Đại Tập 130 · Bộ Kinh Sớ XVI · Số 1739 (Quyển 11–40)

Tân Hoa Nghiêm Kinh Luận - Quyển 17

TÂN HOA NGHIÊM KINH LUẬN

QUYỂN 17

Phần Bồ-tát Nhứt Thiết Huệ, cõi Ba Đầu Ma hoa, Phật Vô Tận Nguyệt... có năm ý:

1) Tên Bồ-tát.

2) Tên cõi nước.

3) Tên Phật tùy sự tu tập.

4) Thể của Tòa ngồi.

5) Phương hướng.

Tên Bồ-tát Nhứt Thiết Huệ, Bồ-tát này tu tập đạt thể tánh rỗng tặng không mê chấp của tất cả các pháp. Vị này chuyên tu giới Ba- la-mật, thể của giới là không tánh, không sạch nhơ. Tên cõi nước: Ba Đầu Ma hoa: hoa sen đỏ, biểu hiện cho giới tướng thanh tịnh. Vào đời độ sanh bằng giới nên được quả báo tốt đẹp. Tên Phật Bồ-tát tên Nhứt Thiết Huệ, Phật tên Vô Tận Nguyệt biểu hiện cho sự tương xứng của nhân quả. Bồ-tát Nhứt Thiết Huệ là người tu hành đạt trí huệ của tất cả các đức Phật, cõi nước là pháp tu tập. Phật là quả tu chứng của trụ Trị Địa, thanh tịnh hết phiền não. Thể tòa như trước, phương hướng: nam, phương nam thuộc quẻ ly, màu đỏ, rõ ràng như mặt trời chiếu soi vạn vật. Đây là việc Đồng tử Thiện tài gặp Tỳ kheo Hải Vân, nghe Phật giảng kinh Thổ Nhãn.

Phần Bồ-tát thắng Huệ có bốn ý: 1) Tên Bồ-tát; 2) Tên cõi nước; 3) Tên Phật; 4) Phương hướng.

Tên Bồ-tát: Thắng Huệ tùy vị tu tập thanh tịnh, tuy cũng một pháp nhưng vị sau hơn vị trước. Cõi nước: Bảo hoa. Vị này tu tập nhẫn Ba-la-mật đạt huệ của các đức Phật, hành hạnh nhẫn bằng thổ của đạo, trang nghiêm pháp thân huệ mạng bằng hạnh nhẫn. Tên Phật: Bất Đồng Nguyệt: đạt lý, thành tựu hạnh nguyện, tâm cảnh như như, tự tại (Nguyệt: thanh tịnh, trong mát). Phương hướng: tây, phương tây là mùa thu, thuộc hình pháp giết, trừ là Khổ Đế. Đây là vị từ bi, cũng như trong pháp mười hồi hướng, đồng tử thiện tài gặp Bồ-tát Quan âm ở phía Tây

núi Kim Cang, hành hạnh từ bi, nhẫn nhục trong cõi khổ. Vì thế, Bồ-tát Thắng Nguyệt, cõi Bão Hoa, Phật Bất Động Nguyệt đều là công dụng của việc tu tập hạnh nhẫn. (Bảo Hoa là nhẫn; Nhẫn là pháp tu tập của trụ Tu Hành). Đó là việc Thiện Tài gặp Tỳ kheo Thiện Trụ đạt pháp Vô ngại.

Phần Bồ-tát Công Đức Huệ... có bốn ý như trước. Tên Bồ-tát: Công Đức Huệ. Vị này tu hạnh tinh tấn Ba-la-mật, đem lợi Ưu-bát-la hoa; hoa sen xanh, trong các ao sen, hoa này đẹp nhứt. Trong các hạnh, tinh tấn là hạnh cap quí; tất cả hạnh nguyện đều bắt nguồn từ hạnh tinh tấn. Tên Phật: Phong Nguyệt. hạnh tinh tấn Ba-la-mật trừ tâm kiêu ngạo, biếng lười, trong tích tắc là thành Phật. Tinh tấn quán sát soi chiếu định huệ, đoạn trừ trần cấu vô minh, tịnh nhiễm, xua tan mùi xú uế. Phương hướng: Bắc, phương bắc thuộc quẻ Khảm, màu đen, ngu tội, trộm cướp nguy hiểm, thần, vua. Nghĩa là từ hạnh tinh tấn đem lợi ích mọi loài, phá trừ hôn ám, sớm thành quả Phật. Như gió có thể xua tan mọi nhơ uế. Tinh tấn là pháp tu tập của trụ sanh quí là pháp Luân tự mà vị thiện tri thức thứ tư của Thiện tài là Trưởng giả Di Giã thuyết giảng, làm cho người ngu hiểu rõ pháp thế tục, đạt pháp lạc.

Phần Bồ-tát tinh tấn Huệ... có bốn ý như trước. Tên Bồ-tát: Tinh Tấn Huệ. Vị này tu tập định Ba-la-mật, đạt trí sâu xa, tu mồt hạnh là đủ vô số hạnh. từ định có tinh tấn, từ tinh tấn có công đức. Đó là công dụng đan xen của các hạnh, mồt là tất cả. Tên cõi nước: Kim Cang hoa, từ thể thiền định của pháp tánh phát khởi trí huệ phân biệt đúng sai (Kim cang phá trừ). Đó là công dụng vi diệu của định huệ. Tên Phật: Thủy Nguyệt, thể định có khả năng làm thanh tịnh mọi pháp như nước, sạch trong soi rõ mọi vật. Phương hướng: Đông Bắc thuồc quẻ Cấn: núi đá, cửa, thiếu nhi, ánh sáng buổi sớm soi rõ, tịch tịnh, dừng trụ. Từ thể định tu tập mọi hạnh, tạo lợi ích cho kẻ sơ học, là mốc thời gian. Bồ-tát Tinh Tấn, cõi nước Kim Cang, Phật Thủy Nguyệt, vô số cõi nước hiện trong thân lúc thiện tri thức thứ năm của Thiện Tài - trưởng giả Giải Thoát - nhập thiền định là công dụng của Thiền định.

Phần Bồ-tát Thiện Huệ... có bốn ý như rước. Tên Bồ-tát: Thiện Huệ. Vị này tu Bát-nhã Ba-la-mật. Tên cõi nước: Diệu Hương hoa: trí huệ nở hoa Phật (từ trí huệ thuyết giảng giáo pháp). Tên Phật: Giải Thoát Nguyệt: trí huệ phân biệt tâm cảnh, đạt giải thoát. Phương hướng: Đông nam thuộc quẻ Tốn: phong giáo, ngôn luận, vị này đủ trí huệ thuyết giảng giaó pháp, hóa đồ chúng sanh, đạt giải thoát. Đây là việc Tỳ kheo Hải Tràng - thiện tri thức thứ sáu của Thiện Tài - tịch tịnh thân

tâm, vượt trên phép quán hơi thở, hóa hiện vô số hóa thân, đạt tự tại không ngại.

Phần Bồ-tát Trí Huệ... có bốn ý như trước. Tên Bồ-tát: Trí Huệ, trụ Bất Thoát nhờ trí huệ tu tập hạnh từ bi, vào đời đồ sanh. Tên cõi nước: Quyệt ý hoa. Bồ-tát dùng trí huệ vào sáu nẻo đồ sanh, biết rõ căn tánh của chúng sanh nên tùy thuận hóa đồ khiến chúng sanh thoát khổ được vui. Tên Phật: Vô Thượng Nguyệt. Từ bi là hạnh đầu trong các hạnh, là hạnh hóa độ chúng sanh. Phương hướng: Tây Nam, thuộc quẻ Khôn: tin thuận, mẹ, đất, chúng. Từ bi là mẹ của pháp phương tiện Ba-la-mật. Từ đó, Bồ-tát vào cõi sanh tử sống với chúng sanh, chỉ dạy chúng sanh tu tập chánh pháp. Đó là việc nữ cư sĩ Hưu Xả - thiện tri thức thứ bảy của Thiện Tài - lợi sanh bằng hạnh từ bi.

Phần Bồ-tát Chơn Thật Huệ... có bốn ý như trước. Tên Bồ-tát: Chơn Thật Huệ. Bồ-tát trụ Đồng chơn tu tập nguyện Ba-la-mật, dùng trí huệ đồ sanh. Tên cõi nước: A-lư-na-hoa: hoa sen hồng. Hoa này do hai màu trắng đỏ hình thành. Nghĩa là nhờ hạnh nguyện từ bi nên trí huệ viên mãn, như nhờ màu trắng, màu đỏ pha lẫn thành màu hồng. Màu trắng là trí, màu đỏ là bi. Vị này vào đời bằng trí chơn thật nên không đắm nhiễm, như hoa sen trong bùn. Tên Phật: Tinh Tú Nguyệt. Trí sáng hiểu rõ căn tánh sai khác của chúng sanh. Phương hướng: Tây Bắc, thuồc quẻ Càn: cha, kiên cộ, trời, tròn, thanh tịnh, hàm chứa tất cả. Đó là biểu hiện cho trí sáng tùy thuận hiện thân độ sanh như vạn vật trong trời đất. Đây là việc tiên nhơn Tỳ Mục Cù Sa - thiện tri thức thứ tám của Thiện tài - dùng trí sáng thuyết giảng, khiến tà giáo kinh sợ. Tiên nhơn là trí không đắm nhiễm, đạt trí ngay trong tà kiến.

Phần Bồ-tát Vô Thượng Huệ... có bốn ý như trước. Tên Bồ-tát: Vô Thượng Huệ. Bồ-tát trụ Pháp Vương Tử tu tập lực Ba-la-mật, thuyết giảng giáo pháp. Tên cõi nước: Na-la-đa-hoa. Na la: người, đà: lấy. Vì hoa này rất thơm nên ngươì đời thường dùng làm đồ trang sức. Nghĩa là Bồ-tát thuyết giảng pháp vi diệu, chúng sanh nghe pháp đạt năm phần pháp thân. Tên Phật: Thanh Tịnh Nguyệt, Bồ-tát thuyết giảng giaó pháp làm phép tắc thế gian để chúng sanh tu học theo. Đây là việc Bà-la-môn Thắng Nhiệt - thiện tri thức thứ chín của Thiện Tài - lên núi dao, vào đống lựa, trời người thấy được đều đạt đạo. Bồ-tát có trọn vẹn trí huệ, sống trong tà đạo, đồ thoát chúng sanh, an nhập chánh đạo.

Phần Bồ-tát Kiên cố Huệ... có bốn ý như trước. Tên Bồ-tát: Kiên Cộ Huệ. Bồ-tát trụ quán đỉnh hành trí Ba-la-mật, kiên trì tạo lợi ích cho chúng sanh. Tên cõi nước: Hư không hoa. Trí huệ soi rõ thế gian, xuất

thế gian đều không nương dừng. Tên Phật: Minh Liễu Nguyệt, dùng trí huệ soi rõ thế gian. Phương hướng: trên hư không chấp pháp có không như mặt trăng, mặt trời, sao. Đó là Đồng nữ Từ Hành, con vua Sư Tự Tràng - thiện tri thức thứ 10 của Thiện Tài. Trụ thứ 10 sanh trong nhà Phật, trọn vẹn trí bi. mười trụ tu trí bi là Đồng nữ Từ Hành, mười địa trọn vẹn tâm bi, địa mười một từ bi tu trí là Ma Da - mẹ của các Đức Phật. mười Bồ-tát, mười cõi nước, mười đức Phật là nhân quả của mười trụ, tùy phương hướng biểu hiện pháp, tùy pháp thành tên gọi.

———

15. Phẩm: MƯỜI TRỤ

Phẩm này có năm phần:

1) Tên phẩm.

2) Ý nghĩa.

3) Tông chỉ.

4) Thứ tự đoạn hoặc.

5) Nghĩa văn.

Tên phẩm: mười trụ: pháp mười trụ; Ý nghĩa: Phẩm trước khen ngợi sự siêng năng tu tập, phẩm này nêu hạnh tu của mười trụ. Mười trụ là vị sanh trong nhà Phật, không thoái chuyển. Tông chỉ: 20 pháp tinh tấn của mười trụ, an trụ nơi Phật an trụ. mười trụ, mỗi trụ có hai nhân quả, mười pháp trước là điều kiện tăng tiến; mười pháp sau là quả tu học. Thứ tự đoạn hoặc: Ba trụ 1,2,3 tu tập pháp xuất thế, đoạn trừ phiền não trói buồc của thế gian. Phiền não gồm có mười phiền não căn bản (dục, sắc, vô sắc, kiêu mạn, các cõi, ái, ngu, tham, sân, tâm ma) và sáu phiền não phụ (dối, nịnh, nghi, tham tiếc; ganh ghét, kiêu ngạo). Phần kệ của Thiện Tài có chép: “Ba cõi là thành quách, kiêu mạn là rào tường, các cõi là cửa ngõ, sông ái là hồ ao, ngu si luôn che lấp, lửa tham sân hừng hực, tâm ma là vua chúa, kẻ sơ học nương tựa. Tham ái là dây trói, dối nịnh luôn ràng buồc, nghi hoặc che mắt sáng, rơi và cõi tà ngu. Vì keo kiết kiêu ngạo đọa trong ba đường ác”. Đấy là căn cứ vào sự hướng đến của tâm, không căn cứ năm kiến: thân, biên, kiến thủ, giới thủ, tà kiến. Khi tâm thành trí, các kiến hoặc là điều kiện giải thoát. Vì thế theo pháp nhứt thừa, hiểu rõ vô minh là thành tựu trí, tự tại làm mọi việc bằng các kiến. Trong mười tín, Bồ-tát Văn Thù hỏi Bồ-tát Pháp Thủ về mười một phiền não (tham, sân, si, kiêu mạn, ghe giấu, giận, hận, ganh ghét, keo, dối, nịnh). Ba trụ đầu đoạn trừ phiền não, thành tựu tí căn bản, như việc Thiện Tài lên núi Diệu Phong gặp Tỳ

kheo Đức Vân, đạt trí sáng của Phật, đoạn trừ phiền não chướng hoặc của thế gian. Ở đây, Thiện Tài đến nước Hải Môn gặp Tỳ kheo Hải Vân, trừ tâm mê hoặc, hiểu rõ 12 duyên, thấy Phật trong biển, thuyết kinh Phổ Nhãn (thấy rõ 12 duyên, thành tựu trí huệ là Phật, tâm cảnh là kinh. nghĩa là đạt trí Phật, quán 12 duyên, thành tựu trí lớn, thấy rõ mọi cõi). Đây là việc quán 12 duyên, thành tựu trí Phật của trụ Trị Địa. Trụ thứ ba, Thiện Tài đến nước Hải Ngạn gặp Tỳ kheo Thiện Trụ, đoãn trừ chướng hoặc, đạt giải thoát không ngại của Bồ-tát, thấy rõ kiếp số sống chết của chúng sanh. Ba trụ này đoạn trừ phiền não trói buộc, tự tại. Đó cũng làviệc mười tín tin hiểu rõ vô minh của ba cõi là Phật Bất Đồng Trí. Trụ thứ một, dùng sức tin hiểu, trí thanh tịnh soi rõ ba cõi, đoạn trừ hoặc chướng, nhập mười trụ. Ba trụ trước phần nhiều là tu tập pháp xuất thế nên ba thiên tri thức của Thiện Tài đều là Tỳ kheo. Đó là hình tướng của ba trụ đầu. Trụ Sanh Quí thứ tư tự tại trước phiền não trói buộc, pháp tắc gò bó của thế gian. đó là việc Thiện Tài đến chợ gặp trưởng giả Di Già thuyết Kinh Luân tự. Vì ngay trong sanh tự ồn náo là tịch tịnh. Mỗi chữ như bánh xe, một nhiều đan xen, thể tướng dung hợp, lại như ảnh tượng trong lưới Đế Thích. Trong mỗi chữ đủ nghĩa của vô số câu chữ, danh từ của thế gian. đó là pháp tắc chỉ dạy kẻ sơ học, tu tập đạt tâm thanh tịnh và cũng là tánh không diệt gồm đủ tất cả các pháp thế gian. Trụ Cụ Túc thứ năm đội trị hai kiến thân - biên, đạt trí, đoạn trừ chướng hoặc như việc Thiện Tài gặp trưởng giả Giải Thoái nhập định: “Phổ Nhiếp nhứt thiết Phật sát”, hiện vô số cõi nước, bằng vô số bụi trong mười cõi Phật. Vì thân chúng sanh đủ vô số cõi nước, sắc tướng chơn tục dung hợp như hình với bóng không trong ngoài, tho- át khỏi mọi sự ràng buộc của 62 tà kiến. trụ Chánh Tâm thứ sáu đội trị chướng hoặc giữa tịch dụng của trí, như việc Thiện Tài gặp Tỳ kheo Hải Tràng tọa thiền bên đường đi, không theo dõi hơi thở. Không phân biệt suy xét, trên thân hóa hiện vô số thân, tùy căn tánh, chúng sanh đều thấy. Đó là sự không ngăn ngại của tịch dụng, sự thực hành tâm bi. Trụ Bất Thoái thứ bảy đoạn trừ chướng hoặc, thành tựu viên mãn tâm bi, độ sanh tự tại như việc Thiện Tài gặp nữ cư sĩ Hưu Xả trong vườn Phổ Trang Nghiêm. Nữ cư sĩ nói với Thiện Tài: “Ta có tám vạn bốn ngàn Na du tha quyến thuộc. Nghĩa là vào đời bằng tâm bi, hành phương tiện Ba-la-mật, đoạn trừ tám vạn bốn ngàn phiền não của chúng sanh, giáo hóa đe, lại lợi ích cho chúng sanh. Câu: các quyến thuộc đều đạt bất thoái nghĩa là người thực hành bi trí đều đạt bất thoái. Trụ Đồng Chơn thứ tám đoạn trừ hoặc chướng, đạt trì thanh tịnh trong cõi tục, như việc

Thiện Tài gặp tiên nhơn Tỳ-mục-cù-la. Vì trí sáng không đắm nhiễm. Tên cõi nước của nữ cư sĩ Hưu Xả và tiên nhơn này giộng nhau, biểu hiện cho trí và pháp nhiễm là một. Việc tùy thuận tâm bi hành trí nhưng còn tâm nhiễm ô là sự dung hợp của hai trụ 1,8; tùy thuận trí hành bi, không còn tâm nhiễm ô là hạnh của đồng nữ Từ Hành, con vua Sử Tử Tràng. Trụ Pháp Vương thứ chín đối trị chường ngại, tự taị thuyết giảng, như việc Thiện Tài hặp Bà-la-môn Thắng Nhiệt, lên núi dao, vào đống lựa, trời người thần rồng thấy vậy đều đạt lợi ích. Trụ Quán đỉnh thứ 10 đối trị hoặc chướng, thành tựu trí bi thanh tịnh, như việc Thiện Tài gặp đồng nữ Từ Hành - con vua Sư Tử Tràng, trọn vẹn trí bi, ở trong thế gian nhưng không đắm nhiễm. mười pháp đối trị của mười trụ cũng chỉ là một, không trước giữa sau. cùng một pháp môn đối trị một chướng ngại, đạt một trí huệ. Cứ thế dung hợp đan xen không cùng. Thể của pháp ấy là Phật Bất Đồng Trí. Trong việc hành pháp, một nhiều giộng khác đan cài tự nhiên. Trong ba thừa giáo, trải qua ba-tăng-kỳ kiếp mới tu tập thành Phật. Ở đây, tâm Vô Minh căn bản là Phật Bất Động Trí. Thể dụng của pháp giới là pháp tu tập ngộ nhập, từ mười tín đến mười trụ... địa mười một đều cùng lúc thành Phật Bất Động Trí. Trong một pháp có vô số pháp. Vì tu tập ngộ nhập trong trí Bất Động của Pháp giới nên các pháp như thế. Như việc Long Nữ chỉ trong tích tắc là thàh Phật, Thiện Tài một đời thàh Phật. Pháp vốn không tánh, một đời không dài ngắn... Hãy tin hiểu như vậy. Đức Phật hiện tại cũng là đức Phật ở quá khứ, vị lai như giọt nước và biển cả là một. Đó là sự hiểu biết vượt ngoài vọng tình. Trong ba thừa, Bồ-tát mười trụ còn phần đoạn sanh tử, quán pháp không, đoạn trừ hoặc chướng “Không tin” của hàng Viễn đề. Mười hạnh quán từng phần pháp không, tu hạnh tự lợi, lợi người, đối trị chướng hoặc tự lợi của Thanh Văn. mười hồi hướng quán pháp không, phát tâm bi, dùng nguyện lực vào đời độ sanh đối trị hoặc chướng tự độ của hàng Độc giác. Đó là sự đoạn trừ ba chướng của các vị trước mười địa của ba thừa giác. Song các vị ấy chỉ đoạn trừ kiết sử, nhưng chưa đoạn hết chủng tự. Bồ-tát mười địa đoạn trừ hết chủng tử. Bồ-tát địa thứ một thấy thân mình là chơn như, đủ tính Phật, là vị kiến đạo. Từ địa thứ ba đến địa thứ bảy là vị tu hành (còn dụng công tu tập). Từ địa thứ tám đến địa thứ mười là vị cứu cánh, không cần dụng công, tự tại thành Phật. Trong ba thừa giáo có 12 trụ địa:

1) Chúng tánh trụ: mười giáo hạnh.

2) Giải hành trụ: mười hồi hướng.

3) Hoan hỉ trụ: địa một.

4) Tăng thượng giới trụ: địa hai.

5) Tăng thượng ý trụ: địa ba.

6) Đạo phẩm tương ưng tăng thương huệ trụ: địa bốn.

7) Đế tương ưng tăng thượng huệ trụ: địa năm.

8) Duyên khởi tương ưng tăng thượng huệ trụ: địa sáu.

9) Hữu hành hữu khai phát vô tướng trụ: địa bảy.

10) Vô hành vô khai phát vô tướng trụ: địa tám.

11) Vô ngại huệ trụ: địa chín.

12) Tối thượng Bồ-tát trụ: địa mười.

Bồ-tát ba hiền đạt phục nhẫn, mười địa và Phật đạt tịch diệt nhẫn. Kinh Thắng man dạy: La Hán, Bích Chi Phật, Bồ-tát cõi tịnh đều đạt phục nhẫn, quán pháp không, không phiền não, đạt ba ý sanh thân, còn biến dịch sanh tử. Đó là Bồ-tát hành sáu Ba-la-mật, đạt sáu thông của trời người, không đạt quả Phật, là ba xe ngoài cửa. Vì này khác với ba thừa, tên gọi của sáu thông tuy giống nhau nhưng quả báo khác nhau: ba thừa không nghe, không tin Kinh Hoa Nghiêm. Kinh dạy: Bồ-tát dù trải qua vô số kiếp tu sáu Ba-la-mật, đạt sáu thông nhưng không nghe hiểu Kinh Hoa Nghiêm, vẫn là Bồ-tát giả danh, dù nghe vẫn không chứng nhập. Ba ý sanh thân của ba thừa:

1) Địa 1, 2, 3 đạt Tam ma bạt đề nhạo pháp ý sanh thân.

2) Địa 4, 5, 6 đạt Giác pháp tự tánh ý sanh thân.

3) Địa 7, 8, 9 đạt chủng loại câu sanh vô hành tát ý sanh thân.

Pháp nhứt thừa khác ba thừa vì căn bản vô minh, phiền não chính là Phật bất động trí; tất cả chúng sanh đều như thế. Thể của trí không tánh, không nương tựa, không tựa biết, do duyên sanh, vì sao? Vì gặp khổ mới phát tâm, đạt vui trời người nhưng vì thấy sanh tử vô thường nên cần phao chơn thật; gặp Phật và Bồ-tát nhứt thừa nên phát tâm cầu trí Phật. Ba thừa cũng thế nhưng sự hiểu biết sâu cạn khác nhau. Song tất cả đều nương trí căn bản phát tâm ngộ nhập, trụ thứ một cũng là năm vị. Tuy nêu pháp môn tu tập tuần tự của năm vị nhưng tất cả là một. Như Ấn của vua đóng vào văn bản. Trí huệ ấy không trước sau, đủ vô số trí, như trí Phật, tâm chúng sanh, các pháp. không trước sau dài ngắn, như hư không, không phân biệt nhưng biết rõ tất cả. Vì thế kinh dạy: “Hư không có thể lường, cõi Phật không thể nói”. Vô minh căn bản chính là trí Bất Động của Phật và cũng là tâm của chúng sanh, vừa phát tâm là thành Phật. trụ phát tâm thứ một đạt trí bi như Phật. Năm vị cũng thế, tất cả đều không ngoài trí Phật. song vì sự tu tập thuần thục hay chưa thuần thục nên có tên gọi khác nhau. Trong thể của trí không có sự

phân biệt của vọng tình, như Long Nữ chỉ tích tắc là thành Phật, trọn vẹn hạnh Phổ Hiền. Phần kệ của Văn Thù có lời dạy: “Sát na quán sát vô số kiếp, không đến không đi cũng chẳng dừng, biết rõ mọi việc trong ba đời. Vượt trên phương tiện, đủ mười lực”. Do vậy, việc bA- tăng-kỳ kiếp thành Phật của Đại thừa chỉ là quyền giáo. Kinh này là thật giáo, không có việc dùng nguyện thành Phật. dù phát nguyện hành hạnh cũng phải dựa trên thật, pháp thành Phật, không có do nguyện thành Phật. vì thế pháp môn của trụ thứ nhứt cũng là pháp của năm vị. Như hai trụ bảy, tám tu tập bi trí, trụ pháp sư thứ chín trọn vẹn bi trí. Vì vậy hành tướng của năm vị giống nhau. Cảnh giới trí huệ nơi các thiện tri thức của Thiện Tài không có giới hạn. hành tường năm vị được tạo do bi trí trong pháp thân, là một trí, một tâm, một thời điểm, cùng khắp. Hành giải nên hiểu rằng trong cảnh giới trí huệ không có sự nhanh chậm của ba đời. Nếu thấy có nhanh chậm là trái với thật lý, thuộc vọng tình, thay đổi theo hình tướng, sự đoạn trừ hoặc chướng của năm vị như hư không, không thời lượng, như gương sáng chiếu soi, như ngọc ma ni đủ màu sắc, như giọt nước và biển cả. Nếu soi chiếu các pháp bằng trí huệ viên mãn thì tất cả đều là cọng dụng lớn, không phân biệt. Nghĩa văn: có sáu đoạn:

1) (19,5 hàng) Bồ-tát Pháp Huệ nhập định, các đức Phật ủng hộ;

2) Sau khi xuất định, Bồ-tát Pháp Huệ nói tên mười trụ.

3) Nguyên nhân phát tâm.

4) Mười trí thù thắng của Như Lai mà người phát tâm nương tựa.

5) Mặt đất chấn động bì oai lực của pháp Phật.

6) Nói kệ khen ngợi.

- Đoạn một có 10 ý:

1) Tên Bồ-tát.

2) Ý nghĩa của việc nhập định.

3) Oai lực của định.

4) Các đức Phật Pháp Huệ xuất hiện trước Bồ-tát.

5) Các đức Phật trong mười phương đều gia hộ Bồ-tát.

6) Nhờ nguyện lực của đức Tỳ-lô-giá-na nên có những việc ấy;

7) Nhờ sức nơi căn lành của Bồ-tát Pháp Huệ nhập định.

8) Nguyên nhân nhập định.

9) Các đức Phật nơi mười phương trao trí.

10) Bồ-tát Pháp Huệ xuất định, nói pháp mười trụ.

Tên Bồ-tát: Ở mười tín, các Bồ-tát đều có tên Thủ. Vì lòng tin là điều kiện đầu của sự phát tâm. Ở mười trụ, việc sanh vào nhà trí

Phật là điều kiện tiên quyết nên các Bồ-tát đều có tên Huệ. Hiểu pháp Phật, đạt trí Phật, phân biệt đúng sai là Pháp Huệ. Nếu mình không có sự hiểu biết như Phật thì không thể phân biệt pháp đúng sai của mình, người. Vui có sự hiểu biết như Phật nên các đức Phật Pháp Huệ ở mười phương xuất hiện trước Bồ-tát để chứng minh và trao trí.

Ý nghĩa của việc nhập định: ở mười tín, tuy tin tâm phân biệt của mình là Phật Bất Động Trí nhưng lòng tin ấy chưa vững, chưa dùng tam muội dung hợp thể, dụng. Vì vậy, mười cõi nước ở mười tín đề có hình sắc, mười tín chưa sống trong pháp tánh, tin hiểu bằng tâm sanh diệt. Người tu, trước là nghe hiểu, tin tưởng, thâm nhập, sau là thâm nhập bằng tâm không suy xét, nhưng trí không tạo tác. Nhờ nhập định, Bồ- tát làm thanh tịnh các tập nhiễm, hiển hiện trí chơn thật. Chánh định là cảnh giới giác ngộ, không suy xét, không hôn trầm trạo cử, không sanh diệt, không chán thích, tự tại hợp lý tánh, tự không đạt. đó là phương tiện, là vô lượng, đoạn trừ vọng tưởng, không suy xét bằng vọng tình, tình thức tội tăm, trí huệ sáng suốt. Định của ba cõi đều do đoạn trừ vọng tưởng; định của Thanh Văn, Duyên giác do tâm chán ghét, quán pháp không, diệt bi trí, vui với sự tịch tịnh; Bồ-tát quyền giáo thích quán pháp không, hành sáu đồ, đoạn khổ, sanh về cõi tịnh. Nếu ở trong sanh tử thì cho là giữ hoặc đồ sanh. không hiểu quy luật tự nhiên của các pháp là không sa khỏi hay chìm đắm. vì vậy định này là phương tiện đội trí tâm không hiểu thể dụng của pháp giới, tham đắm năm dục của chúng sanh, dùng tâm không tạo tác hiện trí căn bản, dùng thể định làm thanh tịnh các vọng tình. tuy là phương tiện nhưng không có phương tiện giả ngoài pháp chơn. Ví như dùng thủy tinh làm sạch nước. nhờ sự trong sạch của thủy tinh biểu hiện thể sạch của nước, không phải thủy tinh làm nước sạch. Định phương tiện cũng thế, dùng sự thanh tịnh không tạo tác của các pháp biểu hiện trí không tạo tác, nhân quả của ba thừa, trời, người ngoại đạo đều là nhân quả có tạo tác. Vì vậy. cõi nước thọ sanh của họ đều không có hình tướng rộng hẹp, sạch nhơ. Trong pháp nhứt thừa, các pháp không dừng trụ, không tạo tác, tự tại, thọ sanh bằng trí không nương tựa, xứng hợp chơn như. Tuy tùy thuận chúng sanh hiện thân nhưng về thể tướng không có sự đến đi, không có thần thông biến hóa, nghiệp quả ba đời hiện trong một sát na nhưng không nhanh chậm, trí huệ hạnh nguyên của kinh này đều thuộc lý trí, không có sự chán thích. Oai lực của định: định có khả năng làm thanh tịnh mọi dục vọng, hiện thân hình, danh hiệu như Phật, hiện trí huệ oai lực như Phật, đạt sự hiểu biết như Phật và được Phật gia hộ, giúp người tu hành sanh vào nhà

Phật, là đệ tử chơn chánh của Phật, định làm thanh tịnh các dục vọng vì thể định không tạo tác, thân tâm như hư không, hiện khắp pháp giới. Định hiển hiện trí Phật vì dịnh không tạo tác, hiện trí không tạo tác. tất cả chúng sanh đều đủ trí Như Lai, vì vọng tình tham đắm năm dục nên dùng định không tạo tác làm phương tiện hiện trí Phật. Định giúp người tu hành có thân tường danh hiệu như Phật vì từ định không tạo tác đạt trí thân, pháp thân thanh tịnh của các đức Phật. vì vậy vô số Phật Pháp huệ xuất hiện trước Bồ-tát, Bồ-tát đạt sự hiểu biết như Phật. số lượng Phật tiểu biểu cho sự tiến tu của Bồ-tát, sự rộng lớn của trí huệ. Với kẻ ngu, có vô số phiền não, với người trí, có vô số Phật. định có khả năng đạt trí Phật, được Phật gia hộ. Có bảy sự gia hộ:

1) Các đức Phật cùng tên xuất hiện.

2) Đức Phật khen ngợi.

3) Được đức Tỳ lô gia hộ.

4) Phật dùng thần lực gia hộ.

5) Nhờ sức căn lành tu định hiện trí.

6) Các đức Phật nơi mười phương trao mười trí, đạt biện tài thuyết giảng như Phật.

7) Các đức Phật đưa tay xoa đầu, đạt trí Phật.

Nhờ định, người tu hành sanh trong nhà Phật, đạt trí huệ giải thoát như Phật. phần sau khi xuất định, Bồ-tát Pháp Huệ nói tên mười trụ có ba ý:

1) Nhân phát tâm, thấy thân tướng trang nghiêm của Phật, nghe pháp Phật.

2) Mười trí thù thắng của Như Lai mà người phát tâm nương tựa.

Tu hành theo địa vị. Phần mặt đất chấn động vì oai lực của pháp Phật có bảy ý:

1) Sáu thứ mười tám tướng chấn động.

2) Mười pháp cúng dường của chư thiên.

3) Mười phương đều vang tiếng pháp.

4) Đại đức cảm động khắp mười phương.

5) Bồ-tát trong mười phương đều đến chưng minh.

6) Quả Phật diệu pháp: trí vi diệu thuyết pháp vi diệu.

7) Bồ-tát Pháp Huệ nương oai thần của Phật nói kệ.

200 hàng khen ngợi 200 pháp mười trụ như tưới nước trên đỉnh đầu... biểu hiện cho trí pháp giới không trong ngoài. Vì độ sanh nên hiện thân thuyết pháp. người đạt địa vị này được các đức Phật đưa tay xoa đầu.

Phẩm: PHẠM HẠNH

Phẩm này cũng có ba phần: Tên phẩm: Phạm: tịnh, dùng hạnh thanh tịnh, đem lại lợi ích cho chúng sanh. Vào đời làm mọi việc đồ sanh nhưng không chứng sắc, mọi hạnh đều thanh tịnh phạm hạnh là chánh niệm, vô niệm, hành nhưng không chấp, vì tạo lợi ích cho cúng sanh nên còn gọi là Đệ nhứt nghĩa thiên. Chư thiên có lòng từ là thiên tử, còn gọi là Pháp Huệ, hành nhưng không chấp là pháp, dùng pháp để phân biệt vọng tình là huệ. Nếu phân biệt bằng vọng tình thì trái với thật lý, không phải là pháp huệ. Căn cứ theo pháp nhơn, tịnh hạnh đủ cả lý, giáo.

Nghĩa phẩm: phẩm trước nêu việc an trụ nơi không trụ của Phật, hành hạnh không hành, đem lại lợi ích cho chúng sanh nhưng không thấy chúng sanh là tịnh hạnh của phẩm này. Nghĩa văn: có bảy ý:

1) (3 hàng) thiên tử chánh niệm thỉnh pháp.

2) (2,5 hàng) mười pháp quán.

3) (26,5 hàng) quán pháp.

4) (10 hàng) quán thân thọ tâm thức và quán pháp Phật bình đẳng.

5) (3,5 hàng) nêu mười trí Phật để tu tập.

6) (3 hàng) hỏi mười lực, phát tâm bi.

7) (4 hàng) hiểu rõ các pháp huyễn, đạt lợi ích, thành Phật.

Quán pháp như thế sẽ đoạn trừ hai kiến thân, biên và sự phân biệt ba đời, làm thanh tịnh ba nghiệp, không phân biệt người quán và pháp quán, không hôn trầm, trạo cử, không sanh diệt, tự tại hợp lý, không suy xét, hiển bày mười cực Phật. Trí Phật sáng suốt, vì mê mờ nên chúng sanh không hiểu rõ. Trí tuy hiện nhưng thể tánh không thay đổi. Trí hiện đoạn trừ vọng tình, hoặc chướng, được tự tại, ở trong hạt bụi không nhỏ, ở trong hư không không lớn, hiện đủ công dụng lớn nhưng không ngoài một sát na, pháp thân rồng lớn không cùng. Nếu thấy dó thì có vô số, nếu thấy không thì không mẩy trần, bản thể không suy xét, không tạo tác nhưng hiểu rõ, sanh tự không thay đổi ý chí, khổ vui không nản lòng. Người không đạt thật lý không thể lường biết được, không do đoạn tâm. vì thế, Như Lai thuyết phẩm Tịnh Hạnh: “Hiểu rõ các pháp, chánh pháp hưng thịnh, đoạn trừ vọng kiến, trí Phật hiện khởi”. Đó là ý nghĩa của câu: vừa phát tâm là thành tựu chánh giác, huệ thân, không do người khác chỉ dạy. Vì vậy, kẻ hậu học nên tu hành đúng pháp, không nên chạy theo vọng cảnh mê mờ, trôi lăn mãi (muốn giải rõ nghĩa trên nhưng sợ dùng ngôn ngữ làm chường ngại thật lý, rối loạn

kẻ hậu học. Cứ theo lời trên sẽ hợp được thật lý). Tịnh hạnh của mười tín là độ thoát chúng sanh, hiểu rõ vạn pháp: mười trụ, hành hạnh vô vi là tịnh hạnh, từ công dụng của tịnh hạnh trở thành công dụng của trí. Phẩm tịnh hạnh không phải chỉ nói về công dụng thành Phật của mười hạnh... mười địa. Từ hạnh không tánh thực hành hạnh thanh tịnh nên tất cả hạnh đều thanh tịnh, hạnh thanh tịnh nên trí thanh tịnh, tâm thanh tịnh, pháp thanh tịnh, pháp giới thanh tịnh, chúng sanh thanh tịnh, cõi Phật thanh tịnh. Hành hạnh bình đẳng là tịnh hạnh.

———

17. Phẩm: CÔNG ĐỨC PHÁT TÂM

Công đức của người phát tâm như hư không khó lường. Hư không chỉ biểu hiện cho sự rộng lớn, không hình tướng, không ngăn ngại tương xứng với phước trí của tâm bồ đề. Trí huệ của vị này vi diệu, hiện vô số thân như mây, như lưới Đế Thích dùng mồt ngôn ngữ thuyết giảng cho tất cả chúng sanh khắp pháp giới, chúng sanh đều đạt pháp lạc. Phước đức của vị này biểu hiện bằng hình tướng trang nghiệm như thể tánh của cõi Hoa Tạng. Người vừa phát tâm là như Phật. như dòng sông chảy về biển thể tánh của nước là một. Cũng thế, Bồ-tát vừa phát tâm là vào dòng Phật, công đức như Phật vì thời gian của người phát tâm và người thành Phật như nhau, trí huệ là một. Vì thế có câu: “Độ tho- át chúng sanh thành tựu quả Phật, hạnh nguyện như Phật, trí thân bồ đề rộng lớn, một sát na cúng dường vô số Phật, giaó hóa vô số chúng sanh”. Đó là sức cùng khắp của trí huệ, không do thần thông biến hóa. Hạnh nguyện của Bồ-tát phát tâm, quả Phật, chúng sanh đều rộng lớn khôn lường. Phẩm này nếu mười công đức khôn lường của Bồ-tát phát tâm. Người phát tâm tu học trong pháp trí Bất Động như Thái tử vừa sinh ra đủ tướng vua, như sư tử con đủ lực của sư tử chúa. Trí hiểu biết của Bồ-tát phát tâm sanh vào nhà Phật như trí huệ của Phật, hiểu rõ ba đời không dài ngắn, vui vẻ giáo hóa chúng sanh, vừa phát tâm là ngồi nơi xe trí Như Lai, tích tắc thành Phật, đồ thoát chúng sanh. người tùy thuận chúng sanh, trải qua ba-tăng-kỳ kiếp tu tập của ba thừa, muốn thành Phật phải chuyển tâm, thâm nhập nhứt thiết trí của nhứt thừa như việc Long Nữ thành Phật trong kinh Pháp Hoa. Tất cả chúng sanh phải hiểu rõ pháp này mới thành Phật, không thể căn cứ nơi ngôn ngữ giả tạm của ba thừa. Vì các pháp vốn vậy. Phần sau của phẩm này có câu: “Bồ-tát cừa phát tâm, vô số Phật khen ngợi, đủ năng lực thuyết giảng,

điều phục chúng sanh, thị hiện thành Phật”. Phẩm này có 40 đoạn, 242 hàng kệ đều khen ngợi công đức phát tâm. Phẩm này cũng có ba phần: Tên phẩm: công đức phát tâm. Vừa phát tâm là hiểu không có sự phân biệt xưa nay. Phát: tâm trống rỗng, trí hiển hiện. Tâm: đoạn trừ hai kiến thân, biên. Công: không tạo tác nhưng thành tựu quá lớn. Đức: giáo hóa không cần quả báo, tướng trang nghiêm. Phước trí rồng lớn là công, thông đạt mọi lẽ là đức. Nghĩa phẩm: phẩm trước nêu công đức của hạnh thanh tịnh. Phẩm này nêu công đức phát tâm. Nghĩa văn có hai: ý kinh, ý văn. Ý kinh: 40 đoạn:

1) (1,5 hàng) Đế Thích hỏi về công đức phát tâm.

2) (3,5 hàng) mười công đức sâu rồng của người phát tâm.

3) (5 hàng) công đức chỉ dạy chúng sanh giữ năm giới trong một tăng kỳ kiếp.

4) (5 hàng) công đức phụng sự chúng sanh không bằng công đức phát tâm.

5) (10 hàng) công đức phát tâm.

6) (2,5 hàng) các công đức khác không bằng công đức phát tâm.

7) (15 hàng) ngưởi phát tâm giáo hóa chúng sanh không đoạn hạt giống Phật.

8) (7 hàng) tích tắc thông đạt tất cả.

9) (15 hàng) cảnh giới hiểu biết của người phát tâm khó lường.

10) (6,5 hàng) biết rõ kiếp số thành hoại.

11) (16 hàng) Bồ-tát phát tâm hiểu rõ sự thành hoạt của kiếp số.

12) (6 hàng) sự hiểu biết rộng lớn.

13) (22 hàng) sự hiểu biết của Bồ-tát phát tâm.

14) (6 hàng) biết căn tánh chúng sanh.

15) (5,5 hàng) Bồ-tát phát tâm biết căn tánh chúng sanh.

16) (4 hàng) tâm ham muốn của chúng sanh.

17) (6 hàng) Bồ-tát phát tâm biết sự ham muốn của chúng sanh.

18) (4 hàng) phương tiện rộng lớn.

19) (6 hàng) Bồ-tát phát tâm biết rõ phương tiện độ sanh.

20) (3 hàng) tâm rộng lớn của chúng sanh.

21) (5,5 hàng) Bồ-tát phát tâm biết tâm niệm sai khác của chúng sanh.

22) (4 hàng) nghiệp rộng lớn.

23) (3 hàng) Bồ-tát biết rõ nghiệp của chúng sanh.

24) (7 hàng) phiền não của chúng sanh.

25) (16 hàng) Bồ-tát biết rõ phiền não của chúng sanh.

26) (9,5 hàng) sự cúng dường rồng lớn.

27) (3 hàng) công đức cúng dường của Bồ-tát phát tâm.

28) (10,5 hàng) xây tháp cúng dường.

29) (6,5 hàng) sự cúng dường thuyết pháp của Bồ-tát phát tâm.

30) (4 hàng) vừa phát tâm vừa thành Phật, biết các đức Phật trong ba đời thành Phật... Niết-bàn, đạt trí như Phật.

31) (9 hàng) chí nguyện sâu rồng của Bồ-tát phát tâm.

32) (6 hàng) Bồ-tát phát tâm có trí nhớ như Phật, gặp Phật giảng pháp, tính tấn tu tập, hiểu rõ nhân quả thành Phật.

33) (10,5 hàng) Bồ-tát vừa phát tâm là thành Phật độ sanh như các đức Phật trong 3 đời.

34) (4,5 hàng) Bồ-tát phát tâm hiểu rõ pháp thế, xuất thế không đắm nhiễm.

35) (3,5 hàng) mặt đất chấn động.

36) (2 hàng) chư thiên cúng dường.

37) (4,5 hàng) các đức Phật cùng tên xuất hiện, khen ngợi.

38) (5 hàng) vô số Bồ-tát phát tâm.

39) (9,5 hàng) mười phương đều vang tiếng pháp.

40) (6,5 hàng) Bồ-tát Pháp Huệ quán sát các pháp, nói kệ khen ngợi.

242 hàng kệ, 60 câu có 240 hàng, hai hàng sau: tổng kết.

168 hàng: khen ngợi quả Phật và pháp sáu vị, trí huệ công đức của người phát tâm như Phật, trọn vẹn thể dụng. Cảnh giới của người phát tâm và tâm giống nhau. nếu chí nguyện bi trí không như Phật thì không gọi là Bồ-tát phát tâm. 74 hàng sau: tóm tắt về 40 đoạn kinh trên, nêu công đức rộng lớn của người phát tâm.

❧

Tân Hoa Nghiêm Kinh Luận - Quyển 18

TÂN HOA NGHIÊM KINH LUẬN

QUYỂN 18

Nghĩa văn:

1) Đế thích hỏi về công đức phát tâm.

2) Mười phép phát tâm rồng lớn.

3) Sự cúng dường rồng lớn.

4) Sự cúng dường của người thường không thể so sánh với sự cúng dường của Bồ-tát. Công đức cúng dường của người trước không bằng một phần trong trăm ngàn công đức của người này. Pháp lành vô hạn không thể so sánh bằng sự hữu hạn.

5) Mười pháp lành là pháp người cõi dục sanh lên cõi trời, bốn thiền là hạnh nghiệp của cõi sắc. Thiền thứ một đoạn lo, thứ hai đoạn khổ, thứ ba đoạn vui, thứ tư đoạn tịch tịnh. Bốn vô lượng tâm thuộc pháp hữu vi. Bốn định của cõi vô sắc. Đó là hạnh nghiệp của ba cõi. Tu-đà- hoàn đoạn trừ kiến hoặc và sự thọ sanh cõi đời, thọ sanh ở cõi Thánh, vào dòng Thánh. Tư-Đà-hàm đoạn trừ sáu hoặc cõi dục, còn một lần sanh vào cõi dục. A-na-hàm đoạn trừ chín hoặc của cõi dục, sanh vào cõi sắc, không thọ sanh cõi dục. Vị này chưa đoạn nghi trong mười sử nên chưa đạt quả A-la-hán. mười sử: thân, biên, kiến thủ, giới thử, tà kiến (năm phiền não dễ đoạn, chỉ cần hiểu thật đế là đoạn được), tham, sân, si, mạn, nghi (năm phiền não sai sử chúng sanh, khó đoạn trừ). Trong mười sự, Tu-đà-hoàn sai khi hiểu thật đế, nhiếp phục năm sự trước. Tư-đà-hàm đoạn sáu hoặc của cõi dục, ba hoặc tham, si, mạn tuy không hiện khởi nhưng chưa đoạn hết. Vì vậy hai cõi sắc, vô sắc tu định sân không khởi. Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm vì chán ghét không để phiền não tăng trưởng, luôn cầu học pháp xuất thế, không tạo nhân sanh trong ba cõi. A-na- hàm vĩnh viễn đoạn trừ chín hoặc, còn phiền não nghi, vì chưa phân biệt rõ về kiến đạo, chưa thoát nghiệp ba cõi. A-la-hán đoạn trừ phiền não nghi. Ba vị trước dù đoạn trừ chín phiền não vẫn chưa được xem là đoãn phiền não, tuy thấy thật đế nhưng chưa phân biệt rõ vô minh nên chỉ là nhiếp phục phiền não. A-la-hán và Bích Chi Phật chỉ

thích pháp xuất thế. Bồ-tát cõi tịnh và Bồ-tát quán pháp không tuy hành sáu Ba-la-mật cũng chỉ thích pháp xuất thế, nên chỉ nhiếp phục vô minh phiền não mà không hiểui vô minh vộn là Phật Bất Động Trí, chỉ dùng pháp quán không để nhiếp phục phiền não. Dù là mười địa cũng chỉ đạt ý sanh thân, chưa đạt nhứt thiuết trí sanh thân của Như Lai. Quán mười chơn như... đoạn trừ mười phiền não thô, không hiểu vô minh vốn là trí căn bản của Như Lai đủ công dụng nhưng luôn tịch tịnh. Trong giáo pháp nhứt thừa, căn cứ quả Phật, chúng sanh vừa phát tâm, hiểu rõ vô minh vốn là trí không phân biệt, đạt công dụng của trí sai biệt, trọn vẹn pháp của tất cả các đức Phật, là người ngồi xe nhứt thiết trí, nếu trí bi nguyện hạnh không giống Phật thì không thành tựu lòng tin, làm sao an trụ nơi Phật an trụ, sanh trong nhà nhứt thiết chủng trí của Như Lai, là đệ tử chơn chánh của Phật, làm mọi việc như Phật? Vì trí bi nguyện ha- nh bình đẳng, cảnh giới không sai khác, ba đời không ngoài một sát na, dùng định huệ quán sát sẽ thấy được. Đó là học hỏi với bậc thầy chơn chánh, nương trí căn bản để phát tâm. Như văn sau có câu: “Bồ-tát vừa phát tâm thị hiện thành Phật ở khắp mười phương, là người ngồi xe nhứt thiết trí của Như Lai, đạt trí Phật, sanh trong nhà Phật. Người đạt một phần bi trí của Phật là thị hiện thành Phật. Như phần kệ về mười lực của Phật, Bồ-tát tuy chưa chứng đạt nhưng không nghi, từ mỗi lỗ chân lông, Bồ-tát thị hiện vô số cõi nước. Đó là công đức của Bồ-tát phát tâm, đạt một phần trí huệ của Phật như thái tử được một phần quyền hành của vua cha. Mặt đất chấn động, trời người cúng dường là thể hiện cho oai lực của pháp. Đại chúng vui mừng, trời đất cảm động vì thể tánh của tâm cảnh là một, cảnh có từ tâm. Vô số Phật Pháp Huệ xuất hiện là sự dung hợp trí huệ của các đức Phật mười phương. Vô số Phật là sự tiến tu tiến tu đoạn hoặc, ngộ pháp. Việc Bồ-tát phát tâm được thọ ký thành Phật Thanh Tịnh Tâm ở phần sa là biểu hiện cho các pháp đề thanh tịnh. Song kiếp số không nhanh chậm, đó là là danh từ nói về sự ngộ pháp của các vị. Toàn phẩm này khen ngợi công đức phát tâm, công đức của người ban bố tất cả cho chúng sanh, chúng sanh được diệu lạc thù thắng của trời người, chỉ dạy chúng sanh tu học đạt bốn quả sa môn, Bích Chi Phật, quả bồ đề xuất thế của ba thừa, không bằng công đức của người phát tâm thành hạnh Phật, vì thế cảnh giới chúng sanh thành Phật của hai pháp hoàn toàn khác nhau. Văn sau của phẩm này có câu: “Bồ-tát vừa phát tâm không phân biệt ba đời, không thấy có sự chứng đạt quả pháp Phật, Bồ-tát, độc giác, Thanh Văn, chỉ phát tâm trong trí nhứt thiết, không tham chấp. Pháp bồ đề có bốn: Thanh Văn, Duyên

Giác, Bồ-tát quyền giáo; Bồ-tát, Phật nhứt thừa ba pháp bồ đề trước là pháp xuất thế, pháp sau là pháp bồ đề trọn vẹn bi trí muôn hạnh, không ra khỏi, không chìm đắm. Người học ba thừa tuy quán bốn đế, 12 duyên, nhưng chưa hiểu thật thể của các pháp ấy. Không phải chỉ hàng nhị thừa không hiểu, ngay cả mười địa cũng chưa hiểu. Chỉ Bồ-tát nhứt thừa dùng trí quán sát biết rõ. Có thể nói, ba thừa tuy quán bốn đế, 12 duyên, hành sáu Ba-la-mật nhưng luôn ghét khổ, thích pháp vui, cầu pháp xuất thế, Bồ-tát phát tâm bi lại là giữ hoặc độ sanh. Bồ-tát nhứt thừa dùng trí quán bốn đế 12 duyên, không phân biệt trói buộc, giải thoát trong sanh tự Niết-bàn. vì vậy kinh này nói mười đế, 12 duyên là Vô minh, là Khổ đế. Tất cả đều là pháp duyên sanh trong pháp giới nhứt thừa. Mắt tai mũi lưỡi, oai lực thần thông đều không ngoài pháp giới, đều nhờ sức quán chiếu định huệ biểu hiện. Vì vậy, người tu nên thực hành chứng đạt như thế.

———

18. Phẩm: MINH PHÁP

Phẩm này cũng có ba phần: Tên phẩm: minh pháp, nói rõ công đức rộng lớn của năm phẩm: lên núi tu di, nói kệ khen ngợi, mười trụ, phạm ngợi, công đức phát tâm. câu hỏi của Bồ-tát tinh tấn Huệ có hai ý:

1) Để đại chúng hiểu rõ pháp của năm phẩm trước.

2) Để hiểu rõ pháp sau, trọn vẹn nguyện lớn, hiểu tạng Bồ-tát. Tức là hỏi về phương pháp tu hành mười hạnh, trưởng dưỡng pháp mười trụ. Nghĩa phẩm như tên phẩm. Nghĩa văn có hai: ý kinh, nghĩa văn.

Ý kinh: ba đoạn:

1) (33,5 hàng văn xuôi, 55 hàng kệ), Bồ-tát Tinh Tấn Huệ hỏi pháp.

2) (6 hàng) Bồ-tát Pháp Huệ nhận lời diễn giải.

3) (phần còn lại) Bồ-tát Pháp Huệ giải thích. Đoạn Bồ-tát Tinh Tấn Huệ hỏi pháp có hai phần: 1) Ý đoạn văn; 2) Nghĩa văn.

Ý văn có ba:

1) (12 hàng) Bồ-tát Tinh Tấn Huệ hỏi.

2) (21 hàng) Bồ-tát Tinh Tấn Huệ nêu pháp tu tập và lợi ích của mười trụ, thỉnh Bồ-tát Pháp Huệ nói pháp tu tập.

3) (1 hàng) Bồ-tát Tinh Tấn Huệ nói kệ.

Nghĩa văn: Nhĩ thời: lúc thuyết pháp. Bồ-tát Tinh Tấn Huệ siêng

năng trong tu tập. Huệ: soi chiếu. Tinh tấn: không vọng tưởng. Dùng đuốc huệ không vọng tưởng soi rọi biết rõ các pháp vốn không tạo tác, không dụng công, tịch tịnh. Các pháp tịch tịnh là Tinh, trí không dụng công biết rõ căn tánh tạo lợi ích cho chúng sanh là Tấn. Hỏi Bồ-tát Pháp Huệ: Hỏi về câu cú văn nghĩa. Ngồi xe nhứt thiết trí nhập mười trụ. Bồ- tát ngồi xe nhứt thiết trí, sanh trong nhà Phật, là đệ tử Phật, được Phật ủng hộ. Đạt tạng công đức của Bồ-tát là đạt mười tạng trí bi của mười hồi hướng. Câu: dùng phương tiện gì... nói 100 pháp. Sáu thông: thần thông (trí hiện vô số sắc thân tạo lợi ích cho chúng sanh trong tích tắc), Thiên nhĩ thông (tai nghe rõ tiếng của mọi loài trong mười phương), thiên nhãn thông (mắt thấy rõ mọi sắc tướng), túc mạng thông (biết ng- hiệp quả sanh tử của chúng sanh trong ba đời), Tha tâm thông (hiểu rõ tâm niệm của chúng sanh trong ba đời), lậu tận thông (biết rõ các pháp, đoạn trừ dục ái). Ba minh: túc mạng, thiên nhãn, lậu tận. Bốn vô úy như trước. Tướng tốt: mười thân cao lớn, lục vô sở úy: mười lực (như phần trước). Tác giả nói kệ: biết rõ nhân quả của chúng sanh, định tâm kiên cố như dãy núi, căn tánh chúng sanh thượng trung hạ, cho nên tham dục nhiều vô kể. Các pháp thế gian pháp xuất thế, tất cả đều có sự sai khác, túc mạng biết rõ nghiệp ba đời, thiên nhãn thấy biết các hình sắc, phân biệt thông hiểu pháp mười phương tâm không đắm nhiễm không tham trước, mười pháp tự tại vô ngại ấy, là mười oai lực của Như Lai. 18 pháp bất cộng như trước. Nhứt thiết trí là chủng chủng vô tận trí, trí sai biệt không cùng. Phần thọ trì pháp có hai: Bồ-tát phát tâm thọ trì tạng pháp của tất cả các đức Phật, diễn thuyết cho chúng sanh, được trời thần, Như Lai ủng hộ. Phần kệ có 22 hàng, hai hàng khen ngợi người thuyết pháp; hai hàng khen ngợi trí huệ phước đức vượt trên thế gian của người phát tâm; hai hàng nói về hạnh tăng tiến; hai hàng trí độ sanh không đắm trước; hai hàng đồ sanh đẻ pháp Phật không mất; hai hàng thành tựu pháp giải thoát thù thắng nên thỉnh Bồ-tát thuyết giảng, phá trừ u ám, hàng phục ma chướng; hai hàng: pháp hư lai đạt; hai hàng: vì sao giảng pháp Như Lai; hai hàng cuối: người pháp tâm không sợ, không đắm trước như sư tử, hoa sen. phần nhận lời thuyết pháp: Bồ-tát Pháp Huệ khen ngợi người hỏi. Phần giảng thuyết có hai: Ý kinh, nghĩa văn. Ý kinh: toàn phẩm được chia thành 20 đoạn:

1) (10 hàng) mười pháp không phóng dật của mười trụ.

2) (10,5 hàng) an trụ pháp không phóng dật, đạt pháp thanh tịnh.

3) (11 hàng) thực hành mười pháp, các đức Phật vui vẻ.

4) (6 hàng) an trụ mười pháp.

5) (8 hàng) thực hành mười pháp là an trụ các địa.

6) (10 hàng) tăng tiến trong các địa.

7) (8 hàng) hạnh thanh tịnh.

8) (8 hàng) sự tăng tiến.

9) (7 hàng) hạnh nuyện đồ sanh rộng lớn.

10) (7 hàng) hành mười pháp trọn vẹn hạnh nguyện.

11) (8 hàng) mười vô tận tạng.

12) (16 hàng) Bồ-tát biết căn tánh tạo lợi ích cho chúng sanh.

13) (52,5 hàng) thực hành mười pháp Ba-la-mật đem lại lợi ích cho chúng sanh.

14) (18 hàng) làm cho ngôi tam bảo trường tồn.

15) (30 hàng) thị hiện mười pháp trang nghiêm để người thấy phát tâm, trừ lỗi chấp không.

16) (23 hàng) Bồ-tát vừa phát tâm đạt pháp bình đă3ng như Phật, giảng thuyết pháp Phật.

17) (13,5 hàng) sống trong đại chúng nhưng không lo sợ, tự tại giảng thuyết, không bị ràng buồc.

18) (1 hàng) Bồ-tát Pháp Huệ nói kệ khen ngợi.

19) 20 hàng kệ.

20) Người nghe pháp vui vẻ thực hành.

Nghĩa văn: giải thích phần khó hiểu của văn kinh: câu: trụ định không hôn trầm trạo cử: không sống trong định diệt tận của Thanh Văn, không sống trong định của hai cõi sắc, vô sắc (thiền thứ một của cõi sắc đoạn lo buồn của cõi dục, thích sống tịch tịnh, bị nạn nước, kinh Lăng Già chép: mải mê vọng tưởng sanh trong kiếp có nạn nước; thiền thứ hai đoạn khổ cõi dục khinh an tịch tịnh, có giác quán, còn thích cõi tịnh, bị nạn lửa; thiền thứ ba không giác quán nhưng còn vui với niềm vui thiền định, bị nạn gió; thiền thứ bốn thân tâm tịch tịnh đoạn hơi thở, không vui buồn, không bị ba nạn, sắc thân tịch dịnh, y phục vàng ánh, thân cao 20 dặm, áo dài 40 dặm, các thiền trước bằng một nửa. Bốn thiền đều tịch tịnh tâm ý. Bốn định của cõi vô sắc đoạn trừ tâm mong cầu an trụ được tịch tịnh. Đoạn sắc tịnh cõi sắc, thành tựu định không xứ; đoạn trừ thức thấy không, thành tựu định thức xứ; đoạn trừ tâm không sở hữu và vọng tưởng về không, thành tựu định phi tưởng phi phi tưởng xứ. Như vậy các định ấy đều còn sự phân biệt, chưa đạt tự tại. Không hôn trầm, trạo cử, xứng hợp chơn lý, đủ tịnh dụng, không tạo tác nhưng luôn đem lại lợi ích mới cho chánh định. Tham năm dục nơi cõi dục là trạo cử, chấp trước nơi định cõi sắc, vô sắc là hôn trầm. Định của

Thanh văn, Duyên giác là hôn trầm, định của Bồ-tát quán không, hành sáu Ba-la-mật sanh về cõi tịnh là trạo cử. Như vậy định của ba thừa giáo đều là định còn hôn trầm, trạo cử, vì còn phân biệt tịnh nhiễm, không thấy chơn lý của đạo, còn yêu ghét. Định của nhị thừa tuy không còn mê hoặc của ba cõi nhưng đều hàng phục mê hoặc bằng tâm chán ghét, không chấp ngã nhưng không có bi trí. Người an trụ diệt tận định tuy gõ trống bên tai cũng không nghe thấy, dùng lửa biến hóa thiêu thân phần đoạn sanh tử. Việc đoạn trừ hoặc chướng của ba thừa gần giống nhau. Vì thế ba thừa có thể phân tích thành chín thừa. Như kinh Thắng man có câu: “Hàng phục phiền não ba cõi đạt ý sanh thân, không có thân phần đoạn sanh tử, còn biến dịch sanh tử, không tự tại độ sanh, chưa hợp chơn pháp”. Trong đại thừa, Bồ-tát giữ hoặc độ sanh có (30?) tâm: tập chủng tánh, tánh chủng tánh, đạo chủng tánh. Sau đó Bồ-tát nhập Thánh chủng tánh, quán 37 phẩm trợ đạo, hành mười Ba-la-mật. Việc ấy tuy giống nhau nhưng căn cứ trên cảnh giới độ sanh, số lượng Phật vị ấy phụng sự, đạt ý sanh thân, trí sanh thân, đủ nhân quả thành Phật thì có sự khác nhau. Vì thế định của Bồ-tát giữ hoặc độ sanh cũng còn hôn trầm, trạo cử, chỉ đạt ba ý sanh thân, chưa đạt trí sanh thân của Như Lai. Dù là Bồ- tát địa 8, 9, 10 đạt ba ý sanh thân, quán pháp không, không khởi phiền não, tự tại với ý sanh thân, vẫn không được sanh trong nhà nhứt thiết trí của Như Lai. Không có nhân ấy nên tự cho rằng bA-tăng-kỳ kiếp mới thành Phật. Bồ-tát địa thứ một cúng dường 100 đức Phật, hóa đồ chúng sanh trong trăm cõi Phật, đạt trăm pháp. Trong kinh Hoa Nghiêm, Bồ- tát phát tâm nhứt thiết chủng trí của Như Lai là phát tâm bồ đề. Sanh trong nhà nhứt thiết trí của Phật, vừa phát tâm là thành Phật, đủ trí Phật. Vì trong cảnh giới trí không có sự nhanh chậm. Cứ thế, số Phật, số cảnh giới hóa độ tuần tự tăng dần là thể hiện cho sự tăng tiến, nhưng về thể tánh một là tất cả, không thể hạn lượng. Các pháp bốn niệm xứ, bốn tâm vô lượng, mười Ba-la-mật... đều không thể hạn lượng. Vì vậy định của trụ thứ nhứt không phải là định còn hôn trầm, trạo cử của thế, xuất thế gian. Câu: nhập thiền định đạt thần thông của Phật: thần thông của cõi vô sắc, vô sắc là đoạn vọng tưởng, tịch tịnh; thần thông của nhị thừa có từ định; thần thông của Bồ-tát cõi tịnh là đạt tịch tịnh ý lạc... ba ý sanh thân. Nghĩa của câu trên là tâm hiểu thật lý, không ra vào, không tịch loạn, không tạo tác, tự tại hợp chơn như, không sanh khởi, không nhiếp phục, hợp lý trí chơn thật, hiện khắp mười phương ba cõi, túy thuận chúng sanh hiện thân độ thoát nhưng không đến đi, không biến hóa, trí không nương tựa, thể không hình sắc, tánh không đến đi, tự tại

rộng lớn, không thuộc ba đời nhưng có trong ba đời. Kinh dạy: trí hiểu rõ ba đời nhưng không đến đi. Ba đời là vọng tưởng của chúng sanh, không thật có. Thần: trí không hình sắc, không tạo tác, tùy thuận hóa đồ chúng sanh. Thông: đi khắp mười phương, biết tất cả pháp, hiểu căn tánh chúng sanh. Câu: tu hạnh thanh tịnh bằng pháp không tạo tác: từ pháp không tạo tác, biết căn tánh tùy định độ sanh, mọi hạnh đều là hạnh độ sanh, không tạo tác không sanh khởi, luôn ở trong mười phương đem lại lợi ích cho chúng sanh nhưng không đắm nhiễm. Câu: cùng một thể tánh như các đức Phật ba đời: cùng một pháp thân trí huệ, vô số kiếp là một sát na, trọn vẹn bi trí như Phật. Câu: nhập thiền định đạt thần thông của Phật: thần thông của cõi vô sắc, vô sắc là đoạn vọng tưởng, tịch tịnh; thần thông của nhị thừa có từ định; thần thông của Bồ-tát cõi tịnh là đạt tịch tịnh ý lạc... ba ý sanh thân. Nghĩa của câu trên là tâm hiểu thật ý, không ra vào, không tịnh loạn, không tạo tác, tự tại hợp chơn như, không sanh khởi, không nhiếp phục, hợp lý trí chơn thật, hiện khắp mười phương ba cõi, tùy thuận chúng sanh hiện thân độ thoát nhưng không đến đi, không biến hóa, trí không nương tựa, thể không hình sắc, tánh không đến đi, tự tại rộng lớn, không thuộc ba đời nhưng có trong ba đời. Kinh dạy: trí hiểu rõ ba đời nhưng không đến đi. Ba đời là vọng tưởng của chúng sanh, không thật có. Thần: trí không hình sắc, không tạo tác, tùy thuận hóa độ chúng sanh. Thông: đi khắp mười phương, biết tất cả pháp, hiểu căn lành chúng sanh. Câu: tu hạnh thanh tịnh bằng pháp không tạo tác: từ pháp không tạo tác hành vô số hạnh, ở đâu cũng thanh tịnh, trí không tạo tác, biết căn tánh tùy thuận độ sanh, mọi hạnh đều là hạnh độ sanh, không tạo tác không sanh khởi, luôn ở trong mười phương đem lại lợi ích cho chúng sanh nhưng không đắm nhiễm. Câu: cùng một thể tánh như các đức Phật ba đời: cùng một pháp thân trí huệ, vô số kiếp là một sát ma, trọn vẹn bi trí như Phật. Câu: mười pháp để Bồ-tát an nha an nhập các địa: Bồ-tát trụ thứ nhứt biết rõ pháp của các trụ, hạnh, hồi hướng địa... vì một là tất cả, tất cả là một, ngay nhân là quả, ngay quả là nhân. Như đồng tử Thiện Tài gặp Bồ-tát Di Lặc, Bồ-tát Di Lặc lại làm cho Thiện Tài thấy Bồ-tát Văn Thù vì nhân quả giống nhau không tách rời. Bồ-tát vừa phát tâm là thành Phật đủ hạnh Bồ-tát, đủ nhân quả Phật. Vì vậy một đời ba đời thành Phật là một. Một đời thành Phật: ngay “Thân phần đoạn sanh tử” do cha mẹ sanh ra, phát lòng thấy đạo, tu tập bỏ thân này nhập “Thân biến dịch sanh tử”. Khoảng thời gian ấy không ngoài một sát na, không phân biệt xưa nay, không có tánh phần đoạn hay biến dịch, các pháp đều huyễn

không sanh diệt, không ba đời. Vì vậy Bồ-tát trụ thứ nhứt hiểu rõ pháp của các vị khác, không phân biệt nhanh chậm. Hãy suy xét bằng trí sẽ biết được. Câu: biết chúng sanh và Phật cùng một thể tánh: Bồ-tát nơi ba thừa biết chúng sanh có Phật tánh. Ở đây, Bồ-tát biết rõ chúng sanh và Phật cùng một tánh nhứt thiết trí. Phần sau của kinh có câu: ba ngàn đại thiên cõi nước nằm trong thân chúng sanh đạt trí ấy. Trí thông đạt lý tánh là nhứt thiết trí. Trí sai biệt là nhứt thiết chủng trí. Câu: nghe nói cõi Phật, nguyện sanh về cõi Phật: tích tắc đi khắp mười phương, cúng dường các đức Phật nhưng không thấy có đến đi. Các định thứ đệ: Bồ- tát tuần tự nhập bốn định cõi sắc, tùy thuận nhập bốn thiền cõi vô sắc, hoặc ra vào tự tại vượt trên thứ tự. Như phần Xà Duy trong kinh Niết- bàn dạy: nhập thiền thứ một, xuất thiền thứ ba; nhập định không xứ, xuất định vô sở hữu xứ; nhập định phi tưởng xứ, xuất định không xứ. Như định Phương Võng trong kinh này dạy: nhập định ở một phương, xuất định ở mười phương và ngược lại. Trí ấn Tam-ma- bát-để: đủ tịch dụng, ấn định các pháp như mọi hiện tượng hiện trong nước sạch. Trí thanh tịnh ấn định các pháp, không phân biệt chủ thể khách thể, không người tạo tác. Câu: quán sát các pháp hiểu thật tướng: hiểu rõ các pháp bằng trí không tạo tác, không nương tựa, không vọng tưởng, không chấp trước phân biệt ba đời bằng vô minh. Nhập định chơn thật: nhập định không phân biệt ba cõi, không hôn trầm trạo cử, nhiễm tịnh của ba thừa. Đoạn trừ vọng kiến: đoạn trừ phân biệt có, không và 62 kiến chấp (đối với các pháp chấp thường, vô thường, vừa thường, vừa vô thường, không phải thường, không phải vô thường. Năm ấm có 20 kiến, kết hợp ba đời thành 60 kiến thêm hai kiến trên thành 62 kiến). Phổ môn huệ: trí hiểu biết căn tánh của tất cả chúng sanh và các pháp. Với chúng sanh an trụ định cõi sắc, Bồ-tát dạy chúng quán định; với chúng sanh an trụ định không tướng của cõi vô sắc, Bồ-tát dạy quán trí vi diệu, đem lại lợi ích cho chúng sanh không vọng tưởng. 6 pháp hòa kính: thân, khẩu, ý, giới, thí kiến. Gieo hạt giống Phật vào ruộng chúng sanh: chỉ dạy trí bồ đề cho chúng sanh. Pháp lành: pháp thù thắng. Hàng kệ cuối là phần đại chúng nghe pháp vui vẻ phụng hành. Lên cõi Đao lợi là phần tựa, nói kệ khen ngợi là phần chính, mặt đất chấn động trời người cúng dường là phần kết.

———

19. Phẩm: LÊN CÕI DẠ MA

Phẩm này cũng có ba phần: Tên phẩm: lên cõi Dạ ma. Dạ ma: thời phần. Cõi này không tính thời gian theo mặt trời mặt trăng mà tính bằng sự nở khép của hoa sen. mười hạnh biết rõ thời cơ hóa độ chúng sanh, biết dùng pháp lành hợp với trời, người, nhị thừa, ba thừa, nhứt thừa. mười trụ nói ở núi Tu Di vì mười tín vượt trên phàm phu, mười trụ đoạn trừ chấp tướng (núi Tu Di như trước đã giải thích) không thể dùng tâm mong cầu để đạt pháp mười trụ. Bồ-tát không mong cầu, không tạo tác, tự tại hợp mọi pháp là đạt pháp mười trụ. mười hạnh được nói ở cõi Dạ ma. Cõi này trụ trong hư không, không giao tiếp với người. Cũng thế, mười hạnh tu hành pháp không, biết thời cơ tạo lợi ích cho chúng sanh. mười hồi hướng được nói ở Đâu suất. Cõi này ở giữa cõi dục, vui với hạnh biết đủ. mười hồi hướng chuyển trí vào đời độ sanh nhưng không mong cầu. mười địa được nói ở cõi Tha hóa (bỏ cõi Hóa lạc vượt trên cõi dục) Bồ-tát mười địa vượt trên dục vọng, giáo hóa ma vương. Lên cõi thiền thứ ba nói pháp Phật hoalà viên mãn hạnh Phổ Hiền, thuyết pháp làm vui lòng chúng sanh. Thiền thứ tư là quả Phật. Đó là thứ tự tu tập của các vị. Song về thật lý, các pháp là một, không đến đi. Vì thế có câu: “Không rời điện Phổ Quang Minh, đạo tràng bồ đề, lên cõi Đao lợi...”. Pháp nói ở cõi thiền thứ ba là Như Lai đưa hàng Bồ-tát Thanh Văn ra khỏi chấp trước: Như Lai thành Phật ở cội bồ đề, thuyết giảng giáo pháp... Nghĩa kinh: sự tăng tiến của mười hạnh. Nghĩa văn cũng có hai phần: ý kinh: 49 hàng phân thành 10 đoạn:

1) (3,5 hàng) chúng sanh mười phương đều thấy Như Lai.

2) (2 hàng) không rời điện Phổ Quang, đạo tràng bồ đề... lên cõi Dạ ma.

3) (14 hàng) vua cõi Dạ ma thấy Phật đến, hóa hiện bảo tòa và cung kính đón Phật.

4) (2,5 hàng) vua cõi Dạ ma thỉnh Phật vào cung.

5) (1 hàng) Như Lai nhận lời, mười phương đều như vậy.

6) (1,5 hàng) nhớ lại nhân xưa, vua nói kệ khen Phật.

7) (20 hàng) mười đức Như Lai đến cõi này.

8) (2,5 hàng) mười phương cùng khen Phật.

9) (2 hàng) Như Lai vào điện, cung điện tự nhiên rộng ra.

10) Cõi nước trong mười phương đều như vậy.

Ý văn: câu: bấy giờ... đối diện với Phật: Phật hiện khắp mười phương. Không rời bồ đề, núi Tu Di... lên cõi Dạ ma: trí hiểu rõ, hiện thân độ sanh, không đến đi. Vua thấy Phật đến: mười trụ hướng đến

mười hạnh. Dùng thần lực hóa hiện bảo tòa: hạnh có từ trí rỗng lặng không phân biệt chủ thể khách thể. Tòa Liên hoa: thành tựu hạnh không tạo tác, không nhiễm trước. Tạng: hạnh không hành, hàm tàng mọi pháp lành. Sư tử: không sợ, dùng trí vô vi vào sanh tử nên không sợ. Trăm vạn bậc cấp: sự tăng tiến của các vị. Lưới vàng bao quanh: quả độ sanh của hạnh. Vòng hoa, tràng phan... độ sanh bằng bốn nhiếp pháp. Bảo cái: độ sanh bằng bốn vô lượng tâm. Trăm vạn ánh sáng: dùng mắt trí quán sát căn tánh, hóa độ chúng sanh. Cung kính đảnh lễ: không cao ngạo Phạm Vương vui mừng: vui vẻ độ sanh. Trăm vạn Bồ- tát khen ngợi: hiền Thánh khen hạnh độ sanh. Trỗi nhạc trời: quả của hạnh thuyết pháp độ sanh. Bốn mây: hạnh từ bi độ sanh. Bảo cái, mây: tùy căn tánh độ sanh. Có từ trăm vạn căn lành: từ căn lành có được sự trang nghiêm. Thiện lai thiện thệ: đoạn trừ tai nạn ác độ. Thệ: độ tho- át chúng sanh nhưng không bị ràng buộc. Phật nhận lời: tinh tấn nhập mười hạnh. Công đức khắp mười phương: sự thăng tiến. mười Phật đến dự: lý trí hợp với Phật. tên Phật: pháp của mười hạnh và Phật giống nhau. trong mười trụ, Đế Thích thấy Phật, vào cung trang nghiêm tòa sư tử Phổ Quang Minh từng là nhập trí Phật bằng định. Phổ Quang Minh tàng: trí chiếu khắp pháp giới. Ở đây, vua cõi Dạ ma thấy Phật. bày tòa sen là dùng hạnh độ sanh, đưa chúng sanh vào cảnh trí Phật. Hóa hiện bảo tòa: thể tánh của hạnh nương trí tiếng không của mười trụ, không pháp thân, không an lập, mọi việc như biến hóa. Năm hàng sau cũng là phần mười phương khen ngợi Phật. Như Lai vào điện, điện tự nhiên rộng ra: đạt mười hạnh, trí rộng mở, biết cảnh giới Phật.

———

20. Phẩm: Ở CÕI DẠ MA NÓI KỆ KHEN GỢI

Phẩm này cũng có ba phần: Tên phẩm: lên cõi Dạ ma nói pháp mười hạnh, mười Bồ-tát Công Đức Lâm... nói kệ khen ngợi pháp mười hạnh. Nghĩa phẩm: trước khi nói pháp mười hạnh phải nói kệ khen ngợi nhân quả của mười hạnh. Nếu không thì không thể nói pháp mười hạnh. Nghĩa văn có hai: ý kinh, nghĩa văn. Ý kinh: có năm đoạn:

1) (13,5 hàng) mười Bồ-tát trình bày việc tu hành nhân quả Phật.

2) (2 hàng) Bồ-tát mười phương đến đó.

3) (2 hàng) nơi phóng ánh sáng.

4) (1 hàng) quán pháp nói kệ.

5) (10 đoạn kệ) nhân quả mỗi hạnh trong mười hạnh.

Nghĩa văn: 13/5 hàng đầu phân thành ba phần:

1) Nhân quả của tên Bồ-tát.

2) Khoảng cách cõi nước.

3) Bồ-tát cùng tên hiện khắp mọi nơi.

Nhân quả của tên Bồ-tát: Bồ-tát Công Đức Lâm: (trong mười trụ, Bồ-tát vừa sanh trong nhà Phật nên có tên Huệ) vị này phước trí rộng lớn nên là Lâm (rừng: rộng lớn, che chở, trang nghiêm, sum suê) Bồ-tát mười hạnh trang nghiêm hạnh nguyện bằng trí không tánh, che chở giáo hóa tất cả chúng sanh, nở hoa bồ đề cho mình, người. Như sông có rừng, các loài chim tụ về, Bồ-tát là nơi chúng sanh nương tựa. Hạnh thứ một tu thí Ba-la-mật như thiện tri thức Thiện Kiến ở nước Tam nhãn, cõi nước tên Thân huệ. mười hạnh sanh từ trí Phật, gần gũi tất cả chúng sanh, Phật tên Thường Trụ Nhãn: thọ sanh bằng trí Phật, biết căn tánh, độ thoát chúng sanh, an trụ trong mắt trí, dạy chúng sanh đạt mắt trí. Công Đức Lâm là người hành pháp, cõi Thân huệ là nhân tu, Phật Thường Trụ Nhãn là quả. Bồ-tát Huệ Lâm: trí huệ rộng lớn, là hạnh nhiêu ích, dùng trí huệ đem lại lợi ích cho chúng sanh, dạy chúng sanh không mê hoặc, thực hành giới Ba-la-mật. Trí huệ là thể của giới, như thiện tri thức Thiên chủ hành giới Ba-la-mật, xem việc tốt xấu trong xóm làng bằng pháp tướng pháp ấn, pháp tức (mười trụ dùng pháp thân làm thể của giới). Bồ-tát Huệ Lâm là người hành pháp, cõi Tràng Huệ là tu nhân (dùng trí làm thể của giới nên vào sanh tử nhưng không khuynh động) Phật Vô Thắng Nhãn là quả (dùng mắt trí biết căn tánh chúng sanh). Bồ-tát Thắng Lâm là hạnh Vô Vi Nghịch (luôn thuận hợp), chuyên tu nhẫn Ba-la-mật. Trong các hạnh, nhẫn là hạnh cao thượng, không nhẫn nại thì không thành tựu hạnh nguyện. Thiện tri thức là nữ cư sĩ Cụ Túc. Nhẫn Ba-la-mật bao hàm tất cả hạnh từ bi hỷ xả, y trắng phủ tóc... là tướng của giới nhẫn. Nhà của nữ cư sĩ có bốn cửa là bốn nhiếp pháp. 10 ngàn người hầu là hạnh nguyện. Cứu chúng sanh bằng một pháp nhỏ là đoạn trừ cao ngạo, độ sanh bằng bốn nhiếp pháp. Bồ-tát Thắng Lâm là người tu, cõi Bảo Huệ là pháp tu (nhẫn là báu vật) Phật Vô Trụ Nhãn là quả (tu tập nhưng không chấp). Bồ-tát Vô Úy Lâm chuyên tu tinh tấn Ba-la-mật, vào đời độ sanh nhưng không sợ, là hạnh Vô Khuất Nhiễu. Vị này dùng trí biết thời cơ, pháp tắc, căn tánh của chúng sanh để độ thoát mà không chấp công việc. Thiện tri thức ở hạnh này là cư sĩ Minh Trí (dùng trí sáng đem lại lợi ích cho chúng sanh) ở thành Đại hưng là tinh tấn, ở ngã tư đường là lợi ích rộng rãi. Biết tâm niệm của chúng sanh, nhìn lên hư không. Hư không là nguồn gốc của các pháp. Cũng thế, mọi công đức đều có từ trí rỗng lặng. Bồ-tát Vô Úy Lâm là người

hành pháp, cõi Thắng Huệ là pháp tu, Phật Bất Động Nhãn là quả (sự tinh tấn không bị thay đổi theo hoàn cảnh). Bồ-tát Tâm Quí Lâm là ha- nh Vô si loạn, chuyên tu thiền Ba-la-mật, hành thiền bằng tâm hổ thẹn. Từ thiền định, trí huệ phát sanh, hành hạnh không si loạn. Trưởng giả Bảo Kế là thiện tri thức của hạnh này. Ở trong chợ: thể của thiền là tịch tịnh ngay trong náo loạn. Đưa Thiện Tài về chỗ ở: chỉ dạy, vào sanh tử, đưa chúng sanh đến quả trí, quán quả biết nhân. nhà có mười tầng tám cửa: tám cửa là tám Thánh đạo, mười tầng là quả của mười Ba-la-mật. Thể của định bao gồm muôn hạnh. Bồ-tát Tâm Quí Lâm là người hành pháp, cõi đăng huệ là pháp tu. Phật Thiên Nhãn là quả (định thanh tịnh các căn). Bồ-tát Tinh Tấn Lâm là hạnh Thiện Hiện, chuyên tu Bát-nhã Ba-la-mật. Dùng trí hạnh đem lại lợi ích cho chúng sanh. Trưởng giả Phổ Nhãn là thiện tri thức ở hạnh này. Trước cứu mạng chúng sanh, cho chúng sanh ăn uống, sau thuyết pháp chỉ dạy. Tất cả đều thuận căn tánh của chúng sanh. Đó là sự thành tựu của trí huệ. Bồ-tát Tinh Tấn Lâm là người hành pháp, cõi Kim Cang Huệ là pháp tu (trí huệ phá trừ phiền não) Phật Giải Thoát Nhãn là quả. Bồ-tát Lực Lâm là hạnh Vô trước, chuyên tu phương tiện Ba-la-mật. Dùng phương tiện vào đời độ, nhưng không tham đắm, thành tựu từ bi. Vua Vô Yểm Túc là thiện tri thức của hạnh này. Vì lòng vua hóa thân làm việc ác, lại hóa người truy bắt trừng phạt để chúng sanh kinh sợ, không làm ác. Bồ-tát Lực Lâm là người hành pháp, cõi An Lạc Huệ là pháp tu (thành tựu từ bi) Phật Thẩm Đế Nhãn là quả (biết căn tánh chúng sanh hóa độ hợp cơ). Bồ-tát Hạnh Lâm là hạnh Nan Đắc, chuyên tu nguyện Ba-la-mật, đạt hạnh khó đạt. Đại Quang là thiện tri thức ở hạnh này. Hạnh thứ tám dùng trí tùy hạnh nguyện đem lợi ích cho chúng sanh. Bồ-tát Hạnh Lâm là người tu, cõi Nhựt Huệ là pháp tu (trí sáng như mặt trời) Phật Minh Tướng Nhãn là quả. Bồ-tát Giác Lâm là hạnh Thiện Pháp chuyên tu lực Ba-la-mật. Nữ cư sĩ Bất Động là thiện tri thức ở hạnh này. Vì sao là nữ? Vì pháp sư là người thuần khiết, từ bi nhu hòa, trải qua vô số kiếp phát tâm tu tập, không đắm nhiễm. Bồ-tát Giác Lâm là người tu, cõi Tịnh Huệ là pháp tu, Phật Tối Thượng Nhãn là quả (trí huệ thanh tịnh). Bồ-tát Trí Lâm là hạnh chơn thật, chuyên tu trí Ba-la-mật. Ngoại đạo biến Hành là thiện tri thức ở hạnh này, đạt trí tự tại, sống với ngoại đạo để nhiếp phục tà kiến. Câu: “Ta đã từng sống với 96 ngoại đạo trong ba ngàn cõi” là biểu hiện ý trên. Bồ-tát Trí Lâm là người tu, cõi Phạm Huệ là pháp tu, Phật Hám Thanh Nhãn là quả (trí là đuốc sáng soi chiếu tất cả).

Khoảng cách cõi nước: mười phương đều có một Bồ-tát lớn, mỗi

Bồ-tát có vô số Bồ-tát bạn từ các cõi đến dự đại hội này. số lượng là sự tăng tiến của trí. Vì mê tâm cảnh nên mượn vô số bụi để tính, mê chấp chạy theo cảnh là cách vô số cõi; đoạn chấp trí hiện là đến dự đại hội. Bồ-tát cùng tên là trí sáng hiện khắp. Tâm mê trần cảnh là vô minh, tâm ngộ trí hiện là thông đạt, đủ trí nhứt thiết chủng. Khi mê, mọi cảnh đều là hoặc chướng; khi ngộ, mọi cảnh đều là trí sáng. Bồ-tát lạy Phật là cung kính, lên tòa Ma-ni tụng: mười hạnh vào đời độ sanh, nhưng không nhiễm. Hạnh nghiệp phàm phu nhiễm ô, hạnh nguyện Bồ-tát thanh tịnh. người tu dùng trí làm thể. Câu: Bấy giờ, từ hai chân, Phật phóng ra vô số ánh sáng: tăng tiến trong tu tập. 10 đoạn sau là phần kệ nói về pháp tu hành của mười Bồ-tát, mỗi hạnh đều đủ mười hạnh. hãy suy xét rõ.

❧