng ánh sáng chiếu đến đỉnh đầu Văn Thù để Bồ-tát hỏi pháp.

2/ (20 hàng) Văn Thù khen ngợi công đức của Phật và ý nghĩa của sự phóng ánh sáng, đồng thời hỏi về cảnh giới của Phật.

3/ (35 hàng) Như Lai phóng ánh sáng chiếu đến kim khẩu Phổ Hiền để Văn Thù biết người sẽ trả lời.

4/ (20 hàng) Văn Thù xin thuyết mười pháp xuất hiện của Như Lai.

5/ (Từ bấy giờ đến quả Phật) Phổ Hiền thuyết mười pháp rộng lớn, thành tựu quả Phật. (Ý nghĩa của việc phóng ánh sáng chiếu đến hai Bồ-tát như trước).

Phần hai có 10 đoạn:

1) Mười sự xuất hiện vi diệu của Phật.

2) Mười thân rộng lớn của Phật.

3) Mười âm thanh mầu nhiệm của Phật.

4) Mười tâm vô lượng của Phật.

5) Mười cảnh giới rộng lớn.

6) Mười hạnh vi diệu.

7) Mười việc thành Phật.

8) Mười việc thuyết pháp.

9) Mười sự Niết-bàn.

10) Mười sự nghe hiểu thọ trì.

❧

Tân Hoa Nghiêm Kinh Luận - Quyển 32

TÂN HOA NGHIÊM KINH LUẬN

QUYỂN 32

Mười pháp rộng lớn về sự xuất hiện của Như Lai, mỗi pháp đều có mười ví dụ rõ như trong Kinh. Khư-đà-la: tên cây. Vi dân đà la: núi Trì biên. Mục chơn lân đà: núi Giải thoát, nơi ở của rồng Giải thoát. Mâu tát la :ngọc đỏ. mười pháp rông lớn về sự xuất hiện của Như Lai không phải là những ví dụ ấy. Ví dụ chỉ để giải thích một phần nào về ý nghĩa đó thôi. Vì pháp ấy vượt trên sự suy xét của tâm thức, không do tạo tác, tự tại đủ vô số công dụng, không thể nói năng ví dụ được. Các vị khác không hiểu được pháp này: hàng Thanh Văn Độc Giác Bồ-tát sanh về cõi tịnh của ba thừa, tiểu thừa, chưa chuyển tâm an trụ biến dịch sanh tử. Nếu phàm phu và ba thừa chuyển tâm thì đức Phật phó chúc pháp này cho họ. Nếu pháp của bậc Thánh diễn thuyết mà không có chúng sanh tu tập thì không gọi là lưu truyền phó chúc. Kinh nay phó chúc cho hàng phàm phu và ba thừa chuyển tâm để họ tu học, ngộ nhập gọi là lưu truyền. Không phó chúc cho Bồ-tát đã sanh trong nhà Phật. Nơi này có vô số Bồ-tát đạt mười địa, vì sao Như Lai lo sợ không có người tin hiểu, không thể truyền bá pháp này? (Như trước đã nói) Chỉ hàng đệ tử chơn chánh của Phật, sanh trong nhà Phật, trồng căn lành trong pháp Như Lai trí huệ giải thoát là nhà, đoạn trừ vọng kiến sanh trong nhà trí huệ không tạo tác không tánh của Như Lai. Trụ phát tâm thứ nhứt, địa bốn không đạt pháp giới, địa tám đạt một phần vô công dụng đều là người sanh trong nhà Phật, trồng căn lành trong pháp Như Lai. Như Lai thấy các pháp không tánh không tướng, không lấy bỏ vì tướng cảnh trí vốn là chơn như không sanh diệt. Trí Phật, trí chúng sanh và trí mình đều là không tánh không tướng, không trong ngoài, như hư không, nhưng đủ khả năng tùy thuận hiện thân độ thoát chúng sanh, không từ đâu đến, không đi về đâu, tâm cảnh là huyễn ảo. Người thông hiểu như vậy là người sanh trong nhà Phật, trồng căn lành trong pháp Như Lai. Trồng: tu học trí huệ chơn như của Như Lai phàm phu tu học trí huệ chơn chánh của Như Lai là làm cho hạt giống Phật

không mất. Và như thế thì pháp được phó chúc lưu truyền. Kinh dạy Bồ-tát tu sáu Ba-la-mật nhưng không nghe hiểu pháp này thì chưa phải là Bồ-tát chơn Phật, không sanh trong nhà Phật, là Bồ-tát quyền giáo quá không vô ngã, thích pháp xuất thế. Tuy hành sáu Ba-la-mật nhưng chán khổ thích sanh về cõi tịnh, chưa hiểu vô minh vốn là trí căn bản, còn vọng chấp, không phải là Bồ-tát nướng trí huệ tu tập, không chán thích cảnh giới chúng sanh là cảnh giới Như Lai, tâm chúng sanh là tâm Như Lai. Lúc thuyết phẩm này có 18 tướng chấn động. Lúc thuyết phẩm Phổ Hiền có sáu cách chấn động. Vì trực tiếp nói về thể tánh của hạnh nguyện. Phẩm này nói về sự viên mãn của bi trí, hạnh Phổ Hiền, lý trí pháp thân, cảm động cõi nước mười phương, chư thiên cúng dường, vô số trăm ngàn đức Phật xuất hiện chứng minh khen ngợi. Phật Phổ Hiền, tám Thánh đạo là hạnh Phật hành.

Tám Thánh đạo viên mãn cùng khắp mười phương. Vô số Bồ-tát được thọ ký một đời thành Phật: tự tu tập hạnh đạt quả, đó là chúng hóa độ. Một đời: Không thấy có ba đời, phàm Thánh cùng một thể. Một sát na đạt vị này là một đời, không thấy tánh ba đời. Pháp vốn như thế. Nếu thấy khác là sai lầm.Vô số chúng phát tâm bồ đề cũng được thọ ký trong vô số kiếp sẽ thành Phật tên Thù Thắng cảnh giới: Một sát na chánh trí hiển hiện, đoạn trừ mê hoặc trong vô số kiếp, đạt giải thoát. Đó không phải là con số thật. Nếu thấy thật thì còn vọng tưởng, không thành Phật. Trong pháp chơn như không có số kiếp dài ngắn. Chúng sanh được độ thoát ở một phương, mười phương cũng thế. Vô số Bồ-tát từ các cõi đến đây: hạnh Phổ Hiền rộng lớn, các Bồ-tát đến chứng minh pháp Phổ Hiền. Các Bồ-tát đến từ cõi Phật Phổ Tràng Tự Tại nước Phổ Quang minh: từ trí căn bản pháp thân vi diệu Từ trí phát khởi vô số hạnh nguyện như hư không pháp giới hành hạnh Phổ Hiền. Trí căn bản là cõi nước, trí sai biệt là hạnh Phổ Hiền, viên mãn trí bi. Pháp môn của phẩm này là thế; từ trí căn bản của Như Lai, hành trí sai biệt Phổ Hiền nên Phật tên Phổ Hiền là biểu hiện cho việc từ trí Phật hành hạnh Phổ Hiền. Vì tám Thánh đạo, mười Ba-la-mật không ngoài trí căn bản. Pháp này được thuyết giảng cho chúng sanh liễu ngộ, chúng sanh kém cõi không thể hiểu được. Việc này nên hiểu ý chung riêng giống khác của các vị trong toàn bộ Kinh. Phẩm này nêu quả viên mãn sau khi trải qua năm vị, là hạnh xuất thế độ sanh của đức Như Lai nơi mình. Phẩm này như biển lớn, sông năm vị đều chảy về. Như núi Tu di, các núi khác không cao bằng, như mặt đất nuôi lớn vạn loài, như hư không viên mãn trí thân pháp thân, như gương sáng lớn chiếu soi vạn tượng. Pháp môn

xuất hiện của đức Như Lai là dùng gương trí viên mãn thanh tịnh không hình sắc hiển hiện vô số hạnh Phổ Hiền độ thoát chúng sanh. Vì vậy, người phát tâm bồ đề nên tin rằng mình, chúng sanh đều có đủ trí đức tự tại như Phật, sẽ như Phật. Vì thế Kinh dạy: Ba ngàn đại thiên cảnh giới nằm trong một hạt bụi và ngược lại. Nghĩa là chúng sanh đủ bốn trí như Phật. phá trừ vọng chấp: Bồ-tát đạt pháp này thấy rõ chúng sanh cũng thế, dùng trí phương tiện vào sanh tử độ sanh, khai ngộ chúng sanh đạt trí Phật. Kinh dạy: như nước biển thắm nhuần khắp 80 ức thân trong cõi Diêm Phù: nơi nào cũng có nước, tất cả chúng sanh đều đủ khả năng quan sát đạt trí như Phật. Đại Bồ-tát nên biết mình đủ khả năng thành chánh giác. Vì các đức Phật cũng thành chánh giác như thế. Chúng sanh đủ khả năng thành chánh giác như Phật. Vì thể tánh của tâm phàm Thánh vốn thanh tịnh, chỉ vì mê mgộ nên khác nhau. Khi đoạn trừ vọng tâm thì đạt tư tánh không sanh diệt không chứng đắc, thành chánh giác, đem lại lợi ích cho chúng sanh. Đó là hạnh Phổ Hiền. Trí vi diệu là Văn Thù; nghiệp báo của trời người, địa ngục... hành trí sai biệt biết khả năng tạo lợi ích cho chúng sanh là Phổ Hiền; dùng tâm bi độ snah là Quan âm. Tu học ba tâm ấy là Tỳ-lô-giá-na. Tu tập thuần thục là tự tại, thông đạt mọi pháp là trí vô ngại. Tùy thuận hiện khắp mười phương nhưng không đến đi là thần thông. Trí sáng ấy ở trong vọng nghiệp vẫn không thay đổi, có gì là tu học chứng đắc, đoạn khổ? Việc xuất hiện của Như Lai biểu hiện cho chúng sanh vốn đủ trí vi diệu Văn Thù và hạnh Phổ Hiền, nào có phân biệt xưa nay, vốn cùng một thể tánh. Đó là dạy kẻ hậu học, tiến tu, không nên thấy khó khăn lâu xa. Kinh dạy: như hải ấn hiện thân chúng sanh: quả bồ đề nhay trong tâm hạnh. Đó là chánh giác. Vì bồ đề là diệu lý không thể tướng, không chứng đắc. Trí thông đạt pháp này là trí vi diệu. Từ trí vi diệu này soi chiếu muôn hạnh, không vọng chấp là chánh giác. Tác giả nói kệ: “Cảnh giới bồ đề của chúng sanh, thanh tịnh sáng suốt trí không hoại, trong áo sẵn có ngọc trí sáng, cớ sao lang thang khắp mọi nơi, xe báu rộng đẹp ở ngã tư, Văn Thù dắt dẫn Phổ Hiền hộ, trâu trắng khỏe mạnh đủ sức lực, tích tắc đi khắp không mỏi mệt, vì sao không đi xe báu ấy, lang thang khổ nhọc trong nhiều kiếp, không biết tự thân đủ trí sáng, cứ mãi cho rằng mình phàm phu, “Nghĩa là tin mình đủ cảnh trí hạnh nguyện như Phật, không thể tánh, không ta người, pháp giới duyên sanh không tạo tác, không chứng đắc, không trong ngoài. Nên quán sát biết mình người đều như vậy, đủ trí Văn Thù và hạnh Phổ Hiền...”

Phẩm: LÌA THẾ GIAN

Có năm phần: Tên: nghĩa, nguyên nhân thành chánh giác, người thuyết, nghĩa Văn. Tên: lìa thế gian, đức Như Lai thuyết pháp đem lại lợi ích cho chúng sanh, vào đời nhưng không đắm nhiễm là lìa thế gian. Phẩm này là hạnh thường của Phổ Hiền, kể rõ việc từ lúc Như Lai thành chánh giác đến lúc thuyết Kinh; là hạnh của các đức Phật, là 40 phẩm Kinh, trời người không ngoài một sát na, dùng trí sáng ấn định tất cả, trọn vẹn mọi pháp. Nguyên nhân thành chánh giác: Phật thành quả bồ đề ở điện Phổ Quang đạo tràng bồ đề nước Ma Kiệt đề: hạnh nguyện của năm vị đều từ thể hạnh Phổ Hiền. Ý nghĩa của 40 phẩm kinh tuy khác nhưng đều từ thể trí, được giàng nơi trong một sát na không trước sau, mười phương đều như thế. Người thuyết: Bồ-tát Phổ Hiền: Hai ngàn pháp môn này là hạnh thường của Phổ Hiền, Phổ Hiền giảng nói để kẻ hậu học noi theo, tám tướng thành đạo đều từ hạnh Phổ Hiền. Từ mười trụ đến mười hồi hướng dùng một phần tâm giác ngộ đoạn một phần phiền não thô, hành một phần bi trí nhưng chưa viên mãn hạnh Phổ Hiền. Vì thế quả Phật là Nguyệt, Nhãn, diệu. Ở đây, Phật tên Phổ Hiền. Vì trí căn bản đủ công dụng trí sai biệt, đem lợi ích cho chúng sanh là Phổ Hiền của mười định và của phẩm này. (Bồ-tát ba lần tìm không gặp Phổ Hiền như trước). Vì vậy từ phẩm mười định đến phẩm này là tóm thâu gốc ngọn, trọn vẹn việc thành chánh giác. Người phát tâm nên hiểu ý này để tu tập. Nếu thấy có trước sau thì không khế hợp ý Kinh. Hãy dùng pháp bình đẳng của thể dụng lý trí đoạn trừ vọng chấp. Chúng sanh tán loạn thì dùng định để điều phục, chúng sanh thích tịnh tịnh thì dùng bi trí, đại nguyện, pháp thân bình đẳng để điều phục. Pháp của năm vị điều phục tất cả. Người thuyết pháp này là người thành tựu quả Phật. Hai ngàn pháp này tóm thâu vô số hạnh Phổ Hiền. Địa tám bỏ chấp của địa bảy đạt vô công dụng. Địa 10 bỏ chấp Niết-bàn, thành tựu hạnh Phổ Hiền, vào sanh tử độ sanh, tự tại viên mãn. Nghĩa Văn: mười đoạn:

1) (8 hàng) khen ngợi pháp thành đạo( phần tựa của phẩm này).

2) (21 hàng) khen ngợi chí đức viên mãn của Bồ-tát.

3) (10 hàng) tên và chí đức của Bồ-tát.

4) (3,5 hàng) Phổ Hiền nhập định, 18 tướng chấn động, Phổ Hiền xuất định.

5) (72,5 hàng) 2000 câu hỏi về hành tướng pháp môn từ lúc phát tâm đến quả Phật của Phổ Hiền.

6) (từ bây giờ đến 2000 câu trả lời) Như Lai quán mười pháp thị hiện Niết-bàn, mỗi câu trả lời gồm mười pháp (như kinh) (đây là phần chánh).

7) (12,5 hàng) phó chúc lưu truyền pháp này.

8) (11 hàng) nhờ oai lực của pháp các đức Phật mười phương đều xuất hiện khen ngợi, ủng hộ.

9) (16 hàng) công đức của người phát tâm bồ đề.

10) (207,5 hàng kệ) các ví dụ biểu hiện hạnh nguyện đại bi lợi ích và pháp tu của Bồ-tát. Người phát tâm bồ đề nên cung kính thọ trì trang nghiêm ba nghiệp thành phát thân trí bi rộng lớn, thành tựu quả Phật, công dụng Phổ Hiền, đạt lý trí vô công dụng viên mãn, đoạn trừ vọng chấp đoạn thường có không, hiểu pháp không tướng, trí cảnh như huyễn, tâm cảnh không chủ thể. Người an trụ pháp Phật hiểu Phật không an trụ nơi nào. Người đạt pháp bình đẳng của Phật đủ trí lớn tùy thuận lợi ích mọi loài. Người đạt sự không chướng ngại: hiểu rõ phàm Thánh cùng một thể tánh, tự tại trước riêng chung. Người đạt pháp bất thoái: hiểu rõ thể dụng không tánh; hạnh nguyện không ngại: trí dụng cùng khắp không vướng mắc; an lập pháp vi diệu: đoạn mê sống trong trí. Ba đời Phổ Hiền: trí ấn xưa nay không nhanh chậm. Hiện thân khắp các cõi: đoạn trừ vọng tình trong ngoài lớn nhỏ, tâm như hư không, thể trí cùng khắp, tùy thuận hiện thân không đến đi. Thông đạt tất cả pháp: viên mãn trí sai biệt của Như Lai, đoạn trừ nghi hoặc. Thân vi diệu,trí viên mãn mà Bồ-tát cầu học: công dụng của thân sau cùng của Như Lai. Hiểu mọi nghĩa lý, hạnh rộng lớn, thân cùng khắp, hiểu biết tất cả, trí viên mãn, tự tại không dụng công không mỏi mệt, ứng hiện khắp mười phương, không vọng thức, tự tại trước mọi việc, không nương tựa, dùng một tiếng pháp dạy chúng sanh, tùy khả năg chúng sanh đều tỏ ngộ. Phẩm này là hạnh rộng lớn của quả Phật như việc Thiện Tài gặp Từ Thị, Từ Thị dạy gặp Văn Thù, thấy Phổ Hiền.

———

Phẩm: NHẬP PHÁP GIỚI

Có sáu phần: Tên: nhập pháp giới, người tin hiểu, đoạn mê hoặc thông đạt pháp: nhập; tánh của thân tâm cảnh giới không nương tựa: pháp; thông hiểu một nhiều, đoạn trừ phân biệt chơn giả: giới. Sống trong trí huệ không vọng thức: pháp giới; đạt vô minh, biến chúng thành công dụng của trí, không sống trong mê hoặc là trí không nương tựa. Trí thể rộng lớn hiện khắp mười phương chơn tục đều vi diệu, ngay mỗi lỗ chân lông hiện đủ mọi ảnh tượng thân hình, một hạt bụi gồm đủ vô số cọi nước, dung nhiếp đan cài, một tiếng nói vang khắp mọi nơi, không phân biệt lớn nhỏ, trí hiện tình đoạn. Nghĩa phẩm: pháp giới là cảnh giới không hư vọng, là quả trí thành đạo không trước sau của Như Lai, là thể tiến tu của năm vị, viên mãn tự tại. Nơi Phật an trụ: Như lai an trụ nơi vườn cấp cô độc rừng Thệ Đa nước Thất La Phiệt: trọn vẹn quả vị hạnh độ sanh trong cõi đời sau khi thành Phật. Dùng pháp giới làm thể độ nhị thừa, Bồ-tát cõi tịnh, không lập pháp môn năm vị, không trí sai biệt, hạnh Phổ Hiền tự tại độ sanh như các dòng sông chảy về biển không còn tên sông. Thất La Phiệt: Hiếu đạo, Văn Vật, đạo đức con người. Rừng Thệ Đa: Thệ: đi, qua, nhanh. Phật an trụ nơi này, chúng sanh đến nghe pháp được giải thoát. Rừng hạnh độ sanh của Phật như pháp giới rộng lớn che chở chúng sanh. Trí cảnh rộng lớn vô hạn của pháp giới. Người thuyết pháp: Đức Tỳ-lô-giá-na, là Phật của năm vị, là Phật Di Lặc trong tương lai. Là Phật của ba đời. Vì trong thể của pháp giới không có sự phân biệt xưa nay, nhanh chậm, cũ mới, thành hoại, độ sanh thành Phật nhưng không thấy có chúng sanh được độ. Về vọng thức chúng sanh khác Phật. Về thể tánh tất cả là một. Người thông đạt nhu vậy là người đạt sự hiểu biết của Phật, an trụ trí Như Lai, là công dụng của thể trí rộng lớn, thấy rõ mình người thần tâm là pháp giới. Có mười pháp:

1) Thần lực Như Lai: pháp được hiểu bằng thần lực Phật.

2) Pháp vi diệu: pháp môn không thể nói năng.

3) Hư không: các pháp như hư không.

4) Ánh sáng: ánh sáng hiện pháp phóng từ tướng lông mày.

5) Cảnh giới: cảnh giới dung nhiếp.

6) Quả Phật: sự trang nghiêm của pháp ba đời.

7) Pháp tánh: không chứng đắc tu tập.

8) Danh hiệu Bồ-tát: có từ hạnh nguyện.

9) Số lượng 500 Bồ-tát của năm vị.

10) Trí sáng: độ sanh trong mười cõi.

Người nghe pháp và thọ trì pháp không phải chỉ bằng tư mà là cả sáu căn đều nghe. Đại chúng tập hợp: Phổ Hiền Văn Thù là trưởng tử 500 Bồ-tát của năm vị. Các Bồ-tát này đều thành tựu hạnh Phổ Hiền. Văn Thù là pháp thân, là thể của trí căn bản; Phổ Hiền là công dụng của trí sai biệt. Vì sao 142 Bồ-tát thành 500 Bồ-tát? 100 Bồ-tát là mười Ba-la-mật trong thể pháp giới. Mỗi Ba-la-mật đủ mười Ba-la-mật. mười Bồ-tát là hạnh quả trong pháp giới. 40 Bồ-tát cùng tên của bốn vị, mỗi vị đủ mười Ba-la-mật, cộng thành 400. Cộng cả 100 Ba-la-mật trên thành 500. Đó là sự dung nhiếp đan cài trong pháp giới. Quan là mũ, trang sức trên đầu. Cũng thế, pháp giới là đỉnh của muôn hạnh trong quả Phật. Kinh này là pháp môn chung cho mọi pháp khác. 500 Thanh Văn là người nghe pháp. Các Bồ-tát, đại chúng mười phương: nhân quả trong pháp giới. Nghĩa Văn: có hai phần:

1) Từ bấy giờ Thế Tôn... rừng Thệ Đa. (1,5 quyển) Như Lai nhập định sư tử tần thân, phóng ánh sáng hiển hiện pháp giới để các Bồ-tát đoạn chấp năm vị đạt quả Phật tự tại không chứng đắc trong pháp giới.

2) Từ bấy giờ Văn Thù... cuối Kinh: nghe lời Văn Thù, đồng tử Thiện tài đi về phía đông, tùy căn tánh độ sanh, thành tựu hạnh nguyện để kẻ phát tâm hiểu được hạnh nguyện.

Phần một gồm 27 đoạn:

1) (1,5 hàng) phần tựa.

2) (49,5 hàng) số đại chúng.

3) (8,5 hàng) khen ngợi chí đức của Bồ-tát.

4) (3,5 hàng) khen ngợi chúng Thanh Văn;

5) (4 hàng) khen ngợi chí đức của đức Thế Tôn.

6) (3 hàng) đại chúng cùng thỉnh Như Lai thuyết mười pháp.

7) (6,5 hàng) người tin ngộ pháp này không nương tựa người khác.

8) (12,5 hàng) Đại chúng nêu 30 câu hỏi về hạnh độ sanh của Phật và Bồ-tát.

9) (13 hàng) Nhờ sức tam muội Như Lai thị hiện hạnh nguyện trang nghiêm ngày xưa.

10) (16 hàng) nhờ sức định của Phật, rừng Thệ Đa tự nhiên trang nghiêm xinh đẹp rộng lớn khắp mười phương.

11) (7 hàng) sự trang nghiêm bằng sức định và căn lành của Như Lai.

12) (14 hàng) thần lực trang nghiêm tự tại của Phật đại chúng

mười phương đều như vậy.

13) (11 hàng) hư không trang nghiêm báu vật.

14) (10 đoạn) Bồ-tát mười phương đến đại hội. Sáu đoạn trên là phần trả lời 40 câu hỏi, năm câu hỏi sau trả lời về thần lực và cảnh giới Phật. Đại chúng tập hợp là sự tu tập mười Ba-la-mật, trang nghiêm thân bằng hạnh nguyện viên mãn. mười Phật mười cõi nước là nhân quả của hạnh. mười Phật tâm vương là trí tự tại của Phật. Bồ-tát trang nghiêm là hạnh thuyết pháp độ sanh.

15) (25 hàng) khen ngợi công đức của Bồ-tát.

16) (50 hàng) Thanh Văn không đạt những pháp trên, chúng sanh không có căn lành thì không thấy sự trang nghiêm bằng thần lực Phật.

17) (10 ví dụ) Thanh văn không có căn lành rộng lớn như Bồ- tát nên tuy ở trong đại hội nhưng không thấy thần lực Phật. Thần lực của Phật khiến hàng thanh văn chuyển tâm hành từ bi, vào sanh tử độ sanh.

18) mười Bồ-tát nói kệ, các Bồ-tát ở mười phương đều nói kệ, khen ngợi pháp mình tu tập. Anh sáng nguyện của Bồ-tát Tỳ-lô-giá- na biểu hiện quả Phật, là hạnh Bồ-tát của quả Phật. Đó là khen ngợi chung để Bồ-tát quan sát cảnh rừng Thệ Đa, chín Bồ-tát sau là khen ngợi riêng.

19) (6 hàng) Bồ-tát Phổ Hiền dùng mười pháp phương tiện thuyết giảng định sư tử tần thân.

20) (từ mười pháp... pháp đầu) mười pháp vi diệu.

21) (6 hàng) Bồ-tát Phổ Hiền quán sát cảnh giới Phật, nói kệ. 10 hàng kệ nhắc lại mười pháp vi diệu. Vì thể tánh pháp không ngăn ngại, dung nhiếp một nhiều lớn nhỏ. Mỗi lỗ chân lông đủ vô số pháp: mỗi lỗ chân lông đủ vô số cõi nước, nơi nào cũng có Phật và các Bồ-tát. 21 đoạn trên: Như Lai dùng sức định khen Bồ-tát năm vị tiến tu hạnh Phổ Hiền nhập pháp giới viên mãn. Phần sau là phầnNhư Lai phóng ánh sáng để các Bồ-tát an trụ nơi định sư tử tần thân 21 đoạn trên là hạnh vô ngại của trí sai biệt. Phần phóng ánh sáng là hạnh tự tại của trí căn bản pháp thân không ngại. Lý trí thể dụng dung hợp nên văn Thù cũng nói kệ khen ngợi. Vì hai Bồ-tát là pháp bình đẳng trong pháp giới, là thể dụng của pháp giới. Thiếu Phổ Hiền là thiếu hạnh của trí sai biệt, chỉ là trí an trụ tịch tịnh. Thiếu Văn Thù, hạnh Phổ Hiền là hạnh hữu vi, vô thường. Đó là pháp của các đức Phật. An trụ nơi Phật an trụ: Phật an trụ pháp không trụ, trí không trụ trong thể dụng lý trí Văn Thù Phổ Hiền. Phổ Hiền là từ hạnh hiển lý, Văn Thù là dùng lý hiển hạnh. Về

cách thuyết giáo, các pháp có trước sau nhưng trong pháp giới không có trước sau. Đó chỉ là cách biểu hiện pháp. Định sư tử tần thân là pháp Phổ Hiền. Ánh sáng từ lông mày là pháp Văn Thù. Ánh sáng thuộc pháp thân trí vi diệu. Định sư tử từ trí căn bản là hạnh trong trí sai biệt. hai pháp hòa hợp mới là sự tự tại của pháp giới. Tự tánh của trí căn bản không nói năng, những gì nói năng được đều thuộc hạnh Phổ Hiền. Nếu không hòa hợp thì thuộc sanh tử của trời người, người đạt đạo chỉ là những kẻ hẹp hòi, là kẻ ở thảo am, không an trụ nhà pháp giới. Định sư tử tần thân là trí trí dung hợp của năm vị, đủ pháp lạc, là thần thông biến hóa cùng khắp của trí, không làm nhưng đủ công dụng, cõi Phật đan xen, rất nhỏ nhưng gần đủ vô số cõi, rất lớn nhưng có ngay trong một hạt bụi. Tần thân: vui vẻ thoải mái. Sự tiến tu của năm vị là sự mệt mỏi, ở đây là sự vui vẻ sau khi thành tựu viên mãn năm vị. Vì thế ánh sáng phóng từ lông mày là hiển hiện hạnh của trí căn bản. Văn Thù Phổ Hiền là thể dụng hòa hợp của pháp giới, không thể nói năng ghi chép. Song vì chỉ dạy kẻ mê nên cần phải nêu thứ lớp, nêu phương tiện tu tập để hiển bày lý trí. Trong mười Ba-la-mật, chín Ba-la-mật là pháp tu, trí ba-la-mật là quả. 21 đoạn trên là sự hòa hợp của thể dụng. Về vô trước môn, Phổ Hiền là chủ, Văn Thù là khách. Về vô ngại môn, Văn Thù là chủ, Phổ Hiền là khách. Chủ khách hòa hợp tự tại. Đoạn từ bấy giờ... vô ngại được phân thành sáu phần:

1) (43 hàng) nhờ ánh sáng Phật, các Bồ-tát đạt vô số thần biến.

2) (66 hàng) tên định.

3) (53,5 hàng) công đức mà Bồ-tát đạt được nhờ ánh sáng Phật.

4) (20,5 hàng) thần thông biến hóa trang nghiêm rừng Thệ Đa và mười phương của các Bồ-tát.

5) (26 hàng kệ) Văn Thù nói kệ nhắc lại pháp trên.

6) (63 hàng) nhờ ánh sáng của định Phật các Bồ-tát đạt từ bi độ sanh và thần thông vô hạn.

❧

Tân Hoa Nghiêm Kinh Luận - Quyển 33

TÂN HOA NGHIÊM KINH LUẬN

QUYỂN 33

Nghĩa Văn: trong phần “Đại chúng” có hai ý: Tên Bồ-tát, tên thanh văn. Tên Bồ-tát có sáu:

1) 142 Bồ-tát, Văn Thù Phổ Hiền, Phật tóm thâu nhân qua của năm vị, đả sáu tướng thành hoại...

2) Mười Bồ-tát tên Tràng: các Bồ-tát Pháp Huệ... đạt đến quả không tạo tác của pháp giới, từ mười trụ, dùng trí phá trừ phiền não đạt quả vị pháp giới.

3) Mười Bồ-tát tên oai lực: nhờ oai lực hạnh lành thành tựu quả hạnh pháp giới.

4) Mười Bồ-tát tên Tạng: chính là mười Bồ-tát Kim Cang Tràng... trong vị hồi hướng đạt quả pháp giới. Vị hồi hướng phá trừ kiến chấp, dung hợp lý trí bi nguyện, thành tựu các công đức, đạt đến quả vị trong pháp giới.

5) Mười Bồ-tát tên Nhãn: chính là 37 Bồ-tát của mười địa đạt đến quả vị pháp giới. Vì mười địa đủ vô số công đức, mắt pháp sáng suốt thông đạt mọi pháp. 40 Bồ-tát trên là quả vị trước vị pháp giới. Vì 40 Bồ-tát là 40 tâm đủ cả Văn Thù Phổ Hiền thành 42 đạo hiền Thánh, quả của pháp giới.

6) 100 Bồ-tát từ mười Bồ-tát tên Quan... chính là hạnh của mười Ba-la-mật trong trí căn bản, là thể viên mãn của một Ba-la-mật. (Trong một đủ 10, trong 10 đủ 100). 100 Bồ-tát là 100 Ba-la-mật. Kể cả 40 Bồ- tát thành 142, tùy vị tu tập Ba-la-mật thành 500. Vì thế Kinh dạy: 500 Bồ-tát đều thành tựu hạnh Phổ Hiền vì Phổ Hiền, Văn Thù, Phật là thể dụng của năm vị( như 500 đồng tử... ở trước đã nói). Tân Thanh Văn: Xá-lợi-Phất: mắt của mẹ ngài sáng đẹp như mắt chim thu, nên tên ngài là Thu tử. Mục Kiền liên họ Thái Thúc, mẹ của ngài là dòng dõi lục Đầu Tiên. Ma-ha-ca-diếp Ẩm quang, thân sáng như mặt trời, dòng dõi của tiên. Ly-bà-đa: cúng dường. Tu-bồ-đề: Thiện hiện. A-nậu-lâu-đà: Vô diệt. Nan-đà: hoan hỷ. Kiếp-tân-na: hoàng sắc, dòng dõi của Hoàng

Đầu Tiên. Ca-chiên-diên: Họ của một tông, là con cháu xa của họ ấy. Phú-lâu-na: (theo tên mẹ) Mãn từ. 10 Thanh Văn lớn thị hiện không nghe hiểu pháp vi diệu của Như Lai là để dạy những người thích pháp tiểu thừa, hướng chí cầu pháp đại thừa. 500 Thanh văn và đức Như Lai đã từng có nhân duyên với nhau, nên luôn tùy thuận hạnh nguyện của Phật. Nhập định Tần thân, cung điện tự nhiên biến rộng như hư không. Vì cảnh giới thường hằng của Như Lai là vô biên, đoạn tâm mê hoặc, thông đạt tất cả, tâm như hư không dung chứa mọi pháp. Đất bằng Kim Cang là quả của pháp thân đủ muôn hạnh. Ngọc ma ni: quả của trí căn bản. Vàng diêm phù đèn: sáng đẹp khác với vàng thường, là quả của tân nhu hòa Khiêm hạ. Ngọc như ý: quả của hạnh từ trí căn bản phát khởi trí sai biệt, tự tại vô ngại lợi ích tất cả chúng sanh. Nguy lâi huýnh đái: lầu gác cao đẹp nối tiếp nhau khắp cả pháp giới. Giai trì hiên hạm. Giai: bậc cấp; phía dưới bậc cấp là trì, phía trên bậc cấp là hạnh, ván báu lót trên hạm là hiên. Như câu: “Bằng hiên hạm dĩ diêu vọng” trong bài phú Đăng lâu. Tất cả đều trước trang sức bằng báu vật quả của trí sai biệt, là công dụng của trí căn bản vượt trên cảnh giới khác. Trang nghiêm báu vật là quả hạnh đạo lợi ích cho trời người. Lưới báu là hạnh thuyết pháp. Tường phẳng là giới báu. Cây là hạnh che chở chúng sanh. Tràng phan là hạnh hồi hướng. Sông báu là hạnh từ bi. Tất cả đều là quả báu của hạnh bằng trí. Thân tướng Bồ-tát trang nghiêm là dung hợp thể dụng. Bồ-tát cõi nước đan cài tự tại: trí căn bản là thể, trí sai biệt tạo nên quả báo ấy. Thần thông của tất cả các đức Phật đều không ngoài trí căn bản tự tại hòa hợp. Năm vị phải tu tập tất cả các hạnh mới đạt trí ấy. Nếu không như thế thì chỉ hiểu nhiều không ngoài một nhưng không nắm bắt được. Đó là lẽ tự nhiên. Rừng Thộ Đa... tất cả cõi nước đều không ngoài hai pháp:

1) Quả của hạnh bi trí đời trước.

2) Sự trang nghiêm của Phật, Bồ-tát.

Đó là phần trả lời 40 câu hỏi trước. 10 đoạn Kinh từ bấy giờ phương đông... Bồ-tát mười phương đến đại hội: vô số hạnh trong quả Phật. Tất cả đều là hạnh rộng lớn của quả Phật. vì thế cõi nước tên Kim Cang Đăng Vân Tràng. Vì tất cả các đức Phật đều từ trí kim cang hành mọi hạnh, phá từ phiền não. Phật tên Tỳ-lô-giá-na thắng đức Vươn: quả của hạnh. Bồ-tát tên Tỳ-lô-giá-na nguyện quang minh: quả của hạnh từ bi. Quả hạnh dung nhiếp. Vô số Bồ-tát đến: viên mãn hạnh nguyện Bồ- tát, hiểu được pháp này. Nghĩa là trọn vẹn hạnh Ba-la-mật. Các Bồ-tát đều trang nghiêm lưới báu: hạnh độ sanh viên mãn. mười phương cũng

thế ( Ánh sáng, Văn Thù độ Bồ-tát, dạy Thiền Tài... Phật Phổ Hiền là nhân quả thể dụng của năm vị như trước ).Phần từ Văn Thù... cuối Kinh có ba đoạn:

1) (Từ bấy giờ... bồ đề) tùy căn tánh vào đời độ sanh.

2) (Tuần tự đi về thành phía đông) Văn Thù vào đời thuyết pháp.

3) ( Từ bấy giờ... cuối Kinh) hiểu khả năng chúng sanh, giảng dạy đúng pháp.

Đoạn một có hai:

1) (20,5 hàng) Văn Thù cùng các Bồ-tát xin phép Phật đi về phía nam.

2) (86,5 hàng) sáu ngàn Tỳ kheo gặp Văn Thù đạt pháp nhứt thừa.

Nghĩa văn. Văn Thù từ lầu Thiệ Trụ ra đi: từ pháp than hiện trí căn bản, phát trí sai biệt độ thoát chúng sanh. Vô số Bồ-tát cùng đi: cùng ủng hộ đạo pháp độ sanh. Thần kim cang hộ vệ: oai đức của thần và Văn Thù. 42 chúng là 42 phương tiện độ sanh. Kim cang: trí sáng trong pháp thân. Thần cúng Phật vì chúng sanh: cung kính, hóa vô số thân cúng dường Phật và độ chúng sanh. Thần gió với mũ ma ni: từ trí vô cấu thuyết pháp độ sanh như gió xô đổ vạn vật và nuôi lớn vạn vật nhưng thể tánh không thật. Cũng thế trí độ sanh nhưng không đắm nhiễm. (Cưu bàn trà... như trước).

Đoạn hai có bảy:

1) (12,5 hàng) Xá Lợi Phất và sáu ngàn Tỳ kheo được độ thoát.

2) (16 hàng) Xá Lợi Phất khuyên các Tỳ kheo quán sát hạnh độ sanh của Văn Thu.

3) (10,5 hàng) Xá Lợi Phất khen ngợi công đức của Văn Thù, các Tỳ kheo mong gặp Văn Thù, Xá Lợi Phất thưa Bồ-tát Văn Thù.

4) (6,5 hàng) sáu ngàn Tỳ kheo đảnh lễ Văn Thù, phát nguyện.

5) (18 hàng) Văn Thù thuyết mười pháp không mỏi mệt, không thuộc hạnh nhị thừa, đạt hạnh Như Lai.

6) (16 hàng) Nghe pháp, sáu ngàn Tỳ kheo đạt định.

7) (6 hàng) Văn Thù khuyên các Tỳ kheo hành hạnh Phổ Hiền để đạt pháp Phật.

Nghĩa Văn: Ngàn Tỳ kheo là sáu vị. Xá lợi Phất và sáu ngàn Tỳ kheo là sự tiến cầu chánh pháp. Từ nơi ở đi ra: thóat khỏi sự hiểu biết của Thanh Văn quyền giáo, cầu pháp bồ đề. Đi quanh bên phải ba vòng là thuận pháp Phật, đi từ nam đến đông, bắc, tây, về nam: đi ngược với hạnh từ trước. Sáu ngàn Tỳ kheo không phải là người đạt quả la hán,

nhờ căn lành đời trước nên dễ phát tâm. Kinh dạy: họ từng cúng dường vô số Phật, hành vô số pháp lành: đời trước từng tin pháp giờ đầy lòng tin đã thuần thục. Ánh sáng công đức của Văn Thù mà Xá lợi Phất khuyên các Tỳ kheo quán sát là ánh sáng thường hằng của thân tâm thanh tịnh, ai thấy được đều vui vẻ. Quang võng: ánh sáng giáo pháp viên mãn trang nghiêm thân hình, ai thấy được đều đoạn Khổ. Con đường của Bồ-tát Văn Thù đi rộng tám bước, bằng phẳng: thân tâm luôn sống trong 8 Thánh đạo. Đi khắp đạo tràng mười phương: hạnh hóa độ chúng sanh. (Ánh sáng chiếu đến Văn Thù như trước) cây báu: quả của hạnh. Sáu ngàn Tỳ kheo quán sát Văn Thù, nghe pháp đạt tam muội vô ngại nhãn: đạt trí nhãn thanh tịnh sáng suốt không tướng trong pháp thân. Đoạn trừ vàng chấp, trí sáng biểu hiện: đoạn năm kiến, thông đạt các pháp. Từ oai lực của định tiến tu hạnh Phổ Hiền sẽ trọn vẹn các pháp. Vào đời thuyết giảng các pháp: Tháp miếu ở rừng Sa La, phía đông thành Phước.

Đoạn này có hai phần:

1) (7,5 hàng) Văn Thù vào đời độ sanh;

2) (8 hàng) Văn Thù thuyết pháp. Văn Thù khuyên các Tỳ kheo phát tâm bồ đề: Bồ-tát chỉ dạy chúng sanh hướng đến pháp tịnh. Vào đời: lòng từ bi độ sanh của Bồ-tát. Thành Phước: người ở đây tu pháp lành. Pháp định của bậc Thánh cũng là phước đức. Tràng có hai ý: các đức Phật đã từng ở nơi này đoạn trừ chấp trước. Nơi này từng có rừng trang nghiêm. Đại pháp miếu: tiếng tăm vang xa. Thuyết pháp chơn chánh đoạn vọng Kiến: đại; nơi an trí hình tượng của Phật: tháp miếu( còn gọi là Tràng). Trong Phạm Tăng chép: tháp này rất rộng, ở phía nam đánh trống, phía bắc không nghe. Sa la: cao. Trời rồng... tám bộ trời rồng thường cúng dường. Văn Thù cùng Bồ-tát bạn: sáu ngàn chúng. Thuyết giảng Kinh pháp: trí căn bản rộng lớn tùy căn độ sanh. Trăm vạn ức na du tha Bồ-tát bạn: trí sai biệt tùy thuận độ sanh. Vô số trời rồng liễn ngộ sanh thiên: tùy căn tánh, chúng sanh nghe pháp đạt lợi ích. Tùy căn tánh thuyết giảng: Văn Thù quán sát Thiện tài và đại chúng. Khuyên Thiện Tài đi về phía nam cầu học thiện tri thức: nhân quả tiến tu của năm vị để kẻ hậu học noi theo.

- Phần này có hai:

1) (94 hàng) Văn Thù tùy khả năng của đại chúng ở thành Phước thuyết giảng giáo pháp và khuyên dạy Thiện Tài cầu học thiện tri thức.

2) (Còn lại) biết khả năng, thuyết giảng giáo pháp để kẻ hậu học

noi theo.

Phần một được phân thành sáu:

1) (21,5 hàng): đại chúng tập hợp.

2) (25 hàng) Văn Thù quán sát nhân quả của Thiện Tài.

3) (6,5 hàng) Văn Thù thuyết pháp cho Thiện Tài.

4) (4,5 hàng) Thuyết pháp xong, Văn Thù ra đi.

5) (2,5 hàng) nghe pháp, Thiện tài vui vẻ cần cầu pháp vô thượng.

6) (34 hàng kệ) Thiện Tài nói về gốc khổ, xin thuyết pháp lợi ích. Bốn hàng kệ đầu nói Khổ sanh tử; 30 hàng kệ sau: Khen ngợi công đức của Văn Thù và xin thuyết pháp. Nghĩa Văn: 500 đại chúng: mười Ba-la-mật trong năm vị (như trước). Oai quang hách dịch: sắc thân sáng chói trang nghiêm của Bồ-tát Văn Thù. Văn Thù quán sát biết nhân quả của Thiện Tài: quả có từ nhân. Thai: từ đời trước từng tin mình đủ pháp thân thanh tịnh, trí sáng không nương tựa. Trí ấy là trí bất động. Biết vô minh của chúng sanh và mình là hạt giống của trí thanh tịnh pháp thân của Phật. Nhờ lòng tin hiểu ấy sanh trong nhà bảy báu. Bảy báu là quả của Bảy pháp trợ ngộ: quả của tám Thánh đạo. Vô số báu vật trong nhà: Quả của lòng tin tu tập mười Ba-la-mật... của năm vị. Lòng tin ấy trải qua nhiều đời không phải một đời. Song thời gian vốn không trước sau. Kinh dạy: đồng tử đã từng cúng dường vô số Phật: nhân tin từ xưa. Từng tu tập pháp: tu mười Ba-la-mật... các pháp của năm vị. 1mười pháp là nhân quả của năm vị như trước. 53 thiện tri thức là hành tướng của năm vị. Văn Thù Phổ Hiền Phật là nhân quả thổ dụng của quả Phật( như trước). Đó là nhân quả tiến tu của các Bồ-tát nhưng về thể tánh ba pháp ấy không phải là nhân quả. Như vua quan vốn không có phẩm trật. Với oai đức tự tại, tùy công lao mà có phẩm trật. Vì sao ở đây nêu Di Lặc là quả Phật mà không nêu đức Tỳ-lô-giá-na? Vì Tỳ-lô-giá-na và Di Lặc là một. Vì thế có câu: trong lầu gác Di Lặc biết rõ ba đời trong một sát na. Vì tất cả đều từ trí căn bản không trước sau. Chúng hội của các đức Phật thanh tịnh: đều cùng một pháp thanh tịnh, khôn chướng ngại, đan xen dung nhiếp. Tam hữu: dục, sắc, vô sắc. Tất cả chúng sanh đều thuộc ba hữu này. Kiêu mạn: trái lễ: Kiêu; xem thường người khác: mạn (bảy mạn như trước). Các thú: Kiến thú, giới thú, tà định thú, bất định thú, chánh định thú, trời người, nhị thừa chán khổ ra khỏi thế gian, Bồ-tát cõi tịnh, Bồ-tát nhứt thừa chưa đạt sự tự tại của trí bi. Tất cà đều từ ng- hiệp. Sông ái: ái đưa chúng sanh luân hồi trong sanh tử. Ngu si: không hiểu chơn đế. Phàm phu có tám vạn bốn ngàn ngu si. Bồ-tát mười địa

có 22 ngu si, tùy địa vị, Bồ-tát biến 110 ngu si thành 110 giải thoát. Lửa tham sân: phiền não ba cõi là tham, tham là pháp đầu trong mười sử. Giận thuộc sân. Vô minh là tên gọi chung. Phú, mạn là tùy phiền não. Nghi và năm Kiến chướng ngại Thánh đạo. Đó là nhân quả sanh tử. Đoạn trừ nghi Kiến, trí huệ hiển hiện. Trong mười sử, nghi và năm kiến chướng ngại Thánh đạo; tham sân si mạn chướng ngại tu đạo. Nếu không dùng Thánh đạo điều phục thì sẽ mãi trôi lăn trong sanh tử. Vì tham sân nên pháp lành không sanh, như lửa thiêu đốt. (mười sử, sự giải thoát mười sử của năm vị như trước).

- Phần Văn Thù biết khả năng chúng sanh, thuyết giảng giáo pháp có 5 ý: đã phát lòng tin; câu: thiện nam tử! ngươi đã phát tâm vô thượng bồ đề: vị tính nhập vị bồ đề. Nhờ sức tam muội hiển hiện lý hạnh, hiểu rỏ hiệp quả. Bồ-tát nhiếp thọ: Câu “Bấy giờ Bồ-tát Văn Thù như voi chúa xoai mình: Bồ-tát dùng trí viêm mãn hiện khắp mười phương, tùy căn tánh độ thoát chúng sanh nhưng chúng sanh không hề hay biết, luôn cho rằng chỉ riêng mình gặp Bồ-tát. Bồ-tát khuyên gần gũi thiên tri trước: Kinh dạy: thiện nam tử! gần gũi cúng dường thiện tri thức là điều kiện đầu để đạt trí nhứt thiết. Vì thế, người nên siêng năng, trí căn bản nhờ đó hiển hiện. Thể của trí vấn không đạt được như công dụng của trí vô cùng rộng lớn. Thiện Tài thỉnh thuyết pháp: bởi. Vì sao nói “Cầu đạo Bồ-tát” mà không nói: “Học tâm bồ đề”? Vì bồ đề vốn không tu tập hỏi chứng đắc, nên cầu đạo Bồ-tát, học hạnh Bồ-tát thì bồ đề hiển hiện. (đạt trí ở núi Diệu Phong nhu trước). Trụ phát tâm thứ nhứt, định vô niệm vô tác là phương tiện hiển hiện tâm bồ đề. Vì bồ đề vốn không thể tánh, là điều kiện để hành mọi hạnh. Nếu bồ đề ngoài hạnh thì đó là bồ đề của Thanh Văn, Độc giáo, Bồ-tát quán Không, không phải là bồ đề bi trí viên mãn của Văn Thù Phổ Hiền. Vì thế Như Lai dạy Bồ-tát quyền giáo rằng: các hành vô thường, là pháp sanh diệt. Vì Bồ-tát quyền giáo quán pháp không đoạn trừ chấp cỏ của ba cõi, chưa hiểu hữu vi vốn là công dụng của bồ đề. Bồ-tát nhứt thừa chỉ cầu đạo hạnh của Bồ-tát. Vì hạnh Bồ-tát là công dụng của bồ đề. Vì lý trí thể dụng dung nhiếp đan cài. Nếu không như thế thì còn chấp, không phải là người học pháp vi diệu. Văn Thù dạy pháp tu tập: Thiện nam tử! trên núi Diệu Phong thuộc nước Thắng Lạc ở phía nam, có Tỳ kheo tên Đức Vân...

Đoạn này phân thành tám phần:

1) (22 hàng) Văn Thù khuyên Thiện Tài cầu học thiện tri thức, nhập mười trụ, hiểu rõ chơn lý. Từ câu núi Diệu Phong có bảy ý:

a) (Phẩm mười trụ): nhập mười trụ hiểu rõ chơn lý.

b) (Phẩm mười hạnh) từ chơn lý hành hạnh.

c) (Phẩm mười hồi hướng) lý trí bi nguyện dung hòa.

d) (Phẩm mười địa) tu tập bi trí thành tựu công đức.

đ) (10 phẩm) trọn vẹn bi trí thành Phật.

e) (Phẩm xuất hiện) viên mãn quả Phật.

g) (Phẩm pháp giới) công dụng rộng lớn của pháp giới.

Phần này có 4 ý:

a) (5 hàng) Văn Thù khen ngợi, khuyên Thiện Tài cầu học thiện tri thức;

b) (5,5 hàng) Thiện Tài hỏi 11 pháp.

c) (1 hàng) Văn Thù nói kệ khen ngợi.

d) (phần kệ) nếu có Bồ-tát nào, không chán Khổ sanh tử, đầu đủ đạo Phổ Hiền, không gì phá hoại được. Vì khổ sanh tử chính là bồ đề. Nếu lìa sanh tử học đạo bồ đề thì bị hư hoại. Vì sao? Vì còn chấp sanh tử Niết-bàn. Nếu hành hạnh phương tiện an trụ bồ đề Phật, học pháp của Thánh nhơn sẽ đạt trí nhứt thiết. Nghĩa là nhờ bi nguyện của Phật an trụ bồ đề. Nếu không hiểu pháp, không hành hạnh thì không viên mãn bồ đề. Nếu còn vọng chấp thì còn chướng ngại. Hãy dùng trí sáng pháp giới quán sát thì sẽ thông đạt tất cả. Vì thế trọn vẹn hạnh Bồ-tát là trọn vẹn tâm bồ đề. Vì hạnh Bồ-tát chính là tâm bồ đề. Sanh tử là Niết-bàn. 12,5 hàng( từ bấy giờ... thuyết giảng) được phân thành năm:

a) (2,5 hàng) Văn Thù khen ngợi việc Thiện Tài phát tâm bồ đề.

b) (2 hàng) khen ngợi việc cầu học thiện tri thức.

c) (1 hàng) muốc đạt trí nhứt thiết phải cầu học thiện tri thức.

d) (2,5 hàng) Văn Thù dạy Thiện Tài siêng năng học hỏi, không nên tìm lỗi lầm ở thiện tri thức.

đ) (4,5 hàng) 5 ý: phương hướng; cõi nước; nơi chốn; tên; pháp mà thiện tri thức thuyết giảng.

❧