Đại Tập 130 · Bộ Kinh Sớ XVI · Số 1739 (Quyển 11–40)

Tân Hoa Nghiêm Kinh Luận - Quyển 15

TÂN HOA NGHIÊM KINH LUẬN

QUYỂN 15

Bốn hàng bắt đầu từ: cách vô số cõi nước bằng số bụi trong mười cõi Phật về phía tây... có mười ý như trước. Phương hướng: phương tây; khoảng cách (như trước). Tên cõi nước: Liên Hoa sắc, nhờ tu tập tâm ý dần thù thắng, thanh tịnh không đắm nhiễm bốn sắc. Mười tín quán pháp không, tánh không bằng tâm sắc để điều phục tâm đắm nhiễm. Tên Phật: Diệt Ám Trí. Hành kim ở phía tây là cọp trắng, sát hại, u tối, không lành, khổ đế. Nghĩa là mười tín tiến tu tâm thù thắng phá trừ ngu tối mình người. Tên Bồ-tát: Tài Thủ, mười tín đem lại lợi ích cho chúng sanh bằng pháp tài. Phật là trí tự giác; Bồ-tát là hạnh của trí, tu tập cả hai. (Các phần còn lại như trước) vị này tu tập mười Ba-la-mật trong thể nhẫn Ba-la-mật.

Bốn hàng từ... phía bắc... có mười ý như trước: phương hướng: phương bắc. Khoảng cách (như trước). Tên cõi nước: Chiêm Bặc Hoa sắc (hoa màu vàng) là công đức dung hòa của tín thứ tư, màu vàng là màu chính trong năm màu, màu của cung đình, phước đức vui vẻ, tâm thanh tịnh, tướng phước đức. Tên Phật: Oai nghi trí. Phía bắc là quả khảm, khảm là thầy, vua. Vua có đức cai trị, thầy chỉ dạy pháp tắc. Oai nghi trí là dùng pháp tắc chỉ dạy chúng sanh, hình tướng đoan nghiêm. Tên Bồ-tát: Bảo Thủ, lợi sanh bằng phép. Vị này tu tập mười Ba-la-mật trong thể tinh tấn Ba-la-mật (các phần còn lại như trước).

Bốn hàng... phía đông bắc... có mười ý như trước: phương hướng: đông bắc, quả cấn: con út, nhi đồng, khai sáng, buổi sớm. Khoảng cách: (như trước). Tên cõi nước: Ưu bát la hoa (hoa sen xanh). Tên Phật: Minh Tướng Trí. Tâm thù thắng, là Đức Phật nơi tâm, không phải Đức Phật ngoài tâm. Tên Bồ-tát: Công Đức. Vị trước là pháp bảo, vị này là công đức, lợi mình lợi người. Vị này tu mười Ba-la-mật trong thể thiền Ba- la-mật.

Bốn hàng... phía đông nam... có mười ý như trước. Phương hướng: đông nam, quẻ tốn (phong tục, gia giáo), với hiện tượng là phương, với

người là thuyết giáo như người quân tử chỉ dạy mọi người. Kinh dịch chép: quân tử chỉ dạy, mọi người tùy thuận như gió lướt qua cỏ. Chúng ta nhìn hiện tượng để biết gió thổi. Tốn là mọi người tin thuận. Trong bốn đại, gió là hơn hết. Trời đất giữ vững nhờ gió, con người nhờ gió được tồn tại, mặt trời mặt trăng nhờ gió vận hành. Phong giáo là chỉ dạy kẻ ngu biết pháp đúng sai. Quẻ tốn ở phía đông nam (như trước đã nói). Khoảng cách như trước. Tên cõi nước: kim sắc (tín thứ một, hành kim ở phương đông, là bước đầu của tín. Vị này lòng tin thù thắng hơn, hành kim ở tháng tư, sanh vào giờ tỵ, giáo hóa chúng sanh bằng pháp Phật). Tên Phật: Cứu Cánh Trí, lòng tin tăng trưởng, giáo hóa chúng sanh, đạt trí vi diệu. Quẻ tốn là phong, với sự vật là thuyết, với sự chỉ dạy là giáo, với phàm phu là tư, với Thánh hiền là huệ, là đức của ly, màu đỏ, văn chương; là đức của đoài, thanh tịnh, là kim, khẩu, có khả năng thuyết pháp thanh tịnh. Tên Bồ-tát: Mục Thủ, lòng tin thù thắng phân biệt đúng sai, không mê hoặc như quẻ tốn ở đông nam, giờ sửu, là gió, hợp với sao ky. Ky là gió. Vị này chủ yếu tu Bát-nhã Ba-la-mật, dùng trí phân biệt đúng sai phát khởi trí vi diệu mình người. (Mục: khả năng phân biệt đúng sai) đông nam là lúc phân định đúng sai đến giờ ngọ mọi việc đều xong. (Ngọ là sáng suốt). Việc Thiện Tài đi về phía nam cầu học nơi các bậc thiện tri thức là học pháp không, không tạo tác, là công dụng vi diệu. Trong cách biểu hiện địa vị vua tôi, cha con, thầy trò, vua ở phía bắc, bề tôi ở phía nam. Cai trị đúng đắng sáng suốt, là đạo thường không tạo tác. Phía nam là quẻ ly, ở giữa trống, là mắt, sáng, mặt trời, tâm, không phải là mắt tai mũi lưỡi thân tâm nhưng cũng không ngoài những pháp ấy. Đây chỉ là mượn hình ảnh chỉ dạy chúng sanh. Với người đạt đạo, mọi pháp đều là chơn như, nói hay im đều hợp chơn như. Vị này tu mười Ba-la-mật trong thể Bát-nhã Ba-la-mật.

Bốn hàng... phía tây nam... có mười ý như trước. Phương hướng: tây nam, quẻ khôn, giữa giờ mùi thân, khôn là đất, tin thuận, tịnh, chuyên chở, nuôi lớn, mẹ, viên mãn. Khoảng cách như trước. Tên cõi nước: Bảo sắc, tín thứ bảy thành tựu lòng tin bằng phương tiện Ba-la- mật, độ thoát chúng sanh bằng tâm bi như mẹ thương con. Đó là quả của sự thuyết pháp lợi sanh. Tên Phật: Tối Thắng Trí, tâm bi rộng lớn, vào đời dộ sanh như đất nuôi lớn vạn vật. Tên Bồ-tát: Tinh Tấn Thủ, vào đời độ sanh bằng tâm bi không mỏi mệt. Vị này chuyên tu phương tiện Ba-la-mật.

Bốn hàng... phía tây bắc... có mười ý như trước. Phương hướng: tây bắc, quẻ càn. Càn là kim loại, cứng, cha. Khoảng cách như trước.

Tên cõi nước: Kim cang, nguyện Ba-la-mật kiên cố, trí thù thắng của trí thứ tám. Tên Phật: Tự Tại Trí. Trí huệ tự tại như trí của trụ thứ tám... địa thứ tám. Tên Bồ-tát: Pháp Thủ, lợi sanh bằng pháp. Vị này chuyên tu nguyện Ba-la-mật.

Bốn hàng... phía dưới... có mười ý như trước. Phương hướng: phía dưới, là biên giới của phong luân, rất chắc. Giả như có một lực sĩ đánh vào phong luân, kim cang có thể nát vụn, nhưng phong luân vẫn như cũ. Nghĩa là tín thứ chín như trụ... địa thứ chín, dùng pháp giáo hóa chúng sanh, tâm kiên cố như gió. Khoảng cách như trước. Tên cõi nước: pha lê sắc. Vật này có bốn màu: xanh vàng đỏ trắng. Ở đây là màu trắng (bạch tịnh), là pháp thân, trí vi diệu. Tên Phật: Phạn Trí, trí thanh tịnh, Bồ-tát này tạo lợi ích cho mình, người bằng trí thanh tịnh. Tên Bồ-tát: Trí Thủ. Phía dưới là thiền, định tĩnh, khiêm hạ, trí căn bản, phía trên là quán sát, soi rọi như mặt trăng mặt trời trong hư không. Vị này chuyên tu lực Ba-la-mật.

Bốn hàng... phía trên... có mười ý như trước. Phương hướng: phía trên, như mặt trăng, mặt trời, sao trong hư không soi chiếu vạn vật. Trí an trụ pháp không quán sát căn tánh chúng sanh. Khoảng cách như trước. Tên cõi nước: Bình đẳng sắc, phía trên là pháp không, không hình tướng, bình đẳng. Vì này tuy quán pháp không nhưng còn thức phân biệt pháp không nền còn sắc. Tên Phật: Quán Sát Trí. Vị này dùng trí quán sát mình người thân tâm đều không, như bóng. Tên Bồ-tát: Hiền Thủ. mười cõi nước là lý vi diệu, Phật là trí vi diệu, Bồ-tát là hạnh của trí, đạt mười pháp này là Hiền Thủ. Khoảng cách: cách vô số cõi nước bằng số bụi trong mười cõi Phật, là sự dung hợp đan cài như hình bóng, mê thì cách xa ngàn dặm, ngộ thì ngay nơi tâm. Vì mê nên cõi nước ở phương khác, ngộ thì ngay pháp tánh. Khoảng cách chỉ là sự phân biệt của kẻ mê người ngộ nhưng trong pháp giới cõi Phật không có khoảng cách. Số: Bồ-tát cũng mượn số bụi trong cõi Phật để đếm, thể hiện lòng tin cũng như Bồ-tát, dùng trí biết căn tánh chúng sanh, hành hạnh Phổ Hiền, giáo hóa cùng khắp. Đây là trả lời những câu hỏi về cõi Phật, sự an trụ của Phật, sự trang nghiêm. Phần Văn Thù thuyết pháp có bảy ý:

1) (2 hàng) Văn Thù quán sát đại chúng.

2) (3 hàng) khen ngợi bốn sự mầu nhiệm của cõi Phật.

3) (2,5 hàng) các Đức Phật tùy căn tánh chúng sanh thuyết giảng giáo pháp.

4) (3,5 hàng) thân tướng hạnh nguyện độ sanh của Phật.

5) Danh hiệu Phật (vô số Phật với những tên gọi khác nhau. Mười

ngàn là số tròn, là sự rộng lớn bao hàm, danh tự bình đẳng không phân biệt tốt xấu).

6) (4 hàng) khẳng định sự giống nhau của các cõi nước.

7) Đức Phật thuyết giảng hạnh nguyện xưa của mình.

Đây là phần trả lời 28 câu hỏi. Phẩm bốn Thánh đế chỉ dạy tất cả pháp Phật không ngoài bốn đế. Phẩm danh hiệu Như Lai không chỉ nói về sự rộng lớn của danh hiệu Phật mà còn nói về sự rộng lớn của ba nghiệp thân khẩu ý của Phật, Bồ-tát Văn Thù (rõ như trong kinh). Đó là dạy chúng sanh tin mình như Phật nhân quả của mười trụ... địa mười một cũng thế. Ngoài ra phẩm này còn dạy Bồ-tát đạt vị tín, biết danh hiệu rộng lớn của Phật là quả Phật. Phẩm xuất hiện nêu sự tu tập trọn vẹn hạnh quả. Vì thế Như Lai phóng ánh sáng giữa chặn mày chiếu đến đỉnh đầu Văn Thù... (như trước). Hai phẩm lìa thế gian, pháp giới tuy nói sau nhưng ý nghĩa dường như đã có từ trước. Vì trước sau thông suốt, là pháp viên mãn. Phẩm pháp giới là thể của bộ kinh này, là nguồn cội của Thánh phàm. Lần trước tin quả Phật vì Phật Phổ Hiền là điều kiện đầu để chứng đạt, nghĩa là từ hành hạnh Phổ Hiền, thành tựu quả Phật, phát sanh lòng tin. Đã đủ lòng tin, tu tập pháp Phật nên mượn Văn Thù, Như Lai, bốn đế làm nhân quả nghĩa là tu học pháp vi diệu qua văn tự. Vì sao Như Lai không nói quả Phật lại phóng ánh sáng bảo Bồ-tát nói? Vì Như Lai muốn Bồ-tát oở vị nào thuyết giảng pháp môn của vị ấy để chúng sanh dễ hiểu. Văn Thù là điều kiện để chúng sanh tin quả Phật, là mẹ của trí vi diệu. Phổ Hiền là hình ảnh để chúng sanh tu tập. Hai vị đã thành tựu trí không tạo tác, tâm bi rộng lớn nên cùng nhau hỏi đáp. Phẩm Như Lai xuất hiện chỉ dạy nhân quả tánh tướng của trí hạnh là một. Để người phát lòng tin nhưng chưa thấu suốt thể dụng của pháp dễ hiểu.

———

Phẩm: BỐN THÁNH ĐẾ

Phẩm này có ba phần:

1) Tên phẩm.

2) Nghĩa của phẩm.

3) Nghĩa của văn.

Tên phẩm: Đế: thật, Như Lai nói bốn sự thật để chúng sanh tin hiểu. Vì sao chỉ có bốn? Bốn là nhiều, các pháp thế gian không ngoài bốn pháp khổ tập diệt đạo. Đoạn khổ là diệt, đạo là điều kiện để đạt Niết-bàn. Nhị thừa thích sự tịch tịnh, Bồ-tát thích sanh về cõi tịnh và

cho rằng cõi tịnh ở phương khác. Bồ-tát giữ hoặc để độ sanh (nếu không thì không chứng đạt Niết-bàn) hoặc sanh về cõi tịnh ở phương khác. Vì thế Niết-bàn của ba thừa có sự chứng đạt. Ba thừa quan niệm: Đức Phật ngồi trên tòa cỏ dưới cội bồ đề là Phật biến hóa. Đức Phật ở tòa sen đỏ cõi Ma-hê-thủ-la là Phật thật. Vì thế Bồ-tát chán ghét, ba thừa thích diệt đạo, ghét khổ tập. Bốn Thánh đế của kinh này là thật nghĩa. Vì tánh khổ là chơn, không chán ghét, không phân biệt cõi Phật, người tu đạo không thích Niết-bàn, không ghét sanh tử, an trụ pháp thật, tu pháp thật, không thương ghét vui buồn, như pháp giới không qua lại, không an trụ, tất cả cõi nước đều thuộc pháp giới. Đó là sự khác biệt của bốn Thánh đế trong một thừa và ba thừa, và là sự an lập tùy khả năng chúng sanh của Như Lai, phàm phu không biết được. Bồ-tát hành đạo bằng lòng tin cũng chưa hiểu. Kinh pháp hoa chép: với Thanh văn Phật nói pháp tứ đế, với duyên giác Phật nói 12 duyên sanh, với Bồ-tát Phật nói Ba-la-mật. Phẩm mười địa kinh Hoa Nghiêm, Bồ-tát địa thứ năm quán mười đế từ thể bốn đế, Bồ-tát địa thứ sáu quán 12 duyên. Tất cả đều từ bốn đế và 12 duyên. Với phàm Thánh tin pháp Phật nhưng chưa thành tựu tâm độ sanh, Phật dạy quán khổ của mình người, phát tâm cầu pháp Phật. Vì sự hiểu biết của chúng sanh khác nhau nên cách trình bày bốn đế và 12 duyên cũng khác. Đó là ngữ nghiệp rộng lớn của Như Lai. Kinh Anh Lạc nêu chín thừa pháp biểu hiện sự tu tập chứng đạt bốn đế 12 duyên khác nhau:

1) Thanh văn thanh văn.

2) Thanh văn duyên giác.

3) Thanh văn Bồ-tát (trong ba thừa, mỗi thừa đủ ba, cộng thành chín, cả thừa bất tư nghi là 10) thừa nào cũng đạt quả viên mãn, không có khổ của ba cõi. Chúng sanh khác đều ở trong pháp sanh diệt của trời người, tuy hưởng diệu lạc nhưng không thoát khổ. Ba thừa tuy vượt ngoài ba cõi nhưng không đạt chơn như, chưa thành Phật. Nghĩa của văn: 12 đoạn: 11 đoạn đầu nói về bốn đế, từ bốn đế phân thành các pháp năm uẩn, 12 duyên, 84000 pháp giải thoát khổ não. Đây là pháp tu của vị tín. Phẩm Quang minh giác hiện cõi Phật và hạnh nguyện rộng lớn. Từ thể trí căn bản, mười tín tu tập.

———

Phẩm: QUANG MINH GIÁC

Phẩm này cũng phân ba ý:

1) Tên phẩm.

2) Ý nghĩa của phẩm.

3) Nghĩa văn.

Tên phẩm: Quang minh giác, ánh sáng Phật chiếu soi tất cả cõi nước trong pháp giới hư không. Trí thân pháp thân, hạnh nguyện của chúng sanh cũng thế. Nhờ ánh sáng ấy; chúng sanh phát lòng tu tập, người tu thấy tâm mình là pháp thân. Mười tín an nhập trụ thứ nhứt phải quán chiếu thấy rõ tâm cảnh là một, không phân biệt trong ngoài. Nếu không quán chiếu thì không đạt hạnh nguyện Phổ Hiền, thần thông của Phật. Ý nghĩa của phẩm: nhờ ánh sáng giác ngộ, mười tín tin thân tâm cảnh giới cùng khắp, đâu đâu cũng là Phật Bất Động Trí, là Văn Thù, Giác Thủ... vì ba nghiệp của mười tín như Phật. Mười Đức Phật là quả nơi tâm, Văn Thù là trí vi diệu nơi tâm, chín Bồ-tát là hạnh, mười cõi nước là pháp. Nghĩa văn: 24,5 hàng phân thành năm:

1) Nơi ánh sáng phóng.

2) Khoảng cách ánh sáng chiếu đến.

3) Bồ-tát các nơi tu tập.

4) Cõi Phật trí Phật.

5) Văn Thù nói kệ.

Nơi ánh sáng phóng: kinh dạy: “Bấy giờ, từ tướng bánh xe dưới chân Phật phóng trăm ức ánh sáng”. Đó là ánh sáng Phổ chiếu diệu thập phương tạng được phóng từ hướng lông trắng giữa chặn mày của lần thuyết thứ nhứt, dạy các Bồ-tát an nhập tín vị... năm vị. Từ đó Bồ- tát tuần tự tu tập đạt vô số phước đức. Tạng có hai ý:

1) Chúng sanh có khả năng lãnh thọ pháp này, như Bồ-tát Văn Thù khen Thiện Tài: lành thay! Công đức tạng! Ông đã đến đây.

2) Bi trí pháp thân ánh sáng này chiếu soi chúng sanh căn lành trong mười phương, thành tựu bi trí lớn đem lợi ích cho mọi loài. Ánh sáng được phóng từ tướng bánh xe là ánh sáng phóng từ tướng lông trắng giữa chặng mày của Phật, chiếu khắp mười phương, nhập vào chân Phật. Nghĩa là dùng ánh sáng mười địa tạo mười tín. Ánh sáng phóng từ bàn chân biểu hiện quả là điều kiện đầu tiên để thành tựu vị tín. Về mười trụ, ánh sáng phóng từ đầu ngón chân Phật vì mười trụ vừa khế hợp chơn như, vào dòng Thánh, sanh trong nhà Phật (mười hạnh... mười địa như trước). Tất cả đều dùng quả làm nhân, tu tập thành quả nhưng bản thể của nhân quả không thay đổi. Ánh sáng từ tướng bánh

xe dưới bàn chân là nêu quả tạo lòng tin. Người tu hành nương thể của quả để thành thục hạnh nguyện. Sáu lần phóng ánh sáng là sự dung hợp hành tướng sáu vị. Phẩm pháp giới, Như Lai lại phóng ánh sáng giữa chặng mày là nói về sự tu tập năm vị và sự chứng minh của Như Lai, tất cả không ngoài thể pháp giới. Phẩm này là cội nguồn của các Đức Phật quá khứ hiện tại vị lai, là bản thể của tất cả các pháp. Khoảng cách ánh sáng chiếu đến (như trước).

Hỏi: vì sao không cùng lúc chiếu khắp mười phương, lại phải chiếu tuần tự từng phương?

Đáp: đó là tuần tự trong cùng lúc, vì trong pháp giới không có trước sau, tuần tự là sự tăng tiến của mười tín. Bồ-tát các nơi tập hợp là hạnh nguyện tu tập rộng lớn. Cõi nước và mười Đức Phật là trí đức rộng lớn của mười tín. Văn Thù nói kệ là trí vi diệu phân biệt của mười tín. Chúng sanh cũng có trí ấy. Mười cõi nước, mười Đức Phật, mười Bồ-tát đều là trí hạnh vốn có của mỗi người. Mười tín từ thể tánh này tu tập các vị. Vì thế dù đầu hay cuối đều là một. Trong hai pháp ấy, pháp thứ nhứt khó đạt. Vì trước phải độ mình, sau mới độ chúng sanh. Người mới phát tâm là thầy của trời người, vượt trên Thanh văn Duyên giác như kinh Niết-bàn đã nói: pháp khó đạt là phàm phu khó đạt mười tín. Phàm phu cho rằng Phật Bất Động Trí ngoài tâm. Khi đã đạt mười tín, dễ dàng tu tập mười trụ... quả Phật. Trong ba thừa, người tu mười tín phải trải qua mười ngàn kiếp. Ở đây trí căn bản là thể của giáo pháp. Chỉ cần thấu hiểu thật pháp thì không kể đến kiếp số như hai ngàn chứng ở phía đông thành giác, sáu ngàn Tỳ kheo độ được trên đường đến thành Giác là hạng thông trí, nghe ít hiểu nhiều, khiêm hạ nhân từ, luôn học đạo lớn đem lại lợi ích cho chúng sanh, là những người một đời thành tựu lòng tin tu tập các vị: nếu không tin Phật từ tâm thì luân hồi mãi, không độ thoát chúng sanh. Kinh dạy: không bao giờ có việc người bị trói lại cởi trói cho kẻ khác. Người phát tâm có hai ý:

1) Tin hiểu tu tập (như mười Đức Phật và mười Bồ tát).

2) Đủ lòng tin, phát tâm tu tập pháp khác.

- Phần kệ của phẩm này có hai ý:

1) Văn Thù nói mười câu kệ khen ngợi công đức Như Lai để mười tín tin hiểu rõ hơn.

2) Người tăng trưởng lòng tin thì ánh sáng chiếu xa hơn như việc quán sát cõi nước mười phương trống không, tâm quán sát ấy không trong ngoài, không biến đổi mười đức của Như Lai mà Văn Thù nói kệ khen là:

1) (10 hàng) pháp thân không thể tánh.

2) (10 hàng) lòng từ bi rộng lớn, vì chúng sanh phát tâm cầu đạo giác.

3) (10 hàng) như Lai chỉ dạy chúng sanh bằng vô số pháp sâu xa;

4) Như Lai hiểu rõ sự huyễn ảo của các pháp, tùy thuận hiện thân độ thoát chúng sanh.

5) Công đức độ sanh, khuyên Bồ-tát hành mười hạnh.

6) (15 hàng) tướng, không tướng, tùy công đức của chúng sanh Như Lai hiện tướng.

7) (10 hàng) vô số đức tự tại không nương tựa, dạy mười tín phát tâm tu tập.

8) (20 hàng) phương tiện trí tuệ.

9) (20 hàng) đức tinh tấn.

10) (20 hàng) tánh chơn thật không phân biệt ba đời, là pháp không hai.

Phẩm Quang minh giác nêu pháp đạt quả Phật để mười tín tin mình như Phật. Pháp thân, trí bất động rộng lớn cùng khắp, từ xưa đến nay không phân biệt mình ngưới. Phàm Thánh đều có từ tánh không, đủ trí bi nguyện, trí Văn Thù, hạnh Phổ Hiền đều là thể dụng viên mãn. Vì mười tín nương 140 nguyện lớn cùng lúc tu tập đạt pháp thân trí thân huệ thân pháp thân là mười cõi nước, trí thân là mười Đức Phật, huệ thân là Văn Thù, đại bi là 140 nguyện. Như phẩm vấn minh: sau khi tin, hỏi đáp các pháp, thành tựu sức tin và tinh tấn tu tập. Vì sao mười tín do Văn Thù nói? Vì Văn Thù là trí huệ vi diệu phân biệt đúng sai của các Đức Phật. Khi đã phân biệt được đúng sai mới tu tập hạnh Phổ Hiền. Bồ-tát Văn Thù là người thầy chỉ dạy chúng sanh tu tập pháp mười tín.

Hỏi: trong năm vị, Bồ-tát nhập định, xuất định thuyết giảng vì sao mười tín không như vậy?

Vì tín là tâm sanh diệt của phàm phu, chưa chứng nhập. Năm vị dung hợp thể tánh chơn như, không dụng công nhưng luôn hiểu hiện, không tu tập bằng vọng tình.

———

Phẩm: BỒ TÁT VẤN MINH

Phẩm này cũng có ba phần như các phẩm: tên: thành tựu mười căn tăng trưởng mười lực, Văn Thù, Giác Thủ... mười Bồ-tát cùng hỏi đáp mười pháp; Ý nghĩa của phẩm: mười tín tu tập, đoạn trừ nghi hoặc; Nghĩa văn: 11 đoạn; sự hỏi đáp mười pháp của các Bồ-tát, Bồ-tát Văn Thù hỏi, mười Bồ-tát trả lời bằng kệ để mười tín tu học theo. Đoạn cuối: mười phương đều như vậy. 1) (6hàng) Bồ-tát Văn Thù nêu 20 câu hỏi về nhân quả thiện ác. 11 hàng kệ là phần trả lời của Bồ-tát Giác Thủ. Hàng đầu: công đức người hỏi, 10 hàng sau: trả lời câu hỏi. Văn Thù căn cứ nghiệp không hiểu biết tạo ra nhân quả thiện ác của thế gian để hỏi. Giác Thủ dùng lý chơn thật trả lời. Vì không hiểu lý chơn thật nên tạo nghiệp. Với người hiểu thật lý, nghiệp là chơn như. Hàng thứ 11 nêu ví dụ không chấp vọng chơn. 11 hàng kệ được phân thành ba ý: 1) Nghĩa của kệ; 2) Tên Bồ-tát; 3) Nhân quả.

Nghĩa của kệ (hàng đầu): công đức người hỏi, chỉ rõ tánh không của các pháp; (hàng thứ 2) nêu ví dụ nước không tự biết. Tên Bồ-tát: Giác Thủ, hiểu rõ thể của nghiệp sanh tử là chơn như không lưu chuyển, mắt tai mũi lưỡi thân ý không ở trong sanh tử, không hư vọng, không chơn thật, hiểu chơn như là không tham sân si, đủ trí vi diệu, chỉ dạy chúng sanh. Đó là tự ngộ, giác ngộ cho chúng sanh. Giác là tự giác ngộ, chỉ dạy chúng sanh giác ngộ trong pháp giới nhân quả vô minh là chơn như, bỏ tâm phân biệt chơn vọng, Thủ là tin pháp. Nghĩa là tín thứ nhứt tin hiểu sáu căn của mình, chúng sanh là trí Phật. Vì thế mười Đức Phật là quả nơi tâm, mười cõi nước là lý, mười Bồ-tát là hạnh, từ hạnh có tâm, nhờ tên biết hạnh. Cõi Diệu Sắc là lý chứng ngộ của Bồ-tát Giác Thủ. Phật Vô ngại trí là quả Bồ-tát Giác Thủ tu tập hướng đến. Nhân quả: Phật Bất Động Trí là nhân, Phật Vô Ngại Trí là quả.

Bồ-tát Văn Thù hỏi Bồ-tát Tài Thủ về mười phương tiện độ sanh của Như Lai. Sau khi thành tựu lòng tin, Tài Thủ căn cứ nơi thật pháp trả lời Văn Thù. Tùy thuận thời cơ là giả. Phần này có mười hàng kệ được chia thành ba ý như trước: nghĩa của kệ: Hai câu đầu: công đức người hỏi. Hai câu tiếp: trả lời câu hỏi. Tên Bồ-tát: Tài Thủ, thông đạt pháp chơn giả, chỉ dạy chúng sanh. Pháp là điều hiện quang trọng để mười tín tu tập. Cõi nước tên Liên Hoa là Bồ-tát thuyết pháp độ sanh, mình người không đắm nhiễm. Phật Diệt Ám Trí là thuyết pháp phá trừ mê chấp, thành tựu trí huệ, là quả của tín. Tài Thủ là hạnh của mười tín. Nhân quả: Phật Bất Động Trí, Văn Thù là nhân, Phật Diệt Ám Trí là quả.

Bồ-tát Văn Thù hỏi Bảo Thủ vì sao bốn đại có ngã, sở hữu của ngã. Mười hàng kệ là Bồ-tát Bảo Thủ trả lời mười câu hỏi:

1) Thể tánh không phân biệt.

2) Quả tốt xấu của nghiệp (hiểu được bản thể thì không có nghiệp, ngược lại không hiểu bản thể nên tạo nghiệp... 10 hàng kệ được phân ba ý như trước: nghĩa của kệ: Hai câu đầu nêu quả có từ hạnh, hai câu sau nêu thể tánh của nghiệp là chơn, không sở hữu. Với người thông hiểu các pháp, nghiệp là không, pháp là nghiệp là một. Tên Bồ-tát: Bảo Thủ, vì hiểu nghiệp là thể của các pháp nên không tạo nghiệp. Đó là pháp bảo, là hạnh đầu của sự độ sanh. Phật Oai Nghi Trí, lợi sanh bằng oai nghi phép tắc. Cõi nước tên Chiêm Bặc Hoa (như trước) (phần hỏi về phương bắc như đã nói ở trước). Nhân quả: Phật Bất Động Trí là nhân, Phật Oai Nghi Trí là quả.

Bồ-tát Văn Thù hỏi Đức Thủ về pháp Như Lai chứng ngộ. 10 hàng kệ là phần trả lời của Đức Thủ, phần này cũng được chia ba ý như trước. Nghĩa của kệ: hàng đầu thật nghĩa sâu xa của câu hỏi. Chín hàng sau nêu sự tu tập từ tánh pháp giới, tánh hạnh hòa hợp, không nên vướng mắc một pháp nào. Tên Bồ-tát: Đức Thủ, hiểu tánh pháp giới, đoạn trừ tham ái phiền não, tu tập pháp lành. Cõi nước tên Thanh Liên Hoa. Vì vị này tu thiền Ba-la-mật, tâm thanh tịnh không nhiễm ô, không tham sân si. Phật Minh Tướng Trí, đạt tâm thanh tịnh (như quẻ cấn... đã nói ở trước). Nhân quả: Phật Bất Động Trí là nhân, Phật Minh Tướng Trí là quả.

Văn Thù hỏi Mục Thủ về phước đức của Như Lai. 10 hàng kệ là phần trả lời của Mục Thủ, cũng có ba ý như trước. Nghĩa của kệ: phước đức của Phật là một, vì sao quả báo bố trí khác nhau? Phước đức của Phật và quả của bố thí đều khác nhau. Phước đức của Phật khác nhau chính là thân tướng sai khác của Như Lai và sự trang nghiêm sai khác của cõi Hoa Tạng. Thân với 97 tướng tốt là trí thể của pháp thân, vô số vẻ đẹp là quả báo tùy hạnh nguyện. Như đất kim cang trong cõi Hoa Tạng là chánh báo, vật trang trí trong cõi ấy là y báo (cung điện... như ở trước đã nói). Trong y báo và chánh báo có vô số sự giống khác. Đây là xét nhân biết quả. Thể tánh tuy một nhưng công dụng sai khác. Phước đức bố thí sai khác là do tâm, hạnh sai khác của chúng sanh. Tên Bồ-tát: Mục Thủ, tu tập đạt trí sáng, thông hiểu nhân quả phước đức. Nhân quả. Phật Bất Động Trí là nhân, Phật Cứu Cánh Trí là quả.

Văn Thù hỏi Cần Thủ về giáo pháp của Phật là một, vì sao có việc đoạn, không đoạn phiền nào? 10 hàng kệ là phần trả lời của Bồ-

tát Cần Thủ, cũng có ba ý như trước; nghĩa của kệ: hàng đầu: khuyên nghe pháp; hàng thứ hai: tu tập tám hàng sau: chê trách sự lười biếng. Tên Bồ-tát: Cần Thủ, siêng năng tu tạo phước đức. Phật Tối Thắng Trí: siêng năng tu tập đạt trí thù thắng. Nhân quả. Phật Bất Động Trí là nhân, Phật Tối Thắng Trí là quả.

Văn Thủ hỏi Pháp Thủ về việc Phật dạy người tu học đoạn trừ tất cả phiền não, vì sao có người tu học nhưng không đoạn phiền não? 10 hàng kệ là phần trả lời của Pháp Thủ, cũng có ba ý. Nghĩa của kệ: câu đầu: khuyên nghe pháp, câu hai: hỏi; hai câu tiếp: trách người học nhiều nhưng không tu tập. Chín hàng sau: trách người học nhiều nhưng tâm không chuyên nhứt thì không đoạn trừ phiền não. Tên Bồ-tát: Pháp Thủ, tuy ở trong sanh tử nhưng siêng năng cầu học chánh pháp, lợi mình lợi người. Cõi nước tên kim cang sắc: siêng năng không mệt mỏi. Phật Tự Tại Trí: siêng năng quán sát thông đạt lý tánh. Nhân quả: Phật Bất Động Trí là nhân, Phật Tự Tại Trí là quả.

Văn Thù hỏi Trí Thủ: trí là điều kiện chủ yếu để đạt giải thoát, vì sao ở đây lại khen đức bố thí? (Nghĩa là các pháp Ba-la-mật, bốn tâm rộng lớn... vốn không, vì sao lại có công dụng?) 10 hàng kệ là phần trả lời của Bồ-tát Trí Thủ, cũng có ba ý. Nghĩa của kệ: hàng đầu: người hỏi và nghe pháp. Chín hàng sau: Bồ-tát Trí Thủ nói rõ pháp trợ đạo chỉ là thuốc tùy bệnh chữa trị. Nếu không tu học thì không thành tựu tánh bồ đề, nhưng khi lành bệnh phải bỏ thuốc. Tên Bồ-tát: Trí Thủ: trí biết căn tánh, tùy bệnh cho thuốc. Dùng thuốc 37 phẩm trợ đạo chữa bệnh chúng sanh, phát khởi tánh bồ đề, đạt trí căn bản. Cõi nước tên Pha lê sắc nghĩa là 37 phẩm trợ đạo có khả năng phát khởi chơn như. Phật Phạm Trí: tâm như mặt đất nuôi lớn vạn vật nhưng luôn yên định. Nhân quả: Phật Bất Động Trí là nhân, Phật Phạm Trí là quả.

Văn Thù hỏi Hiền Thủ về việc các Đức Phật từ một pháp giác ngộ. Vì sao ở đây có vô số pháp? 10 hàng kệ là phần trả lời của Hiền Thủ, cũng có ba ý như trước.

❧

Tân Hoa Nghiêm Kinh Luận - Quyển 16

TÂN HOA NGHIÊM KINH LUẬN

QUYỂN 16

Nghĩa của Kệ: Hai hàng đầu: khen ngợi pháp mầu với một pháp, một thân, một trí. Tám hàng còn lại có bốn ý:

1) Sự sai khác của cõi Phật là do tâm hồi hướng. Vì hồi hướng là vị tùy căn tánh để đem lại lợi ích cho mọi loài, tùy cõi nước thiết lập giáo pháp.

2) Lõi thật báo của Phật không thể thấy bằng hạnh.

3) Sự khác biệt của chúng sanh là do tâm nghiệp của chúng sanh, không phải do Phật.

4) Với thần lực, Phật tùy căn tánh của chúng sanh hiện pháp. Tên Bồ-tát: Hiền Thủ: đạt mười tín, tin quả Phật và thể tánh của tâm mình là một, hiểu rõ sự thông, tắc của mọi việc, đạt vị hiền. Tâm cảnh của vị này như hư không dung chứa tất cả không ngăn ngại. Đó cũng là công đức của bậc hiền. Cõi nước tên Bình Đẳng: thân tâm như hư không; Đức Phật tên Quan Sát Trí: với trí vi diệu rồng lặng, vị này quán các pháp đều trống không, không đắm nhiễm. Nhân quả: Phật Bất Động Trí là nhân, Phật Quan Sát Trí là quả. Vì thể dụng viên mãn, nhân quả là một. Vì thế nói: một thân, một tâm, một trí của Như Lai. Nhân quả khế hợp không trước sau.

Hỏi: vì sao đầu phần kệ thường nêu Văn Thù?

Đáp: Vì Văn Thù là trí huệ của Phật. Bất Động Trí là thể, Văn Thù là dụng. Thể dụng nhân quả của chúng sanh Phật là dụng thể nhân quả của lòng tin. Từ đó dạy chúng sanh nương pháp căn bản. Dù đạt quả viên mãn, nhân quả ấy vẫn là một. Vì mười tín là pháp người đời khó tin nhập. Nghe điều nầy, vẫn có người tự cho mình là phàm phu, khó thành Phật. Người tin một phần là tích tụ thần thông đạo lực. Vì vậy hãy tin hiểu đúng. Có tin hiểu đúng mới tu tập đúng, Vô minh dần giảm, trí huệ dần tăng. Có tin hiểu sự sâu cạn của pháp mới đạt thần thông rộng đức. Nếu không tin làm sao đạt được? Tuy dần dần nhưng là một sát na, một tánh pháp, một trí huệ, không nương tựa, không chứng đắc. Chỉ

vì quen sống trong vô minh nên khó khế hợp chơn như một cách thuần thục, dần dần nhưng không trước sau nhanh chậm.

Mười các Bồ-tát hỏi Văn Thù, 10 hàng Kệ là phần trả lời của Văn Thù, có ba ý: nghĩa của Kệ ( như Kinh). Tên Bồ-tát: Văn Thù sư lợi: Diệu Đức. Tái vi diệu phân biệt đúng sai ( quẻ chấn như trước). Trí vi diệu là điều kiện phát sanh mười tín, các đức Phật đều tin hiểu, trọn vẹn hành nguyện bằng trí này. Cõi nước tên Kim Sắc: thể của nhân quả là phép thanh tịnh. Phật tên Bất Động Trí: Vô minh vốn không, không gì lay động, tùy cảnh biết pháp, tùy người biết khả năng như âm vang theo tiếng, không có nơi chốn hình thể là trí, không lấy bỏ là Bất Động: Nhân quả: Trí vì diệu là nhân, Phật Bất Động là quả Song nhân quả tác động lẫn nhau. Nếu dùng trí phân biệt các pháp thì trí là nhân. Bất Động là quả. Nếu phân biệt huệ phát sanh từ trí thì Bất Động là nhân, trí vi diệu là quả. Trí và huệ cũng không phải là nhân quả, kỳ thể tánh không đầu mối, không thể nắm bắt được. Đó là sự tự tại của pháp giới, không như nhân quả so sánh của thế gian. Dù mới phát tâm hay thành tựu quả Phật, hai trí ấy vẫn không thay đổi. Đó là mượn trí Phật giác ngộ chúng sanh, để chúng sanh đạt trí Phật. Sự khác biệt của cõi Ta bà và mười phương đều được biểu hiện qua thần lực Phật (như phần hỏi đáp của Văn Thù và các Bồ-tát đương vị). Trong các cõi Phật, cõi kim sắc của Phật Bất Động Trí là cõi Phật an trụ, chín cõi nước và chín đức Phật khác là sự trang nghiêm, là pháp tánh. Mười địa, Như Lai xuất hiện là thành chánh giác, thanh tịnh pháp Phật.

Phẩm bốn đế có sáu ý:

1) Tên Bồ-tát: hạnh nguyện của Bồ-tát.

2) Cõi nước: lý chứng đạt.

3) Tên Phật: trí đạt đươc.

4) Phương hướng pháp chứng.

5) Thành tựu hạnh nguyện của mười tín.

6) Sự giống khác của mười tín.

———

Phẩm: TỊNH HẠNH

Có bốn phần: Tên phẩm: Tịnh hạnh sau khi phát tâm bồ đề, tin hiểu chánh pháp, đoạn từ tham sân si, thành tựu nguyện lớn, tăng trưởng tâm bi. Nếu đoạn sân... bằng ba không thì không có tâm bi, không thành tựu hạnh Phổ Hiền như muốn đi mà không bước thì không thể đến, muốn hành tâm bi phải hành hạnh Phổ Hiền. Hạnh rộng lớn hiểu rõ mọi pháp, tu 140 nguyện làm hành trang cho muôn hạnh, thấy các pháp thế gian là thanh tịnh, nhập hạnh Phổ Hiền. Nếu không phát nguyện dù đoạn phiền não vẫn thuộc nhị thừa, là Bồ-tát sanh về cõi tịnh 140 nguyện ấy sẽ biến pháp thế gian thành hạnh Phổ Hiền, trang nghiêm cõi nước, thành tựu căn lành. Nghĩa phẩm: sự thành tựu hạnh nguyện của mười tín. Tất cả đều không ngòai nguyện lớn. Tông chỉ cõi pha lê sắc, Phật Bất Động Trí là trí thanh tịnh không nhiễm ô của Phật, là người hỏi. Văn Thù là trí phân biệt đúng sai, là người nói. Trí căn bản của Phật là người hỏi người đáp 140 nguyện lớn thành tựu Phật tín... địa mười một, là hạnh Phổ Hiền. Dùng trí thanh tịnh hỏi trí vi diệu nói 140 nguyện về vô minh, tịnh nhiễm của sáu vị, địa bảy còn sự hiền lành của pháp chấp, mười địa còn chưng tử chấp pháp, địa mười một còn hai ngu. Song ngay vị tin đã đoạn trừ vọng chấp ấy. Dùng nguyện lực phòng hộ tâm, tự tại trước động tịnh. Nhưng nơi trí vi diệu thanh tịnh căn bản của Phật giảng 140 nguyện lớn ngăn chặng hai chướng diễn tịnh. Dùng 140 nguyện ngăn chặn 140 phiền não tịnh nhiễm của sáu vị. Tin tấn tu tập đạt bản thể của nguyện, đủ trí vi diệu và trí căn bản, hiểu rõ động tịnh đều là chơn. Vị thế cõi Hoa Tạng đưọc tồn tại bởi vô số phong luân như cát bụi của núi Tu diện. Sự trang nghiêm của cõi nước nầy là do phong luân đại nguyện giữ gìn hạnh, nhờ hạnh tạo quả, qủa tồn tại nhờ nhân Nghĩa là nhờ ước nguyện kiên cố nên có phong luân nâng cõi nước. Sự trang nghiêm của cõi Hoa Tạng là do nguyện lực của Phổ Hiền. Nếu không có nguyện thì không thành hạnh, không có sự trang nghiêm không được quả vì thế mười tín tu tập dựa trên bi trí, hạnh nguyện của Phật. Nếu ngòai Phật có pháp khác thì không có tín, không có Phật thắng giải, không tu hành. Dù siêng năng tin tấn vẫn chỉ là tà pháp. Dù trải qua nhiều kiếp khổ hạnh tu tập, nhưng chỉ một niệm tham sanh sẽ thiêu đốt tất cả. Vì thế văn sau của phẩm nầy chép: An trụ nơi đạo của các đức Phật ba đời tùy thuận gần gũi chúng sanh, thông đạt pháp tướng, đoạn ác, tu thiện, đủ hạnh nguyện Phổ Hiền. Nghĩa Văn có hai. Nghĩa Phẩm có 14 đoạn:

1) 110 câu hỏi về nghiệp thế gian.

2) Chủng tộc đầu trong mười cụ túc. Cụ túc có hai nghĩa: Thế

gian: sanh tróng nhà nào đó; xuất thế gian: sanh trong nhà Phật, đủ tánh Phật, thân tướng nội tâm đều là dòng Phật không thuộc thế gian.

3) Mười trí thù thắng của xuất thế gian.

4) Mười lực (nhân lực: đời đời tự tại phát tâm bồ đề; Dục lực: vui thích tâm bồ đề không thoái chuyển; phương tiện lực: nhờ nguyện giác ngộ, không phí công sức, giác ngộ chúng sanh không còn sanh tử. Duyên lực: hiểu rõ chủ thể đối tượng diệu là điều kiện phát sanh mười tín, các đức Phật đều tin hiểu, trọn vện hạnh nguyện bằng trí này. Cõi nước tên Kim Sắc: Thể của nhân quả là pháp thanh tịnh. Phật tên Bất Động Trí: vô minh vốn không, khô gì lay động, tùy cảnh biết pháp, tùy người biết khả năng như âm vang theo tiếng, không có nơi chốn hình thể là trí, không lấy bỏ là Bất Động. Nhân quả: Trí vi diệu là nhân, Phật Bất Động là quả. Song nhân quả tác động lẫn nhau. Nếu dùng trí phân biệt các pháp thì trí là nhân, Bất Động là quả. Nếu phân biệt hệu phát sanh từ trí thì Bất Động là nhân, trí vi diệu là quả. Trí và huệ cũng không phải là nhân quả, vì thể tánh không đầu cuối, không thể nắm bắt được. Đó là sự tự tại của pháp giới, không như nhân quả so sánh của thế gian. Dù mới phát tâm hay thành tựu quả Phật, hai trí ấy vẫn không thay đổi. Đó là mượn trí Phật giác ngộ chúng sanh, để chúng sanh đạt trí Phật 11. Sự khác biệt của cõi Ta bà và mười phương đều được hiển hiện qua thần lực Phật (như phần hỏi đáp của Văn Thù và các Bồ-tát thượng vị) Trong các cõi Phật, cõi Kim Sắc của Phật Bất Động Trí là cõi Phật an trụ; chín cõi nước và chín đức Phật khác là sự trang nghiêm, là pháp tánh. mười địa, Như lai xuất hiện là thành chánh giác, thanh tịnh pháp Phật.

5) Phần sau hỏi về Duyên lực: hiểu rõ chủ thể đối tượng diệu là điều kiện phát sanh mười tín, các đức Phật đều tin hiểu, trọn vện hạnh nguyện bằng trí này. Cõi nước tên Kim Sắc: Thể của nhân quả là pháp thanh tịnh. Phật tên Bất Động Trí: vô minh vốn không, khô gì lay động, tùy cảnh biết pháp, tùy người biết khả năng như âm vang theo tiếng, không có nơi chốn hình thể là trí, không lấy bỏ là Bất Động. Nhân quả: Trí vi diệu là nhân, Phật Bất Động là quả. Song nhân quả tác động lẫn nhau. Nếu dùng trí phân biệt các pháp thì trí là nhân, Bất Động là quả. Nếu phân biệt hệu phát sanh từ trí thì Bất Động là nhân, trí vi diệu là quả. Trí và huệ cũng không phải là nhân quả, vì thể tánh không đầu cuối, không thể nắm bắt được. Đó là sự tự tại của pháp giới, không như nhân quả so sánh của thế gian. Dù mới phát tâm hay thành tựu quả Phật, hai trí ấy vẫn không thay đổi. Đó là mượn trí Phật giác ngộ chúng sanh, để chúng sanh đạt trí Phật 11. Sự khác biệt của cõi Ta bà và mười

phương đều được hiển hiện qua thần lực Phật (như phần hỏi đáp của Văn Thù và các Bồ-tát thượng vị) Trong các cõi Phật, cõi Kim Sắc của Phật Bất Động Trí là cõi Phật an trụ; chín cõi nước và chín đức Phật khác là sự trang nghiêm, là pháp tánh. mười địa, Như lai xuất hiện là thành chánh giác, thanh tịnh pháp Phật.

Thiện xảo ( uẩn thiện xảo: đủ năm uẩn như người đời nhưng không chấp năm uẩn giới thiện xảo: sanh trong ba cõi 18 giới nhưng không nhiễm; xứ thiện xảo: ba cõi sáu nẻo là xứ, thiền định giải thoát không thuộc xát. Sống trong pháp thế nhưng không đắm nhiễm. Duyên khởi thiện xảo: sống trong 12 duyên nhưng không bị trói buộc. Dục sắc vỏ sắc giới thiện xảo: sống trong ba cõi nhưng không chấp. Quá hiện vi thiện xảo: tự tại trước sự dung nhiếp của ba đời).

6) Bảy giác và ba không.

7) Sáu độ bốn tâm vô lượng.

8) Mười lực.

9) Mười vua ủng hộ (quả Phật và hạnh nguyện).

10) Hạnh lợi sanh.

11) Pháp làm người thù thắng trong chúng sanh.

12) Văn Thù nghe 110 câu hỏi, khen tài năng của Trí Thủ.

13) 140 nguyện, trả lời những câu hỏi trước để so tín thanh tịnh thân ngữ ý.

14) Nương pháp tu tập đạt lợi ích, biến 140 pháp thế giant hành 140 nguyện, tâm tu tập của mười tín. Tuy là tâm hữu vi nhưng đủ khả năng thành tựu mười trụ. Trí bi hành nguyện của năm vị sau đều bắt nguồn từ đây. Nếu Bồ-tát tu tập thiếu những nguyện lớn thì sự giải thóat đạt được chỉ là hạnh của Thanh Văn Độc giáo, chỉ sanh về cõi tịnh, không có nhân thành Phật. Vì thế Bồ-tát phát tâm trong Minh này phải tâm hữu vi ấy, thành tựu lý tú.

Có sáu ý:

———

Phẩm: BỐN ĐẾ

1) Tên Bồ-tát: hạnh nguyện của Bồ-tát.

2) Cõi nước: lý chứng đạt.

3) Tên Phật: trí đạt được.

4) Phương hướng pháp chứng.

5) Thành tựu hạnh nguyện của mười tín.

6) Sự giống khác của mười tín.

Phẩm: HIỀN THỦ

Có năm phần. Tên phẩm: Hiền Thủ: (tên Bồ-tát đặt theo hạnh nguyện, tên phẩm đặt theo pháp và hạnh mà Bồ-tát thuyết giảng) Tin hiểu nhân quả của Như Lai, hạnh Phổ Hiền và năm vị. Tâm nhu thuận, tỉnh giác, chân thật, thích làm lành lợi ích chúng sanh. Từ phàm phu thông đạt nhân quả lý trí của pháp giới, thành tựu lòng tin bằng nhân quả của Phật, Văn Thù, Phổ Hiền. Nghĩa phẩm: công đức hạnh nguyện hướng đến quả Phật của mười tín. Tông chỉ: phát lòng tin, đạt phước đức. Sự tiến thoái của mười tín: có hai cách giải thích. Về ba thừa, ba cách phát tâm trong luận khởi tín: thành tựu lòng tin, tin hiểu tu hành, chứng nhậo. Thành tựu lòng tin: từ thân chúng sanh tu tập căn lành, tin nghiệp quả, chán khổ sanh tử, cầu pháp bồ đề vô thượng, được gặp Phật, phụng sự cúng dưỡng, tu tập suốt một kiếp. Hoặc từ tâm bi phát tâm tu tập, hoặc phát tâm hộ pháp khi chánh pháp sắp diệt. Người phát tâm nhập chánh định tu không thoái chuyển, đủ nhân an trụ pháp Như Lai. Tin hiểu: suốt một kiếp tu tập, Bồ-tát hiểu rõ pháp chơn như, tu nhưng không chấp tướng. Chứng nhập: chơn như là pháp mà từ khi thanh tịnh tâm đến lúc trọn vẹn hạnh Bồ-tát chứng nhập. Cảnh giới là do thức chuyển, ở đây không có cảnh giới, chỉ có trí chơn như, pháp thân. Luận Khởi tín dạy: nếu chúng sanh những kẻ đầy dẫy phiền não tu tập pháp lành nhỏ gặp Phật cúng dường thì đạt quả trời người nhị thừa. Đối với pháp đại thừa, chúng sanh không kiên định. Người phát tâm bằng cách nương người khác, nương pháp nhị thừa, hạnh giải không thật, còn thấy chứng đắc đều là người còn thoái chuyển. Hơn nữa: có bốn phương tiện để người tu tập pháp lành, tùy thiện pháp chơn như:

1) Căn bản: quán tánh các pháp không sanh, đoạn vọng kiến, không trụ sanh tử, biết pháp do duyên sanh, nghiệp qủa tương xứng, phát lòng bi tu tập phước đức, độ sanh, không an trụ Niết-bàn.

2) Chỉ: hối hận những lỗi lầm không để pháp ác tăng trưởng. Vì tánh pháp không tội lỗi.

3) Phát khởi căn lành: siêng năng cúng dường Tam Bảo, khen ngợi, vui vẻ với việc làm ấy, tăng trưởng lòng tin, cầu đạo vô thượng, nhờ oai lực của Tam Bảo tiêu trừ nghiệp chướng, kiên cố căn lành. Vì tánh pháp không chướng hoặc.

4) Bình đẳng: thệ độ tất cả chúng sanh đạt Niết-bàn vô dư. Vì tánh pháp rộng lớn bình đẳng cùng khắp, không hai, không phân biệt, luôn tịnh định. Phát tâm như vậy, Bồ-tát thấy được một phần pháp thân, hiện tám tướng thành đạo, lợi ích chúng sanh nhưng Bồ-tát chưa chứng được

pháp thân vì chưa đoạn nghiệp quá khứ, còn khổ vi tế. Việc thấy một phần pháp thân chính là đạt mười trụ... sau vị tín. Bồ-tát ba thừa viên mãn vị tín đạt trụ thứ một, nhờ nghiệp lực thành tựu quả Phật. Về nhứt thừa: ở Kinh nầy, Bồ-tát mười tín phát tâm: nương quả Phật và sự dung nhiếp nhân quả vô tận của trí căn bản. Tin hạnh quả viên mãn của Phật ở diện Phổ quang thuộc lần thuyết pháp thứ hai là tự tin, nhập mười cõi Kim Sắc... là lý tự giác; Phật Bất Động... là trí Phật nơi tâm. Vi Thù là trí vi diệu của tâm. Thông đạt tánh tướng thể dụng của các đức Phật ba đời là phát tâm. (Ý nghĩa của sáu phẩm như đã nói ở trước). Bồ-tát mười tín nương pháp giới, trí nhứt thiết phát tâm, không nương Phật, pháp Phật, Bồ-tát, pháp Bồ-tát, thanh văn duyên giác, pháp thế xuất thế phát tâm. Trong ba thừa, người phát tâm bồ đề bằng cách nương tựa pháp hữu vi vị này không nương quả Phật sau ba-tăng-kỳ kiếp, quả Phật ba đời để phát tâm vì thế không thoái chuyển. Những ai chưa thuần thục thì còn thoái chuyển. Mười tín mười trụ Không thoái chuyển vì tin thân mình là Phật, không phân biệt minh người. Từ trí không trụ của Phật huyển hóa cái pháp trang nghiêm nhưng tánh pháp giới rộng lớn cùng khắp như ảnh với hình thổ tánh giống nhau. Trí thân các đức Phật như bóng, pháp Phật như vang, tin hiểu như thế là thành Phật không thoái chuyển. Thân tâm cảnh giới đều là pháp giới, thể dụng lý trí an trụ nơi nào và thoái chuyển nơi nào? Nếu thân tâm có nơi nương dừng, không chứng đắc, tất cả sự phân biệt như tiếng vang trong không trung tùy vật cản thành tiếng. Tin hiểu như vậy thì không thoái chuyển. Người phát tâm chấp hình tướng là còn thoái chuuyển. Vì thế người phát tâm trong luận Khởi tín phần nhiều bị thoái chuyển. Người nương trí Phật, thừa vô thượng phát tâm, vĩnh viễn không thoái chuyển. Người thoái chuyển là người chưa thành tựu lòng tin, chấp pháp, còn phân biệt, như câu Bồ-tát trải qua vô số kiếp... (như trước). Bồ-tát Phổ Hiền nói: Người nghe pháp Như Lai dù không tin vẫn gieo hạt giống trí Kim Cang. Người nương nhân vô thượng thì không thoái chuyển. Người nương nhân thành Phật hiện tại là người chưa tin. Nghĩa văn: Nghĩa phẩm: 14 đoạn:

1) (2 hàng kệ) Văn Thù xin giảng công đức phát tâm bồ đề.

2) (714 hàng kệ) Bồ-tát Hiền Thủ trả lời. (3,5 hàng sau: sự cảm ứng của pháp).

3) (8 hàng kệ) công đức phát tâm rộng lớn khó lường, tùy khả năng thuyết giảng một phần. Vì tâm bồ đề không thể đo lường thì công đức cũng thế.

4) (6 hàng) nhân phát tâm.

5) (18 hàng) lợi ích do tin Tam Bảo.

6) (95 hàng) tinh tấn tu hành đạt quả tương xứng.

7) (151 hàng) Bồ-tát đạt quả, giáo hóa chúng sanh, tự tại cúng dường.

8) (160 hàng) nhân quả phóng ánh sáng.

9) (20 hàng) nơi phóng ánh sáng và sự khác nhau của ánh sáng.

10) (11 hàng) định tự tại, tự nhập xuất định Dại Phương Võng, tùy nghiệp, chúng sanh thấy biết khác nhau. Các đức Phật tự tại đạt đạo, tùy thuận chúng sanh nhưng tâm Như Lai vốn không tạo tác, trí tùy thuận không đến đi như vang theo tiếng, như nước thấm nhuần cỏ cây, như mùa xuân giúp cây cỏ đâm chồi nẩy lộc, như cá rồng trong nước, như cây trong đất, như lửa nấu chín thức ăn, như hơi thở của con người. Đó là ví dụ trí chơn như không vọng chấp. Vì vọng chấp nên dù đạt một phần đạo xuất thế vẫn chưa tự tại.

11) (158 hàng) 20 ví dụ.

12) (14 hàng) tin mình đủ trí Phật.

13) (4 hàng) tin tu đạt phước.

14) (3,5 hàng) Bồ-tát Hiền Thủ thuyết pháp cảm ứng các đức Phật. Nghĩa văn đã rõ. Phẩm lên núi Tu di nói pháp mười trụ nhập chơn như thật chứng là phần tựa. Năm phẩm tiếp theo là phần chính. Cuối phẩm minh pháp là phần kết.

———

13. Phẩm: LÊN N ÚI TU DI

Pháp mười trụ gồm sáu phẩm Kinh: lên núi Tu di... minh pháp. Phẩm này có ba phần: Nghĩa phẩm: Đây là sự thăng tiến của mười tín. Biểu pháp: Núi này ở giữa bảy núi, bảy biển... như trước đã nói biểu hiện cho việc không thể dùng tâm sanh diệt chứng đạt pháp mười trụ. Bồ-tát tự tại an trụ nơi định, không suy xét nhiếp phục, xứng lý bình đẳng và pháp thân. Định này làm phát sanh trí vi diệu, đoạn hết vô minh, đạt trí trang nghiêm của Phật, vượt trên vọng tình, hiểu rõ pháp Phật, sanh trong nhà trí Phật, tính tắc đoạn trừ vô minh ba cõi, dần đoạn phiền não. Như câu: cảnh giới Bồ-tát rộng lớn như hư không, Bồ-tát an trụ nhà Phật, như Phật, đủ công đức cảnh giới của Phật, đạt trí hiện thân độ sanh của Phật, vừa phát tâm phát tâm được các đức Phật mười phương khen ngợi, cảm động trời đất. Khác với quan điểm Bồ-tát ba hiền của ba thừa, Bồ-tát này nương trí căn bản của Phật phát tâm, đủ trí Phật ở ba thừa Bồ-tát quán ba Không, nhiếp phục phiền não hiện

hành. Bồ-tát này nương nơi trí Phật phát tâm, dùng trí đoạn tập khí, đạt trí căn bản không đoạn trừ không nhiếp phục. Vì thể dụng tự tại, tự tại an trụ thiền định hành mọi hạnh như Phật, không ra khỏi, không chìm đắm, nước lớn tâm bi như A-tu-la ở biển. Vì sao không lên điện của bốn thiên vương? Vì điện của bốn thiên vương ở bốn bên núi Biện Phong, chưa tiêu biểu cho sự thăng tiến đoạn tướng hiện trí không thoái chuyển. Thiện Tài đạt pháp ở đây cũng thế. Vượt trên vọn tình là núi, không phải lên núi thật. Đạt trí Như Lai chỉ dạy mọi loài, Không phải là Đế Thích thật. Nghĩa Văn, Nghĩa phẩm: thân hạnh rộng lớn của Như Lai (như câu: chúng sanh khắp nơi đều thấy hiện tượng này). 10 đoạn:

1) (3 hàng) thần lực kiện khắp mười phương của Phật.

2) (1,5 hàng) không rời cội bồ đề, Phật lên cung Đế Thích.

3) (7 hàng) thấy Phật đến, Đế Thích trang nghiêm bảo tòa.

4) (2 hàng) Đế Thích thỉnh Phật vào cung.

5) (3 câu) Như Lai nhận lời.

6) (3 hàng) mười phương đều như vậy.

7) (1,5 hàng) Nhờ thần lực Phật nhạc trời tự vang.

8) (4 hàng) nhớ nghiệp xưa, Đế Thích nói Kệ khen ngợi.

9) (2,5 hàng) Đại chúng nói Kệ khen Phật, mười phương đều như thế.

10) (2 hàng) Như Lai an tọa, cung điện tự biến rộng, mười phương như vậy. Nghĩa văn: Không rời cội bồ đề: thổ bồ đề không đến đi xa gần; trí thân Như Lai hiện khắp không trong ngoài, pháp giới đan cài không lớn nhỏ, tâm cảnh là một, các pháp không tánh, một nhiều dung hợp. Đế Thích thấy Phật đến: từ tánh không đến đi Như Lai hiện tướng đến đi. Thể tánh mê ngộ là một. Đế Thích dùng thần lực trang nghiêm cung điện: sự gia hạnh. Tòa sư từ Phổ Quang minh: bảo tòa tùy địa vị phước đức của Đế Thích. Vì mười trụ đạt trí Phật, không lo sợ. Ngân bậc cấp: mười trụ là người mới vào dòng Thánh tâm còn chấp pháp (sự biểu pháp thể hiện sự thăng tiến) Tất cả các vật trang trí trên bảo tòa đều là quả của hạnh (như trước) Đế Thích nghiêng mình: tôn kính Như Lai. Thỉnh Phật vào cung: hạnh khiêm hạ. Như Lai nhận lời: vị tín nhập mười trụ. Nhớ lại căn lành... nhớ sức định thấy mình đủ trí huệ căn lành như các đức Phật. Mười đức Phật là công dụng của mười trụ. Trong 20 hàng kệ, hai hàng đầu khen ngợi Phật Ca Diếp (Ca Diếp ba: ẩm quang: ánh sáng thân Phật hơn cả ánh sáng mặt trời mặt trăng và thiên tử) hai hàng tiếp khen ngợi Phật Câu na mâu ni (Ca na mâu ni, Câu na. Kim, mâu ni Phật sắc thân vàng ánh) hai hàng khen ngợi Phật Ca La cưu đà

(Ca la cưu thôn đà: đoạn trừ những gì đáng đoạn) hai hàng khen ngợi Phật Tỳ Xá Phù (Biến nhứt thiết tự tại) hai hàng khen ngợi Phật Thi Khí (Thức Khí na: Trì Kế, Hữu Phát) hai hàng khen ngợi Phật Tỳ bà Thi (Tịnh quán, thắng quán, chủng chủng quán) hai hàng khen ngợi Phật Phất Sa (Kính Sa: tăng thạnh) hai hàng khen ngợi Phật Đề Xa (Đề Sa: thuyết pháp độ nhơn) hai hàng khen ngợi Phật Ba Đầu ma hoa (Bát Đặt mang: hoa sen đỏ) hai hàng khen ngợi Phật Nhiên Đăng. Ba đức Phật trước thuộc kiếp hiện tại, bảy đức Phật sau thuộc kiếp quá khứ. Vì người đạt mười trụ thấy pháp giống nhau, pháp Phật cũng vậy. Cát Tường: núi phước lành; Thăng tiến: sức định kiên cố như núi, là trí của các đức Phật xưa nay. Bốn hàng kinh từ : như cõi này... phânt hành bốn ý: cõi này khen công đức Phật. Mười phương đều như thế. Như Lai vào điện, cung điện tự biến rộng. Vì đức của Phật không phân biệt mình người nên đại chúng đều thấy và đạt vị.

———

14. Phẩm: TRÊN NÚI TU DI NÓI KỆ KHEN NGỢI

Có bốn phần: Tên phẩm: mười Bồ-tát tùy pháp tu chứng nói Kệ khen ngợi để Bồ-tát có trọn vẹn lòng tin chứng nhập. Vì các đức Phật xưa nay đều đủ trí bi. Bồ-tát này là đức Phật vị lai, xứng hợp các đức Phật. Nghĩa Phẩm: Bồ-tát mười trụ nói Kệ khen ngợi để mười tín nhập mười trụ. (khen ngợi Phật quá khứ, hiện tại ) mười đức Phật là Phật quá khứ, Đức Tỷ lô giá na là Phật hiện tại. Người tu hành nhập vị là Phật vị lai ( Nghĩa sáu phẩm như trước ) Nghĩa Văn: nghĩa phẩm 11 đoạn:

1) (19.5 hàng) Phật dùng thần lực tập hợp đại chúng.

2) (10 hàng Kệ) Bồ-tát pháp huệ khen ngợi Phật.

3) (10 hàng Kệ) pháp không tướng là pháp chơn thật.

4) (10 hàng) phàm phu không hiểu tánh chơn thật của năm uẩn nên phải nghe người thuyết giảng mới rõ.

5) (10 hàng) thể tánh các pháp không vọng kiến. Vì vọng kiến không thấy chơn tánh.

7) (10 hàng) không có sự đoạn diệt, pháp không có không.

8) (10 hàng) ngôn ngữ không biểu đạt được chơn tánh.

9) (10 hàng) các pháp không tan hợp.

10) (10 hàng) thể của pháp Phật không phân biệt, không tên gọi.

11) (10 hàng) tâm bi lợi sanh của Phật. Mười phần Kệ của mười Bồ-tát là pháp dạy người nhập mười trụ không nương tựa, đoạn chấp, an

trụ cảnh Phật. Đoạn một phân thành bảy phần:

1) (5.5 hàng) Bồ-tát tập hợp.

2) (3.5 hàng) tên cõi nước của Bồ-tát.

3) (3 hàng) các đức Phật mà Bồ-tát phụng sự.

4) (2 hàng) Bồ-tát hóa hiện bảo tòa an tọa.

5) (2 hàng) Bồ-tát nơi mười phương đều thế.

6) (2.5 hàng) Phật phóng ánh sáng từ đầu ngón chân chiếu khắp các cõi (ánh sáng của các vị như trước).

7) (1 hàng) Bồ-tát pháp Huệ nói Kệ khen Phật. Bồ-tát pháp Huệ: người tu. Cõi nhân đà la: pháp tu. Phật Thù Đặt Nguyệt: quả chứng. Bồ- tát trụ thứ một đã có thể hiện thân thành Phật khắp mười phương, chỉ dạy chúng sanh, đạt trí huệ. Trí huệ thông đạt tất cả. Không hiểu một là không hiểu tất cả, hiểu một là hiểu tất cả. Người đáng độ tự thoát mê trí huệ hiện khắp. Vì sự sâu rộng của mê ngộ nên dùng số bụi để so sánh. Phật Thù Đặt Nguyệt: thanh tịnh, Bồ-tát sanh vào nhà trí Phật, dập tắt lửa phiền não vô minh từ vô thỉ, đủ trí sáng thanh tịnh như mặt trăng. (Tên Phật, Bồ-tát, cõi nước của các vị đều tùy từng địa vị ) mười Bồ-tát là người tịnh tu phạm hành với các đức Phật. Vì mỗi vị đều từ trí huệ pháp thân của mình thanh tịnh phiền não. Trí huệ hiển hiện, hạnh nguyện thanh tịnh. Vì thế pháp tánh trí huệ tự tại không sanh diệt và đó là quả Phật của tự tâm. Vì thế người phát tâm nên nương pháp nơi tự thân. Mỗi vị đều hóa hiện tòa sư tử. Bồ-tát Pháp Huệ ở phía đông là điều kiện đầu nhập vị đoạn hoặc sau khi phát tâm chỉ dạy mọi loài. Tòa ấy là tòa quả Phật, chuyển vô minh phiền não thành trí lớn, chuyển tâm cảnh thành pháp giải thoát. Kiết già phu tọa: chuyển vọng thành chơn. mười Bồ-tát này chính là Bồ-tát mười tín, nhưng phân biệt để chỉ dạy kẻ hậu học vì thế lần thứ một nêu thiên thần đạt quả Phật khuyên chúng sanh tu tập, đạt trí huệ Phật. Lần thứ hai nêu Phật Bất Động là thành tựu lòng tin. Kế đó nêu pháp năm vị để chúng sanh tin hiểu. Nếu không như thế, chúng sanh tuy hiểu pháp nhưng không hiểu hạnh nguyện. Vì vậy, bộ Kinh này nêu rõ nhân, quả, lý, trí, giáo, hạnh, người tu, pháp chứng, để kẻ hậu học không đi sai đường. Tâm đạt chơn, thấy đạo của mười trụ chính là quả giác ngộ của các vị sau. Như 10 người con, người sanh trước là lớn.

❧