Đại Tập 130 · Bộ Kinh Sớ XVI · Số 1739 (Quyển 11–40)

Tân Hoa Nghiêm Kinh Luận - Quyển 28

TÂN HOA NGHIÊM KINH LUẬN

QUYỂN 28

Bồ-tát biết rõ tám vạn bốn ngàn văn tánh sai khác. Với kẻ mê có tám vạn bốn ngàn phiền não, với người ngộ đó là tám vạn bốn ngàn trí giải thoát. Tùy miên luôn sống trong tạp nhiễm vẫn không hay biết: tướng sinh cùng tâm nhiễm: tâm hòa hợp danh sắc. Vì không hiểu danh sắc do tâm sanh, chấp danh sắc là ngọai duyên. Tướng hòa hợp không hòa hợp tâm: tâm hòa hợp cảnh hay không của chúng sanh. Tướng tùy phiền não: Năm uẩn luôn chạy theo 12 duyên. Tướng trái với định: tâm cảnh vốn không tánh không thay đổi là thiền. Đoạn tâm không ràng buộc là giải thoát. Tùy miên phiền não luôn trái với định huệ. Tướng tâm liên tục: do tùy miên tạo nghiệp nơi ba cõi. Kiên thật nan trị tướng: vô minh chấp trước, không thấy trí căn bản. Thành tựu bất thành tựu tướng: trướng thành không thành của mười pháp. Dĩ Thánh đạo bạt xuất tướng: dùng Thánh pháp đoạn phiền não tùy miên. tùy nghiệp thọ sanh tướng: 13 tướng. Lục thú sai biệt tướng: trời, người, chín tu la, súc sanh, nghạ quỹ, địa ngục hữu sắc vô sắc sai biệt tướng: ba cõi. Hữu tưởng vô tưởng tướng: hữu tưởng: tướng cõi dục và sắc, vô tưởng: tướng cõi vô sắc. Nghiệp là ruộng, ái là nước tưới, vô minh che lấp, thức là hạt giống sanh khởi cùng danh sắc. Vì không hiểu biết nên mãi luôn hồi trong sanh tử. Si ái hy cầu tương tục hữu tướng không thấy trí không tánh không sanh của tâm, luôn mong muốn tìm cầu (12 duyên sanh diệt như trước ) chúng sanh tham dục lạc kẻ xuất thế cầu thân sanh tử biến hóa ngòai ba cõi. Chỉ có Bồ-tát nhứt thừa mới biết đưọc trong một hạt bụi đủ vô số thanh. Tùy thứ huân tập tướng: tướng nơi sáu đường, không chấp cảnh nhưng tùy thuận chúng sanh. Huân tập tướng: đắm nhiễm nghiệp của người khác. Tùy nghiệp phiền não huân tập tướng: tự khởi nghiệp. Tùy nhập hậu hữu huân tập tướng: chủng tử tạo thân sau. Thứ đệ huân tập tướng: nghiệp ba cõi và hạnh năm vị. Viễn hành bất xả huân tập tướng: trụ thứ bảy và địa bảy. Thật phi thật huân tập tướng: gần gũi nhị thừa, Bồ-tát, Như Lai, thành tựu trí căn bản, viên mãn pháp giới, đủ

hạnh Phổ Hiền. Chánh tà kiến định: có chánh kiến là có chánh định. Chánh kiến: không suy xét, trí hiển hiện không chấp đúng sai, không định loạn không chứng đắc, không sanh diệt. Tâm hợp lý ấy là chánh định, ngược lại là tà định. Nhị câu bất định: chúng sanh cõi dục chưa tu định ngũ nghịch tà định tướng: vô minh tham ái... các kiết sử trong giáo pháp nhị thừa. Vô minh là cha, tham ái là mẹ, hiểu rõ cảnh thức là Phật các kiết sử là la hán. Các ấm là tăng... tuần tự đoạn trừ tất cả. Ngũ căn chánh định tướng: tính, tấn, niệm, huệ. Tu tập năm căn là chánh định. Nhị câu bất định tướng tánh của chánh tà đề không. Bát tà định hướng : tám pháp ngược với tám Thánh đạo, thuộc hai thức sáu, bảy. Từ trí hành mọi hạnh là chánh địa. Chánh tánh chánh định tướng: chánh tánh: các pháp không suy sét phân biệt, không hình tướng. Chánh tánh là chánh định. Cách bất tác nhị câu ly bất định tướng: không chấp tánh tà, không định loạn, đạt chơn như. Thân trước tà pháp tà định: chúng sanh chấp tướng tham nhập định. Hành Thánh đạo chánh định tướng: tu các pháp không,vô tướng vô tánh, vô tác, tâm không phân biệt sanh diệt. Tu bốn Thánh đế là Thánh đạo. Tu tám thiền, nhập chín đệ định là chánh định. Chín thứ đệ định: diệt định (có bốn thanh vân: quáng bốn đế, diệt phiền não hiền lành và trí. Duyên giác: quáng 12 duyên, diệt phiền não hiện hành và trí. Bồ-tát quyền giáo: quáng 12 duyên, bốn đế, hiểu rõ khổ, không, vô thường,không ngã, nhơn, chúng sanh, thọ. Tánh tướng tịch tịnh không ràng buột, hành sáu Ba-la-mật, sanh vô cõi tịnh, hoặc tùy ý vào cõi ta bà, giữ hoặc độ sanh. Tất cả chỉ đoạn diệt về lý, chưa đạt dụng tự tại của pháp giới; Bồ-tát nhất thừa: nương trí như lai phát tâm, hiểu rõ vô minh căn bản chính là trí Phật. Từ thể tứ tiến tu từ một thân làm thanh tịnh nhiều thân và ngược lại, dùng thân giống làm thanh tịnh thân khác và ngược lại, hoặc thanh tịnh của hai, tự tại ngại như pháp giới. Ở ba thừa, Bồ-tát nương lý không tánh, thể không của pháp tu tập mười địa. Đoạn ba phân thành ba phần:

1) (2,5 hàng) từ trí thiện xảo phát khởi bốn trí vô ngại.

2) (2 hàng) tên bốn trí vô ngại.

3) (31,5 hàng) bốn trí vô ngại đủ vô số công dụng. Trí dụng của vị pháp sư: khéo giữ gìn tạng pháp Như Lai, biết rõ pháp ba thừa một thừa, nhân nghĩa lễ trí tín. Ba tạng: giới định huệ. Dùng ngôn ngữ vì thế tướng thành đạo của Như Lai đều là hạnh của Bồ-tát (công dụng bốn trí vô ngại như trước ). Đoạn bốn phân thành năm phần:

1) (6,5 hàng) từ bốn trí cô ngại, Bồ-tát đạt vô số pháp đa-la-ni.

2) (3,5 hàng) nghe pháp hiểu rõ diễn giảng cho chúng sanh.

3) (2 hàng) pháp của vị này đạt thì hàng Thanh Văn dù trải qua trăm ngàn kiếp vẫn không lĩnh hội được.

4) (3,5 hàng) Bồ-tát thuyết pháp hợp tâm chúng sanh.

5) (13 hàng) từ một âm thanh, chúng sanh tùy khả năng thông hiểu, loài vô thức cũng vang tiếng pháp. Pháp vi diệu của Như Lai: đạt pháp mà Phật thuyết giảng bằng trí. Nghĩa Đà-la-ni: sự giống khác chung riêng. Pháp đà-la-ni: tánh pháp thân không tạo tác.

Trí Đà-la-ni: hiểu rõ căn tánh chúng sanh, tùy khả năng giảng pháp. Quang chiếu Đà-la-ni: phóng ánh sáng thuyết giảng để chúng sanh giải thoát. Thiện huệ Đà-la-ni: trí vi diệu. Chúng tài Đà-la-ni pháp Phật và của thế gian. Oai đức Đà-la-ni: đủ ba ngàn oai nghi tám vạn tế hạnh, thấy được vị này chúng sanh đều giải thoát. Vô ngại môn Đà-la- ni: bốn vô ngại. Vô biên tế Đà-la-ni: hạnh lợi sanh không cùng. Chủng chủng Đà-la-ni: an lập các pháp, trăm vạn bốn tăng kỳ thiện xảo, trăm vạn trí vi diệu xứng hợp căn tánh chúng sanh. Đoạn năm phân tích thành hai phần:

1) (10,5 hàng) Bồ-tát cùng lúc trả lời tất cả câu hỏi của chúng sanh trong vô số cõi nước. Chúng sanh vui vẻ.

2) (6 hàng) Bồ-tát lĩnh hội tất cả pháp Phật.

Đoạn sáu phân thành năm phần:

1) (8 hàng) việc gặp Phật cúng dường của Bồ-tát và dụ châu báu đính trên vương miện của vua nước lớn, vua nước nhỏ không bằng.

2) (6 hàng) Bồ-tát các địa trước và nhị thừa không sánh được Bồ- tát này, việc tu tập lực Ba-la-mật.

3) (2 hàng) tạm nêu công đức của Bồ-tát này.

4) (7 hàng) Bồ-tát thọ chức độ sanh.

5) (5,5 hàng) Bồ-tát có vô số Bồ-tát bạn nhờ sự tu tập bằng nguyên lực.

Đoạn bảy như Kinh: Nhứt thiết trí trí chi y chỉ: nơi nương tựa của người tu trí chơn tục. Địa sáu hiểu hai trí chơn tục, địa bảy lợi sanh, hai địa tám, chín tự tại độ sanh, địa 10 trọn vẹn lực Phật. Như Lai vô thượng lưỡng túc tôn: viên mãn hai trí chơn tục, là nơi nương tựa của hai trí.

Địa pháp Vân: có năm phần. Tên: Bồ-tát đạt vị pháp vương, viên mãn trí hạnh, vào sanh tử bằng tâm bi, thuyết pháp độ sanh, dạy chúng sanh phát tâm bồ đề. Vị này chuyên tu trí Ba-la-mật. Biểu pháp: Thiện Tài gặp thần vô ưu Đức và một vạn thần ở giảng đường Phổ Hiện Phép giới quang minh: Bồ-tát trọn vẹn bi trí. Đưa vào giảng đường: gặp cô Cù Ba đang ngồi ở tòa sư tử liên hoa với tám vạn bốn ngàn thổ nữ hầu

hạ: quả của hai trí. Tám vạn bốn ngàn thể nữ: hạnh độ sanh của Bồ-tát. Cù Ba: thủ hộ, Bồ-tát trọn vẹn nguyện lực trí bi, luôn cách hộ chúng sanh. Thần Vô Ưu Đức: Trí bi viên mãn. Một vạn thần: hạn độ sanh của trí bi. Thần cai quản cung điện. Từ bi là cung, trí huệ là điện. Dùng trí bi giác ngộ chúng sanh. Câu nói của Cù Ba như trước. Đó là mượn việc thế gian, biểu hiện pháp Phật. Các thể nữ đều thuộc dòng hoàng tộc: bi có từ trí. Trí là vua tự tại trong sanh tử (trí bi trong các vị như trước) Bồ- tát này đạt trí bi viễn mãn tự tại của pháp giới ngay trong ba cõi mười phương, lãnh thọ chức vị giáo hóa chúng sanh như việc Thiện Tài vào giãng đường của cô Cù Ba. Nghĩa Văn: nghĩa phẩm: 16 đoạn

1) (28 hàng) chư thiên cõi Tịnh cư nghe pháp cúng dường, gặp Phật. Trời Tịnh cư là chúng Bồ-tát địa chín và cõi thiền thứ ba, địa 10 là thiền thứ bốn (các cõi trời biểu hiện qua các địa như trước).

2) (4 hành) thỉnh thuyết pháp địa 10.

3) (6,8 hàng) Bồ-tát ngồi tòa sen, là đại pháp sư, lãnh đạo chức vị.

4) (22,5 hàng) các đức Phật mười phương phóng ánh sáng gia hộ Bồ-tát.

5) (36,5 hàng) Bồ-tát biết các tập nhiểm bằng trí.

6) (7,5 hàng) Bồ-tát đạt 10 giải thoát.

7) (45,5 hàng) Bồ-tát cùng lúc lãnh thọ giáo pháp của tất cả các đức Phật ở mười phương và thuyết giảng cho chúng sanh.

8) (35 hàng) Bồ-tát thông đạt tất cả tướng lớn nhỏ...

9) (18,5 hàng) Đại chúng hoài nghi, Bồ-tát kim cang Tạng nhập định hiện thân thông trừ nghi.

10) (27 hàng) Trí tuệ nguyện lực của Bồ-tát này các Bồ-tát địa trước không sánh được.

11) (35,5 hàng) Bồ-tát đủ ba nghiệp thanh tịnh như Phật, đủ định Bồ-tát, phụng sư các đức Phật.

12) (42,5 hàng) 10 núi biểu hiện mười trí.

13) (14 hàng) mười đức của biển biểu hiện sự thăng tiến của mười địa.

14) (20,5 hàng) mười sự quí báo của ngọc ma ni biểu hiện sự cao cả của mười địa.

15) (22,5 hàng) tiếng của động trời đất, các Bồ-tát Kim Cang ở mười phương đến chứng minh.

16) (83 hàng kệ) nhắc lại pháp trên.

Nghĩa văn: Đoạn ba phân thành mười phần:

1) (7 hàng) Bồ-tát trọn vẹn phước trí, nhập hạnh độ sanh của Phật.

2) (8,5 hàng) Bồ-tát đạt định.

3) (7,5 hàng)với phước đức của định, hoa sen suất hiện.

4) (3 hàng) các Bồ-tát an tọa trên tòa sen.

5) (5 hàng) Bồ-tát an tọa, vô số vật cúng xuất hiện.

6) (24,5 hàng)Bồ-tát phóng ánh sáng thuyết pháp cúng Phật.

7) (2,5 hàng) ánh sáng xoay quanh mười phương nhập vào bàn chân Phật.

8) (2 hàng) các đức Phật và Bồ-tát mười phương đều biết việt này.

9) (2,5 hàng) Bồ-tát chính địa cung kính đạt lợi ích.

10) ( 5,5 hàng ) Bồ-tát mười phương đều thọ chức, phóng sanh chiếu soi, tăng trưởng oai lực. Phần một. Bồ-tát chín địa tu tập pháp bạch tịnh, trợ đạo, quán sát các pháp, tu tập phước đức trí huệ, từ bi, thành tựu bi trí của địa 10 (trí bi phối hợp với năm vị như trước). Phần hai. Định ly cấu: chánh định đoạn trừ cấu nhiễm phân biệt phiền não Niết-bàn... khác với định của nhị thừa và Bồ-tát quyền giáo. Vì dùng trí không tạo tác ấn định các cõi, biến các cõi đều là cảnh trí, không phân biệt chủ khách nhiễm tịnh. (Tam muội như trước đã nói). Định nhập pháp giới sai biệt: từ trí không dụng công phát khởi trí sai biệt tự tại độ sanh.Vì dụng không ngoài thể, không ngoài trí căn bản. Định trang nghiêm đạo tràng dùng báu và hạnh nguyện trang nghiêm cõi Phật. Định nhứt thiết chủng hoa quang: phóng ánh sáng soi chiếu tất cả chúng sanh.Định hải tạng: dung nhiếp các pháp như biểu đủ mười đức. Định Hải ấn: dùng ấn trí ấn định tánh thanh tịnh vô cấu viên mãn, tóm thâu ba cõi. Định hư không giới: trí thể chiếu soi không giới hạn vì các pháp trống không. Định tự tánh các pháp: dùng trí quán các pháp không có tánh mình người. Định biết tâm hạnh chúng sanh dùng trí biết căn tánh, tùy khả năng độ sanh.Định các đức Phật xuất hiện thể tánh định như Phật. Bồ-tát tự tại nhập xuất định: từ một thân nhập định, xuất định ở nhiều thân... Định thọ chức thù thắng: trí bi độ sanh tự tại của Bồ-tát. Định của Bồ-tát này vược trên định của chính thừa vì biết rõ vô minh là trí, hiểu được sự dung nhiếp của Phật chúng sanh, là trí căn bản của Phật tự tát độ sanh không chấp tướng. Phần ba Hoa Sen xuất hiện: quả của trí viên mãng, mười địa là thân sau cùng (chu vi hoa sen như kinh) quả ấy có từ pháp lành xuất thế, không phải pháp của Bồ-tát cõi tịnh và hàng nhị thường. Vì Bồ-tát này biết các pháp như huyến, do duyên

sanh, nên phóng ánh sáng chiếu soi khắp pháp giới. (Hoa sen ấy được nói ở phần trước ) Kho báu: địa này phát khởi từ phước lành. Lưới báu: quả của việc thuyết pháp độ sanh. Vô số Bồ-tát bạn: sự dung nhiếp của một nhiều hạnh độ sanh. Hoa này chính là hoa xuất hiện lúc Như lai nói pháp mười tín ở điện phổ quang. Các Bồ-tát náy cũng chính là các Bồ- tát ở lần trước. Phần bốn. Bồ-tát an tọa tòa sen báu: trí căn bảng. Các Bồ-tát an tọa ở những tòa sen khác: trí sai biệt. Đó là trí bi rộng lớn của Bồ-tát. Phần năm như kinh. Phần sáu. Ánh sáng dưới chân cứu khổ địa ngục (bàn chân dùng để đi lại) ánh sáng từ đầu gối cứu khổ súc sanh (đầu gối tự do co duổi), ánh sáng từ rốn cứu khổ Diêm La Dương (địa ngục lớn không thuộc sự cai quảng của vua, là nơi đôc ác nhất, địa ngục nhỏ thuộc quyền cai quản của vua, rốn là nơi chứa nhơ, là cảnh giới sanh tử, không hiểu chơn như) ánh sáng từ hai hông cứu khổ cõi người. (Hông: nơi nâng đỡ) ánh sáng từ hai tay cứu khổ trời, tu la, ánh sáng từ hai vai cứu khổ Thanh Văn.

(Thanh Văn là người thích nghe pháp đoạn phiền não. Hai vai gần tai, nghe pháp được quả ánh sáng phóng từ gáy cứu khổ Bích chi Phật,

( không thích ) nghe pháp, ngược với tri kiến Phật. Ánh sáng phóng từ kim diện là lãnh thọ giáo pháp. Ánh sáng phóng từ giữa chặng này là quả trung đạo của mười địa. Ánh sáng phóng từ đỉnh đầu là quả Phật phần 7: 10 vòng : mười pháp viên mãn. Nhập vào bàn chân Phật: dùng quả làm nhân ( ánh sáng biểu hiện cho nhân quả năm vị như trước ). Đoạn bốn phân thành bốn phần :

1) (12 hàng) Bồ-tát thọ chức, ánh sáng chư Phật chiếu đến đỉnh đầu Bồ-tát.

2) (6 hàng) như chuyển luân vương làm lễ quán đỉnh thọ thái tử.

3) (2 hàng) các đức Phật làm lễ quán đỉnh thọ Bồ-tát.

4) (3 hàng) đức hạnh tăng trưởng. Đó là trí đức viên mãn như Phật của mười địa.

Đoạn năm phân thành tám phần:

1) (8 hàng) Bồ-tát biết rõ tập đế.

2) (3,5 hàng) Bồ-tát biết rõ mười pháp biến hóa.

3) (2 hàng) Bồ-tát biết 10 cách giữ gìn chánh pháp.

4) (4 hàng) Bồ-tát biết mười trí vi tế của Phật.

5) (4 hàng) Bồ-tát biết mười pháp bí mật của Phật.

6) (7 hàng) Bồ-tát biết sự dung nhiếp kiếp số của Phật.

7) (6,5 hàng) Bồ-tát biết 13 trí của Phật.

8) (1,5 hàng) Bồ-tát nhập trí huệ rộng lớn của Phật.

Phần một: Bồ-tát biết tập nhiễm cõi dục: Năm uẩn là ba cõi. Chúng sanh ba cõi không hiểu bốn đế, mỗi đế có mười phiền não. Cõi dục đủ 40 phiền não, hai cõi trên trừ phiền não nên mỗi cõi chỉ có 36 phiền não. Thiền hai cõi trên thuộc hữu vi vì đều nhiếp phục hơi thở (năm uẩn phối hợp mười sử như trước ) pháp giới tập: hòa hợp trí, biến tám vạn bốn ngàn phiền não thành giải thóat trí huệ. Hữu vi giới tập: phiền não ba cõi (kể cả việc đoạn phiền não đạt thân biến dịch sanh tử của ba thừa) vô vi giới tập: trí sai biệt của Như Lai. Chúng sanh hư không Niết-bàn giới tập từ nhứt thiết trí phát khởi trí sai biệt về chúng sanh, hư không, Niết-bàn. Chư kiến phiền não hạnh tập: 62 Kiến. Thế giới thành hoại tập: biết sự thành hoại của tất cả cõi nước. Thanh Văn hạnh tập: quán bốn đế, ghét khổ thích pháp lạc, tu 250 giới đoạn khổ sanh tử trống không của thế gian, nhập diệt tận định vượt khỏi ba cõi, dùng lửa tự hủy thân, đạt thân biến dịch sanh tử (nhị thừa, Bồ-tát c4i tịnh đoạn phiền não hiện hành, Bồ-tát nhứt thừa tu mười đế 12 duyên như đã nói ở trước) Bồ-tát hạnh tập: Bồ-tát tu sáu Ba-la-mật sanh về cõi tịnh ,viên mãn đạo hạnh, trở lại thế giới ta bà độ sanh( việc tu 37 phẩm trợ đạo, độ sanh, chấp cõi Phật... của Bồ-tát nhứt thừa và ba thừa mười lực bốn vô úy, pháp thân, sắc thân Như Lai như trước đã nói) nhứt thiết chủng: gia hạnh của năm vị. Thành huân tập chủng: chúng sanh từ năm uẩn tạo thành nghiệp vô minh. Bồ-tát từ năm uẩn tạo thành nhứt thiết trí, thị hiện việc đạt quả bồ đề thuyết pháp: 12 phần giáo. Nhập trí quyết định phân biệt các pháp: dùng trí kim cang phân biệt các pháp xuất thế, dùng trí nhứt thiết biết tất cả chủng tử.

❧

Tân Hoa Nghiêm Kinh Luận - Quyển 29

TÂN HOA NGHIÊM KINH LUẬN

QUYỂN 29

Phần hai: dùng trí vi diệu biết nghiệp chúng sanh. Chúng sanh từ phiền não tạo nghiệp thọ quả. Ngòai nghiệp không có gì khác. Phiền não hóa: từ phiền não nào sanh vào cõi nào. Chư kiến hóa: từ 62 kiến tạo thành thân phiền não. Thế giới hóa: do nghiệp tạo thành thế giới; ở trong thế giới lại tạo nghiệp. Pháp giới hóa: cảnh giới có từ trí thanh tịnh. Thanh Văn Duyên Giác hóa: từ định vô lậu và sức chánh niệm phát khởi 18 sự biến hóa. Bồ-tát hóa: từ Ba-la-mật, đại bi, trí huệ... đạt ý sanh thân, hóa vô số thân hành vô số hạnh. Như Lai hóa: từ trí không biến hóa ứng hiện hợp với tâm chúng sanh. Phân biệt vô phân biệt hóa: phân biệt pháp không phân biệt để chúng sanh tỏ ngộ.

Phần ba:10 trì pháp:

Phật trì: biết tất cả pháp mà Phật chứng đạt.

Pháp trì: biết thứ tự các pháp.

Tăng trì: biết thể dụng là một.

Nghiệp trì: biết nghiệp giống khác của chúng sanh.

Phiền não trì: biết tướng phiền não.

Thời trì: biết mọi tướng sai khác của ba đời là một...

Phần bốn: Từ trí không phân biệt không nương tựa, Như Lai biết tất cả pháp: tu hành, thọ sanh... Không trước sau. Phần năm. Thâm nhập pháp của Phật: Thân bí mật xứ: từ mỗi lỗ chân lông hiện vô số thân, cõi nước, thị hiện thành Phật, Niết-bàn... Tất cả đều từ trí sáng Như Lai, như gương sáng, hư không, tùy vật hiển hiện tác dụng, nhưng không tạo tác. Phần sáu. Biết trí nhập kiếp số của Phật. Một kiếp nhập A-tăng-kỳ kiếp và ngược lại, nhập các tướng nhanh chậm nhiều ít... ý trí đều không. Vì căn tánh của chúng sanh có trí ngu nên kiếp số có dài ngắn. Như Lai dùng trí cùng lúc hiện cảnh giới nghiệp. Trí huệ hiển hiện, không còn phân biệt kiếp số. Phần bảy. Nhập mao đạo trí: nhập tánh bất định của chúng sanh đạt thân trời người, hành pháp Phật. Nhập quốc độ thân chánh giác trí: từ lỗ chân lông, thân Phật thị hiện thành

Phật Niết-bàn. Nhập chúng sanh chánh giác trí: vì tâm chúng sanh và Phật cùng một thể tánh. Vì thế Như Lai biết tâm chúng sanh, tùy căn tánh hóa độ. Nhập tùy thuận nhứt thiết xứ chánh giác trí: vào sáu thú độ sanh. Nhập thị hiện biến hành trí: trí độ sanh và ngoại đạo. Nhập thị hiện nghịch hạnh trí: làm mọi việc lợi sanh dù ác. (Như A xà thế giết cha mẹ) nhập hạnh hiểu không hiểu thế gian vi diệu: khiến chúng sanh biết đó là hạnh vi diệu, không cho chúng sanh biết phàm hay Thánh. Phần tám như Kinh. Đoạn sáu có bốn pháp:

1) Mười giải thoát vi diệu.

2) Trăm ngàn A-tăng-kỳ giải thoát.

3) Định chứng đạt.

4) Trăm ngàn thần thông.

Đoạn bảy phân thành tám phần:

1) (8,5 hàng) Bồ-tát thọ trì pháp Phật mà nhị thừa và chín địa trước không thọ trì được, dụ rồng làm mưa.

2) (6,5 hàng) như biển chứa nước mưa. Bồ-tát trong tích tắc thọ trì pháp Phật và giảng thuyết cho chúng sanh.

3) (2 hàng) Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt hỏi về pháp Phật mà Bồ-tát này thọ trì trong tích tắc.

4) (1,5 hàng) pháp mà Bồ-tát này thọ trì không thể đếm được.

5) (11,5 hàng) các ví dụ.

6) (4 hàng) số lượng pháp thọ trì hơn trí.

7) (7 hàng) Bồ-tát độ sanh bằng pháp từ bi.

8) (4,5 hàng) Bồ-tát sanh trong mười phương. Đại pháp minh: hiểu rõ tất cả pháp. Đại pháp chiếu: dùng trí soi xét chúng sanh. Đại pháp vũ: thuyết pháp độ thóat chúng sanh. Sa-già-la: rồng làm mưa. Nước mưa của rồng này chỉ có biển chứa được, cũng chỉ Bồ-tát này mới đủ khả năng thọ trì. Pháp Phật. Đoạn tám: tùy tâm lực, Bồ-tát tự tại dung hợp tất cả tướng như từ nghiệp chúng sanh tạo ra cảnh giới thân hình. Từ trí sáng Bồ-tát biết rõ tướng thành hoại chung riêng... tự tại biến hóa cùng khắp; không chướng ngại. Đoạn chín có có việc:

1) Đại chúng hoài nghi.

2) Giải Thóat Nguyệt hỏi.

3) Kim cang Tạng nhập định.

4) Cảnh giới hiện từ định.

5) Đại chúng thấy thân mình trong thân Kin Cang Tạng.

6) Hiện cây bồ đề.

7) Đức Nhứt Thiết Trí Thông Vương an tọa dưới cội bồ đề.

8) Đại chúng thấy Phật.

9) Kim Cang Tạng thâu thần.

10) Đại chúng trở về cảnh tượng cũ.

Định Bồ-tát Kim Cang Nhập là định thân tánh không tạo tác. Cây bồ đề là quả của thân hạnh. Đức Phật ở cây là trí không tạo tác. Chúng sanh đủ ba pháp ấy,

Đoạn 10 có pháp:

1) Giải Thoát Nguyệt hỏi tên định.

2) Kim Canh Tạng trả lời.

3) Hỏi cảnh giới định.

4) Trả lời.

5) Tướng đạt định của Bồ-tát địa pháp vân.

6) Thần thông ba nghiệp của Bồ-tát này các Bồ-tát khác không sánh được.

7) Cảnh giới vi diệu của Bồ-tát nơi địa này.

8) Giải Thoát Nguyệt hỏi Thần lực của Phật.

9) Bồ-tát Kim Cang Tạng mượn hạt bụi để ví dụ về thần lực của Bồ-tát và để chúng minh thần lực vi diệu của Phật.

10) Ví dụ.

Đoạn 11 có 20 pháp:

1) Thân ngữ ý như Phật.

2) Sức định của Bồ-tát.

3) Vô số kiếp phụng sự các đức Phật.

4) Được Phật gia hộ tăng trưởng trí huệ.

5) Trả lời tất cả nghi vấn.

6) Ví dụ vương miệng bằng ngọc báu.

8) Các địa khác không sánh được.

9) Như trời Ma-hê-thủ-la thanh tịnh chúng sanh, Bồ-tát này dạy chúng sanh đạt trí nhứt thiết.

10) Nhị thừa và Bồ-tát 9 địa trước không sánh được.

11) Các đức Phật giảng mười trí cho Bồ-tát.

12) Bồ-tát chuyên tu trí Ba-la-mật.

13) Lược giảng pháp đại này.

14) Bồ-tát thọ chức Ma-hê-thủ-la vương.

15) Hành bốn nhiếp pháp.

16) Không rời Phật pháp trí.

17) Là nơi nương tựa cho chúng sanh.

18) Siêng năng tu tập.

19) Tích tắc đạt vô số định.

20) Nếu dùng nguyện lực sẽ đạt nhiều hơn.

Đoạn 12 phân thành 12 phần: như Kinh Ao A Nậu đạt: Bồ-tát phát nguyện từ tâm bồ đề, dùng bốn nhiếp pháp độ sanh, nhập biển nhứt thiết trí, trước sau là một. 10 núi là 10 cách tu tập từ trí Như Lai. (10 núi và việc tu tập của năm vị đã nói ở trước).

Đoạn 13 phân thành hai phần:

1) mười công đức của biển.

2) Công đức ấy biểu hiện sự tiến tu của mười địa.

Đoạn 14 phân thành sáu phần:

1) (6 hàng) mười tánh của ngọc ma ni.

2) (7,5 hàng) sự tiến tu của mười địa( như trước).

3) (2 hàng) khó nghe pháp này.

4) (1 hàng) Giải Thoát Nguyệt hỏi công đức nghe pháp.

5) (1,5 hàng) Kim Cang Tạng trả lời.

6) (3,5 hàng) đại chúng hoài nghi về công đức nghe pháp. (Nếu phước đức người này như Phật vì sao nói nghe pháp này mới tin hiểu? Nghe là điều kiện đầu của trí nhứt thiết; phước quả của tín cùng một thể tánh, không nhân thì không quả. Tin quả là nhân... như mười tín ở điều trước. Trí nhứt thiết là hạt giống, trí sai biệt là gia hạnh, hai trí này đều đủ vô số công đức).

Đoạn 15 phân thành ba phần:

1) (8 hàng) uy lực của pháp cảm động trời đất.

2) (10 hàng) vô số Bồ-tát đến chúng minh là thể tánh quả pháp mười địa rộng lớn dung nhiếp tất cả, trí tánh là một, pháp của Bồ-tát Kim Cang Tạng thuyết giảng giống với pháp các đức Phật thuyết giảng. Các cõi khác: các địa trước đến đạo tràng: nhập trí mười địa. Khen ngợi: sự khế hợp của các pháp. Cùng tên: trí pháp giống nhau. Các cõi khác nhau: trí sai biệt. Kim Cang đức: trí hạnh sai biệt không ngoai đức Kim cang. Phật Kim Cang Tràng: trí kim cang phá trừ vọng nghiệp, không khuynh động. Đoạn 16 như Kinh.

———

Phẩm: MƯỜI ĐỊNH

Đức Phật nói tên định, Bồ-tát Phổ Hiền nói công dụng của định. Trí căn bản của Phật là thể, trí sai biệt của Phổ Hiền là dụng vì mọi hành động đều không ngoài thể dụng của trí căn bản. Vì thế pháp tịnh dụng cũng được nói ở điện Phổ Quang. Phẩm này có năm phần:

1) Ý nghĩa của lần thuyết pháp.

2) Nhắc lại nguyên nhân thành Phật ở nước Ma Kiệt Đề.

3) Nguyên nhân pháp này được nói ở điện Phổ Quang.

4) Ý nghĩa của phẩm.

5) Nghĩa Văn.

1. Ở điện Phổ Quang phát lòng tin, tu tập trí bất động, đến khi trọn vẹn hạnh nguyện của mười địa, địa mười một và quả Phật trí ấy vẫn không thay đổi. Vì thế lần này thể hiện sự không thay đổi của thể trí thế gian, hnạh nguyện như việc Thiện Tài gặp Từ Thi, Từ Thị dạy Thiện Tài gặp Văn Thù, nhập Thân Phổ Hiền.

2. Tám tướng thành đạo là một. Vì sợ kẻ hậu học hiểu nhầm nên nhắc lại. Năm vị là một.

3. Trí thể trước sau là một nên phẩm này được nói ở điện Phổ Quang cảnh giới thành Phật thể hiện người phát tâm bồ đề thành tựu quả Phật chính là Phật Tỳ-lô-giá-na ở lần thứ một. Vì ba đời các đức Phật là một. Hãy dùng trí quan sát, không nên dùng vọng thức suy xét.

4. Đại ý:

a. Phẩm mười định.

b. Mười thông (thần thông và trí lợi sanh của các đức Phật).

c. Mười nhẫn (hạnh nhẫn độ sanh bằng cách tùy thuận pháp thân không tạo tác và pháp không sanh).

d. Tăng kỳ.

e. Công đức tướng tốt (hai ngu của quả Phật. Hai phẩm bốn, năm do Phật nói).

f. Thọ mạng của Như Lai: tuổi thọ từng thuận độ sanh của Phật (về thể tánh, thọ mạng của Như Lai như hư không).

g. Trụ xứ của Bồ-tát: cảnh giới độ sanh của Phật, hạnh nguyện độ sanh vô hạn của Bồ-tát.

h. Sự vi diệu của Phật: trí đức vi diệu của các đức Phật chúng sanh không thể suy lường được.

j. Mười thân Phật: y báo, chánh báo mầu nhiệm của báo thân Phật.

k. Hạnh Phổ Hiền: hạnh tự lợi lợi tha của Phật.

l. Như Lai xuất hiện: viên mãn hạnh nguyện cụa vị là thành Phật; đủ hạnh xuất thế, vào sanh tử. Văn Thù là trí huệ vượt thế gian, Phổ Hiền là hạnh vào đời. Vì thế hai vị hỏi đáp về việc thị hiện độ sanh. Hạnh nguyện của Phật, chúng sanh, Bồ-tát đều không ngoài thể ấy, không trước sau.

5. Nghĩa Văn: phẩm mười định có năm phần:

1) Nghĩa phẩm.

2) Tên phẩm.

3) Sự trùng lặp.

4) ba lần nêu việc thành Phật ở Ma Kiệt Đề.

5) Nghĩa Văn.

1. Bồ-tát địa mười một trọn vẹn hạnh trí đạt trí Phật, vì thể dụng của pháp giới tự tại vô ngại, thời gian không thay đổi, dung nhiếp một nhiều. Bồ-tát mười địa biết rõ chưa trọn hạnh Phổ Hiền thì không thấy thân Phổ Hiền.

2. Như Lai nói tên mười định. Định này là pháp thường của các đức

Phật. Bồ-tát Phổ Hiền nói công dụng của định. Vì Phật là thể, Phổ Hiền là dụng.

3. Hạnh Phổ Hiền, việc xuất thế, lòng tin đều là nhân quả của trí sáng Như Lai. Hạnh Phổ Hiền và Phật là công dụng của trí, không phân trước sau, không đến đi.

4. Toàn bộ Kinh này có năm nhân quả đan cài:

a) Phật thành đạo dưới cội bồ đề, tập hợp thiên thần, giảng thuyết.

b) Phật thành đạo được thuyết ở điện Phổ Quang để kẻ hậu lạc tin tu, đại chúng xuất hiện từ ánh sáng lông trắng giữa chặng này.

c) 11 phẩm trên: Bồ-tát tu tập trải qua sáu vị, trọn vẹn hạnh nguyện, thành Phật.

d) Phẩm lìa thế gian: tất cả các đức Phật đều tự thành Phật. Lợi sanh bằng hạnh nguyện (đó là đem lại lợi ích cho thế gian không phải lìa thế gian. Có thể các dịch giả đã nhầm. Nếu là sự trùng lặp... như trước đã nói).

e) Phẩm pháp giới: phàm Thánh đều thành Phật, đều đủ trí dụng vô hạn. Năm nhân quả này là một thể tánh chơn như không gnăn ngại, không trước sau. Nghĩa Văn cũng có hai phần.

Phẩm này có 11 đoạn:

1) (6 hàng) phần tựa của 11 phẩm.

2) (36,5 hàng) đại chúng.

3) (16,5 hàng) Bồ-tát Phổ Nhãn hỏi Phật về sự tu tập đạt quả của Bồ-tát Phổ Hiền. Đức Phật bảo Bồ-tát hỏi Bồ-tát Phổ Hiền.

4) (8,5 hàng) nghe tên Bồ-tát Phổ Hiền, đạt vô số định.

5) (11 hàng) nhờ sức định các Bồ-tát mong cầu gặp Bồ-tát Phổ Hiền nhưng không được Đức Phật dạy. Thân công đức của Bồ-tát Phổ Hiền sâu xa, chúng sanh không thể thấy được. Vì sao? Vì mười địa trí bi xuất thế, tất cả định của vị này đều từ trí bi ấy. Phổ Hiền là địa mười một là hạnh ở thế gian, đoạn tâm phân biệt xuất thế, tịnh dụng tự tại Tâm xuất thế không hợp với hạnh Phổ Hiền nên không thể thấy.

6) (32 hàng) các Bồ-tát ba lần xưng tên Phổ Hiền, thành kính mong cầu được gặp.

7) ( 19,5 hàng ) Bồ-tát Phổ Hiền hiện thân. Vì sao đại chúngt thấy Bồ-tát Phổ Hiền? Vì đại chúng tưởng niệm, chuyển thế thành dụng là thân Phổ Hiền, tưởng niệm là công dụng của Phật, chúng sanh cũng là công dụng của Phật.

8) (9,5 hàng) Bồ-tát Phổ Nhãn khen ngợi Bồ-tát Phổ Hiền bằng mười pháp trụ.

9) (45 hàng ) Bồ-tát Phổ hiền thuyết giảng mười định.

10) (10 đoạn) công dụng của mười định.

11) (từ bấy giờ... cuối quyển 43) Bồ-tát Phổ Nhãn hỏi nguyên nhân Bồ-tát Phổ Hiền không được tôn là Phật đủ mười lực.

Đoạn một nước Ma Kiệt Đề: Bất hại, Thông huệ. Vì người ở đây tài giỏi. Ma: không cùng Kiệt Đề: chí. Binh tướng nước này hùng mạnh, nước khác không xâm lấn được. Ma: lớn. Kiệt Đề: thể. Nước này nước lớn nhứt trong năm nước của Ấn Độ, là trung tâm của cõi Diêm phù đề. Như lai thành đạo ở đây tức là sống trong trung đạo, từ bi đem lợi ích cho chúng sanh. Thỉ thành chánh giác (như trước đã nói). Định Sát na tế chu Phật: Ba đời là một đan cài dung nhiếp. Định chư Phật: Như Lai đoạn mọi phân biệt thế gian, sống trong trí không chấp. Nhứt thiết trí, thần thông..như trước. Không phan duyên: thể dụng tự tại của trí căn bản. Đủ oai đức lớn: mười lực, bốn vô úy, 18 pháp bất cộng. Ai thấy cũng đều kính phục... tùy thuận hiện thân độ sanh.

- Đoạn hai phân thành ba phần :

1) (5 hàng) khen ngợi chí đức của Bồ-tát.

2) (9 hàng) Bồ-tát cùng tên biểu hiện cho trí sáng của định không (ba không thành 90 huệ).

3) (22,5 hàng) 70 Bồ-tát với hạnh nguyện tên gọi khác nhau.

70 Bồ-tát là bảy phần giác ở ba không, vào sanh tử, giác ngộ chúng sanh. Bồ-tát mười địa vào sanh tử trọn vẹn hạnh nguyện, đạt hạnh phổ hiền, đạt định Phổ Kiến của Bồ-tát và trí thấy căn tánh sai khác của Bồ-tát mười địa. Từ bi an ổn chúng sanh: Bồ-tát độ sanh bằng ba không, bảy phần giác... là nhập hạnh Phổ Hiền. (Cầu mong nhưng không gặp Phổ Hiền như trước đã nói) ba lần mong cầu mới thấy Phổ Hiền: mười địa thăng tiến nhập hạnh Phổ Hiền,thành tựu tịch dụng tự tại của Phổ Hiền như ngọc Như Ý (hạnh độ sanh của Bồ-tát thường được tượng trưng bằng số bụi trong cõi Phật, năm vị dung nhiếp như trước).

- Đoạn ba phân thành bốn phần:

1) (3 hàng) Bồ-tát Phổ Nhãn hơn Bồ-tát Phổ Hiền về pháp hạnh.

2) (1 hàng) Phật nhận lời.

3) (4,5 hàng) Định của Bồ-tát Phổ Hiền và đại chúng.

4) (8 hàng) Phật khen ngợi và khuyên Bồ-tát hỏi Bồ-tát Phổ Hiền.

Đoạn bốn có mười pháp:

1) Đại chúng nghe tên Bồ-tát Phổ Hiền đều đạt định.

2) Sau khi đạt định đại chúng thấy vô số Phật.

3) Đại chúng đạt mười lực của Phật.

4) Đại chúng đạt phước.

5) Đại chúng viên mãn thần không.

6) Đại chúng cung kính mong được gặp Phổ Hiền.

7) Đại chúng quan sát mọi pháp.

8) Đại chúng chưa thấy Phổ Hiền.

9) Oai lực Phật.

10) Oai lực của Phổ Hiền vì từ mười tín đến mười địa nhờ hạnh Phổ Hiền nên thành tựu pháp thân và trí căn bản, đạt trí sai biệt trong pháp xuất thế. Địa mười một tron vẹn trí hạnh vào đời vô sanh. Hạnh Phổ Hiền nhiều như phiền não của chúng sanh. vì thế, Phật dạy tưởng niệm Phổ Hiền. Đại chúng đạt lực Nhu Lai: đạt mười lực. Cùng tánh Nhu Lai: cùng pháp tánh, trọn vẹn hạnh mười địa, địa mười một, thành quả Phật. Đại chúng mong thấy Phổ Hiền: thăng tiến đạt hạnh Phổ Hiền mười địa thành tựu trí sai biệt của Phổ Hiền. Như Di Lặc dạy gặp Văn Thù. Đại chúng quan sát: Sáu vị tu tập trí bi xuất thế. Hạnh Phổ Hiền sau mười địa là hạnh vào đời hạnh bi trí. Ba lần cầu mong nhưng không thấy: chỉ có tâm bi nhưng không có hạnh lợi sanh. mười địa trở về trước đều là hạnh xuất thế. Địa mười một không giải thoát riêng mình, luôn

lợi sanh. mười địa trở về trước đạt trí căn bản, không mong cầu. Đại 11 hành hạnh độ sanh.

- Đoạn năm phân thành bốn phần:

1) (1 hàng) Phổ Nhãn hỏi nơi ở của Phổ Hiền.

2) (1,5 hàng) Như Lai hiện nơi ở của Phổ Hiền.

3) (2,5 hàng) Phổ Nhãn và đại chúng quan sát nhưng vẫn không thấy.

4) (6 hàng) Như Lai khen ngợi đức sâu rộng của Phổ Hiền.

Định sư tử Phấn Tấn: định tự tại, không sợ mười địa, cùng hạnh của chúng sanh. Vì từ chơn như hiển hiện công dụng. Phấn tấn: công dụng độ sanh của Phổ Hiền (như khi sư tử vận mình thì lông trên thân đều dựng đứng). Đạt công dụng tự tại vô thượng: hạnh lợi sanh đều xuất phát từ định. Nhập hạnh thanh tịnh vô ngại. Trí Phổ Hiền rộng lớn khó lường, mọi hạnh đều là hạnh độ sanh. Khởi mười lực Như Lai: mười lực Như Lai có từ hạnh Khổ Hiền, mười lực độ sanh, mười lực độ sanh thành Phật cũng thế. Thân bằng pháp giới tạng: trí sai biệt và trí căn bản rộng lớn cùng khắp như từ một lỗ chân lông đủ vô số cõi nước chúng sanh. các đức Phật hộ niệm: đủ công dụng của trí căn bản như Phật. Tích tắc đạt trí sai biệt: Bồ-tát Phổ Hiền thị hiện thành Phật, độ sanh ở khắp mười phương. Tất cả đều từ một sát na. Không trước sau, đầu cuối như các đức Phật xưa nay là một. Vì dùng ấn trí không phân biệt ấn định ba đời là một. Người không hiểu hạnh vào đời độ sanh thì không thể thấy. Bồ-tát hãy tiến tu, không nên vướng chấp hành mười địa.

❧

Tân Hoa Nghiêm Kinh Luận - Quyển 30

TÂN HOA NGHIÊM KINH LUẬN

QUYỂN 30

Đoạn sáu phân thành bảy phần:

1) (3 hàng) Phổ Nhãn nhập mười định nhưng không gặp được Phổ Hiền.

2) (3,5 hàng) Xuất định, Bồ-tát Phổ Nhãn thưa lại việc ấy với đức Phật.

3) (12 hàng) Đức Phật khen ngợi hạnh nguyện sâu rộng của Bồ-tát Phổ Hiền, không thể quán sát bằng định.

4) (3,5 hàng) Đức Phật khen ngợi về công đức gần gũi cúng dường Bồ-tát Phổ Hiền.

5) (3 hàng) Vì mong gặp Phổ Hiền, Bồ-tát Phổ Nhãn và đại chúng 3 lần xưng danh hiệu và kính lễ.

6) (6,5 hàng) Phật khuyên Phổ Nhãn và đại chúng tha thiết tưởng niệm Bồ-tát Phổ Hiền.

7) (1,5 hàng) Vâng lời Phật dạy, Phổ Nhãn và đại chúng tưởng niệm, Bồ-tát Phổ Hiền biết thời cơ hiện thân. Việc Phổ Nhãn và đại chúng không thấy Phổ Hiền bằng định là tướng huyễn trong văn tự. Về thể tánh, không có nơi chốn để tìm thấy, không thể dùng định để quan sát. Phật dạy tưởng niệm vì thể dụng của tưởng niệm là cùng khắp, dụng nhưng luôn tịnh, không thuộc về sanh diệt. Vì thế Phổ Hiền ở trong pháp giới bằng trí Kim Cang, không đến đi, không thuộc cõi nào, thần thông tự tại không sai biệt (thần thông như trước). Tòa ngồi của Phổ Hiền lớn như hư không, khác với tòa ngồi còn đo lường được của mười địa. Việc ba lần tìm không thấy, chỉ tưởng niệm mới thấy là chê trách việc không tìm pháp xuất thế trong sanh tử của mười địa. Đó là tập nhiễm chưa đoạn sự phân biệt về chơn tục thế xuất thế của mười địa,là việc chưa đạt tịch tịnh trong sanh tử. Như tánh hư không không tạo tác: hiện khắp mọi nơi. Đó là thể tánh của chúng sanh, cảnh giới. Trí của Phổ Hiền cũng thế. Không hiểu trí ấy là sống trong vô minh. Từ trí ấy, Phổ Hiền hiện thân độ thoát chúng sanh. Trí ấy không tạo tác,

không đến đi, không sanh diệt, không thể tướng nhưng đủ công dụng. Các Bồ-tát mười địa dùng định quán sát làm sao thấy được? Vì thể Phật mượn việc tìm từ huyễn ảo để biểu hiện việc này. Các Bồ-tát tưởng niệm gặp Phổ Hiền. Vì thể tánh vốn không nương tựa như tiếng vang. Phật dạy: Bồ-tát Phổ Hiền đang đứng trước đại chúng không đến đi. Vì tánh của trí căn bản không nương tựa. Thể dụng của trí sáng như thể dụng của Phật. Công dụng của trí sai biệt có từ thể trí căn bản.

(Nam mô như trước).

Đoạn bảy phân thành ba phần:

1) (7 hàng) Bồ-tát Phổ Hiền tùy thuận hiện thân;

2) (2,5 hàng) gặp Phổ Hiền đại chúng vui vẻ như gặp Phật;

3) (10 hàng) Đại chúng tin hiểu, thâm nậhp hạnh nguyện độ thoát chúng sanh trong ba cõi ác của Phổ Hiền. Đại chúng nhập định quán sát nhưng không gặp: xuất nhập định không thể tìm trí không xuất nhập. Tưởng nhiệm gặp: đạt trí như Phổ Hiền sẽ thấy được thân Phổ Hiền.

Đoạn tám như Kinh.

Đoạn chín phân thành tám phần:

1) (4,5 hàng) Phật dạy Phổ Hiền thuyết giảng mười định.

2) (6 hàng) Như Lai thuyết tên định.

3) (1,5 hàng) các đức Phật ở mười phương đều thuyết giảng định này. (Thể dụng của định tượng trưng cho Phật-Phổ Hiền như trước).

4) (4,5 hàng) Người nghe và thực hành định này sẽ được sức tự tại như Phật.

5) (9,5 hàng) Người thực hành định này sẽ được sức tự tại như Phật và thuyết giảng pháp Phật.

6) (5,5 hàng) Tu định này đạt mười pháp.

7) (12,5 hàng) Tu định này sẽ đạt phương tiện thị hiện thành Phật đủ hạnh Bồ-tát.

8) (1,5 hàng) Phật dạy Bồ-tát Phổ Hiền thuyết về công dụng của định (nghĩa của định bắt đầu từ phẩm mười định đến hai hàng đầu của phẩm xuất hiện).

Đoạn mười: Định Phổ Quang minh có bốn phần: Tên định, thể dụng của định; cảnh giới định. Nghĩa văn. Tên định: (Tam muội như trước) Trí hiện khắp: phổ chiếu soi đoạn trừ mê hoặc; quang; thông đạt mọi pháp: minh. Thể dụng của định: Pháp thân trí căn bản là thể; mười trí không cùng tận là dụng. Dùng ba ngàn cảnh giới làm một hoa sen, Bồ-tát an tọa trên hoa sen này. Từ thân Bồ-tát hiện ba ngàn đại thiên cảnh giới, trăm ức cõi nước. Trong mỗi cõi nước có có trăm ngàn Bồ-tát

tu tập hạnh Bồ-tát, đạt trăm ngàn, trăm ngàn trí hiểu biết, hiểu thông trăm ngàn trăm ngàn căn tánh, mỗi căn tánh thành trăm ngàn trăm ngàn pháp bất thoái của Bồ-tát. Thân ấy không phải nhiều, không phải một, nhập định xuất định không nhầm lẫn. Cứ thế dần tăng trưởng (như Kinh). Nghĩa Văn: 10 ý:

1) Vâng lời Phật, Bồ-tát Phổ Hiền thuyết giảng.

2) Nêu tên định.

3) mười trí không cùng tận của Bồ-tát.

4) Bồ-tát phát khởi mười tâm rộng lớn.

5) mười trí nậhp định sai biệt.

6) mười trí thiện xảo.

7) Vô số hóa thân.

8) Bồ-tát thông đạt ba pháp.

9) Tỳ kheo quán thân bất tịnh nhưng không hoại thân căn bản.

10) Bồ-tát nhập định thấy rõ thân chúng sanh và cõi nước. Bồ-tát tu định, dùng trí căn bản làm thể, mười trí là dụng, phát mười tâm rộng lớn, dùng mười trí sai biệt làm công lực. Nhờ mười trí thiện xảo, Bồ-tát thấy rõ cõi Phật, cõi chúng sanh ngay trong thân. Từ thân ấy, Bồ-tát hiện vô số thân độ thoát chúng sanh, cúng dường các đức Phật. như Văn sau có câu: an trụ nơi định này quán sát pháp thân, thấy mọi cõi nước ngay trong thân này, hiễu rõ cõi thế và các pháp của thế gian nhưng không chấp trước. Vì tánh của pháp thân không trong ngoài lớn nhỏ. Các pháp đều có từ pháp thân, đều là thể huyễn ảo đan cài dung nhiếp. La hầu A-tu-la Vương: thâu nhiếp ánh sáng mặt trời làm cho thế gian buồn khổ. La: thâu nhiếp. Hầu: buồn khổ. A-tu-la: không có diệu lạc của cõi trời. Định Diệu quang minh cũng có bốn phần. Tên định: vì thể tánh, lý trí, pháp thân tịch tịnh hiển hiện sáng suốt. Thể dụng của định: trí căn bản là thể; trí huyễn ảo là dụng. Cảnh giới định: nhập vô số cảnh giới, mỗi cảnh giới hiện vô số thân... (như Kinh). Nghĩa Văn: 10 đoạn:

1) (1 hàng) Phổ Hiền nhắc lại tên định.

2) (11 hàng) nhập cảnh giới định.

3) (8 hàng) ánh sáng mặt trời chiếu soi các cõi nước.

4) (5 hàng) Bồ-tát nhập định. Không an trụ, không chấp tướng thế gian vá tánh chơn như.

5) (7 hàng) năm tháng dài ngắn do nhà ảo thuật tạo ra không ngoài mặt trời mặt trăng...

6) (17 hàng) Bồ-tát nhập định này dung nhiếp tất cả cõi nước.

7) (11 hàng) Bồ-tát an trụ nơi pháp vô ngã nên tự tại không phân

biệt.

8) (6 hàng) Bồ-tát dung nhiếp các cõi nước thành một cõi nước và ngược lại, hiện vô số thân, hành vô số hạnh nhưng không chấp.

9) (5,5 hàng) những pháp có từ trí Bồ-tát như những hiện tượng do nhà ảo thuật tạo ra.

10) (20,5 hàng) nhập định này đạt trí huyễn ảo. Nghĩa Văn: Nhân cõi nước: sự tu tập đời này là nhân đời sau. Kiến lập cõi nước: pháp tắc cõi nước. Thế giới đồng trụ: trong một cõi nước có vô số chúng sanh. Cõi quang sắc: chúng sanh an trụ trong ánh sáng của Phật như mặt trăng, sao là cõi của Đế Thích, người( do nghiệp tạo nên) hoặc chư thiên an trụ. Thế giới vãng lai: qua lại trong hư không. Bổ-đặc-già-la: sổ thủ thú: do nghiệp ác chịu quả khổ. Ma nạp bà pháp: pháp dạy kẻ sơ học. Định Thứ đệ biến vãng chư Phật quốc độ thần thông: có ba: Tên định, thể dụng của định, nghĩa văn. Tên định: lý tánh cùng khắp nên công dụng thần thông cũng cùng khắp như sự động tịnh của trí huyễn. Vì nương trí căn bản nên không đến đi dài ngắn. Thể dụng của định: Thể là pháp tính, dụng là trí huyễn có từ trí căn bản. Trí huyễn như tiếng vang tùy vật cản, vốn không thể tánh. Vì thể của hai trí này là pháp tánh, đủ công dụng như không nương tựa. Vả lại, tâm của chúng sanh xưa nay vốn vậy. Vì không hiểu rõ thể tánh của trí, chạy theo vọng cảnh nên mê hoặc. Chỉ cần tu hai pháp chỉ quán sẽ thoát khỏi mê hoặc. Thể của chỉ là pháp thân. Quán 12 nhân duyên thành thể dụng của trí. Định có khả năng phát sanh trí huệ, nhờ quán phát trí. Nghĩa Văn: định này có bốn đoạn:

1) (1,5 hàng) Phổ Hiền nhắc lại tên định;

2) (16,5 hàng) tự tại an trụ định nhớ rõ các pháp;

3) (3,5 hàng) mặt trời luôn chiếu soi các cõi nước;

4) (1,5 hàng) phần kết( như Kinh). Định thanh tịnh thâm tâm ha- nh, cũng có ba. Tân định: Bồ-tát tu lý trí không, vô tướng, thân hợp lý trí, nhờ trí thiện xảo, cúng dường Phật nhưng không hoại thân. Thể dụng: pháp thân, trí căn bản là thể; trí thiện xảo hiệnt thân cúng dường là dụng. Nghĩa Văn: định này có bốn đoạn:

1) (1 hàng) Phổ Hiền nhắc lại tên định.

2) (18,5 hàng) mười pháp cúng dường Phật.

3) (7 hàng) trí hiểu biết về tám pháp thành đạo của Bồ-tát như ánh sáng mặt trời.

4) (10 hàng) nhập định thấy rõ mọi pháp như người nhớ rõ các hiện tượng trong mộng. Nhập định này trước phải nhập định vô tư vô

tâm, đạt lý pháp thân, hợp tánh hư không. Từ hai trí Bồ-tát cúng dường Phật, bỏ chấp trước, tự tại làm mọi việc. Nếu chỉ tu pháp không vô tướng thì không phát khởi công dụng của trí. nếu không thấy rõ pháp thân vô tướng thì mọi việc đều là hữu vi. Định quá khứ trang nghiêm tạng, có ba phần. Tên định: Bồ-tát trang nghiêm hai trí bằng cách hiểu rõ pháp của các đức Phật quá khứ (biết tám pháp thành đạo). Thể dụng của định. Trí căn bản là thể. Trí biết kiếp số là dụng. Nghĩa Văn: ba luân: thần thông, tâm ghi nhớ, giáo pháp chơn chánh. Vì người tu định này đạt thần thông, nhớ rõ các pháp thuyết giảng cho chúng sanh. Định Trí quang minh tạng: Bồ-tát biết rõ các đức Phật ở đời vị lai. Trí quang minh tạng: từ một sát na biết rõ về pháp ba đời. (phần tám bộ chúng cúng dường gần gũi Như Lai như trước). Định liễu tri nhứt thiết thế giới Phật trang nghiêm: Bồ-tát vào các cõi nước mười phương thấy mọi việc độ sanh của các đức Phật, cúng dường Phật, nghe pháp. Định nhứt thiết chúng sanh sai biệt thân: người tu định này hiện vô số thân độ sanh. Định pháp giới tự tại: Bồ-tát nhập định thấy rõ mọi cõi nước và các pháp thế gian ngay trong mỗi lỗ chân lông nơi thân. Vì trí như pháp giới không trong ngoài lớn nhỏ, không thể suy xét bằng vọng tình. Như bốn dòng sông chảy từ cung Long Vương. Kinh dạy: trên đỉnh Hương Sơn có ao A nậu, bốn phía của ao có bốn dòng sông. Phía Đông là sông Tư Đà, từ miệng sư tử tuôn cát kim cang chảy về phía Đông đến nước Trung Hoa rồi ra biển. Phía Nam có sông Hằng Già, từ miệng voi tuôn cát bạc chảy về phía Nam đến Ấn Độ rồi ra biển. Phía tây có sông Tín Độ từ miệng trâu tuôn cát vàng chảy về nước Tín Độ rồi ra biển phía Tây. Phía Bắc có sông Phược Sô, từ miệng ngựa tuôn cát lưu li chảy về nước Ba Tư Phật Tâm rồi ra biển phía Bắc. Chu vi của ao này: 50 do tuần, mỗi bên một do tuần (rõ như Kinh). Các hoa như trước. Định Vô ngại luân: luân (bánh xe) viên mãn hạnh nguyện thần thông trí huệ, đoạn trừ mê hoặc của chúng sanh. Đã trọn vẹn quả Phật nhưng luôn hành hạnh Bồ-tát. Song tất cả đều không ngoài một sát na, một lỗ chân lông. Ma na tư Long Vương: Ma na: ý; Tư: từ. Rồng này tuôn mưa là do dòng từ. Voi Y La bát na ở núi Kim. Y La bát na: Hương diệp. Vì bên hang báu có nhiều cây Hương diệp. Voi hóa hiện 33 đầu, mỗi đầu có sáu ngà, mỗi ngà có bảy ao, mỗi ao có bảy hoa sen. Mỗi khi Đế Thích muốn du hành đến các cõi, Voi liền biến hình hợp với thân các cõi Đế Thích đến. Đế Thích về cung thì voi trở lại nguyên hình. Cũng thế, Bồ- tát tuy đã thành Phật nhưng không bỏ hạnh phương tiện. mười định tên thể hiện tất cả các tướng đều không ngoài một sát na: Từ vọng thức,

chúng sanh thấy có nhanh chậm nhưng về chơn như tất cả không trước sau. 11 phẩm Kinh đều thể hiện hạnh Phổ Hiền của Bồ-tát dù đã thành Phật, (sự tu tập của năm vị như trước).

———

Phẩm MƯỜI THÔNG

Có hai ý: Nghĩa Văn, Nghĩa Phẩm.

Nghĩa Phẩm: từ định phát khởi công dụng: mười thông.

- Nghĩa Văn: 10 đoạn:

1) (13,5 hàng) số lượng thần thông và công dụng của tha tâm thông.

2) (11 hàng) công dụng của thiên nhãn thông.

3) (24,5 hàng) công dụng của túc mạng thông.

4) (18 hàng) công dụng của trí biết kiếp số đời sau.

5) (13,5 hàng) công dụng của thiên nhĩ thông.

6) (20 hàng) an trụ thể tánh rỗng lặng phát khởi 13 thông.

7) (13 hàng) công dụng của thông phân biệt ngôn ngữ của chúng sanh.

8) (41 hàng) vô sô thân.

9) (22,5 hàng) công dụng của thông nhứt thiết pháp ( trí sai biệt có từ trí trí căn bản).

10) (35,5 hàng) công dụng của định diệt tận (phát khởi trí bi đem lại lợi ích cho chúng sanh từ lý tịch diệt của pháp tánh). Diêm ma vương: giá chỉ, ngăn chặn hình phạt để tội nhơn thoát khổ. mười thông chính là công dụng của trí không tạo tác, không ngăn ngại, chúng sanh không thể suy lường được. Việc dùng thiên nhãn nhìn thấy ba ngàn cõi nước rõ như nhìn trái trong lòng bàn tay của Tôn giả A Na luật hay việc nhìn thấy, đi lại các cõi nước của Bồ-tát quyền giáo đều thuộc hữu hạn. Thể của trí này là pháp thân vô hạn nên công dụng cũng vô hạn. Thần thông này không phải thần thông của Thanh Văn Duyên Giác Bồ-tát quyền giáo. Vì thần thông ấy có từ tánh không nên thân tuy không rời chỗ cũ nhưng đi lại khắp tất cả các cõi Phật vì chúng sanh. Vì tất cả đều từ một thể tánh (Nghĩa Quả thần thông và sự tu tập của năm vị như trước).

———

Phẩm: MƯỜI NHẪN

Có ba phần. Tên: phẩm này là pháp tu tập của người mới phát tâm và cũng là phương tiện độ sanh của các đức Phật (năm vị tu đạt các nhẫn như trước). Nghĩa Phẩm: từ thần thông đạt pháp nhẫn. mười địa từ nhẫn thành tựu thần thông, địa mười một từ thần thông thành tựu nhẫn. mười thông mười nhẫn cũng là công dụng của đức. Nghĩa Văn: 10 đoạn nêu mười nhẫn, phần Kệ sau là nhắc lại mười nhẫn. (10 nẫn kết hợp năm vị như trước).

———

Phẩm: BỐN TĂNG KỲ

Có bốn phần: Nghĩa Phẩm, người hỏi, người đáp, nghĩa văn. Nghĩa Phẩm: Ba phần trước nêu sự dung nhiếp của thời gian. Các đức Phật ba đời, vô số hạnh độ sanh... đều không ngoài một sát na. Phẩm này nêu công dụng tự tại của tâm Như Lai (Nghĩa của các phẩm Như Lai thọ lượng... Như Lai xuất hiện như trước đã nói). Người hỏi: Bồ-tát Tâm Vương. Công dụng tự tại của việc đạt tâm thành nhẫn. Người đáp: Như Lai. Vì sao phẩm này do Như Lai giảng? Vì pháp này rộng lớn, các địa khác không hiểu hết, chỉ Phật mới thấu đạt. Đây là quả Phật, đã đoạn hai ngu, đủ trí sai biệt. Hai phẩm A-tăng-Kỳ, Tướng tốt do Phật giảng, các phẩm khác do các vị thuyết. Người hỏi người đáp đều là tâm tự tại của Như Lai. Giáo pháp được giảng giải là để kẻ sơ học noi theo. Về hạnh thì nêu Phổ Hiền, về việv thành tựu nhẫn thì nêu Tâm Vương. Hơn nữa, chỉ đức Phật mới đạt được trọn vẹn trí này. Trí rộng lớn, tự tại hiểu biết không tạo tác. Nghĩa Văn. Bạc Lạc Xoa : 1 câu chỉ. Lạc Xoa: Một ức, một câu chi: Một triệu. Kinh này có 23 số: 1,2,3,4... trăm, ngàn, vạn, ức, triệu, Kinh, cai tử, nhưỡng, câu, sơ, giản, tải. Từ Nhưỡng trở về sau có ba cấp: cấp thấp nhứt là sự biến đổi của 10; cấp vừa là sự biến đổi của vạn; cấp cao nhứt là sự biến đổi của ức. Phẩm này căn cứ cấp cao nhứt nên nâu trăm ngàn. Trăn ngàn: 1 câu chi; câu chi câu chi: nhưỡng. Na-du-tha: câu bính bà la: giản. Những số sau đều biểu hiện cho hạnh Phổ Hiền rộng lớn của Như Lai không thể đo đếm được bằng số của thế gian. Phần Kệ ở sau cũng biểu hiện ý trên.

———

Phẩm: TUỔI THỌ CỦA NHƯ LAI

Có ba phần: nghĩa phẩm, người thuyết, nghĩa văn. Nghĩa phẩm: tuổi thọ. Người thuyết: Bồ-tát Tâm Vương. Tâm là thể của tuổi thọ Như Lai. Tâm Vương là sự tự tại. Tuổi thọ của Phật tùy theo chúng sanh có dài ngắn khác nhau. Về thể tánh tuổi thọ của Như Lai không thể tính đếm được. Nghĩa Văn: tuổi thọ Như Lai dài ngắn là tùy sự hiểu biết của chúng sanh: tuổi thọ Như Lai vô tận. Đây là mượn số ít hiểu biết cho số nhiều. Nếu không hiểu như thế thì không hiểu được tuổi thọ của Như Lai.

———

Phẩm: TRỤ XỨ CỦA BỒ TÁT

Có ba phần: Nghĩa phẩm, người thuyết, nghĩa văn. Nghĩa phẩm: hạnh nguyện rộng lớn của Bồ-tát ở một phương một phương, cõi Diêm phù đều giống nhau. Trụ xứ độ sanh tuy có giới hạn nhưng hạnh độ sanh thì vô hạn. Một sát na hiện khắp muôn phương, tùy chúng sanh hiện thân. Người thuyết: Bồ-tát Tâm Vương: hạnh độ sanh của Bồ-tát là hạnh tự tại tùy trí. Nghĩa Văn: chi đề sơn: Tịnh tín, người thấy núi này phát lòng tin thanh tịnh. Thành Tỳ Xá Ly: Quảng bác: thành lớn nhứt của miền trung Ấn Độ. (Còn gọi là thành Quảng Nghiêm). Thành Ma Độ La: Khổng Tước, Mật Cái. Thành Câu Trân na (câu Trần na): Đại bồn, ở giữa chứa nước như ao. Trong thành này có người tu tiên, thuyết giảng hai Kinh Hộ Tịnh, Dưỡng Sinh cho mọi người, học trò đều lấy họ theo pháp thầy dạy. Hang Mục Chơn Lân Đà: Giải thoát (tên loài rồng). Lân Đà: xứ, vì ở đây có một con rồng nghe pháp đạt giải thoát. Chấn Đán: (chi na, chơn đan) tự tạo, người nước này hay tính toán suy xét. Na La Diên: Kiên lao. Nước Sơ Lặc (kiếp lộ số hăng lặc). Nước Ca Diếp di la: Kế Tân. Ngày xưa, ở đây có một ao rồng lớn, người không dám đến gần. Về sau có một vị la hán thấy đây là thắng cảnh, người ở được. Ngài liền xin phép rồng cho một chỗ đặt chân, rồng cho phép. La hán hóa chân to bằng ao, rồng giữ lời hứa liền bỏ đi. La hán dùng thần lực tát cạn nước để dân ở. Dân chúng xây nhà, ca ngợi công đức của A-la-hán. Nước này thuộc về phía bắc Ấn Độ. Nước Càn Đà La: trừ địa. Vì nước này có nhiều Thánh nhơn, nước khác không xâm lấn đưọc. Càn đà là hương; la: đà la: biến, nước này luôn thoảng mùi thơm, nước này ở giữa bắc nam Ấn. Hang Chiên Đà La: tên cây hoa thơm. Vì xung quanh hang có nhiều cây này. Phẩm này nêu hạnh độ sanh rộng lớn của Bồ-tát. Ở đây chỉ nêu một cõi Diêm phù nhưng biểu hiện cho mười phương.

Phẩm: PHÁP BẤT TƯ NGHÌ CỦA PHẬT

Có bốn phần: Tân, nghĩa phẩm, người thuyết, nghĩa văn. Tân: hạnh nguyên thân ngữ ý vi diệu của Phật thế gian không thể suy xét được. Tư: suy xét. Nghị: sự hiểu biết của thế gian. Nêu số lượng danh từ... là để độ chúng sanh ngu muội. Nếu đoạn trừ vọng thức thì trí hiển hiện. Chúng sanh không thể biết được công dụng của trí Phật. Nghĩa Phẩm: Trí hóa độ. Trí tự tại cùng khắp tùy vật ứng hiện. Người thuyết: Bồ-tát Thanh Liên Hoa Tạng. Trí căn bản viên mãn thanh tịnh không đắm nhiễm, có khả năng phát khởi trí sai biệt. Trong pháp ba thừa, trước đạt trí duyên chơn như, sau đạt trí duyên thế tục. Trong nhứt thừa, đạt một là đạt tất cả. Không trước sau. Bồ-tát Thanh Liên hoa Tạng bảo Bồ-tát Liên Hoa Tạng: Đây là công dụng tự tại của trí căn bản. Từ trí căn bản khởi trí sai biệt, tự tại độ sanh. (Nghĩa tám phẩm kết hợp năm vị như trước). Nghĩa Văn: 35 đoạn: Ba đoạn đầu: người hỏi, Phật gia hộ, Thanh Liên hoa đạt lợi ích. 32 đoạn sau là phần trả lời :

1) (6 hàng) Đại chúng hỏi về mười pháp vi diệu của Phật.

2) (4,5 hàng) Như Lai gia hộ Bồ-tát bằng mười pháp.

3) (6 hàng) nhờ Phật gia hộ, Bồ-tát Thanh Liên Hoa trả lời câu hỏi của đại chúng.

4) (5 hàng) Bồ-tát Thanh Liên Hoa nêu mười pháp vi diệu của Phật. mười pháp ấy dung nhiếp, đan cài thành vô số pháp như lưới Đế Thích ( rõ như Kinh). Tóm lại, người tu hành đạt đến vị này thì ba ng- hiệp tự tại, đủ công dụng như Phật. công dụng của ba nghiệp cũng đan cài dung nhiếp vô số, gồm hai phần chơn tục. Trong mỗi phần, thân ngữ trí là thể, bảy pháp còn lại là dụng. Bồ-tát Thanh Liên Hoa trả lời các câu hỏi là biểu hiện cho sự tự tại viên mãn chơn tục của người đạt quả Phật. Thanh Liên Hoa là trí chơn như. Liên Hoa Tạng là trí tùy thế rục. Nhơn Vương đô ấp: nơi vua cai trị là đô, còn lại là ấp. Cung điện: nơi ăn, ở, ngủ, nghỉ là cung; nơi bàn bạc chính trị là điện. Tỳ Xá Xà: loài qủy hút tinh khí người. Đề đầu lại “....” : trị quốc, giữ gìn cõi nước. Càn Thát Bà: Tầm hương, lạc thần, do vua Đề Đầu lại “...” cai trị, như cõi nước chúng sanh hiện trong mỗi lỗ chân lông.

❧