Đại Tập 130 · Bộ Kinh Sớ XVI · Số 1739 (Quyển 11–40)

Tân Hoa Nghiêm Kinh Luận - Quyển 13

TÂN HOA NGHIÊM KINH LUẬN

QUYỂN 13

Giải thích tên định: có ba ý:

1) Tên định.

2) Thể dụng của định.

3) Công đức.

Tên định: Tỳ-lô-giá-na Như Lai tạng thân. Tỳ lô: ánh sáng giá na cùng khắp. Như Lai: thể pháp tánh, Tạng thân: dung nhiếp các pháp. Trí: sáng, dùng ánh sáng của giáo hạnh nơi lý trí chiếu soi căn tánh đem lại lợi ích cho chúng sanh. Thể dụng của định: thể là trí căn bản, dụng là trí sai biệt, trí tùy thuận chúng sanh. Nhập định là thể, xuất định là dụng; không xuất nhập là thể, xuất nhập là dụng. Tóm lại, nhập định để biểu hiện khuôn pháp nhằm hóa độ chúng sanh, xuất định là bày tỏ công dụng của định. Tất cả đều có từ thể trí không nương tựa. Định này còn gọi là định Thủ lăng nghiêm. Trí huệ của các Đức Phật là thể của định, tùy thuận vào đời để độ sanh và công dụng của định. (Hải: rộng lớn; tuyền: sâu xa). Thể dụng của định này sâun xa rộng lớn dung nhiếp hạnh nguyện nghiệp lực của tất cả các Đức Phật, Bồ-tát, chúng sanh trong sáu cõi. Phần này trả lời 37 câu hỏi trước: “Nhờ oai lực Phật” là trả lời những câu hỏi: cõi Phật, mắt tai mũi lưỡi của Phật. “Định Phổ Hiền” là trả lời những câu hỏi: hạnh và định của Bồ-tát. Phật là thể của sự biện giải về thể dụng của hạnh Phật, Bồ-tát. Hạnh Phổ Hiền là công dụng. Vì thể dụng này dung nhiếp các pháp. Mắt tai mũi lưỡi thân ý của Phật là thể, khả năng hiểu rõ nghiệp lực của chúng sanh là dụng Như Lai trao trí cho Phổ Hiền là biểu hiện trí Phật chính là trí Phổ Hiền để kẻ hậu học tin hiểu không nghi. Phật đưa tay xoa đầu Phổ Hiền là sự chỉ dạy. Phổ Hiền xuất định là chứng minh thể định tùy căn tánh đạt lợi ích. Tạm nêu mười công dụng biểu hiện sự rộng lớn không cùng của định.

———

Phẩm: SỰ THÀNH TỰU THẾ GIỚI

Phẩm này được chia thành ba phần:

1) Tên phẩm.

3) Ý nghĩa của phẩm.

4) Nghĩa của văn.

Tên phẩm: cõi thế gian cô từ nghiệp tịnh, nhiễm của chúng sanh. Cõi Phật Bồ-tát được hình thành từ nghiệp lực, thể tánh thanh tịnh, trí bi, Ba-la-mật và thần thông biến hóa để độ thoát chúng sanh. Nghĩa của phẩm có năm ý:

1) Quả báo của nghiệp nguyện để trả lời những câu hỏi: Phật, chúng sanh, Ba-la-mật (Phật dùng thần lực trả lời) và tất cả những câu hỏi khác. Từ đó chúng sanh hiểu được hạnh nguyện độ sanh của Phật.

2) Dạy chúng sanh đời này đời sau - những người phát tâm bồ đề

biết rõ hạnh nguyện từ bi của Phật Bồ-tát, cứu độ đem lại lợi ích cho tất cả chúng sanh để chúng sanh đến bờ giải thoát. Nghĩa là chúng sanh thấy hạnh Phật noi gương thực hành trọn vẹn bi trí, không nhầm lẫn.

3) Dạy Bồ-tát hiểu rõ nghiệp báo sai khác của chúng sanh đều bắt nguồn từ tâm.

4) Dạy người mới phát tâm biết rõ quả báo chúng sanh rộng lớn như pháp giới hư không đủ mọi hiện tượng.

5) Dạy người phát tâm biết rõ cảnh giới của Phật, Bồ-tát, chúng sanh đều không thể nắm bắt được. Do nghiệp lực chúng sanh chuyển biến thành hoại nên có sự thay đổi thành hoại của cõi nước. Nếu không có phẩm này Bồ-tát không biết hạnh độ sanh của Phật, tướng trạng lớn nhỏ của cõi thế gian và không phát tâm bồ đề độ thoát chúng sanh. Như phần kệ chép: đoạn trừ hư dối tâm thanh tịnh, sống hạnh từ bi luôn vui vẻ, người có chí lớn, vững lòng tin, vui mừng hạnh phúc được nghe pháp, an trụ hạnh nguyện của Phổ Hiền, tu tập hạnh tịnh của Bồ-tát, quán sát pháp giới, hư không giới, hiểu rõ hạnh nguyện của chư Phật. Nếu không nói rõ sự dung nhiếp đan xen của cõi Phật, Bồ-tát, chúng sanh hư không thì người phát tâm dù không họ pháp nhị thừa, tu hạnh Bồ-tát cũng chỉ đạt quả Bồ-tát của quyền giáo tâm trói buộc trong nhiễm tịnh, không vào cõi Phật, phân biệt cõi Phật của mình, người, thấy đến đi qua lại. Như Bồ-tát nguyện sanh về cõi tịnh ở phương khác trong giáo lý ba thừa. Nghĩa của văn: phẩm này gồm 11 đoạn: một đoạn văn xuôi và phần kệ đầu là phần tựa, 10 đoạn sau là phần chính. Đoạn một chia thành sáu phần:

1) (4,5 hàng) Phổ Hiền quán sát mười cõi nước.

2) (8 hàng) Phổ Hiền khen ngợi đức mầu nhiệm của mười trí.

3) (6 hàng) Phổ Hiền khen ngợi đức độ sanh khôn lường của mười thân Phật.

4) (7 hàng) Phổ Hiền khen ngợi đức độ sanh bằng trí thân của Phật và sự thành tựu quả Phật của chúng sanh.

5) (8,5 hàng) Phổ Hiền nương lực Phật nói rõ hạnh nguyện độ sanh bằng trí thân của Phật, từ đó các Bồ-tát, chúng sanh vào cõi Phật.

6) Phổ Hiền nói kệ tóm gọn các phần trước.

- Phần sáu có 20 hàng, hai hàng là một bài, với 20 ý trả lời các câu hỏi trước:

1) Trí Phật sau xa.

2) Thân Phật tùy chúng sanh.

3) Lời Phật vang xa.

4) Hạnh Phật rộng lớn.

5) Đức từ bi độ sanh của Phật.

6) Sự ra đời độ sanh của Phật.

7) Chúng sanh yếu kém mê muội.

8) Chúng sanh với lòng tin bền vững tu tập pháp Phật.

9) Nhờ thần lực Phật chúng sanh hiểu pháp.

10) Đoạn trừ hư vọng, chí nguyện sâu xa.

11) Quán sát pháp giới như hư không, đạt lợi ích.

12) Người tu đạo khác không hành hạnh Phổ Hiền.

13) Giáo pháp truyền giảng khắp cõi chúng sanh.

14) Phổ Hiền hiện thân cùng khắp.

15) Khuyên chúng sanh quán lỗ chân lông.

16) Phổ Hiền thuyết pháp đem lại lợi ích cho chúng sanh.

17) Hạnh nguyện rộng lớn của Phổ Hiền.

18) Phổ Hiền khen ngợi hạng nguyện;

19) Mắt pháp mắt trí, thân pháp thân trí rộng lớn.

20) Hạnh Phật hợp với chúng sanh.

- Phần chính gồm mười đoạn:

1) (18,5 hàng) phân sáu ý:

Phổ Hiền nói pháp cho đại chúng.

Cõi nước với mười pháp tóm thâu mọi việc trong ba đời của các Đức Phật.

Thể tánh tướng trạng với mười sự mầu nhiệm của cõi nước. Mười nhân duyên của sự đã đang sẽ thành tựu của cõi nước.

Với thần lực của Phật các pháp vốn vậy.

Nương lực Phật nói kệ. (18 hàng kệ tóm thâu các ý trước). Biểu hiện cõi nước chúng sanh rộng lớn, hạnh nguyện của Phật Bồ-tát cùng khắp vì cõi nước rộng nên hạnh nguyện lớn, chúng sanh nhiều, hạnh nguyện nhiều. Vì hạnh nguyện của Bồ-tát thanh tịnh nên cõi nước được hình thành từ báu vật thanh tịnh (Đó là sự khác biệt của nghiệp báo). Kinh dạy: Bồ-tát tu tập các hạnh nguyện tùy thuận sở thích của chúng sanh, tên hạnh của chúng sanh thật khó lường, thân hạnh của Bồ-tát cũng cùng khắp.

2) (9,5 hàng văn xuôi, 44 hàng kệ) nơi nương tựa của thế giới.

3) (6 hàng văn xuôi, 20 hàng kệ) sự khác biệt của cõi nước.

4) (11 hàng văn xuôi, 20 hàng kệ) sự trang nghiêm của cõi nước.

5) (13 hàng văn xuôi, 10 hàng kệ) thể sai khác của cõi nước.

6) (10 hàng văn xuôi, 20 hàng kệ) cõi nước tịnh uế do hạnh nghiệp sai khác.

7) (8 hàng văn xuôi, 20 hàng kệ) sự khác biệt của cõi nước mà Phật xuất hiện là do nghiệp lực tuổi thọ sai khác của chúng sanh.

8) (7 hàng văn xuôi, 10 hàng kệ) sự tồn tại của cõi nước tùy nghiệp.

9) (14 hàng văn xuôi, 10 hàng kệ) kiếp số tùy nghiệp.

10) (15 hàng văn xuôi, 20 hàng kệ) cõi nước sai khác của Như Lai. Phẩm này dạy người phát tâm bồ đề hiện tại và vị lai biết rõ hạnh nguyện độ sanh rộng lớn của Phật, nghiệp lực sâu dày của chúng sanh. Vì trong pháp tánh lý trí không ngăn ngại, không đến đi. Với pháp Ba- la-mật, Phật hiện thân khắp nơi, làm đủ mọi việc. Từ đó, người tu hành soi gương Phật tu tập đúng đắn.

———

Phẩm: CÕI HOA TẠNG

Phẩm này gồm 10 ý:

1) Ý nghĩa của phẩm.

2) Tên phẩm.

3) Nguyên nhân hình thành cõi Hoa tạng.

4) Hình tướng của cõi Hoa Tạng.

5) Nhân duyên và sự hình thành cõi Hoa Tạng.

6) Sự dung nhiếp của cõi cõi Hoa Tạng.

7) Cõi Hoa Tạng bao hàm mọi việc trong ba đời.

8) Cõi Phật vốn trống không, vì sao có cõi cõi Hoa Tạng?

9) Sự ẩn hiện tự tại của cõi Hoa Tạng.

10) Nghĩa của văn. Ý nghĩa của phẩm: phần này trả lời những câu hỏi: cõi Phật, chúng sanh, Ba-la-mật và hạnh nghiệp qủa của năm vị. Tên phẩm: cõi này được hình thành bằng hoa sen với vô số cõi nước tịnh, nhiễm. Nguyên nhân hình thành cõi Hoa Tạng: từ tín thứ một đến địa thứ tám, Bồ-tát này luôn giữ vững ý chí nguyện, tu tập các Ba-la- mật độ thoát chúng sanh. Cõi nước này được hình thành từ nguyện Ba- la-mật, cõi nước của chúng sanh có từ nghiệp. Cõi Phật được hình thành từ trí nguyện, trí nguyện hỗ trợ cho nhau. Nếu không nương trí pháp thân, tất cả hạnh nguyện đều thuộc hữu vi. Nếu không có nguyện lực thì không hiểu tánh không của pháp thân, làm sao độ thoát chúng sanh? Vì độ sanh bằng trí nguyện pháp thân nên không vướng có không, tu tập thành thục, tự tại tạo lợi ích cho mọi loài. Vì thế phần sau có câu: hoa thơm ngọc báu khắp nơi là nhờ nguyện lực từ xa xưa. Từ nguyện Ba-la- mật thành tựu các Ba-la-mật khác. Mười Ba-la-mật của Bồ-tát từ lúc phát tâm đến địa thứ tám tạo thành mười phong luân với vô số quả báo sai khác. Như phong luân dưới cũng được hiình thành từ thí Ba-la-mật trong thể nguyện Ba-la-mật. Tất cả đều có nhân quả tương xứng. Cứ thế phối hợp mười Ba-la-mật với mười phong luân. Cõi chúng sanh được tồn tại từ phong luân vọng tưởng nghiệp, là phần núi kim cang trên mặt nước, như sao chổi (về thiên văn) nhờ ánh sáng đi lại không rơi. Cõi Hoa Tạng là quả báo của trí không nương tựa tùy thuận hạnh nguyện. Cung điện là quả của đức từ bi độ sanh, lầu gác là quả của trí bi quán sát căn tánh, tùy thuận độ sanh. Mặt đất bằng kim cang là quả của pháp thân tự tánh bình đẳng. Tất cả những vật trang trí bằng kim cương là quả của hạnh tùy thuận độ sanh của pháp thân. Những vật trang trí bằng ma ni là quả của đức độ sanh bằng giới thể. Núi kim cang bao quanh là quả của tâm bi đem lại lợi ích cho chúng sanh. Hoa thơm vườn đẹp là quả của hạnh lành, cây báu là quả của hạnh che chở chúng sanh. Tòa sư tử là quả pháp thân tùy thuận trí huệ thuyết giảng giáo pháp. Tất cả quả đều có từ nhân. Nếu không biết nhân thì không tu quả. Phần đầu của phẩm này là cõi Hoa Tạng được hình thành tự nguyện lớn mà đức Tỳ- lô-giá-na phát thệ trước các Đức Phật. Nguyện có từ hạnh. Phần sau chép: từ hạnh Phổ Hiền có vô số sự trang nghiêm. Như biển nước thơm là quả của hạnh từ bi, sông nước thơm là quả của hạnh tinh tấn. Tên của đại chúng cũng đầu thể hiện hạnh nguyện. Thấy cõi Hoa Tạng, chúng ta biết được nhân tạo nên. Không nên dẫn những kinh khác để chứng minh việc của kinh này ở kinh này, qua tên gọi chúng ta biết được nội

dung, thấy quả biết nhân. Có như vậy chúng ta mới hiểu thật nghĩa của kinh này. Về pháp tướng, các kinh khác không giống kinh này. Như khổ đế của các kinh là Thánh đế của kinh này. Kinh khác có bốn đế, kinh này có mười Thánh đế và mười tầng mười hai duyên. Vì thế, không thể so sánh kinh này với kinh khác. Như các thần: phương hướng (coi về nghi cách của phương); đêm (đoạn trừ vô minh đen tối); ngày (đoạn tâm lười biếng, xiển dương Phật pháp). Thể của cõi Hoa Tạng là năm sự viên mãn: nguyện, trí, hạnh, bi, pháp thân, cùng tột pháp giới hư không, tất cả chúng sanh đều được lợi ích. Địa thứ tám tự tại độ sanh bằng trí không dụng công, không phải là cảnh giới an lạc tịch tinh hay cõi vui sướng của trời người và cảnh giới của Bồ tá thích sanh về cõi tịnh. Bồ- tát này dù hành sáu Ba-la-mật, đạt sáu thần thông vẫn không phát lòng tin vì không tin tu bằng trí căn bản và trí sai biệt. Hình tướng của cõi Hoa Tạng: phong luân Đại nguyện nâng giữ cõi Đại bi, nở hoa Đại ha- nh. Vì tánh pháp trống không dung hợp tất cả không ngăn ngại. Trên mặt nước có một hoa sen lớn bằng hư không tên chủng chủng nhị hương tràng. Nghĩa là từ trí căn bản phát trí sai biệt thực hành vô số hạnh. Trên ngọc Nhựt châu trong hoa sen là núi Đại luân vi. Trên hoa sen có đủ các thứ trang trí: rừng báu, nước thơm, hoa đẹp, mặt đất bằng kim cang và tạp bảo. Trên đất có vô số sông thơm, đáy sông bằng báu vật. Mỗi một sông nước thơm có vô số sông con bao quanh theo hướng nam - đông. Trong mỗi sông ấy có một thế giới chủng. Theo các bậc tiên đức, ba ngàn đại thiên cõi nước hay vô số cõi nước bằng số cát sông Hằng là một thế giới hải, vô số thế giới hải là một thế giới tánh, vô số thế giới tánh là một thế giới chủng. Trong một thế giới chủng có vô số cõi nước. Nơi gần trung tâm sông nước thơm tên Vô biên diệu hoa quang minh (là công dụng của bi trí trung đạo). Đó là sông nước thơm trong hoa sen chủng chủng nhị hương tràng. Trong sông đó lại có hoa sen tên Nhứt thiết hương ma ni vương trang nghiêm, có thế giới chủng tên Phổ chiếu thập phương xí nhiên bào quang minh. Trên dưới thế giới chủng này có 20 tầng cõi nước, cách nhau vô số cõi. Cõi ta bà là tầng 13. Tầng dưới cùng có số cõi nước bằng số bụi trong một cõi Phật bao quanh. Tầng thứ hai, số cõi nước gấp hai tầng một và cứ thế đến tầng thứ 20. Có 11 thế giới chủng thông với trung tâm, mỗi thế giới chủng này cũng có 20 tầng như trên. Ngoài ra còn có 100 thế giới chủng sắp xếp tương xứng như trên. Gần núi luân vi có mười thế giới chủng, mỗi thế giới chủng có bốn tầng. Số tầng tuy ít nhưng khoảng cách giữa các tầng rất xa. Các tầng thứ 13 đều giống cõi Ta bà này. Bốn tầng này giống với 20 tầng của 11

thế giới chủng. 90 thế giới chủng khác không nói số tầng. Tất cả gồm 111 thế giới chủng tồn tại như hình ảnh trong lưới Đế Thích, và đều ở trên hoa của hoa sen lớn. Tầng cuối cùng có vô số phong luân, vô số cõi nước giống như mặt trăng mặt trời và vô số ngôi sao trên trời. Nguyên nhân và sự hình thành của cõi Hoa Tạng: thông thường quả có từ nhân. Kinh dạy: phát vô số nguyện lớn, qua nhiều kiếp độ sanh, thành tự hạnh Phổ Hiền, đạt quả báo tốt. Vô số thế giới chủng trong kinh là hạnh lớn của Phổ Hiền. Đó cũng là chúng xuất hiện từ tòa ngồi và từ ánh sáng giữa chặng mày. Vô số chỉ là số tổng quát như nói vạn hạnh của Phổ Hiền nhưng hạnh nguyện ấy thật không thể suy lường được. Hạnh Phổ Hiền nhiều như chúng trên, cõi Hoa Tạng là vô số cõi nước kia. 11 thế giới chủng gần trung tâm là hạnh nguyện địa mười một. Sự tăng dần về số cõi nước của 11 thế giới chủng là hai tầng nhân quả của mỗi địa, tức là một chánh, một hướng, số Đức Phật ở 20 tầng cõi nước là Phật trong nhân quả thù thắng. Cõi nước là cõi hóa độ của các vị. Vì sự giáo hóa của địa mười một thấp hơn quả Phật. 100 thế giới chủng bao quanh 11 thế giới chủng trung tâm là mười Ba-la-mật độ sanh của 11 địa. Mười thế giới chủng với bốn tầng cõi nước bao quanh là bốn nhiếp nháp của 11 địa. 90 thế giới chủng không phân biệt số tầng là cảnh giới hóa độ bằng 100 Ba-la-mật. Trong mười trụ... địa mười một đều có 100 nhân quả, trong năm vị đều có mười nhân quả chính, hai nhân quả hướng, cộng thành 100 nhân quả. Một thế giới chủng khác là quả Phật. Đó là một trong tất cả, nếu không có một thì không có tất cả. Về pháp duyên sanh, phải có một mới có tất cả. Như sự phối hợp của các số 1, 3, 5, 7, 9, 2, 4, 6, 8, 10 thành số tròn không thể thêm bớt. Đó là sự giống nhau giữa pháp Phật và pháp thế gian. Số một ấy không phải là cùng một lúc, cũng không phải là trước sau. Số một vốn không tự là một mà phải liên hệ với số khác. Các pháp vốn không phải là nhiều mà nhiều là do so với một. Từ đó có pháp duyên sanh dung hợp tất cả. Người đời thường cho rằng một là dương, hai là âm, dương âm kết hợp nhau không tách biệt, nếu tách biệt thì trời đất chống trái nhau không có mây mưa... Tất cả đều được xét tự sự tác động qua lại của âm dương. Nếu cả hai đều cứng thì không hợp, cả hai đều mềm thì tách rời. Việc độ sanh của Thế Tôn cũng thế, nếu không đưa chơn vào tục thì không độ sanh được, nghĩa là Phật là Phật, chúng sanh là chúng sanh. Trong việc lợi sanh, Phật là dương, pháp là âm nên kinh này thuộc viên giáo. Đức Phật từ một lập thành 10. Phổ Hiền là hạnh lợi sanh tự tại không vướng pháp duyên sanh. 110 thế giới chủng là 1mười hạnh của năm vị. Một thế giới chủng

là sự phối hợp quả Phật và năm vị. Vì thế có việc Bồ-tát Thắng Âm ngồi trên đài sen, các Bồ-tát khác ngồi trên cánh sen, chữ thập và chữ nhứt tạo thành chữ sĩ, là phép tắc của người nhan. Cõi Hoa Tạng là quả của hạnh nguyện năm vị. Cõi nước khác biệt trong cõi Hoa Tạng là sự khác nhau về y báo của mỗi chúng sanh trong một cõi nước. Song về pháp giới, tất cả là một. Đó là sự đan xen thuần tạp không ngăn ngại của cõi Hoa Tạng, hạnh nguyện độ sanh và quả báo rộng lớn của Phật. Song Phật khác với chúng sanh. Nghĩa là cùng ở một nơi nhưng sự hiểu biết khác nhau. Như thần quỉ ở chung với người mà người không thấy. Trong kinh có câu: mỗi người luôn có hai vị trời ở bên cạnh. Vị trời thấy người nhưng người không thấy vị trời. Cũng thế, hạnh nguyện, y báo chánh báo của Phật tuy cùng khắp nhưng ba thừa đều cho rằng cõi tịnh ở phương khác, cõi này khác cõi kia. Đó là sự hiểu biết của họ kém cỏi. Và cũng từ đó quyền giáo được hình thành. Người phát tâm bồ đề hãy nương phát nhứt thừa tu tập vô số hạnh nguyện. Cõi Hoa Tạng dung nhiếp ba đời: nghĩa là một sát na đủ ba đời. Một sát na là không vọng niệm, không vọng niệm thì không có pháp xưa nay ba đời. Pháp thân là pháp không suy niệm được. Các pháp: chúng sanh... ba đời đều có trong pháp thân. Vì thế sự trang nghiêm của cõi Hoa Tạng thể hiện tất cả hạnh nguyện của Phật và nghiệp lực của chúng sanh. Nguyện ng- hiệp ấy đan cài nhau như ảnh tượng trước gương sáng. Thể tánh của pháp giới không phân biệt thời gian, chỉ vì vọng niệm nên có ba đời. Kinh dạy: trí thông hiểu ba đời nhưng không đến đi. Phật tử! Hãy quan sát cõi nước, thần lực... đều là mộng huyễn. Tác giả nói kệ: ba đời vốn không có, có là vì vọng niệm; chơn như không vọng tưởng, một sát na đủ ba. Ba đời vốn không có, một sát na cũng không; tất cả pháp ba đời, đều từ không phân biệt, hiểu rõ thời gian ấy, tích tắc thành chánh giác. Cõi Phật vốn trống không, vì sao có cõi Hoa Tạng? Vì bốn nguyên nhân:

1) Nhị thừa tuy thoát nghiệp thô của ba cõi nhưng không phước trí, không tạo lợi ích cho chúng sanh, chấp Niết-bàn.

2) Bồ-tát ba thừa luôn thích sanh về cõi tịnh, không hiểu lý chơn như, luôn phân biệt nhiễm tịnh, không tự tại trước mọi pháp, vì lợi sanh nên thị hiện phước đức thù thắng thấy mình là người độ sanh, thế gian là huyễn ảo.

3) Người sợ pháp không, không hình tướng, theo họ pháp không là đoạn kiếm, là không phước trí, luôn ràng buộc, không giải thoát. Họ không hiểu rằng phước đức hiển hiện ấy là y báo chánh báo của sự thấy

pháp không, trừ vô minh.

4) Vì ba thừa và phàm phu hiện cõi nước với đủ phước trí để chúng tu tập mà không thiên chấp. Kinh có câu: cõi Phật như hư không, không hình tướng, không sanh diệt. Vì nhằm đem lại lợi ích cho chúng sanh nên Phật thị hiện cõi nước. Vì sao cõi Hoa Tạng ẩn hiện tự tại? Vì sao cõi ấy có từ pháp không và trí căn bản. Loài quỉ rồng đủ ba độc của thế gian còn có khả năng ẩn hiện huống gì pháp không, trí thuần tịnh! Như Thiện Tài vào lầu Di lặc, nhờ sức định thấy tất cả hiện tượng, nhưng khi ra khỏi định thì không thấy gì cả. Thiện Tài hỏi: tất cả hiện tượng đâu rồi? Di lặc đáp: trở về chỗ củ. Hỏi: ở đâu? Đáp: từ trí huệ của Bồ-tát, an trụ trong thần lực trí huệ, không từ đâu đến, cũng chẳng an trụ ở đâu, không là gì cả. Như nhà ảo thuật và những vật ảo tuy không hình thành và biến mất nhưng do ảo thuật chúng ta thấy được. Tất cả hiện tượng kia cũng thế, tuy không đến đi nhưng từ sức trí ảo và nguyên lực sẵn có, chúng ta thấy được. Nhờ sức trí nguyện trống không của Như Lai, cõi Hoa Tạng ẩn hiện tự tại. Trong pháp tánh, tất cả đều không, từ trí nguyện tất cả hiển hiện. Ẩn hiện là do duyên đủ lý trí nhưng không có người tạo tác. Phàm phu vì vô minh nên chấp chặt, không có trí huệ tự tại. Vì lòng đại bi Phật ở trong sanh tử nhưng sanh tử chính là chơn như. Vì thế tất cả sự biến hóa kia không ngoài trí chơn như. Nghĩa của văn: phẩm này có 14 đoạn:

1) (24 hàng văn xuôi, 20 câu kệ đầu) cõi Hoa Tạng hình thành từ hạnh độ sanh của Phật.

2) (8 hàng văn xuôi 20 câu kệ) núi Bảo luân vi trên hoa sen có từ thần lực của Phật.

3) (10, 5 hàng văn xuôi, 20 câu kệ) sự trang nghiêm trên mặt đất kim cang của núi luân vi.

4) (16 hàng văn xuôi, 20 câu kệ) sông nước thơm với các sự trang trí trên mặt đất kim cang.

5) (15 hàng văn xuôi, 20 câu kệ) các sông xung quanh sông nước thơm.

6) (15, 5 hàng văn xuôi, 20 câu kệ) hoa thơm cỏ lạ trên hai bờ sông nước thơm.

7) (5 hàng văn xuôi, 20 câu kệ) cõi nước với vô số công đức của Như Lai.

8) (38 hàng văn xuôi, 20 câu kệ) hình tướng của cõi nước.

9) (Phần cuối quyển) cõi nước trên hoa sen lớn.

10) (Quyển 9) 10 thế giới chủng với 20 tầng xung quanh trung

tâm.

11) (Quyển 10) 100 thế giới chủng xoay quanh 11 thế giới chủng kia.

12) (Phần kệ cuối quyển 10) các cõi nước tịnh uế trong hư không là do nghiệp lực. Kinh này khác với những bộ kinh của tiểu thừa, vì kinh tiểu thừa phần nhiều dẫn văn của những bộ kinh khác. Mười quyển kinh trên nêu ba nhân quả:

1) Như Lai thành chánh giác và đại chúng xuất hiện từ tòa (tự đạt quả Phật).

2) Chúng xuất hiện từ tướng lông trắng giữa chặng mày (nêu quả khuyên tu).

3) Cõi Hoa Tạng (quả của hạnh). Đây là phần trả lời câu hỏi trước để kẻ hậu học noi theo.

———

Phẩm: TỲ LÔ GIÁ NA

- Phẩm này có ba phần:

1) Ý nghĩa của phẩm.

2) Tên phẩm.

3) Nghĩa của văn.

Ý nghĩa của phẩm: năm phẩm trước nêu quả Phật Tỳ-lô-giá-na nhưng sợ chúng sanh không tin. Vì sao? Vì nếu không có xưa thì không có nay. Vì thế ở đây dẫn xưa chứng minh nay để đại chúng hiểu đúng đạo và thấy rõ sự giống nhau của các pháp. Tên phẩm Tỳ-lô-giá-na: từ bi trí pháp thân thiết lập giáo pháp đoạn trừ nghiệp ngu tối của chúng sanh. Hỏi: Phật xưa và Phật nay giống hay khác? Đáp: cũng giống cũng khác. Vì sao? Vì đều là thân với 97 tướng tốt đủ bi trí giải thoát nên giống. Tất cả chúng sanh phát tâm thành Phật là khác. Vô số Đức Phật từ xưa đến nay đều thành Phật trong một sát na không trước giữa sau là giống. Từ một sát na thấy vô số chúng sanh trong ba đời là khác kinh dạy: thân của các Đức Phật là pháp thân một tâm một trí, đủ oai lực, không sợ. Nghĩa của văn: phẩm này có 15 đoạn, trong đó có bốn đức Phật ra đời, bốn đức Phật ấy đều là đức Tỳ-lô-giá-na nhưng vì tùy thuận độ sanh nên tên gọi khác nhau. Tất cả những tên gọi ở đời đều là tên gọi của Phật và là đức của Như Lai như hư không dung nạp tất cả. Tên của chúng sanh cũng thanh tịnh như tên Phật. Ví như hương tên là Long (Đấu), chỉ đốt một nén hương thoảng khắp nơi, cháy suốt bảy ngày ngôn ngữ của chúng sanh cũng thanh tịnh như ngôn ngữ của Phật.

15 đoạn:

1) (8 hàng) Phổ Hiền bảo đại chúng nghe pháp, đoạn này có 10 ý nhỏ:

- Kiếp số mà Phật trải qua.

- Vô số cõi nước.

- Tên của cõi nước.

- Phương hướng của cõi nước.

- Số cõi nước xung quanh.

- Hình tướng của cõi nước.

- Sự trang trí trên mặt đất mỗi cõi nước.

- Cây núi báu xung quanh cõi nước.

- Cung điện làng xóm xung quanh cõi nước.

- Thức ăn, đồ dùng, tuổi thọ... của cõi này.

2) (8 hàng) được chia thành tám ý nhỏ:

- Tên trong nước thơm trong cõi Thắng Âm.

- Núi hoa xuất hiện trong cõi ấy (hình tướng như núi Tu Di).

- Sự trang trí trên núi ấy.

- Rừng cây trên núi.

- Năm sự trang trí lớn trên núi.

- Vô số sự trang trí.

- Xóm làng trên núi.

- Chúng sanh trên núi.

3) (9,5 hàng) được chia thành 10 ý nhỏ:

- Tên thành.

- Tên vua.

- Làng xóm trong thành.

- Vật liệu xây dựng.

- Chu vi thành.

- Sự nguy nga lộng lẫy của thành.

Vật trang trí trong thành: lỗ: cái (mộc) lớn giữ thành; (Sùng): cao lớn; lệ: đẹp; hào: mương rộng dài xung quanh thành; tiệm: mương hẹp, hoa ưu bát la: hoa sen xanh, gần giống hoa sen, cánh dài nhỏ như mắt Phật, cọng không gai; Hoa Ba đầu ma: hoa sen hồng, cọng có gai; Hoa câu vật đầu: hoa sen đỏ, cọng có gai; hoa phân đà lợi: hoa sen trắng; cây Bảo Đa la: cây vô ưu; bảy hàng cây là những số dương 1, 3, 5, 7, 9. Thi la: thanh tịnh).

- Dân trong thành.

- Người đạt thần thông tự tại như ý.

Xung quanh thành là nơi ở của bảy loài quỉ trời. Hỏi: người trong thành ấy không phải là quỉ trời sao được thần thông tự tại như ý, y báo chánh báo tốt đẹp? Đáp: nhân nào quả ấy. Hỏi: thế nào là nhân nào quả nấy? Đáp: nhân tin pháp tịnh tánh không nương tựa, thể dụng rộng lớn của Tỳ-lô-giá-na, biết rõ mình người phàm Thánh đều là trí Như Lai không ngã, không sở hữu của ngã, tâm cảnh bình đẳng không hai. Vì không sanh diệt, an trụ trong chơn thật trống không, phàm Thánh đều từ một trí không khuynh động tâm mình là Phật, là trí căn bản và nhứt thiết, Phật nơi tâm không trong ngoài. Nhưng lòng tin ấy chưa trọn vẹn nên làm người đủ thần thông tự tại như ý. Nhờ lòng tin ấy, thấy Phật Tỳ-lô-giá-na ở trong cõi này đủ thần thông, trời rồng tám bộ cũng thế.

4) (9 hàng) đạo tràng và sự trang trí (rừng Bảo Hoa chi luân luôn có tiếng nhạc, hoa thơm).

5) (12,5 hàng) các Đức Phật xuất hiện ở kiếp đầu với tên gọi khác nhau, nguyên nhân có rừng Hoa chi.

6) (9,5 hàng) Đức Phật xuất hiện trong hoa sen, thân cao lớn, chúng sanh trong đạo tràng đầu thấy. Vì sao Phật này xuất hiện từ hoa sen, Đức Thích Ca ra đời từ thai mẹ? Vì tùy thuận căn tánh chúng sanh. Xuất hiện từ thai mẹ là hóa độ chúng sanh yếu kém, như phẩm: (lìa) thế gian chép: vì chúng sanh yếu kém Phật hiện vào thai mẹ. Chúng sanh chứng ngộ thấy Phật trên hoa sen.

7) (8 hàng) Phật phóng ánh sáng bảo đại chúng tập hợp.

8) (40,5 hàng) Vua Hỷ Kiến Thiện Huệ, quyến thuộc và thái tử Uy Quang nhờ căn lành thấy Phật, đạt mười pháp. (8 câu sau Thái tử Uy Quang nói kệ khen Phật).

9) (2,5 hàng) nhờ thần lực Phật, lời kệ của Uy Quang vang xa, vua cha nghe kệ vui vẻ nói kệ. (11 hàng kệ của vua Thiên Huệ ra lệnh dân chúng tập hợp và chuẩn bị vật cúng dường).

10) (34,5 hàng) mười vua cúng dường, gặp Phật, trình bày những kinh mà mình đã được nghe, Uy Quang đạt lợi ích, hai câu sau là phần kệ của Uy Quang (trong 10 hàng kệ, Uy Quang nghe pháp, đạt túc mạng trí thấy những việc làm của Phật ngày xưa, phát nguyện tu hành như Phật.

11) (11 hàng) Bồ-tát Uy Quang gặp Phật, phụng sự, đạt mười pháp của Như Lai, dạy chúng sanh phát tâm bồ đề (11 hàng kệ mà Phật công đức Sơn Tu Di Thắng Viên nói là khen công đức của Uy Quang).

12) (15 hàng) Tuổi thọ của Phật và con người trong kiếp trang nghiêm (Đức Phật thứ 1 diệt độ, Đức Phật thứ hai xuất hiện, Uy Quang

gặp Phật, đạt mười pháp, nói pháp cho quyến thuộc (20 hàng kệ: Uy Quang khen ngợi công đức của Phật và sự khó khăn của việc gặp Phật, khuyên bà con đến gặp Phật).

13) (16 hàng) lời kệ của Uy Quang vang xa, Uy Quang cùng quyến thuộc đến chỗ Phật, đạt mười pháp, Đức Phật nói kệ khen sự đạt pháp địa thứ tám của Uy Quang. Kinh dạy: Uy Quang đạt trí quán đỉnh vô công dụng, thông hiểu tất cả.

14) (12 hàng) Đức Phật thứ hai nhập diệt, vua Thiện Huệ băng, Uy Quang lên ngôi Đức Phật thứ ba ra đời, Uy Quang gặp Phật nghe pháp đạt lợi ích, Đức Phật nói kệ khen ngợi công đức của Uy Quang.

15) (8,5 hàng) Đức Phật thứ bốn ra đời, Uy Quang băng, sanh lên cõi trời làm vua, gặp Phật, nghe pháp. Phẩm này mượn Phật xưa, chứng minh sự giống nhau của các pháp. Người tin pháp thù thắng đạt y báo chánh báo tốt đẹp.

❧

Tân Hoa Nghiêm Kinh Luận - Quyển 14

TÂN HOA NGHIÊM KINH LUẬN

QUYỂN 14

Sáu phẩm của lần thuyết pháp thứ hai nói về vị tín đủ ba phần tựa, chính, kết. Bốn, năm hàng đầu của quyển 12 là phần tựa phần tiếp theo đến phẩm Hiền Thủ là phần chính; Ba, năm hàng cuối phẩm Hiền Thủ là phần kết.

Phẩm: DANH HIỆU NHƯ LAI

Từ phần này đến phẩm Hiền Thủ là phần: nêu quả tạo lòng tin, tin tâm mình là Phật. Phần này có sáu phẩm:

1) Danh hiệu Phật: dạy chúng sanh biết tên gọi Phật và thế gian giống nhau, đều là không.

2) Bốn Thánh Đế: dạy chúng sanh tin biết khổ đế chính là Thánh Đế.

3) Quang minh giác: dạy chúng sanh tin biết tâm mình cũng sáng

suốt như Phật, ba ngàn đại thiên cảnh giới là cõi Phật, cõi ấy có ngay trong tâm mình. Vì với ánh sáng chiếu soi tâm cảnh hòa hợp, không phân biệt trong ngoài sau khi chiếu ba ngàn cảnh giới, ánh sáng chiếu đến (một ngàn) cảnh giới ở phương đông, trăm ngàn cảnh giới ở phương đông. Cứ thế tuần tự chiếu khắp mười phương. Song thân tâm là một nên không ngăn ngại, tất cả đều như cõi Phật. Sau khi quán sát như vậy, dùng định vô tác phương tiện ấn định lại, nhập trụ thứ nhứt, sanh vào nhà trí Phật, là đệ tử chơn thật của Phật (rõ như trong kinh). Không nên nghĩ rằng: chỉ Đức Phật có ánh sáng, mình không có.

4) Vấn minh: dạy chúng sanh tin pháp.

5) Tịnh hạnh: dạy chúng sanh tin biết Bồ-tát phát tâm là phát nguyện lớn, chuyển vọng niệm xưa thành trí lớn không sanh diệt.

6) Hiền Thủ: dạy chúng sanh tin biết thần thông biến hóa khôn lường của Phật và phước đức của sự tin tưởng. Tin hiểu sáu phẩm này là Hiền Thủ, là hạnh nguyện. Mười Phật Bất Động trí... là quả tu. Phật Bất Động trí là thể, chín vi kia là dụng. Mười Bồ-tát Văn Thù, Giác Thủ... là người tu pháp tín. Phần trước nêu sự thành Phật để khuyên chúng

sanh tu tập. Phần này nêu quả Phật khuyên chúng sanh tu. Tất cả tên gọi của mười phương đều là tên Phật. Vì thể của nó là giải thoát chỉ có sự nghe hiểu của chúng sanh là sai khác. Điều này thể hiện danh hiệu của Phật cùng khắp, không nên chấp trước danh hiệu. Phẩm một có ba ý: 1) Nghĩa của phẩm; 2) Tên phẩm; 3) Nghĩa của văn.

Nghĩa của phẩm: những phẩm trước chỉ nêu việc thành chánh giác và độ sanh của Phật, chưa nêu danh hiệu Phật. Phẩm này nêu danh hiệu Phật để chúng sanh tin hiểu. Phẩm trước nêu sự rộng lớn của trí, phẩm này nêu sự rộng lớn của danh hiệu. Phẩm trước tuy nêu câu hỏi nhưng chưa trả lời. Phẩm này trả lời những câu hỏi trước. Nhờ đó chúng sanh hiểu rõ trí Phật và hạnh độ sanh của Như Lai phá trừ vô minh. Điện Phổ Quang Minh là công đức. Tên phẩm: danh hiệu Như Lai với năm yếu tố:

1) Trí căn bản.

2) Đức thành Phật.

3) Phương tiện độ sanh.

4) Sự tùy thuận.

5) Thể dụng bình đẳng của pháp giới.

Trí căn bản như mười đức Phật Bất Động Trí... từ mười danh hiệu thành mười tín. Dạy chúng sanh biết rõ vô minh chính là trí Phật, hiểu chơn như, sớm thành Phật. Đức thành Phật: mười danh hiệu Như Lai, ứng cúng... mà tất cả các Đức Phật mười phương đều có. Tỳ-lô-giá-na là tên chung, là trí sáng soi rọi các pháp và chúng sanh. Phương tiện độ sanh: mười Phật Bất Động Trí... thành mười tín. mười Phật... Nguyệt thành mười trụ, vì hợp pháp thân trí căn bản, tâm thanh tịnh. Mười Phật... Nhãn thành mười hạnh, vì dùng mắt trí độ sanh (mắt trí là biết rõ căn tánh chúng sanh). Mười Phật... Diệu thành mười hồi hướng, vì Bồ- tát tu tập thành thục, trí vi diệu hiển hiện. Mười địa như mười hồi hướng, vì mười tín tin trí phân biệt của mình là trí căn bản của Phật. Nếu thấy pháp ngoài tâm là chưa tin. Sau khi thành tựu tín vị, dùng sức tam muội khế hợp lý chơn như là mười trụ, Đức Phật... Nguyệt là pháp mười trụ đạt được. Trong năm vị, 50 Đức Phật, 50 nhân, 50 quả, thành 100 nhân quả. Mỗi vị lại có năm nhân năm quả nữa, thành 110 nhân quả. Nhân quả ấy là pháp giới, là pháp của mười tín. Tùy thuận chúng sanh nghĩa là Phật tùy thuận chúng sanh hiện thân trời, Phật, thần, vua... dạy chúng sanh không làm ác nhưng chúng sanh không biết. Thể dụng bình đẳng của pháp giới: các pháp vốn không có tên gọi, là pháp tánh và là danh hiệu Phật. Phật là người khế hợp tánh trống không của các pháp. Trong

ba thừa cũng có trí căn bản, trí hậu đắc. Ở đây nêu Phật Bất Động Trí cõi kim sắc là để chúng sanh tin biết trí phân biệt của mình vốn không khuynh động. Văn Thù là trí vi diệu không hình tướng, khó phân biệt của tâm mình. Giác Thủ, Mục Thủ là trí tin hiểu của tự tâm. Ba thừa chưa chuyển tâm nên không tin. Vì sao? Vì ba thừa cho rằng phải tu tập suốt ba A-tăng-kỳ kiếp mới thành Phật, thân tâm này là phàm phu, chỉ Phật có trí Bất Động, mình không có. Ở đây, trí căn bản là lòng tin, tâm mình vốn là Phật, tánh phân biệt nơi mình là Phật Bất Động Trí, lý không tạp nhiễm nơi mình là cõi kim sắc... vì nhân quả tín là quả Phật. Từ vị tín đến địa mười một, thời gian không thay đổi, pháp giới là một, là Phật Bất Động Trí, là nhứt thiết trí, giáo hóa chúng sanh. Nếu thấy mình là phàm phu, Phật là Thánh, kiếp số khác nhau, Phật ngoài tâm là chưa tin.

Hỏi: danh và hiệu khác nhau như thế nào?

Đáp: có hai sự giống nhau và khác nhau. Danh là tên gọi lúc cha mẹ sinh ra đặt cho, hiệu là tên gọi theo khả năng tài đức. Người dưới không được gọi danh của người trên, song dù có tài đức hay không có tài đức đều thuộc danh hiệu thế gian. Danh hiệu trong kinh này thuộc pháp và đức. Nghĩa của văn: phẩm này có hai ý:

1) Ý nghĩa của 32 phẩm.

2) Ý nghĩa của phẩm này Như Lai nêu câu hỏi.

32 phẩm từ danh hiệu Như Lai... Như Lai xuất hiện: nêu một nhân quả trả lời 28 câu hỏi. Ở điện Phổ Quang, Phật nêu danh hiệu, hạnh độ sanh của Phật, bốn Thánh đế, Phật Bất Động Trí. Để tạo lòng tin đến phẩm Như Lai xuất hiện: nêu nhân quả chung để mười tín tu tập. Điều đó thể hiện nhân quả giống nhau, thời gian không thay đổi. Trong pháp giới, vì vọng thấp, phàm phu thấy có vô số kiếp. Người tin hiểu tu tập, phải nương pháp chơn thật, dù trải qua năm vị, thời gian vẫn không thay đổi. Nếu không như thế, phải tu tấp vô số kiếp mới thành Phật. Nhưng thời gian không trước giữa sau, Như Lai và phàm phu là một. Vì trong pháp giới không có ba đời, không thay đổi, một trí huệ. Phật Bất Động Trí là thể, trí vi diệu là công dụng, là Văn Thù; hạnh tu của người vừa phát tâm là hạnh Phổ Hiền, đủ lòng bi giáo hóa chúng sanh bằng 37 phẩm trợ đạo, đủ nguyện lớn không bỏ chúng sanh. Vì thế có câu: người vừa phát tâm là Phật. Chúng sanh khó hiểu điều này, nghĩa là không tin mười pháp không sai biệt. Nếu thấy Phật ngoài tâm, mình là phàm phu là còn vọng tình, không tin tưởng tu tập, ở mãi trong sanh tử. Thật là đau khổ! Như Lai trong lần thuyết pháp thứ một, hai, là một. Vì các Đức

Phật trong ba đời đều từ một sát na, pháp giới là một, như các hình ảnh hiện trong gương sáng. Trong trí pháp giới đủ tất cả các pháp, không nên suy xét bằng vọng tình. Đức Phật thành tựu chánh giác trong lần thuyết pháp thứ một là nêu quả khuyên tu. Đức Phật trong phẩm xuất hiện là Đức Phật mà năm vị tu tập chứng đạt, và cũng chính là Đức Phật Bất Động Trí của vị tín.

Hỏi: vì sao các phẩm khác do Bồ-tát thuyết, hai phẩm A-tăng-kỳ và tướng tốt lại do Phật thuyết?

Đáp: Bồ-tát vị gia hạnh, vô minh phiền não của năm vị, Bồ-tát trong vị Như Lai đều là những việc của Bồ-tát tu tập năm vị nên phải do Bồ-tát đương vị thuyết giảng. Vì Bồ-tát không hiểu vô minh của quả Phật nên Phật tự nói. Người đạt quả Phật mới thấu hiểu vô minh phiền não, như kinh Thắng Man có câu: giáo pháp nhị thừa, ba thừa có một phần giống nhau. Có điều là nhị thừa và Bồ-tát cõi tịnh chưa đoạn hết vô minh căn bản, không hiểu vô minh chính là trí căn bản. Sự tu hành chứng nhập của kinh này khác với kinh Hoa Nghiêm. Theo Hoa Nghiêm tâm ban đầu và tâm sau cùng là một vì trong pháp giới không có ba đời. Theo giáo pháp ba thừa, phải trải quA-tăng-kỳ kiếp tu tập, pháp tu tập của ba hiền, mười Thánh khác nhau (như đã nói ở trước). Với kinh Hoa Nghiêm, mười trụ chính là kiến đạo, gia hạnh, tư lương, vì sao? Vì trong pháp giới, trí là điều kiện để hạnh được thanh tịnh, hạnh hỗ trợ tạo sự thành tựu đầy đủ cho trí. Nghĩa là phàm phu và Như Lai đồng một tánh. Hơn nữa, trong năm vị, vị nào cũng có quả Phật, nhưng tùy hạnh nghiệp của mỗi vị mà tên gọi khác nhau. Theo ba thừa giáo, Bồ-tát phải tuần tự tu từ vị này đến vị khác, nhưng chỉ là quả Bồ-tát không phải là quả Phật. Ở đây, số kiếp không dài ngắn, chỉ vì mê mờ nên thấy dài ngắn, tâm không khế hợp chơn như. 32 phẩm từ danh hiệu Như Lai... Như Lai xuất hiện là nhân quả tu tập của mười trụ... địa mười một. Song vị thứ nhứt cũng là vị cuối cùng và ngược lại. Như câu kệ của Bồ-tát Văn Thù: sát na quán sát vô số kiếp, không đến không đi cũng chẳng dừng, nhờ vậy hiểu rõ việc ba đời, vượt trên phương tiện đủ mười lực. Phẩm danh hiệu Như Lai có bốn đoạn:

1) (8,5 hàng) công đức của đại chúng.

2) (14 hàng) đại chúng thỉnh Phật thuyết pháp.

3) (41 hàng) Như Lai dùng thần lực thuyết pháp.

4) (Phần còn lại) pháp mà Đức Phật giảng.

Đoạn một có hai ý: 1) Công đức của Như Lai; 2) Công đức của đại chúng. Hai hàng đầu của phần công đức Như Lai là phần tựa: nơi

đạt đạo và điện Phổ Quang là một. Nghĩa là không rời chỗ ngồi nhưng thân hiện khắp nơi. Vì thể của đạo tràng là thể của pháp giới, điện Phổ Quang minh là báo thể của pháp giới. Thể dụng tánh tướng giống nhau. Các bậc tiên đức cho rằng: vì gần nhau nên lặp lại, và vì thấy Phật ngồi ngoài trời nên loài rồng xây điện này. Hai ý này đều không hợp ý kinh. Nếu có việc ấy thì đó là giáo pháp ba thừa. Lại nói, đạo tràng Bồ đề bên sông Ni Liên, cách điện Phổ Quang ba dặm. Điện này ở phía đông nam của đạo tràng Bồ đề. Đạo tràng Bồ đề là nơi đạt đạo, điện Phổ Quang là nơi ở của báo thân. Năm nơi chốn trong kinh Hoa Nghiêm thể hiện thân Như Lai và nơi ở là tánh tướng trong pháp giới; Hai, năm hàng tiếp: khen ngợi công đức của Như Lai và trí tự tại thông suốt; Hai hàng tiếp: đoạn trừ phân biệt hữu vi vô vi, đạt pháp không hình tướng, không lấy bỏ, an trụ nơi Phật an trụ. Nghĩa là an trụ trong trí bi. Các Đức Phật thường an trụ trong năm pháp rộng lớn:

1) Thành tựu chánh giác (đạo tràng bồ đề).

2) Y báo chánh báo danh hiệu (điện Phổ Quang).

3) Định (mười định).

4) Hạnh Phổ Hiền (phẩm lìa thế gian).

5) Pháp giới viên mãn, trí dụng không ngại (phẩm pháp giới). Vì vậy trong kinh Hoa Nghiêm có năm lần nêu câu: bấy giờ Thế Tôn ở nước Ma Kiệt Đề... phẩm pháp giới hơi khác. Tất cả là pháp giới, là trí căn bản không trước sau. Năm lần nêu là để chúng sanh hiểu rõ tám tướng thành đạo không trước sau. Đạt pháp bình đẳng của Phật là hiểu rõ lý sự giống nhau, không ngăn ngại. Đạt pháp không thay đổi là hiểu Phật luôn ở trong sanh tử nhưng không bị xoay theo nghiệp, lại còn có khả năng xoay chuyển pháp không thể xoay chuyển. Hạnh nguyện không ngăn ngại hiểu Phật ở trong sanh tử, hành động như chúng sanh không chấp chơn tục. Đạt pháp mầu là sau khi đầy đủ hạnh nguyện, Phật dùng trí không dụng công tự tại độ sanh trí ấy vi diệu, vượt ngoài sự suy xét của tâm thức. Thấy rõ ba đời là đạt mắt trí sáng nhưng không phải thấy việc ba đời của thế tục. Bốn hàng tiếp là khen công đức của Bồ-tát. Vô số Bồ-tát cùng đi là vô số đệ tử tùy tùng. Cùng đi tức là không trước sau, các Bồ-tát này đều là một đời thành Phật, cũng chính là Bồ-tát mười địa. Vì Bồ-tát này phải tu tập trọn vẹn hạnh Phổ Hiền của địa mười một mới đạt quả Phật. Kinh Anh Lạc chép: Bồ-tát trụ thứ nhứt cũng là Bồ-tát một đời thành Phật. Vì tánh của trí căn bản không trước sau. Bồ-tát ba hiền vào dòng Thánh tự tại thành Phật. Các Bồ-tát tuy từ cõi khác đến nhưng không hề có sự đến đi. Lần trước nêu quả

khuyên tu, lần này chứng đạo nhờ hiểu rõ hạnh nguyện của Đức Phật ở cõi khác. Kể cả Bồ-tát vị tín cũng là một đời thành Phật. Lần trước là tin hiểu, lần này là tu tập chứng đạt. Chúng từ cõi khác đến cũng một đời thành Phật là theo quan niệm “Nhập pháp ngoài tâm” của một số người: Mê là ở cõi khác đến, ngộ thì không đến đi. Ba hàng kinh từ: quán sát các cõi, chúng sanh, pháp Niết-bàn: khen ngợi sự thấy rõ tánh dung nhiếp của các pháp, biết rõ chúng sanh do nghiệp phiền não, Bồ- tát chấp hạnh nguyện. Phần Đại chủng thỉnh Phật thuyết pháp (14,5 hàng) gồm 32 câu hỏi, chia hai phần:

1) Bốn câu về cõi Phật...

2) 28 câu về trụ địa Bồ-tát, mắt tai mũi lưỡi của Phật.

Hỏi: vì sao ở lần thuyết thứ một, các Bồ-tát đã hỏi những câu như thế, lần thứ hai lại hỏi lại? Lần thứ một là Đức Phật hỏi, nêu quả khuyên tu. Lần này tự tin mình là Phật tu hành đạt quả. Lần trước Phổ Hiền nhập định nêu quả. Lần này Văn Thù chỉ dạy chúng sanh vào tín vị. Vì phàm phu tâm thô nên không nhập định. Từ mười trụ trở về sau mới có nhập định thuyết pháp. Theo các bậc tiên đức, lần trước là thỉnh, lần này là hỏi. Song nghĩa của kinh không như thế trước sau đều là thỉnh, thỉnh chính là hỏi, chỉ khác nhau giữa sự khuyên tu và tự đạt. Lần trước, Như Lai và những vị thành đạo đều là quả của hạnh viên mãn. Lần này, phàm Thánh đều đủ trí căn bản. Nghĩa là nơi nào cũng là cõi kim sắc, ở đâu cũng có Phật Bất Động Trí... kim sắc là thân trong pháp tánh vì lòng tin còn có sự sanh diệt nên còn có hình sắc. Cõi kim sắc ở lần trước chính là cõi Phật, sự an trụ của Phật trong lần này. Vì Phật và chúng sanh đều an trụ trí căn bản. Đó là dạy chúng sanh tin Phật từ tâm. Các Đức Phật có từ tín vị, phàm phu cũng thế, cõi Phật trang nghiêm là danh hiệu Phật của mười trụ... địa mười một. Từ trí căn bản phát khởi lòng tin tu tập theo vị, thành thục trí thân pháp thân bằng pháp Ba-la- mật. Thực hành hạnh nguyện bằng pháp thân trí thân nên không chấp trước. Thanh tịnh pháp Phật là việc Như Lai thị hiện thành chánh giác thuyết giảng giáo pháp. Oai đức thể tánh Phật là thần thông ứng hiện tùy căn tánh độ sanh. Nghĩa là từ lòng tin phát khởi trí, tu tập chứng đạt quả. Vì thế các Đức Phật ở mười phương đều ra đời độ sanh như vậy. Nên tin hiểu như thế là tin hiểu như các Đức Phật (như phẩm Hiền Thủ). Dùng tay nâng ba ngàn đại thiên cõi nước trụ trong hư không suốt một kiếp là biểu hiện việc khó phát lòng tin. Công đức của người suốt một kiếp cúng dường vô số Phật không bằng công đức của lòng tin. Trong 32 câu hỏi có mười thông mười định nhưng trong kinh chỉ nói mười thông

mười nhẫn. Hai câu: xin Thế Tôn thương xót thuyết giảng... là kết thúc phần thỉnh. Từ đây về sau là phần Như Lai dùng thần lực trả lời các câu hỏi. Phần này có hai ý:

1) Tùy loại hiện pháp.

2) Căn cứ lòng tin. Tùy loại hiện pháp: tùy thuận năm vị, chúng sanh, Phật hiện mười sự an trụ và các Đức Phật với tên gọi khác nhau. Căn cứ lòng tin, phần này là cả bộ kinh này đều nêu lòng tin, tin hiểu nhân quả năm vị mới có thể thực hành. Ví như người đi xa, trước phải hiểu rõ đường đi nước bước sau mới xuất phát, mười tín phải hiểu rõ nhân quả năm vị mới thực hành. Tâm phân biệt của chúng sanh là trí Bất Động của Phật, trừ bỏ tà kiến chấp trước. Dùng thiền Ba-la-mật phòng hộ tâm tán loạn, chướng ngại trí chơn như, dùng 140 nguyện lớn ngăn chặn tâm chấp pháp chơn như của trụ hạnh hồi hướng địa thứ tám; Dùng 37 trợ đạo ngăn chặn tâm tham đắm sanh tử chướng ngại chơn trí; dùng bốn nhiếp pháp bốn vô lượng tâm hổ trợ tâm bi chưa rộng lớn của mười Ba-la-mật. Nêu mười hồi hướng, nguyện bi rộng lớn, không bỏ chúng sanh cõi ác để ngăn chặn tâm vui sống trong pháp lạc, không độ sanh. mười tín là thông hiểu những pháp mê mờ của năm vị. Nếu hiểu rõ, cầu học thì chứng đạt. Nếu không trừ tâm nghi thì không thành tựu lòng tin. Phẩm này nêu quả Phật. Phẩm Hiền Thủ nêu thần thông và hạnh nguyện của Phật để mười tín thông hiểu, thành tựu lòng tin. Ở đây nêu nhân quả của năm vị, Phật là để mười tín tin tu, thông đạt lý trí. Như người nấu ăn phải đợi thức ăn chín mới ăn, và dù bắt đầu ăn hay ăn xong, vị thức ăn vẫn không đổi. Cũng thế, mười tín thông đạt nhân quả năm vị, trước sau vẫn là tín, đến khi thành quả Phật, lòng tin ấy vẫn không thay đổi (như vẽ theo hình tượng). 41 hàng kinh của phần dùng thần thông hiện pháp được phân thành 11 đoạn.

Đoạn 1: (1,5 hàng) Như Lai biết tâm chúng sanh, dùng thần thông hiện pháp; 39,5 hàng còn lại: Bồ-tát mười phương tập hợp, có mười ý:

1) Phương hướng của cõi Phật.

2) Khoảng cách.

3) Tên cõi Phật.

4) Danh hiệu Phật.

5) Tên Bồ-tát.

6) Số đại chúng.

7) Đại chúng đến nơi kính lạy.

8) Tùy phương hóa tòa ngồi.

9) Tên tòa.

10) Đại chúng an tọa.

Phương hướng: Một phương đông, quả chấn, mùa xuân, trưởng nam, đầu, rồng xanh, tốt đẹp, chấn động, là điều kiện đầu của mọi việc, đạo tục đều như nhau, nhưng không phải là đông tây nam bắc mà người đời hiểu. Vì nơi nào cũng là đông tây... Khoảng cách: cách vô số cõi nước bằng số bụi trong mười cõi Phật về phía đông, bốn ý:

1) Mười là số tròn, khoảng cách vô tận.

2) Mười tín phát tâm rộng lớn khi thấy cõi Phật bao la.

3) Cõi Phật cùng khắp như ảnh tượng trước gương sáng.

4) Chỉ dạy người chưa phát lòng tin, chưa đoạn vô minh, không thấy cõi Phật. Kinh Niết-bàn có câu: cõi tịnh của Phật Thích Ca cách cõi này vô số cõi nước bằng số cát trong 32 sông hằng về phương tây, số bụi trong mười cõi Phật là mười vô minh, mỗi vô minh có vô số phiền não chính phụ che lấp tâm trí. Đó là phàm phu nhập tín vị. Cõi ấy có Phật tên Bất Động Trí, là trí căn bản mà phàm chánh đều có, từ trí này phát khởi lòng tin. Chúng sanh cũng là Phật Bất Động Trí, nếu mê mờ chấp trước thì chướng ngại không thông, nếu thông hiểu thì thanh tịnh như hư không. Mê là ở ngoài, ngộ là vào trong song, cõi Phật vốn không có khoảng cách trong ngoài đến đi mà là có ngay trong mỗi lỗ chân lông. Nêu khoảng cách là để mười tínphát tâm rộng lớn. Luận khởi tín chép: tướng nghiệp vi diệu chính là cảnh giới thù thắng từ trí thanh tịnh, là công đức khôn lường, không đoạn tuyệt, tùy thuận khế hợp căn tánh chúng sanh, lợi ích tất cả, từ bản giác có bất giác; từ trí có khổ vui. Nghĩa là chúng sanh vì không hiểu trí căn bản nên có khổ vui, trí vốn không. Nhưng phải bị trói buộc chúng sanh mới thấy trí vốn không, các pháp là không, tịch tịnh. Có khổ là do không hiểu tánh, không tánh. Như người ngã trên đất, chống đất đứng lên. Chúng sanh từ trí căn bản có khổ, cũng từ trí căn bản thoát khổ. Vì thế Phật mượn cõi kim sắc để chỉ dạy. Pháp thân thanh tịnh không nhiễm là Phật Bất Động Trí, Văn Thù là trí vi diệu nơi tâm. Chín Đức Phật, chín cõi nước, chín Bồ-tát sau là sự tăng trưởng của tín. Pháp thân tùy thuận hạnh nguyện nên có tên gọi khác nhau. Vị tín tin mình là Phật Bất Động Trí, thấy đạo nhập vị, tu tập mười trụ... địa mười một... 37 pháp trợ đạo. Dùng hạnh nguyện thuần thục trí bất động, dùng pháp thân hỗ trợ hạnh nguyện không đắm nhiễm. Mười Đức Phật, mười Bồ-tát trong mỗi vị là quả hạnh của mỗi vị, không phải Phật Bồ-tát ở vị khác. Đây là trả lời bốn câu hỏi: sự an trụ của Phật, cõi Phật, sự trang nghiêm pháp tánh, sự thanh tịnh cõi Phật. Từ cõi Phật, thị hiện thành chánh giác đủ thần thông, oai đức.

Vì thế, lần trước nêu quả (Đức Tỳ-lô-giá-na), lần này tự tu chánh quả. Phẩm Như Lai xuất hiện là nhân quả năm vị; phẩm này nêu quả mà vị tín hướng đến, từ trí căn bản phát khởi lòng tin tu tập. Bất Động Trí là trí của Phật và chúng sanh. Vì mê trí này nên có chúng sanh sáu nẻo hai quả báo y chánh thô tế sai khác, từ trí này chúng sanh giác ngộ thành tựu quả một thừa ba thừa. Nếu không có trí này thì không có hư không chúng sanh Phật.

Hỏi: tất cả chúng sanh đều có trí căn bản sao không thanh tịnh lại bị đắm nhiễm? Chúng sanh từ trí này sanh trong ba cõi, nhưng trí ấy vốn không tánh, không phân biệt đúng sai thiện ác khổ vui, chỉ tùy thuận nhân duyên hiển hiện như tiếng vang trong hư không. Trí không tánh này tùy duyên phân biệt nên si mê ái chấp ngã, phân biệt mình người. Vì chấp giữ nên có tên là (Đạt) na (thức thứ 7). Từ thức có sanh tử, đủ khổ đau. Vì quá khổ đau, chúng sanh cầu đạo thoát khỏi. Người mê mờ không biết khổ đau nên không phát tâm cầu đạo. Người biết khổ cầu đạo chơn thật là quay về với trí ấy. Có gặp khổ mới biết khổ nếu không thì không hiểu; biết khổ mới phát tâm cầu đạo thoát khổ. Người tu tập pháp Bồ-tát là người biết khổ. Người mạnh mẽ tin hiểu rõ ràng dù hưởng thụ khoái lạc trời người vẫn luôn cầu đạo vô thượng. Từ trí ấy tạo nghiệp nhưng cũng từ trí ấy chứng ngộ, mê là thức ngộ là trí, bị ràng buộc là thức, giải thoát là trí. Thức và trí vốn không có tên gọi, chỉ vì mê ngộ nên phân biệt thức trí, không thể xem là thường hay đoạn. Trí, thức chỉ là biểu hiện sự mê ngộ khác nhau nếu tìm nguồn gốc của nó thì chẳng khác nào tìm vết trong hư không người trong bóng, bản ngã trong thân. Chúng ta không thể tìm được tướng dài ngán cũ mới, vô minh và trí vốn không trước sau, dù đạt Bồ đề vô minh không mất. Vì sao? Vì vô minh vốn không, làm sao có sự diệt mất. Vô minh là bám víu sắc thanh..., trí là biết khổ, phát tâm cầu đạo do duyên, các pháp giả có, nhưng thể tánh các pháp vốn không, như vang trong hư không. Kim sắc, thể trắng bạch như thể tánh thanh tịnh của pháp thân. Kim thuộc màu trắng, thể trắng sắc vàng. Cũng thế, Bồ-tát bên trong sống đúng chơn như, bên ngoài hiện tướng tùy thuận thế gian. Ở đời, trong năm màu, màu vàng hơn hết. Bồ-tát tập hợp chơn như là thể vàng. Vị tín tuy tin tâm mình là pháp thanh tịnh không đắm nhiễm nhưng lòng tin ấy là pháp hữu lậu luôn sanh diệt nên là kim sắc. Nêu cõi ở phương đông trước vì phương đông là nơi để vạn vật sinh sôi nảy nở. Cũng thế, mười tín là điều kiện đầu để tu tập các hạnh. Song đó không phải là pháp thật, chỉ là hình ảnh biểu hiện thể dụng của pháp tánh như rồng chúa,

bò chúa biểu hiện oai đức của Phật.

Hỏi: phương đông là biểu trưng của vị tín vì tín là điều kiện đầu để tu tập các vị. Song hành kim ở phương tây. Vì sao ở đâu lại nói cõi kim sắc ở phương đông, là pháp thân là trí Bất Động?

Đáp: điều này trong kinh đã nói rõ. Vì lòng tin là bào thai, mười trụ là đứa trẻ. Hành kim vào tháng một là bào, tháng hai là thai, tháng ba là hình người, tháng bốn sanh giờ tỵ, tháng năm nuôi giờ ngọ, tháng sáu ẳm bồng giờ mùi, tháng bảy là tướng, tháng tám là vua, mười tín là thai nên mượn phương đông để biểu hiện. Các phương tây, nam, bắc bốn góc là sư tăng trưởng của tín. Đây chỉ là ví dụ cho dễ hiểu. Như Văn Thù dạy: ngày xưa lúc làm Bồ-tát, Thế Tôn mượn các luận thuyết địa vị để chúng sanh hiểu tu và truyền bá. Kẻ hậu học nên hiểu đâu là dụ, đâu là thật như dùng lưới bắt cá, cá không phải là lưới. Nếu không có lưới thì không có cá. Kinh chép: nơi nào cũng là cõi kim sắc, ở đâu cũng có Văn Thù, Phật Bất Động Trí vì pháp thân ngay trong thân tâm của chúng sanh. Cõi kim sắc là lòng tin vì lý của lòng tin là tên của cõi nước và cũng nhờ lòng tin nên không đắm nhiễm như cõi Liên Hoa ở phương tây. Cõi kim sắc là nhân đầu của tín. Các cõi ở phía nam, tây... là dụng của tín. Ở đây có mười nhân mười quả. Mười quả là mười Đức Phật tên trí, mười nhân là mười Bố tát Văn Thù, Giác Thủ... lợi ích trong nhân là quả của nhân, mười cõi nước là pháp tu tập. Danh hiệu Phật: Bất Động Trí là trí căn bản của Phật chúng sanh. Phần này trả lời câu hỏi: sự an trụ và cõi nước của Phật. Chín Đức Phật sau cũng từ trí này, các Đức Phật mười phương cũng thế. Tu tập năm vị, thành tựu chánh giác, cõi Phật, oai đức trang nghiêm là thần thông của Như Lai. Tên Bồ-tát: Văn Thù, là trí vi diệu không tánh của các Đức Phật mười phương. Các Đức Phật dùng trí ấy phân biệt các pháp thành tựu chánh giác. Văn Thù là thầy, me Phật. Nếu không có trí này, dù tu pháp giải thoát cũng chỉ đạt quả nhị thừa hay Bồ-tát cõi tịnh, không thành Phật. Vì thế vị tín tu tập năm vị thành Phật là nhờ Trí Bất Động ấy. Như Lai dù diệt độ, Văn Thù vẫn ở mãi trong đời. Sau khi trọn vẹn hạnh giác hóa, ngài sẽ thị hiện thành Phật ở hương Sơn (đây là giáo lý (một thừa). Kinh Hoa Nghiêm có câu: nơi nào cũng có Văn thù. Vì chúng sanh đủ trí ấy. Văn Thù là người thầy đầu tiên của vị tín nghĩa là tin tâm mình đủ trí vi diệu, Phật chúng sanh là một. Trong các kinh Văn Thù là pháp thân trí vi diệu, Phổ Hiền là dụng của trí. Hai vị là thể dụng của pháp Phật thị hiện hóa thân đem lại lợi ích cho chúng sanh. Chúng sanh phát tâm tu học là tu pháp ấy, đủ hạnh lợi mình lợi người, Văn Thù và các Bồ-tát ở núi Thanh

Lương phía đông bắc biểu hiện ba ý:

1) Dạy chúng sanh vui tu pháp lành.

2) Bồ-tát thường ở đời.

3) Tùy thuận chúng sanh chỉ dạy giáo pháp.

Phía đông bắc là cõi Diêm phù, núi Thanh Lương ở Trung Hoa (tư duy) vì người cõi này thường suy xét quán chiếu. Đông bắc thuộc quẻ cấn, cấn là trai út, là thiếu nhi, ở vào giờ sửu dần. Bồ-tát Văn thù thường hiện thân thiếu nhi nhập vị tín, thấy đạo, phát khởi trí vi diệu. Lại như lên đến đỉnh núi vì vị tín hiểu các pháp trống không, trí vi diệu sanh khởi. Sửu là tín, dần là thấy đạo, mão, thìn, tỵ là tiến tu, ngọ là trung đạo, mùi thân dậu tuất hợi là vào đời độ sanh. Tý là thầy, quẻ khảm là vua, thầy. Như thầy chỉ dạy pháp tắc. Vua thường ở phía bắc là biểu hiện oai đức. Số đại chúng: như số bụi trong mười cõi Phật, là hạnh nguyện rộng lớn. Đại chúng đến nơi kính lạy là sự tôn kính giữa thầy trò. Hóa hiện tòa ngồi ở phương đông. Tên tòa: Liên Hoa Tạng sư tử. Liên Hoa: không đắm nhiễm, là quả của hạnh vì hạnh pháp thân không nhiễm thế gian, có khả năng tạo quả lý trí thanh tịnh, nhân quả hỗ trợ cho nhau. Tạng: chứa dùng lý trí pháp thân vào đời tùy thuận độ sanh, đủ vô số công đức. Sư tử là dùng thân trí không sanh diệt vào đời độ sanh, không sợ sanh tử. Đại chúng an tọa, thể của tòa là pháp giới, nghĩa là phàm phu nhập pháp giới, tinh tấn tu tập thành tựu lòng tin. Đó cũng là tòa của tất cả các Đức Phật. Vị tín tinh Đức Phật nơi tâm, tin tấn tu tập. Phần này có hai ý: 1) Chu vi tòa; 2) Bồ-tát an tọa trong tư thế nào.

Chu vi tòa: phẩm pháp giới chép: tòa lớn ngang pháp giới, vì thể của tòa là tánh không nương tựa, không loạn định. Bồ-tát an tọa trong tư thế kiết già hiểu các pháp thế gian có từ pháp giới là kiết. Một là tất cả là già. Kiết già là tướng oai nghi an định không khuynh động. Đây là mười Ba-la-mật trong thể thí Ba-la-mật đoạn hai (4 hàng) phân thành 10 ý như trước, phương hướng: phương nam, nam là đúng, mặt trời, sáng, hư không, quẻ ly trống ở giữa như mười tín quán thuần thục pháp không. Văn Thù là người thầy đầu tiên dạy chúng sanh phát lòng tin như dạy Thiện Tài phát lòng tin ở phía đông thành giác lại đi về phía nam cầu học các thiện tri thức. Khi lạy Phật, chúng ta cũng thường đọc nam mô... Trong bốn đế, đông tây là khổ tập, nam bắc là diệt đạo. Song pháp không có phương hướng, đó chỉ là ví dụ dẫn dắt chúng sanh phát lòng tin, nếu không chúng sanh khó hiểu pháp tánh. Như phần sau của phần này có câu: lúc là Bồ-tát... (như trước). Nam mô là chánh thuận,

thuận lý hư không, Phật là người hiểu lý trống không. Khoảng cách (như trước). Tên cõi nước: Diệu sắc, vì tín thứ hai tăng trưởng lòng tin, hiểu rõ pháp trống không. Tên Phật: Vô Ngại Trí, từ thể trí Bất Động tu tập tăng trưởng lòng tin. Trí Vô Ngại là Đức Phật nơi tâm, không phải Phật ngoài tâm. Phật, chúng sanh đều có trong pháp giới, một trí huệ, một tâm. Tên Bồ-tát: Giác Thủ dùng trí phân biệt đúng sai là tự giác, lại giác ngộ chúng sanh. Bồ-tát này hiến ba pháp:

1) Thân tâm mình là pháp giới thanh tịnh không nhiễm ô.

2) Tánh thân tâm không phân biệt chủ thể khách thể.

3) Tâm mình đủ trí vi diệu phân biệt đúng sai.

Đây là tự giác, nghĩa là tự tu thành tín vị. Nếu thấy Phật giác ngộ, mình không có khả năng giác ngộ là chưa tin. Số chúng, đại chúng đến nơi kính lạy, tùy phương. Hóa hiện tòa (như trước). Tên tòa có nghĩa là người thành tựu lòng tin ở trong sanh tử nhưng không sợ. Đại chúng an tọa (như trước). Vị này chuyên tu giới Ba-la-mật, chín Ba-la-mật khác là thứ yếu.

❧