Đại Tập 130 · Bộ Kinh Sớ XVI · Số 1739 (Quyển 11–40)

Tân Hoa Nghiêm Kinh Luận - Quyển 37

TÂN HOA NGHIÊM KINH LUẬN

QUYỂN 37

Phần thiện tri thức thuộc vị hồi hướng của Thiện Tài. Từ như các Bồ-tát đến tạ từ ra đi có năm ý:

1) Đức thăng tiến.

2) Nơi ở.

3) Tên.

4) Khuyên Thiện Tài cầu học.

5) Từ tạ ra đi.

Hạnh vô ngại tự tại độ sanh chính là phương tiện hạnh nguyện của vị hồi hướng. Hòa hợp hương hoa: hạnh dung hòa bi trí sanh tử Niết-bàn, không phân biệt tịnh nhiễm thành năm hương giải thoát của vị hồi hướng. Trưởng giả Thanh liên hoa: tự tại trong sanh tử-Niết-bàn. Nước Quảng đại: phát nguyện rộng lớn, hành vô số hạnh, cứu độ tất cả chúng sanh. Nguyện là gió của hạnh trí thổi tan tất cả vọng niệm, thành tựu thần thông tự tại, đạt vô số tam muội, dẫn dắt chúng sanh-những kẻ chấp tịnh nhiễm, thoát khỏi vọng chấp, sống trong sự tự tại của trí không nương tựa. Thiện tri thức đầu của hồi hướng là trưởng giả Chúc hương, biểu hiện sự dung hợp bi trí sanh tử Niết-bàn (Thanh liên hoa như trước). Đoạn từ bấy giờ đến pháp Điều hòa có năm ý:

1) Suy xét pháp tiến tu.

2) Đến nơi ở của trưởng gia.

3) Lạy tạ.

4) Thỉnh pháp.

5) Trưởng giả dạy pháp.

mười nguyện lớn biểu hiện cho hạnh dung hợp bi trí chơn tục của hạnh hồi hướng. Đi về phía nam: tăng tiến. Nước Quảng Đại: từ nguyện phát khởi trí hành vô số hạnh độ sanh. Câu: ta biết cách hòa hợp các hương có hai ý:

1) Biết hương thế gian.

2) Biểu hiện cho pháp.

Hương thế gian: tất cả các loại hương: thể chung, hương đốt, hương xoa... là tướng riêng. Nơi xuất pháp: nghiệp chúng sanh. Năm hương thế gian: trong cõi la sát có một, trong cõi trời có bốn. Hương: tánh không nương tựa, phát khởi pháp lành đoạn trừ nghiệp ác như tánh không nương tựa của đại nguyện, phát khởi vô số pháp lành, trí lớn, thuyết pháp bạch tịnh hành vô số hạnh từ bi, độ tất cả chúng sanh, đoạn khổ, phát tâm bồ đề. Nếu không có nguyện lớn thì không phát tâm bồ đề, dù tu pháp giải thoát vẫn là hàng nhị thừa. Hương tượng tạng: do loài rồng đấu nhau. Đốt một hòn hương này sẽ tạo thành đám mây lớn che khắp cung vua. Sau bảy ngày thành mưa phùn, mưa thấm vào thân, thân ánh lên. Tất cả hạnh nhẫn nhục từ bi trí định của vị hồi hướng đều là pháp thanh tịnh tự tại trong pháp giới. Nếu có gió thổi vào cung, ai ngửi được hương này bảy ngày đêm thoát khỏi khổ nạn, không lo sợ giận hờn, phát tâm từ, chí ý thanh tịnh, truyền nhau tin lành, phát nguyện tu bảy phần giác... biết thế ta thuyết pháp: khuyên chúng sanh phát tâm bồ đề, phát nguyện lớn, tâm thành kính kiên cố, học 37 phẩm trợ đạo đạt đạo chơn thật. Núi Ma la da: thuộc nước Ma lợi già da phía nam Thiên Trúc. Núi này có nhiều cây hương chiên đàn. Người xoa hương này, dù vào lửa vẫn không bị cháy. Cũng thế, nhờ nguyện lực, thành tựu giới thể pháp thân không tánh, vào hầm lửa sanh tử, lửa tham sân ái không thể thiêu đốt. Hương Vô năng thắng trong biển: nếu dùng hương này xoa vào trống trận thì ân thinh phát ra ghê sợ, kẻ địch tự rút lui. Cũng thế, hạnh này thành tựu nhẫn nhục vào sanh tử độ thoát chúng sanh. Với tâm nhẫn nhục, Bồ-tát nghe tất cả tiếng tốt xấu. Hương Liên Hoa Tạng trong dòng trầm thủy thuộc ao A nậu. Mỗi hòn hương này lớn bằng nốt rỗ, đốt một hòn hương này, mùi xông khắp cõi Diêm phù, chúng sanh ngửi được đoạn trừ độc ác, thành tựu giới thanh tịnh: thông đạt nghiệp ba cõi, sanh trong nhà Phật, thanh tịnh, dùng bốn nguyện lớn vào sông sanh tử độ chúng sanh nhưng không đắm nhiễm. Hương A lư na ở núi tuyết, (hương màu đỏ) dùng để nhuộm. Chúng sanh ngửi được hương này đoạn tâm tham đắm: thiền Ba-la-mật vào sanh tử, dạy chúng sanh đoạn tham, đạt thanh tịnh. Hương Hải tạng trong cõi la sát: (vật dùng của luân vương). Nếu đốt một hòn hương này, vua và bốn binh ngửi được đều bay lên hư không: vào sanh tử bằng trí ba không, dùng trí Bát- nhã, đốt hương trí huệ, hòa hợp bi trí ( Hồi hương là hạnh chugn của sáu vị ). 10 hàng từ như các Bồ-tát đến từ tạ ra đi có năm ý:

1) Đức thăng tiến.

2) Phương hướng.

3) Nơi ở.

4) Tên.

5) Từ tạ ra đi.

Thành lâu các: hạnh dung hòa các tướng chung riêng giống khác của vị hồi hướng. Thuyền Sư Ba Thi la (tự tại): tự tại trong sanh tử. vị này vào sanh tử hành đại bi, thành tựu giới thể. Phần từ bấy giờ Thiện Tài đến nhớ rõ có năm ý:

1) Suy xét pháp tiến tu.

2) Đến thành lâu các.

3) Thấy thuyền sư trên bờ biển.

4) Kính lễ cầu pháp.

5) Thuyền sư dạy pháp.

Thuyền sư ở trên bờ biển với trăm ngàn thương nhơn, dắt dẫn thương nhơn vào biển tìm báu vật. Biển thật nguy hiểm, nếu không phải là bậc trí thì không biết hết được. Thiện tri thức đạt pháp chơn như thoát khổ đau, nhờ hạnh nguyện vào sanh tử độ sanh. Trăm ngàn thương nhơn: vô số chúng sanh: hạnh rộng lớn. Bồ-tát hành hạnh đại thừa, không sợ sanh tử. Nhứt thiết châu: đạt nhứt thiết trí; Nhứt thiết bảo xứ: biết căn lành của chúng sanh. Nhứt thiết bảo loại: biết hạnh của tất cả cúng sanh. Nhứt thiết bảo chủng: biết căn tánh lớn nhỏ. Nhứt thiết bảo khí: biết khả năng của chúng sanh (truyền dạy giáo pháp). Nhứt thiết bảo dụng: truyền pháp hợp khả năng. Nhứt thiết bảo quang minh: trí huệ của ba thừa một thừa. Tịnh nhứt thiết bảo: dùng 37 phẩm trợ đạo, mười Ba-la-mật... làm phương tiện độ sanh. Toàn nhứt thiết bảo: chỉ, quán. Xuất nhứt thiết bảo: biết khả năgn truyền pháp để chúng sanh hiển hiện trí lớn. Tác nhứt thiết bảo: tử trí vô tướng phát khởi trí sai biệt, phát nguyện hành từ bi độ sanh . Nhứt thiết long cung nạn xứ: Bồ-tát cõi tịnh như rồng, đạt một phần thần túc thông. Dạ xoa tượng trưng cho Thanh Văn, đoạn ba độc, đạt thần thông. La sát tượng trưng cho Duyên giác, ở trong Niết-bàn đoạn vô minh và trí Phật. Bồ-tát dùng nguyện lực vào tất cả cõi nước hiểu rõ 12 duyên, tự tại trong pháp giới. Sông sâu cạn: nghiệp ái. Sóng: vọng tình. Nước trong đục: tâm thiện ác. Trời, trăng, sao, dài, ngắn..biết các pháp thế gian. Chuyển hạnh tu tập của 3 thừa vào sanh tự độ sanh (năm vị tu tập như trước). 10 hành từ như các Bồ-tát đến từ tạ ra đi có năm ý:

1) Đức thăng tiến.

2) Phương hướng.

3) Thành.

4) Tên.

5) Từ tạ ra đi.

Thành khả lạc: trưởng giả thông hiểu mọi pháp thế gian, thuyết giảng pháp xuất thế, chúng sanh được an vui. Trưởng giả vô thượng thắng: trong các hạnh, nhẫn là hạnh hơn hết, tài đức hơn người. Đoạn từ bấy giờ Thiện Tài đến lực thần thông không tạo tác có năm ý:

1) Suy xét pháp tiến tu.

2) Đến thành khả lạc.

3) Trưởng giả ở trong rừng vô ưu phía đông thành trăm ngàn thương nhơn vây quanh.

4) Đảnh lễ.

5) Cầu pháp.

Đến thành gặp trưởng giả vô thượng thắng: thăng tiến nhập vị. Trưởng giả ở phía đông thành: không an trụ pháp lạc, dùng trí độ sanh. (Phật: giác như trước). Rừng vô ưu: nhẫn Ba-la-mật, thành tựu hạnh hẫn, không lo buồn, hành mọi hạnh. Rừng: hạnh độ sanh rộng lớn của trưởng giả, chúng sanh được độ thoát, không lo buồn, trăm ngàn nhơn vây quanh: chúng được độ thoát, biến ngu thành trí, chuyển trí thành ngu, thiện thành ác, ác thành thiện: thương nhơn; luôn ở trong sanh tử, độ thoát chúng sanh bằng đức từ bi: cư sĩ. Thấy trưởng giả thuyết pháp cho đại chúng, Thiện Tài cúi lạy: mười hồi hướng chuyển chơn vào tục, từ bi nhẫn nhục như đất. Tự xưng tên: cầu pháp sâu xa, hiểu rõ ngã, vô ngã, thành tựu hạnh nhẫn. Trưởng giả dạy pháp: hạnh độ sanh rộng lớn của các đức Phật và Bồ-tát. Ba thiện tri thức đầu của vị hồi hướng đều là cư sĩ hiển hiện cho hạnh chuyển chơn vào tục của vị hồi hướng. Hồi hướng này chuyên tu nhẫn Ba-la-mật. 10,5 hàng từ như các Bồ-tát đến từ tạ ra đi có năm ý:

1) Đức thăng tiến.

2) Cõi nước.

3) Thành.

4) Tên.

5) Từ tạ ra đi.

Thành Ca lăng lâm: (Tương đấu tránh) Tỳ kheo này thoát khỏi ràng buộc của ba cõi, sanh trong nhà Như Lai, chuyển chơn vào tục, thành tựu lòng từ không đắm nhiễm. Song trong hạnh hồi hướng không có tánh nam nữ. Ở đây là biểu pháp. Về thật tánh, Tỳ kheo ni là pháp của hồi hướng này, dung hợp chơn tục đúng sai tịnh nhiễm, thành tựu pháp trí pháp tánh, vào đời hành từ bi nhưng không đắm nhiễm, đoạn

trừ phân biệt chơn tục tốt xấu. Hành hạnh tinh tấn. Đấu tránh lâm: hạnh độ sanh rộng lớn là rừng. Nước Thâu na (dũng mãnh): tinh tấn, hạnh tinh tấn Ba-la-mật của hồi hướng này. Tỳ kheo ni tên Sư Tử Tần Thân: từ bi vui vẻ, đi khắp mười phương giáo hóa chúng sanh, không mệt chán. Như người đang vui vẻ thoải mái. Tuy vào đời đoạn trừ vọng chấp của chúng sanh nhưng tâm luôn vượt trên thế gian. Đoạn từ bấy giờ Thiện Tài đến giải thoát nhứt thiết trí có năm ý:

1) Đến nước Thâu na.

2) Tìm Tỳ kheo ni.

3) Mọi người chỉ nơi ở của Tỳ kheo ni.

4) Thiện Tài cầu pháp.

5) Tỳ kheo ni dạy pháp.

Về y báo của Tỳ kheo ni có 13 pháp:

1) Cây báu.

2) Ao ước, dòng suối, hoa báu.

3) Tòa sư tử dưới cây báu.

4) Mặt đất bằng báu.

5) Hoa thơm.

6) Cây cối, chuông, linh vang tiếng nhạc.

7) Áo trời.

8) Lầu gác, long báu.

9) Ánh sáng.

10) Cung điện.

11) Quả của hạnh cúng Phật.

12) Hạnh độ sanh bằng ba nghiệp của Tỳ kheo ni.

13) Đại chúng vây quanh.

Tất cả đều là hạnh độ sanh rộng lớn của Tỳ kheo ni. (Năm vị tu tập đan xen như trước). Hạnh bố thí của Tỳ kheo ni: trọn vẹn ba pháp trí, từ nhẫn. Tỳ kheo ni xuất gia bỏ sự trang sức: nhẫn; ni: từ bi. Thắng quang vương: trí. Từ nguyện lực, hồi hướng bào đời, hành vô số hạnh độ sanh, dung nhiếp pháp của năm vị, đủ thể dụng của pháp giới. Sư tử tần thân: pháp lạc trong pháp giới. Ba pháp trí từ nhẫn của vị này, đến hồi hướng bảy, tám sẽ được trọn vẹn. Song năm vị đều đủ những hạnh nguyện trên. Cây Ba lợi chất đa: Hương biến. Lá cành hoa của cây này đều tỏa mùi thơm ngào ngạt, xông đến cõi Đao lợi: hạnh rộng lớn. Áo ca lân: áo bông. Bà lâu na thiên: thủy thiên, mười pháp Bát-nhã... là pháp mà tyỳ kheo ni thuyết giảng. Vườn Nhựt quang: nhẫn trí từ là thể tánh của vườn. Thiện Tài chắp tay đứng thẳng cầu pháp đi quanh bên

phải, không lạy. Cây là quả của hạnh: trọn vẹn ba pháp nhẫn trí từ. Đi quanh: thể hội ba hạnh nhẫn trí từ. Tỷ kheo ni dạy pháp thành tựu nhứt thiết trí: trí sai biệt, nhẫn và từ trong trí căn bản. Từ ba pháp này độ thoát tất cả chúng sanh. Đại chúng đều đạt thần thông là trí kim cang của mười địa. Thiện Tài hỏi về cảnh giới của pháp này: từ trí sáng đạt vô số tam muội và ý sanh thân. Nghĩa là từ trí căn bản khởi từ, nhẫn, trí sai biệt hành vô số hạn, tự tại vô ngại hợp với cảnh giới của pháp giới. Và đó là hai Bồ-tát Quan Âm, chánh thú, là trí bi không dụng công. 12 hàng từ như các Bồ-tát đến từ tạ ra đi. Nước Hiểm Nạn: chuyên tu thiền Ba-la-mật, thân tướng đoan nghiêm, biến khắp pháp giới, từ thân hiện vô số cõin nước thiện ác, tất cả đều thuộc thiền pháp giới, hành vô số hạnh, độ thoát vô số chúng sanh. Chúng sanh thấy hạnh nhiễm ô: khó tin. Thành Bảo Trang nghiêm: thấy nghe mà không tin là Hiểm nạn. Nếu tin tưởng liễu ngộ tâm cảnh đều không, hợp chơn tánh, đoạn trừ hoặc chúng sanh tử, đạt thần thông. Nhị thừa và Bồ-tát quyền giáo tuy thoát khỏi sự ràng buộc nhưng chưa chuyển thiền thanh tịnh không đắm nhiễm vào thế gian, làm mọi việc thế gian, tạo lợi ích cho chúng sanh, dù hiện những hạnh nhiễm ô nhưng tâm không đắm nhiễm. Vì thế tuy là nữ thân nhưng trong thân thể không có nam nữ. Thể tánh của từ bi lý trí chơn như như người nữ, không phải là nam nữ của thế gian. Người phân biệt nam nữ thì không hiểu được pháp môn này. Đó là hạnh từ bi xuất phát từ trí vi diệu của Bồ-tát. Bồ-tát vào đời tùy căn tánh của chúng sanh hiện sắc thân độ thoát. Nhờ đức ấy, Bồ-tát không chứng nhập chơn như, không bị thế tục ràng buộc. Pháp vốn cùng khắp, có gì là đúng sai? Việc này vượt trên sự hiểu biết của thế gian. Nếu không có trí hợp nguồn chơn và hạnh rộng lớn như pháp giới, chỉ có trí hiểu biết của thế tục thì không hiểu được. Bà Tu mặt: thế hữu, thiên hữu là thầy bạn của trời người. Những hạnh như dùng ngọc báu đổi tiền, bán thân lấy tiền đều là những hạnh người đời không thể tin hiểu là hạnh cao cả. Hạnh đó tuy nhiễm nhưng không nhiễm, chỉ có trí Phổ Hiền mới hiểu được. Đoạn từ bấy giờ đến giải thoát lìa tham dục có năm ý:

1) Suy xét pháp tiến tu.

2) Đến thành Bảo trang ngiêm nước Hiểm nạn.

3) Tìm thiện tri thức.

4) Gặp Thiện tri thức ở ngôi nhà phía bắc thành.

5) Lễ tạ ra đi.

Thiện tri thức ở ngôi nhà phía bắc thành: sanh tử phiền não là thành phố. Phương bắc thuộc quẻ khảm, màu đen, ngu si: Bồ-tát ở trong

nơi ngu si tham ái, làm mọi việc như thế gian để độ thoát chúng sanh. Biển sanh sư tử của chúng sanh là nhà của Bồ-tát. Với lòng từ, Bồ-tát vào sanh tử hóa độ chúng sanh thành tựu hạnh Phổ Hiền, đầy đủ vô số công dức. Nhà của trang nghiêm mà Thiện Tài thấy là y báo của thiện tri thức. Thiện tri thức dạy pháp giải thoát lìa tham dục: tùy sự ham muốn của chúng sanh hiện thân độ thoát. Chúng sanh nào thấy ta sẽ lìa tham dục, đạt định hoan hỷ của Bồ-tát: từ định phát sanh trí huệ hiểu rõ âm thanh không thể tánh. Chúng sanh được nắm tay ta là lìa tham dục, đạt định đi khắp cõi Phật: dắt dẫn chúng sanh. Thăng tòa: trí vô tướng; nhìn ta: quán chiếu; tần thân: pháp lạc. Mục thuấn: thấy thật đế, nhập cảnh trí Phật. Ôm ta: nhiếp phục chúng sanh. Hôn ta: lãnh thọ giáo pháp. Nếu chúng sanh gần gũi ta sẽ lìa tham dục, đạt nhứt thiết trí: những người gần gũi đều thích lợi ích. Nhị thừa và Bồ-tát chỉ cầu thoát khổ, không đủ tâm bi. Ở đây, Bồ-tát chỉ cầu thoát khổ, không đủ tâm bi. Ở đây, Bồ-tát tuy sống trong pháp nhiễm tịnh nhưng hiểu rõ thể tánh khôn nương tựa, viên mãn trí sáng, tự tại độ sanh không trói buộc cũng không thoát khỏi. (Đó là trí bi tự tại rộng lớn như trước.) Thiện Tài hỏi hạnh tu, Thiện tri thức kể lại nhân xưa. Ngày xưa, khi đức Phật Cao Hạnh xuất thế, ta là vợ của một trưởng giả, ta thường bố thí bạc tiền. Sau đó, nhờ Văn Thù sư lợi khuyên phát tâm bồ đề. Vì thế, ta đạt giải thoát này. Bố thí tiền bạc: không tham. Văn thù khuyên phát tâm: không dục. Tiền tuy không nhiều nhưng tâm bố thí thật quí. Đó là thiền Ba-la-mật của hồi hướng này. Sáu hàng từ như các Bồ-tát đến từ tạ ra đi có năm ý:

1) Đức thăng tiến.

2) Cõi nước.

3) Nơi ở.

4) Hạnh của thiện tri thức.

5) Từ tạ ra đi.

Thành Thiện Độ: khả năng độ thoát chúng sanh. Cư sĩ Bính sắc: pháp chi la, Bao nhiếp: trí đạt lớn thông mọi pháp. Nếu nói đủ là Tất hằng lủ duệ: Từ thị, trí xuất thế, vào đời hành bi tạo lợi ích cho chúng san. Đoạn từ bấy giờ Thiện Tài đến giải thoát có năm ý:

1) Đến thành Thiện Độ.

2) Đến nhà cư sĩ, lễ kính.

3) Thành kính cầu pháp.

4) Thiện tri thức dạy pháp.

5) Pháp hiện hành.

Cúng dường tòa chiên đàn nơi tháp Phật: đạt tam muội Phật chủng

vô tận tạng: tâm phân biệt của chúng sanh là trí Phật (hạnh độ sanh của hồi hướng) Tòa chiên đàn trong pháp nhưng không có hình tượng: trí hiểu pháp khônh hình tướng. Cúng tà nơi tháp Phậthiện tại: trí đạt vô tướng , không phân biệt quá khứ hiện tại, vị lai. Trí huệ của các đức Phật và chúng sanh là một. Thiện tri thức dạy pháp này để chúng sanh hiểu và hướng nhập trí Phật. Cư sĩ Bính sắc: trí thổ của Phật và chúng sanh là một, không sanh diệt. Thiện tai hỏi về cảnh giới của tam muội, cư sĩ dạy: nhập định này thấy vô số Phật. Phật và chúanh san vốn là thổ tướng không sanh diệt. Cúng tà chiên đàn: dạy chúng sanh đạt trí huệ tánh tướng thân tâm không sanh diệt. 14 hàng từ như các Bồ-tát đến từ tạ ra đi có năm ý:

1) Đức thăng tiến.

2) Phương hướng.

3) Nơi ở.

4) Tên.

5) Từ tạ ra đi.

Núi Bổ hằng lạc ca: núi cây tiểu bạch hoa vì núi này có nhiều cây bạch hoa, hoa rất thơm, hương thoảng xa Bồ-tát tu hành từ bi khâm hạ. Hoa: hành muôn hạnh, hạnh độ sanh rộng lớn. Thiện tri thức tên Quán Tự Tại: Quan Thế âm: dùng ánh sáng từ bi chiếu soi thế gian, cứu khổ chúng sanh. Chúng sanh cầu cứu, Bồ-tát mới ứng hiện cứu độ: chuyển tâm chấp pháp lành để công đức ngày càng kiên cố. Bồ-tát Quán Tự Tại có từ bi sao phải dùng ánh sáng từ bi? Tên của các Bồ-tát biểu hiện cho hạnh nguyện; hạnh của Bồ-tát biểu hiện cho quả vị. Tuy các Bồ-tát đều đủ các trí bi nhưng nêu riêng trí bi để biểu hiện đức thăng tiến. Ở đây, vị hồi hướng này vào đời độ sanh bằng từ bi nên là Quan thế âm (Quan thế âm như trước). Đoạn từ bấy giờ Thiện Tài đến từ bi có năm ý:

1) Suy xét pháp tiến tu.

2) Đến núi Bổ Hằng lạc ca tìm thiện tri thức.

3) Thấy thiện tri thức an tọa nơi bảo tòa kim cang.

4) Thiện Tài vui mừng, Bồ-tát khen ngợi Thiện Tài.

5) Thiện Tài cầu pháp, Bồ-tát thuyết pháp.

Nham cốc: nơi hiểm ác; suối chảy quanh: từ bi rộng lớn. Cây cối um tùm: che chở. Cây cỏ thơm ngát: thuyết pháp, vui lòng chúng sanh. Hữu tuyền bố địa: chúng sanh thuận tùng. Bồ-tát Quan Thế âm ngồi tòa kim cang: hạnh từ bi xuất phát từ trí kim cang kiên cố. Kiết già phu tọa: bi trí đan xen. Vô số Bồ-tát ngồi bảo tòa: hạnh từ bi sâu rộng. Thiện

Tài định thần quan sát: chuyên tâm kính phháp quí người.Thiện Tài đến nơi, Quan Thế âm bảo: lành thay, hãy đến đây: Bồ-tát khen ngợi đức trí của Thiện Tài, lòng từ bi sâu xa kiên cố. Thiện Tài đảnh lễ cầu pháp, Quan Thế âm dạy pháp giải thoát từ bi: Bồ-tát trọn vẹn trí vào đời độ sanh. Hồi hướng này chuyên tu phương tiện Ba-la-mật. 18,5 hàng từ như các Bồ-tát đến từ tạ ra đi có năm ý:

1) Đức thăng tiến.

2) Nơi ở.

3) Tên.

4) Khen ngợi đức của Thiện Tài.

5) Khuyên Thiện Tài cầu học.

Vì sao ở đây không có ý từ tạ ra đi? Vì Bồ-tát Quan âm gặp Bồ-tát Chánh Thú, trí bi viên mãn. Nghĩa là trọn vẹn từ bi, trí sáng tự hiện, trí bi cùng một thể tánh. Phương đông có Bồ-tát tên Chánh Thú: trí chơn tánh. Từ hư không đi đến: thể trí không nương tựa, không hình tướng, đủ thần thông, từ thể chơn không khởi thân huyễn hóa độ chúng sanh, tích tắc hiện khắp mười phương nhưng không đến đi (nghĩa bốn phương biểu pháp như trước). Bồ-tát Chánh Thú dùng ngón chân ấn vào mặt đất, sáu tướng chấn động: trí đoạn trừ mê hoặc vọng chấp. Trang nghiêm báu vật: đoạn vọng chấp, cảnh huyễn cũng không còn. Ánh sáng của Bồ- tát che khuất ánh sáng trời rồng tám bộ, chiếu đến địa ngục súc sanh. Công đức có từ tâm sanh diệt nên cũng thuộc sanh diệt, còn chấp mình người. Ánh sáng của nghiệp vô lậu không phân biệt mình người, pháp tánh thanh tịnh, đủ bi trí, thế gian không thể biết được, không bi chướng. Đoạn từ bấy giờ Thiện Tài đến giải thoát tốc tật hành có năm ý:

1) Vâng lời dạy, Thiện Tài đến nơi Bồ-tát Chánh Thú.

2) Đảnh lễ cầu pháp.

3) Bồ-tát chánh thú dạy pháp.

4) Thiện Tài hỏi nhân đạt pháp.

5) Chánh thú trả lời.

Ta học pháp này nơi Phật Phổ Thắng sanh cõi Diệu Tạng phương Đông. (Phương Đông như trước): trí căn bản khởi trí sai biệt, ứng hợp mọi mong cầu của chúng sanh. Tất cả công dụng đều từ trí căn bản. Vô số kiếp: trí căn bản vượt trên kiếp số. Cách vô số cõi nước: tánh rộng lờn cùng khắp của trí căn bản. Từ trí căn bản khởi trí sai biệt hành mọi hạnh. Vị này chuyên tu nguyện Ba-la-mật. Tám hàng kinh từ như các Bồ-tát đến từ tạ ra đi có năm ý:

1) Đức thăng tiến.

2) Phương hướng.

3) Nơi ở.

4) Tên.

5) Từ tạ ra đi.

Thành đạt la bát để: hữu môn. Vị thứ chín thuyết pháp độ sanh. vì sao thiện tri thức của vị này là thiên thần? Trí thanh tịnh vượt khỏi sự trói buộc là thiên. Trí ấy không tạo tác, không nương tựa nhưng ứng hiện cùng khắp là thần. Tất cả sông núi sao trời trăng... trong Kinh đều là thần biến của Bồ-tát, vượt trên sự hiểu biết của quỉ thần thế gian. (Thiên quẻ càn, địa quẻ không... như trước). Đoạn từ bấy giờ Thiện Tài đến giải thoát Vân Vãng có năm ý:

1) Suy xét pháp tiến tu.

2) Đến thành Hữu môn.

3) Hỏi nơi ở của Thiên thần.

4) Đến nơi cầu pháp.

5) Thiên thần thuyết pháp.

Thiên thần dùng bốn tay lấy nước bốn biển rửa mặt: quí kính người phát tâm. rải hoa vàng cúng Thiện Tài: tôn kính người phát tâm dùng bốn tay lấy nước bốn biển: bốn tâm rộng lớn, bốn nhiếp pháp độ thoát chúng sanh. Rửa mặt: tắm mát chúng sanh bằng nước bi trí. Hoa phân đi lợi: hoa sen trắng trăm cánh xinh đẹp thnah khiết ai cũng thích ngắm. Cũng thế, tâm Bồ-tát đoan chánh thuyết giảng giáo pháp để chúng sanh đưọc giải thoát. Pháp Vân Võng: mây từ bi, mưa chánh pháp cứu độ chúng sanh. Thiện Tài hỏi về cảnh giới của pháp môn này (rõ như trong kinh). Hồi hướng này chuyên tu lực Ba-la-mật. 10 hàng kinh từ như các Bồ-tát đến từ tạ ra đi có năm ý:

1) Đức thăng tiến.

2) Nơi ở.

3) Tên.

4) Khuyên cầu học.

5) Từ tạ ra đi.

Vì sao không nói đi về phương nam? Vì đây là hạnh chuyển giải thoát vào sanh tử, độ sanh bằng trí bi viên mãn, rộng lớn cùng khắp pháp giới. Địa thần: từ bi viên mãn, đất nuôi lớn vạn vật, cũng thế lòng bi che chở hóa độ chúng sanh thoát khổ sanh tử. Trong đạo tràng Bồ đề: dung hợp năm pháp, địa thần An Trụ này viên mãn năm pháp. Đoạn từ bấy giờ Thiện Tài đến pháp bất khả hoại trí huệ có năm ý:

1) Đến nơi ở của thần An trụ.

2) Trăm vạn địa thần cùng khen ngợi Thiện Tài.

3) Trăm vạn địa thần phóng ánh sáng chiếu soi trăm vạn cõi nước.

4) Hiện nghiệp nhân xưa của Thiện Tài.

5) Pháp của Thiện tri thức.

Trăm vạn địa thần: viên mãn tâm bi, phóng ánh sáng: trọn vẹn bi trí. Vô số cõi nước chấn động: Thiện Tài viên mãn bi trí, đoạn vọng chấp sanh tử Niết-bàn tịnh nhiễm. Địa thần dùng ngón chân ấn vào mặt đất, xuất hiện vô số kho báu: hạnh nguyện của Thiện Tài. Thiện Tài đạt vị này nên có quả báu như thế. Pháp Bất Khả hoại trí huệ tạng: bi có từ trí nên không thể phá hoại được. Tạng: hạnh rộng lớn độ sanh của trí. Không chấp hạnh nguyện: giải thoát. Tất cả hạnh của trí sai biệt đều là hạnh của Bồ-tát, từ trí căn bản là hạnh Phật. “Từ thời Phật Nhiên Đăng đến nay, ta luôn tùy thuận cầu học hạnh Bồ-tát”: từ trí căn bản khởi trí sai biệt học hạnh từ bi. Kinh dạy: lại nữa, thiện nam tử! cách nay vô số kiếp, vào kiếp trang nghiêm, ta đạt pháp nay nơi Phật Diệu Nhãn cõi Nguyệt Tràng, cúng dường vô số Phật: hạnh từ bi rộng lớn, không riêng hưởng pháp lạc. Đó là bi trí mỗi loài, dung nhiếp đanh xen như ảnh tượng hiện trong lưới Đế Thích. Vị này chuyên tu trí Ba-la-mật.

❧

Tân Hoa Nghiêm Kinh Luận - Quyển 38

TÂN HOA NGHIÊM KINH LUẬN

QUYỂN 38

Phần thiện tri thức mười địa của Thiện Tài. Địa một, hạnh bi trí của địa thần An Trụ. Vì trí bi xuất thế của mười trụ mười hạnh phần nhiều là chấp tịnh nên nhờ hạnh nguyện của mười hồi hướng dung hợp hai trí chơn tục, luôn sống trong đời hành hạnh từ bi nhưng không phân biệt tịnh nhiễm. Tuy sống trong đời nhưng thanh tịnh như hoa sen trong bùn. Chín thiện tri thức sau đều thuộc nữ giới, không xuất gia. Vì đó là hạnh vào đời độ sanh. Dạ thần: đem ánh sáng pháp vào chốn vô minh tăm tối. Vào đời bằng trí vi diệu vượt trên sự trói buộc, nuôi dạy chúng sanh. Những kẻ chưa đạt trí là thần. Hiện thân thế tục thông tuệ để độ ngoại đạo tài trí. Hiện thân thần linh để che chở cho chúng sanh. Với trí vi diệu, Bồ-tát hiện khắp mười phương bằng mọi hình tướng, nhưng luôn sống trong pháp Phật. 7,5 hàng Kinh từ như các Bồ-tát đến từ tạ ra đi có năm ý:

1) Đức thăng tiến.

2) Nơi ở.

3) Thành.

4) Tên.

5) Từ tạ ra đi.

Thành Ca tỳ la (Hoàng Sắc): Nơi tu của một tiên nhơn tóc vàng: sống trong trung đạo. Vàng là màu phước đức, vui vẻ, Bồ-tát thông hiểu pháp Phật, hiện tướng phước đức (nước Ma Kiệt Đề như trước). Địa thứ nhứt đạt trí Phật, vào đời độ sanh. (Bà San bà diễn để như trước). Đạo từ bấy giờ Thiện Tài đến giải thoát có năm ý:

1) Suy xét pháp tiến tu.

2) Đến thành Ca Tỳ La.

3) Suy xét công đức của thiện tri thức bằng bốn pháp.

4) Thấy Dạ thần an tọa tòa sen trong hư không.

5) Thiện Tài thỉnh pháp.

Phần thấy Dạ thần có sáu ý:

1) Thân tướng Đan chánh.

2) Sự trang sức của dạ thần.

3) Tướng tốt.

4) Sự độ sanh của Dạ thần.

5) Định tự tại của dạ thần.

6) Thiện Tài lễ kính cầu pháp.

Thân Dạ thần chính là thân pháp giới. Đó là pháp dạy kẻ tu hành noi theo...

Phần thỉnh pháp có 17 ý:

1) Thiện Tài đạt pháp tạng khi chiêm ngưỡng thiện tri thức.

2) Dạ thần khen Thiện Tài và trao dạy pháp.

3) Tên pháp.

4) Hạnh từ bi.

5) Dạ thần nói kệ khuyên Thiện Tài học pháp.

6) Thời gian phát tâm của Dạ thần.

7) Thời guan đạt pháp.

8) Dạ thần trả lời.

9) Thời điểm phát tâm.

10) Tên cõi nước.

11) Vua cai trị nước ấy.

12) Tên thành.

13) Đức Phật xuất hiện vào thời ấy.

14) Thần mách bảo việc Phật xuất hiện.

15) Hoàng hậu (tiền thân Dạ thần) cúng Phật, phát tâm bồ đề hưởng pháp lạc.

16) Đời khác của Dạ thần (là trưởng giả Diệu Huệ Quang Minh nhờ thần mách bảo, đến nơi Phật Diệu Nhãn, học pháp đạt tam muội).

17) Oai lực của định (luôn được gặp Phật, nghe pháp, đạt pháp giải thoát, đoạn trừ ngu tối của chúng sanh, đi khắp các cõi Phật. Vào một kiếp khác, được gặp Phật nghe pháp, đạt trí điều phục chúng sanh trong ba đời và đạt giải thoát trên).

Đó là thời gian phát tâm, biểu hiện tâm bi sâu xa. Địa thứ một chuyên tu thí Ba-la-mật, vào đời nuôi lớn tâm bi. 15,5 hành Văn xuôi và 10 hàng kệ từ như các Bồ-tát đến từ tạ ra đi có năm ý:

1) Đức thăng tiến.

2) Nơi ở.

3) Thiện Tài khen ngợi đức của Dạ thần.

4) Thiện Tài đảnh lễ.

5) Từ tạ ra đi (tiền thân Dạ thần là hoàng hậu phát tâm tu học như trước).

Đạo tràng Bồ đề: vào đời bằng tâm bi trong thể bồ đề. Vì thể tánh của sự giác ngộ và thể bồ đề là một, nhân quả hòa hợp. Thiện Tài khen: nhiều kiếp ở cõi ác, giờ gặp Thiện tri thức, vui vẻ lãnh thọ, diệt trừ phiền não: vào đời độ sanh không mỏi mệt, thành tựu hạnh từ bi, hiển hiện đạo xuất thế. Nhiều kiếp là đối với thế tục, về chơn như thì một nhiều dung hợp. Đoạn từ bấy giờ Thiện Tài đến giải thoát có năm ý:

1) Suy xét pháp tiến tu.

2) Đến nơi cầu pháp.

3) Dạ thần thuyết pháp.

4) Tên pháp.

5) Pháp tu.

Giải thoát bồ đề tịch tịnh: giới Ba-la-mật, thể của giới là pháp thân, cũng là thể của thiền. Trí rộng lớn, đi khắp mọi nơi, hành từ bi. Vì trong pháp giới đầy đủ hạnh Bồ-tát. Đó là pháp lạc bồ đề trong sanh tử. Dạ thần Phổ đức Tịnh Quang: trí bi rộng lớn, chiếu soi đêm dài sanh tử: tịnh quang. Từ bi độ sanh: Đức. Trí độ sanh rộng lớn: thần. Thiền Thông đạt kiên cố không vọng niệm, cứu hộ tất cả chúng sanh: độ sang bằng pháp thân, trí căn bản, thành tựu tâm bi, không đắm nhiễm thế gian. Đoạn vọng nghiệp, độ thoát chúng sanh, vui tu thiền thứ hai. Đoạn vọng nghiệp: đoạn tâm bi thiên lệch; vui vẻ: niềm vui độ sanh của thiền thứ hai. Suy xét tự tánh thoát khỏi sanh tử, tu thiền thứ ba: chúng sanh đả tánh bồ đề. (Về sự thật, thiền thứ ba đoạn trừ khổ não của chúng sanh). Tu thiền thứ bốn: Bồ-tát nhứt thừa, phát tâm bồ đề, nương trí căn bản, tu hạnh đại bi, Vào đời, hiểu rõ tánh giác như Phật của chúng sanh. Vì thế luôn dùng trí sáng chiếu soi đêm dài tăm tối, cứu độ chúng sanh. Khác với ba thừa. Vì ba thừa chỉ riêng cầu pháp lạc thanh tịnh. Địa ly cấu thứ hai chuyên tu giới Ba-la-mật, đoạn chướng ngại, tự tại vào đời hành hạnh từ bi bằng tâm bồ đề. 2,5 hàng Kinh từ như các Bồ-tát đến từ tạ ra đi có năm ý:

1) Đức thăng tiến.

2) Nơi ở.

3) Thiện tri thức nói kệ.

4) Thiện Tài đảnh lễ.

5) Từ tạ ra đi.

Cách đây không xa: bồ đề là hạnh nhẫn. Bên phải đạo tràng Bồ đề: bên phải là trí, bên trái là bi, từ bồ đề hành hạnh nhẫn bi. Nếu không

có nhẫn thì không có bi. Dạ thần Hỷ Mục, quan sát chúng sanh: quán chiếu. Ở vị trước, bồ đề là thể của giới, thanh tịnh tâm dục của ba cõi. Cõi dục, tâm tán loạn; hai cõi trên, thích thiền tịch. Địa thứ chín tu tập tám thiền nhưng không đắm nhiễm. Vào cõi dục nhưng không nhiễm tánh dục: dạ thiên. Trí hợp chơn như: thần. Vào ba cõi, tự tại độ sanh: thiên. Vị này thanh tịnh dục vọng ba cõi, hiểu rõ tướng giống khác (năm vị tu tập như trước. Tất cả những pháp trên là để kẻ tu học noi theo). Đoạn từ Thiện Tài đến giải thoát Phổ Hỷ tràng có năm ý:

1) Suy xét pháp tiến tu.

2) Thiện Tài định đến chỗ thiện tri thức.

3) Dạ thần ủng hộ để Thiện Tài được gần gũi cầu học.

4) Nhờ sự gia hộ, Thiện Tài hiểu rõ lợi ích gần gũi thiên tri thức.

5) Thiện Tài đến nơi ở quán sát việc làm của thiện tri thức.

Phần Thiện Tài gặp Dạ thần ngồi tòa sen có 11 ý:

1) (5,5 hàng) quán sát cảnh giới độ sanh của Hỷ Mục.

2) (83,5 hàng) độ sanh bằng mười Ba-la-mật.

3) (17,5 hàng) dạ thần hóa thân độ sanh.

4) (8 hàng) mười phương vang tiếng khen ngợi hạnh tu học của Dạ thần.

5) (46,5 hàng) hạnh độ sanh và phụng sự Phật của Dạ thần.

6) (8,5 hàng) thấy sự hóa độ của dạ thần, Thiện Tài đạt pháp giải thoát.

7) (1,5 hàng) Thiện Tài nói kệ khen ngợi công đức của Dạ thần.

8) Ý kệ.

9) (3 hàng) Thời gian đạt pháp của Dạ thần.

10) (16 hàng) Dạ thần trả lời.

11) (65 hàng) việc phụng sự Phật của Dạ thần; ( các đức Phật đều biểu hiện sự tu tập mười Ba-la-mật của 11 địa như trước).

Kiếp phạm quang minh: địa thứ ba tu tám thiền đoạn trừ chướng ngại, tự tại vào đời độ sanh. Cõi Liên Hoa Đăng: hạnh thanh tịnh. Trang nghiêm bằng hạnh nhẫn: cực thù diệu. Vô số Phật: nhẫn tóm thâu tất cả hạnh; cúng dường vô số Phật: nhẫn là pháp tôn quý. Phật Bảo Tu di: hạnh khiêm nhưỡng nhẫn nhục là hạnh thù thắng. Đức Phật này là thể, các đức Phật khác là dụng (vô số đức Phật kết hợp với Ba-la-mật của các vị như trước). Chuyển luân vương Thập phương chủ năng Thiệu Long Phật chủng chính là Văn Thù Sư lợi. Dạ thần chính là hóa thân của Phổ Hiền. Công chúa được Dạ thần hóa độ chính là thần Hỷ Mục này. Đó là trí sai biệt phát khởi từ trí căn bản, là hạnh từ bi vượt ngoài

kiếp số. Giải thoát Đại thế lực Phổ Hỷ Tràng: địa thứ ba tự tại tu tập bốn thiền tám tịnh của hai cõi trên, vào đời hành hạnh bi nhẫn, chúng sanh luôn được vui vẻ. Mượn kiếp số để trả lời thời gian phát tâm là biểu hiện tánh rộng lớn của hạnh nhẫn, trí dung nhiếp không trước sau. Điều kiện tu thiền Ba-la-mật: 37 phẩm trợ đạo, thí, giới, nẫhn, tinh tấn, tứ niệm xứ, năm cách điều phục tâm, 18 việc, chánh giáo, mười Ba- la-mật, bốn nhiếp giáo, bốn tâm rộng lớn. Địa thứ ba chuyên tu nhẫn Ba-la-mật đối trị hai chướng phân biệt nhiễm tịnh, giảm nghiệp chướng của chúng sanh, không ghét bỏ chúng. 14 hàng từ như các Bồ-tát đến từ tạ ra đi có năm ý:

1) Đức thăng tiến.

2) Nơi ở.

3) Tên.

4) Khuyên cầu học.

5) Từ tạ ra đi.

Dạ thần ở trong đạo tràng này: viên mãn bi trí bồ đề.

Đoạn từ bấy giờ Thiện Tài... có 14 ý:

1) (6,5 hàng) suy xét pháp tiến tu.

2) (5 hàng) Dạ thần Phổ Chiếu phóng ánh sáng.

3) (39 hàng) nhờ ánh sáng Thiện Tài hiểu rõ pháp môn, thấy việc độ sanh của Dạ thần.

4) (5 hàng) Thiện Tài nói Kệ khen ngợi.

5) Nhắc lại pháp trên.

6) (3 hàng) Thiện Tài hỏi nhân tu.

7) (9,5 hàng) biết pháp sâu xa, Dạ thần nương oai lực của Phật thuyết giảng.

8) (97 hàng) cảnh giới trang nghiêm.

9) (48,5 hàng) nhờ đức Phổ Hiền mách bảo, vua và hoàng tộc đến chỗ Phật, nói Kệ khen ngợi Phật.

10) 32,5 hàng) nhờ công đức cúng dường, công chúa phát tâm bồ đề.

11) (16,5 hàng) nhân tu.

12) Sự cúng dường.

13) (10,5 hàng) sự tu tập đạt pháp, trí hạnh rộng lớn.

14) Đức thăng tiến;.

Cách vô số kiếp về trước, vào kiếp Viên mãn thanh tịnh: thể sáng

soi của trí viên mãn. Cõi Tỳ-lô-giá-na oai đức: sự tự tại trước mọi pháp, sự rộng lớn của hạnh tinh tấn. Vô số Phật xuất hiện: quả của trí sai biệt,

Bảo đăng hoa tràng: tu trí sai biệt. Trăm vạn na do tha cõi nước: quả của trí nhứt thiết. Bảo hoa đăng: công dụng của trí sai biệt. Vua Tỳ-lô- giá-na Diệu Bảo Liên Hoa Kế sanh ra từ hoa sen: trí sai biệt có từ sự không sang không nhiễm. 32 tướng: quả của trí. Đủ bảy báu: bảy phần bồ đề. Vua cai trị bốn phương: bốn trí rộng lớn. Chỉ dạy mọi loài bằng chánh pháp: hạnh của trí, không tà hạnh. Ngàn người con: đủ mọi hạnh. Hoàng hậu công chúa: hạnh từ bi. Công chúa Phổ Trí Diêm Diệu Đức Nhãn: hạnh dung hợp của bi trí, tịnh uế, trí ngu, Thánh phàm. Ao nước thơm Bảo Hoa quang minh: năm phần hương. Hoa sen Phổ hiện tam thế nhứt thiết Như Lai trang nghiêm cảnh giới Vân: mười Ba-la-mật trong pháp giới hiển hiện vô số cõi Phật. Vô số Phật xuất hiện: các đức Phật ra đời từ mười Ba-la-mật, pháp thân. Hoa sen 10 lần phóng ánh sáng: thứ tự lợi sanh 10 ngàn năm trước, hoa sen phóng ánh sáng thần thông độ sanh của Phật, chúng sanh nào thấy ánh sáng này, tự hiểu rõ pháp: trí Ba-la-mật. 10 ngàn năm sau đức Phật ra đời: tất cả đều từ bi trí. Chín ngàn năm trước phóng ánh sáng nhứt thiết chúng ly cấu đăng: giới Ba-la-mật. Chín ngàn năm sau Phật ra đời: tu trí Ba-la-mật. Tám ngàn năm trước phóng ánh sáng nhứt thiết chúng sang nghiệp quả âm, chúng sanh nào thấy ánh sáng này sẽ biết được nghiệp quả: nhẫn Ba-la-mật. (Cứ thế tuần tự đến 7,6,5...) cúng dường vô số Phật, viên mãn hạnh trí, tâm hạnh,sự hiểu biết như Phật, cõi nước mười phương là Phật.1mười đức Phật trong phần kệ: nhân quả của mười địa, địa mười một. Phật Trí Diêm: địa hoan hỷ chuyên tu thí Ba-la-mật. Phật Hư Không Xứ: địa ly cấu chuyên tu giới Ba-la-mật. Phật Quang tràng: hạnh nhẫn của địa thứ ba. Vị sự dung hợp của trí Phật nên mọi pháp đều là Phật. Nếu thấy khác sẽ là tà kiến. Chuyển luân Vương Tỳ-lô-giá-na tạng Diệu Bảo Liên Hoa Kế chính là Bồ-tát Di lặc: viên mãn trí Phật, hạnh Bồ-tát. Hoàng hậu xinh đẹp: trí làm vui chúng sanh. Địa năm vui với pháp lạc thiền định. Thiện nam tử! vào kiếp Đại quang, 500 Phật xuất hiện ở cõi Bảo luân trang nghiêm, ta phụng sự cúng dường Phật: sự dung hợp của mười Ba-la-mật. Hóa hiện vô số thân: hạnh tùy vị của quả Phật. Kiếp sau cùng, Bồ-tát là kỹ nữ: pháp lạc Quả Phật, hạnh Bồ-tát ngay tự thân, không có chơn như ngoài thân. Hiểu quả hạnh là tương hợp với Phật. Phật ngoài thân chỉ là sự hóa hiện. Đó là sự dung nhiếp của mười Ba- la-mật. Địa bốn chuyên tu tinh tấn b ala mật, đối trị bệnh lười độ sanh, siêng năng giáo hóa chúng sanh. 8,5 hàng từ như các Bồ-tát đến từ tạ ra đi có sáu ý:

1) Đức thăng tiến.

2) Nơi ở.

3) Tên.

4) Số đệ tử.

5) Khuyên Thiền Tài cầu học.

6) Lễ tạ ra đi.

Cách đây không xa: sự thăng tiến, mọi pháp đều từ thể bồ đề, tinh tấn. Dạ thần Tịnh Tịnh Âm Hải: tịch dụng tự tại. Tịch tịnh: định; Âm Hải: dụng. Thiền định phát sanh trí huệ, công dụng rộng lớn. Tòa sen ma ni tràng trang nghiêm: thể định thanh tịnh. Trăm vạn A-tăng-kỳ thần vây quanh: thể dụng rộng lớn của định. Đoạn pháp môn của địa năm có 10 ý:

1) (2,5 hàng) suy xét pháp tiến tu.

2) (5 hàng) Thiện Tài thỉnh pháp.

3) (2,5 hàng) Dạ thần thuyết pháp.

4) (65 hàng) phương tiện và hạnh nghiệp của Bồ-tát.

5) (17,5 hàng) cảnh giới của pháp.

6) (32 hàng) pháp tu.

7) (34 hàng) hạnh tu.

8) (16 hàng) cách tu.

9) (54,4 hàng) thời gian phát tâm.

10) (58 hàng) sự tu tập phụng sự Phật.

(Trong thể định, thời gian không thay đổi); Giải thoát trang nghiêm: độ sanh bằng pháp thiền. Tịch tịnh Âm Hải: lý tánh vô vi: tịch tịnh; lời lẽ hợp căn tánh chúng sanh: Âm hải. Âm thinh là công dụng của thể định. 48 hàng từ như Thiện Tài đến cõi Ta bà: Dạ thần nêu việc cúng dường phụng sự Phật, nghe pháp của mình để trả lời thời gian phát tam. Tu hạnh mười địa, sanh vào cõi ta bà, gặp ba đức Phật. Về sau gặp Phật Tỳ-lô-giá-na, đạt giải thoát của mười địa và địa mười một, đạt trí thông hiểu ba đời, gặp ba đời Phật, cúng dường phụng sự: thể rộng lớn của thiền. Cúng dường vô số Phật: trí rộng lớn: dung nhiếp một nhiều, không trong ngoài, chúng sanh và Phật là một. Cõi nhứt thiết tịnh quang bảo: thể của thiền thứ năm bao hàm các vị. Thế giới chủng tên Nhứt thiết Như Lai nguyệt quang minh âm: mười tâm không thể hoại của địa hoan hỷ. Trí bi là chủng, nương nguyện thù thắng của Phật phát tâm. Cõi Thanh tịnh quang trang nghiêm từ thiền định đạt trí Kim cang. Thể của thiền là nhứt thiết hương kim cang ma ni: năm phần hương. Lầu gác: trí đan xen vô cùng của mười địa xung quanh trang trí bằng các vật quí: tu bi nguyện. Nhứt thiết anh lạc hải: tu tập các hạnh. Mây cung điện quí che mất: trí bi không tánh,

rộng lớn, che chở chúng sanh. Tịnh uế tạp cư: trong pháp giới, thể bi trí của cõi Phật và cõi chúng sanh là một. Về quá khứ vào kiếp Phổ Quang tràng: trí sáng. Nước Phổ Mãn Diệu Tạng: chúng sanh đủ trí sáng. Đạo tràng Nhứt thiết Bảo tạng diệu nguyệt quang minh: thiền thanh tịnh là đạo tràng của địa năm, từ đó hiển hiện trí huệ. Phật Bất thoái chuyẩn Pháp giới âm: đạt pháp, đối trị hoặc chướng, tự tại thuyết pháp. Thành quả vô thượng bồ đề: đoạn vọng hoặc là bồ đề, không thành hoại. Thọ thần cụ túc, phước đức đăng quang minh tràng: trí vi diệu bồ đề trong lý tánh, từ trí hành bi đạt quả. Vì trí huệ quán sát độ sanh. trí không thể tánh nên không khuynh động, đoạn trừ phiền não chúng sanh. Thủ hộ đao tràng: thể định Kiên cố. (Sự cúng Phật của mười địa như trước). Địa năm chuyên tu thiền Ba-la-mật, đối tự hoặc chướng, tự tại độ sanh. Địa nam đắc: học kỹ thuật thiện xảo của thế gian.

❧

Tân Hoa Nghiêm Kinh Luận - Quyển 39

TÂN HOA NGHIÊM KINH LUẬN

QUYỂN 39

Mười tám hàng Kinh từ như các Bồ-tát đến từ tạ ra đi có năm ý:

1) Đức thăng tiến.

2) Nơi ở.

3) Tên.

4) Thiện Tài nói kệ khen ngợi.

5) Lễ tạ ra đi.

Trong đạo tràng Bồ đề: thể chơn như rộng lớn từ tâm bồ đề (Dạ thần như trước). Thần Thủ hộ nhứt thiết thành tăng trưởng oai lực: che chở chúng sanh, tăng trưởng trí lực, hiển hiện ba không, trí thế xuất thế, vượt biển sanh tử, vào đời độ sanh. Đoạn từ bấy giờ Thiện Tài đến giải thoát Thậm thâm tự tại diệu âm có 10 ý:

1) (4,5 hàng) suy xét pháp tiến tu.

2) (6 hàng) Dạ thần hiện vô số thân độ sanh.

3) (5 hàng) Thiện Tài cầu pháp.

4) (7 hàng) Dạ thần khen ngợi trí đức Thiện Tài.

5) (14 hàng) Dạ thần thuyết pháp.

6) (14 hàng) Dạ thần giảng 10 cách nhập cảnh giới Như Lai.

7) (29 hàng) đạt pháp độ sanh.

8) (35 hàng) Thời gian đạt pháp của Dạ thần.

9) (69,5 hàng) sự cúng Phật của Dạ thần.

10) Đức thăng tiến.

Về sự đạt pháp, ta đạt giải thoát khiến thế gian không còn lời thô ác: biến ngôn ngữ thế gian thành Bát-nhã Ba-la-mật. Kiếp ly cấu quang minh: thể tánh ba không của Bát-nhã. Nước Pháp giới công đức Vân: trí huệ là công đức chánh pháp trong pháp giới: Hiểu nghiệp chúng sanh: nhờ trí ba không tịch tịnh không tánh biết rõ nghiệp của chúng sanh. Như hình hoa sen: trí phân biệt rõ về thể đứng rỗng lặng không tạp nhiễm. Cõi này ở bên sườn núi Tu Di: trí huệ an trụ trong biện tài vô ngại của Như Lai. Phát ra âm thinh hạnh nguyện của Như Lai: tiếng

thuyết pháp vang khắp mười phương, khai ngộ tất cả chúng sanh. Trang nghiêm bằng hoa sen: chánh pháp ấy khiến chúng sanh đạt trí không nhiễm. Vô số hoa sen khác: trí vi diệu rộng lớn hiểu rõ sáu tướng giống khác của cảnh giới và nghiệp chúng sanh. Vô số ma ni: trí sắc biết giảng thuyết năm phần hương. Vô số cõi nước: bốn biện tài trong Bát-nhã phân biệt rõ nghiệp của chúng sanh. Nước Diệu tràng:bốn biện tài vô ngại. Cung vua: trí căn bản. Cung Phổ Bảo hoa quang: trí sai biệt trong trí căn bản. Cách đây không xa có đạo tràng Phổ Hiện Pháp Vương: trí căn bản khởi tâm bồ đề, thành tựu tâm bi và trí sai biệt, độ sanh bằng chánh pháp. Vô số Như Lai: biến phiền não chúng sanh thành Bát-nhã. Nhật Pháp Hải Lôi Âm Quang Minh Vương: trí căn bản khởi trí sai biệt, sự hiểu biết vượt trên vọng tình của thế gian, giỏi giảng thuyết, đoạn trừ hoặc nghiệp của chúng sanh, nhiếp phục tà luận. Chuyển Luân Vương Thanh Tịnh Nhựt Quang Minh Diện: trí sáng chiếu soi khắp nơi. Thọ trì chánh pháp: từ trí căn bản khởi trí sai biệt học pháp. Sau khi Phật nhập Niết-bàn, vua xuất gia: địa sáu trọn vẹn trí vượt ba cõi, hộ trì pháp bằng trí ba không. Lúc chánh pháp sắp diệt, cần có người ủng hộ. Vì gần thời mạc pháp nghiệp chướng nặng nề, Tỳ kheo độc ác, không cầu phước đức: vị này chỉ tu trí, không hành bi. Vua hiện thần thông để chánh pháp tồn tại thêm sáu vạn năm ngàn năm: sáu vạn: sáu vị; năm ngàn: mỗi vị đủ pháp năm vị. Các đức Phật xuất hiện: trọn vẹn trí Bát-nhã Dạ thần cúng Phật: hạnh tu của mười địa. Vua, hoàng tộc đều xuất gia: Bát-nhã ba không là trí bi ra khỏi sanh tử. Chuyển luân vương: Phổ Hiền. Tỳ kheo ni: Dạ thần. Giải thoát thậm thâm tự tại Diệu âm: tiếng vang xa, không thể tánh, không phân biệt, độ thoát chúng sanh. Địa sáu chuyên tu Bát-nhã Ba-la-mật. Đoạn từ như các Bồ-tát đến từ tạ ra đi có sáu ý:

1) Đức thăng tiến.

2) Nơi ở.

3) Tên.

4) Nhắc lại pháp.

5) Thiện Tài nói kệ khen ngợi.

6) Lễ tạ ra đi.

Trong hội Phật: từ trí bồ đề không tạo tác, không suy xét, đủ phương tiện Ba-la-mật vào đời độ sanh. Đoạn từ bấy giờ đến Giải thoát xuất sanh quảng đại hỷ duyệt quang minh có năm ý:

1) (7 hàng) Thiện Tài đến nơi cầu pháp.

2) (15,5 hàng) Dạ thần dạy pháp.

3) (66 hàng) Dạ thần nói về cảnh giới của pháp.

4) (19 hàng) thời gian phát tâm.

5) Dạy pháp.

Phần từ thiện nam tử vào kiếp... có bốn ý:

1) Thời gian phát tâm.

2) Cõi nước.

3) Đức Phật.

4) Vô số Như Lai xuất hiện ở các cõi trong đó có cõi Diêm Phù. Thành kiên cố Diệu Bảo trang nghiêm Vân đăng, một vạn thành bao bọc, người sống vạn tuổi, vua tên Nhứt Thiết Pháp Âm Viên Mãn Cái, 600 đại thần, sáu vạn thể nữ, 700 người con, Bảo Quang Minh con gái của một trưởng giả và 60 đồng nữ xinh đẹp. Vua khen ngợi việc tin tu công đức của Bảo Quang nên tự tay thưởng áo báu. Vua Nhứt Thiết Pháp Âm Viên Mãn Cái chính là Phật Tỳ-lô-giá-na. Vua Quang Minh: vua Tịnh Phạn. Phu nhân Liên Hoa Quang: hoàng hậu Ma Da. Bảo Quang: dạ thần. Độ sanh bằng bốn nhiếp pháp: bồ đề. Đó là thời gian phát tâm, là hạnh từ bi rộng lớn không giới hạn của địa bảy. Cõi Phổ quang minh chơn kim ma ni sơn: từ trí sáng hành bi không trước sau. Chơn kim: pháp thân. Phật Phổ Chiếu Pháp Giới Trí Tuệ Sơn Tịch Tịnh oai đức Vương: trí sáng soi không cùng tận. Sơn: bất động, cao. Không tạo tác: tịch tịnh. Trí hiện, phiền não đoạn: uy đức. Lúc còn tu hạnh Bồ- tát, đức Phật luôn làm thanh tịnh cõi nước: trang nghiêm bằng trí căn bản. Vô số Phật xuất hiện: trí sáng dung nhiếp. Vua Nhứt Thiết Pháp Âm Viên Mãn Cái: hạnh tri bi. Phương tiện của năm vị: 500 đại thần; hạnh từ bi trong sáu thú: thể nữ. 700 người con: bảy phần giác. 60 đồng nữ: trí huệ trong sáu thú. Tác giả nói kệ: trí sáng chiếu soi chính là Phật, tùy thuận bổn nguyện là cha lành nuôi dưỡng chúng sanh là từ mẫu, lợi ích muôn loại là thể nữ. Vô số cõi nước: hạnh độ sanh bằng bốn nhiếp pháp. Mọi việc tu tập của vua và hoàng tộc đều là phương tiện Ba-la- mật của địa bảy, là hạnh từ bi trong đời. Đại Viễn hành: từ bi vào đời độ sanh, rộng lớn khắp mười phương. Địa này chuyên tu phương tiện Ba-la-mật. Phần từ như các Bồ-tát đến từ tạ ra đi có ba ý:

1) Đức thăng tiến.

2) Tên.

3) Lễ tạ ra đi.

Trong đạo tràng: trí không dụng công hiện đủ công dụng của địa tám, không phân biệt ba đời. Dạ thần Đại nguyện tinh tấn lực cứu hộ nhứt thiết chúng sanh, Viên mãn trí bi không dụng công, tự tại độ sanh, được các đức Phật khuyên nhủ ủng hộ. Đoạn từ bấy giờ đến giải thoát

có sáu ý:

1) (15 hàng) Đến nơi, Thiện Tài thấy mọi việc sai khác của Dạ thần.

2) Phát mười tâm.

3) Thiện Tài đạt pháp, nói kệ khen ngợi.

4) (66 hàng) Dạ thần nói tên pháp.

5) (37 hàng) trí của Bồ-tát rộng lớn, vượt trên sự suy lường của thế gian.

6) Thời gian phát tâm của Dạ thần; Dạ thần ngồi tòa sư tử trang nghiêm lưới báu: thế trí tịch tịnh không dụng công, hiển hiện tất cả cõi nước, thuyết giảng giáo pháp, tùy thuận hiện thân độ thoát.

Thiện Tài kính lễ: trọng pháp. Thiện Tài đạt lợi ích. Văn sau có câu: Thiện Tài hỏi tên pháp môn, dạ thần dạy: đó là pháp giáo hóa chúng sanh, khiến chúng sanh phát căn lành. Vì tất cả chúng sanh đều từ trí không tạo tác, nhờ trí sáng phát phát sanh pháp lành, đoạn trừ khổ não. Vì không hiểu thể trí không tạo tác nên chúng sanh tạo nghiệp. Nhờ hiểu được pháp này, căn lành sanh khởi, khổ não đoạn diệt. Thiện Tài hỏi về thời gian phát tâm, dạ thần dạy: trí của Bồ-tát rộng lớn, vượt trên sự phân biệt hiểu biết của thế gian. Vì thể tánh thanh tịnh. Sáu ví dụ tiêu biểu trí:

1) Mặt trời trong hư không, không phân biệt đêm ngày.

2) Mặt trời ánh hiện trong tất cả mọi hiện tượng.

3) Thuyền sư lái con tàu giữa biển khơi.

4) Tánh không của tất cả các cõi nước vốn thanh tịnh, không phân biệt.

5) Hạnh nguyện như gió nâng vạn vật.

6) Như người giả tuy đủ tay chân nhưng không tri giác buồn vui lạnh nóng.

Cách đây vô số kiếp: thể tánh không phân biệt. Kiếp Thiện Quang: thể của trí không dụng công. Cõi Bảo Quang: trí không dụng công tùy vật hiển hiện công dung. Một vạn đức Phật xuất hiện: trí ứng hiện muôn hạnh. Đức Phật Pháp Luân Âm Hư Không Đăng Vương: trí không dụng công tự tại thuyết pháp độ sanh, không vướng chấp. Cung Bảo trang nghiêm: cảnh hóa hiện của trí. (Phương đông như trước). Vườn Diệu Quang: hạnh che chở chúng sanh. Đạo tràng Bảo hoa: độ sanh bằng hạnh nguyện, nở hoa bồ đề. Đức Phật thành đạo trên tòa sư tử: trí không dụng công luôn chiếu soi các cõi nhưng không đắm nhiễm, thể của trí không thành hoại. Trải qua 100 năm: mười Ba-la-mật trong mười địa.

Vua Thắng Quang: trí, dạy dỗ thái tử là hạnh. 500 đại thần muốn hại ta: 500 đệ tử của Bo Đề Đạt Đa. Những tội nhơn ta cứu độ: 1000 Phật trong hiền kiếp. Trăm vạn A-tăng-kỳ Bồ-tát: vua Thắng Quang, luận sư Tát Giá Ni kiền Tử (ngoại đạo lõa thể, tu khổ hạnh). Hoàng tộc: Sáu vạn đệ tử của ngoại đạo. Đó là công dụng của trí. Phật tử! cứu tội nhơn xong, ta học đạo với Phật Hư Không Đăng Vương suốt 500 năm, thành tựu trăm vạn Đà-la-ni: thế trí không dụng công có trong năm vị. (Chỉ khác nhau là thành thục hay chưa thành thục thôi) ( số đức Phật tùy theo các vị như trước). 11,5 hàng từ như các Bồ-tát đến từ tạ ra đi có ba ý:

1) Nơi ở.

2) Tên.

3) Lễ tạ ra đi.

Vườn Lâm Tỳ ni: hạnh độ sanh rộng lớn của địa chín. Thắng lạc: độ sanh bằng pháp lạc. Đó cũng là nơi Phật đản sanh. Đại chín thọ sanh bằng trí độ sanh. Đoạn nhập pháp có 10 ý:

1) (6 hàng) Thiện Tài đến gặp thiện tri thức.

2) (3 hàng) Thiện Tài cầu pháp.

3) (12,5 hàng) 10 cách thọ sanh.

4) Pháp thọ sanh.

5) (12 hàng) nhắc lại pháp, khen ngợi pháp.

6) (2,5 hàng) thời gian đạt pháp của thiện tri thức.

7) Cảnh giới của pháp.

8) (23 hàng) nhắc lại pháp.

9) Đức thăng tiến.

10) Nghĩa văn.

Thọ sanh: sau khi đạt pháp vô sanh nhẫn và trí không dụng công, vị này học pháp Phật, thuyết pháp cho chúng sanh, như phần kệ: siêng năng nghe pháp vui quán sát; thông hiểu ba đời không chướng ngại; thân tâm thanh tịnh như hư không. Đó là đạt pháp thọ sanh tạng. Cảnh giới của pháp: cảnh giới thọ sanh. Thời gian đạt pháp, đối với hạng yếu kém, đức Phật ra đời từ thai mẹ; với bậc thượng căn, Phật sanh từ hoa sen hoặc từ hư không; với bậc thông tuệ, trí Phật và chúng sanh là một. Phật có trong mọi hiện tượng. Một trăm năm đạt đạo: từ địa chín lên địa 10 là 100 năm. (Kiếp số thành Phật như trước) cõi Phổ Bảo: thổ của cõi nước là hạnh nguyện Phổ Hiền. Kiếp Duyệt lạc: địa chín sanh trong nhà trí tuệ của Như Lai. 80 na do tha Phật xuất hiện: đạt trí Phật. Phật Tự Tại Công Đức Tràng... trí bi. 20 ức na do tha thể nữ: hạnh bi trí. Vườn rừng lầu gác: trí vào đời, pháp lạc của Bồ-tát. Cây Nhứt thiết thi hỷ

quang: Bồ-tát dạy pháp vui lòng chúng sanh. Hoàng hậu vin cành cây, đản sanh Bồ-tát: với lòng từ Bồ-tát tạo duyên độ sanh, kỳ thật Bồ-tát không có sự thọ sanh. Cây Tát Lạc sai: (cao hiển) phước đức rộng lớn. Địa chín chuyên tu lực Ba-la-mật. Chín hàng từ như các Bồ-tát đến từ tạ ra đi có bốn ý:

1) Đức thăng tiến.

2) Nơi ở.

3) Tên.

4) Lễ tạ ra đi.

Thành Ca-tỳ-la (như trước). Cù bà (cù di; Thủ hộ địa) giữ gìn hạnh từ bi của Bồ-tát (như trước). Đoạn Thái tử Oai Đức cưới Cù Bà có 10 ý:

1) Thái tử dạo chơi.

2) Thiện Hiện gặp và yêu thái tử.

3) Thiện Hiện tự biết thân phận hạ tiện.

4) Thiện Hiện nằm mơ gặp Phật, thiên nhơn mách bảo Phật ra đời.

5) Thiện Hiện tự xin làm vợ thái tử.

6) Thái tử hỏi về gia thế.

7) Công đức sự ra đời của Thiện Hiện.

8) Thái tử yêu cầu Thiện Hiện về việc hành hạnh Bồ-tát của mình.

9) Thiện Hiện đồng ý.

10) Thái tử cưới Thiện Hiện.

Phần công đức của Thiện Hiện có 10 ý:

1) Mẹ Thiện Hiện khen ngợi đức của con gái.

2) Thái tử và Diệu Đức và 10 ngàn thể nữ vào đọa tràng gặp Phật.

3) Thái tử và đồng nữ gặp Phật cúng dường.

4) Phật thuyết pháp.

5) Thái tử và đồng nữ nghe pháp đạt định.

6) Diệu Đức đạt định không thoái chuyển tâm bồ đề.

7) Tư tạ Phật, thái tử về cung thưa việc cùng phụ hoàng.

8) Nghe thế, vua triệu tập quần thần, truyền ngôi cho thái tử, rồi cùng hoàng tộc đến nơi Phật.

9) Sau khi gặp Phật, lễ kính, vua ngồi một bên, Như Lai dùng thần thông phóng ánh sáng hóa hiện pháp ba thừa.

10) Vua và hoàng tộc hiểu pháp, xuất gia tu học đạt định.

Phần thái tử lên ngôi 15 ngày đủ bảy báu có 10 ý:

1) Thái tử lên ngôi, tự nhiên xuất hiện bảy báu.

2) 80 nước nhỏ phòng hộ.

3) Thái tử thỉnh Phật vào cung.

4) Phật vào cung độ sanh.

5) Thái tử chính là Phật Tỳ-lô-giá-na.

6) Vua Thiện Chủ là Phật Bảo Hoa ở cõi phương đông.

7) Mẹ của Thiện Hiện chính là Thiện Mục.

8) Phu nhơn Diệu Đức chính là Cù Ba.

9) Sự cúng dường Phật.

10) 50 đức Phật.

Phần tiếp theo có 10 ý:

1) Đạt pháp.

2) Sau khi tu tập, siêng năng tu tập.

3) Khuyên tu pháp.

4) Tuy tu tập trong vô số kiếp nhưng chưa hiểu hết hạnh Bồ-tát.

5) Đức thăng tiến.

6) Khen ngợi đức của thiện tri thức sau.

7) Hiển hiện nơi ở của thiện tri thức.

8) Tên thiện tri thức.

9) Nhắc lại pháp trên.

10) Nhân tu ngày xưa.

Đó là thời gian đạt pháp của Bồ-tát. Trong ba thừa, các cổ đức nêu bốn ý về thiện tri thức này:

1) Đạt chơn không chứng.

2) Biết chơnh hành tục.

3) Sống trong thế tục nhưng không đắm nhiễm.

4) Độ sanh bằng từ bi.

Đó là hạnh Phổ Hiền của đức Tỳ-lô-giá-na. Ở đây nêu 10 ý:

1) Tùy thiện hiện thân độ sanh bằng trí không nương tựa.

2) Như tánh của bóng không bụi.

3) Trí vôn không phân biệt, tùy thuận hiển hiện.

4) Trí không kia đây như thấy tiếng vang tùy vật cản.

5) Sự hiểu biết của chúng sanh không phải là trí.

6) Trí không tạo tác, tùy thuận độ sanh.

7) Như người ảo có hình nhưng không chất, không tri giác.

8) Thể trí trống không, tùy chúng sanh hiển hiện.

9) Độ sanh bằng tâm bi không phan duyên.

10) Trí hiểu rõ thể tánh thanh tịnh của chúng sanh.

Đó là phương tiện đạt pháp địa mười một. Đoạn từ bấy giờ... có 6 ý:

1) (19 hàng) Thiện Tài đến giảng đường Quang Minh, Diệu Đức và vạn thần khác ra đón, khen ngợi đức của Thiện Tài.

2) (10 hàng) Diệu Đức khen ngợi hạnh của Thiện Tài.

3) (25 hàng) đến nơi ở Cù Ba, Thiện tài thỉnh pháp.

4) Cù Ba thuyết giảng hạnh nguyện bi trí của Bồ-tát và mười hạnh của thiện tri thức, nói kệ nhắc lại pháp trên.

5) (56 hàng) Cù Ba trả lời về cảnh giới của Pháp.

6) Thời gian đạt pháp.

Giảng đường Quang Minh: Hai trí thế xuất thế của địa 10 thanh tịnh bình đẳng, viên mãn bi trí, phá trừ u tối, dung nhiếp mọi pháp. Thần Vô Ưu Diệu Đức và một vạn thần nghinh đón khen ngợi Thiện Tài: Tiện Tài trọn vẹn bi trí. Một vạn thần trông coi cung điện: viên mãn mọi hạnh Thiện Tài lên giảng đường: nhập vị, hiểu rõ bi trí của Như Lai. Tìm kiếm khắp nơi: nhập vị dung hợp; ngồi tòa sen: không đắm nhiễm. Tám vạn bốn ngàn thể nữ: Tám vạn bốn ngàn phiền não. Từ bi độ thoát: cùng thuộc hoàng tộc. Thiện ác dung hợp: hạnh thô, lý tế: tà đạo độc ác: bất thiện; cầu học pháp lành: thiện. Ngoại đạo trời người tu pháp lành: thiện; điều phục khổ ba cõi: bất thiện. Nhị thừa và Bồ-tát cõi tịnh điều phục nghiệp ba cõi: thiện; chưa đạt trí Như Lai: bất thiện. Lại như tiền thân Cù Ba bố thí anh lạc vì lòng yêu thương và bất thiện, nhưng nhờ đó suốt 250 kiếp không vào cõi ác, sanh trong hoàng tộc, đạt mười địa là bất thiện dung hợp thiện. Ngoại đạo tà kiến không có sự hiểu biết chơn chánh nhưng vẫn cho mình là chánh, tuy phát tâm cầu đạo cứu cánh nhưng không đạt giải thoát. Vì tà kiến sanh vào cõi ác (như phần thế giới chủng trong phẩm cõi Hoa Tạng trước). Thời gian phát tâm có 10 ý:

1) Vô số kiếp ở quá khứ.

2) Kiếp Thắng Hạnh.

3) Cõi vô úy.

4) Vua cai trị bốn phương tên An ổn.

5) Cõi Diêm Phù.

6) Thành Cao Thắng Thọ.

7) Thành lớn nhứt trong 80 thành.

8) Vua Tài Chủ.

9) Sáu vạn thể nữ.

10) 500 đại thần 500 người con.

Kiếp Thắng Hạnh: từ bi nhập định quán sát; cõi vô úy: nhập định thoát khỏi năm nỗi sợ về sanh tử; vua cai trị bốn phương: Độ sanh bằng bốn nhiếp pháp. Thành Cao Thắng Thọ: hạnh thù thắng rộng lớn của mười địa. Thành lớn nhứt trong 80 thành: các vị đều tu học từ tám chánh đạo nhưng ở mười địa, tám chánh đạo là hạnh thù thắng. Thể nữ, đại thần, vương tử: tri bi. Các thần: hạnh độ sanh rộng lớn trong sáu đạo. Phật Thắng Nhụt Thân: trí căn bản. Vô số Phật: trí sai biệt từ trí căn bản (sáu vị đều đủ hai trí ấy như trước).

❧