Đại Tập 130 · Bộ Kinh Sớ XVI · Số 1739 (Quyển 11–40)

Tân Hoa Nghiêm Kinh Luận - Quyển 19

TÂN HOA NGHIÊM KINH LUẬN

QUYỂN 19

21. Phẩm: MƯỜI HẠNH

Phẩm này cũng có ba phần: Tên phẩm: mười hạnh, pháp của mười hạnh. Nghĩa phẩm: mười hạnh được nói ở cõi Dạ Ma ( nghĩa Dạ Ma như trước) Bồ-tát biết sở thích của chúng sanh nên kịp thời đáp ứng. Người chưa được độ, Bồ-tát tạo duyên được độ. Hai phẩm trước khen ngợi việc lên cõi Dạ Ma. Phẩm này nói pháp mười hạnh. Nghĩa văn có hai ý: Ý kinh, nghĩa văn. Ý kinh: phẩm này có 14 đoạn:

1) (25 hàng) các đức Phật công đức lâm ủng hộ Bồ-tát công đức lâm.

2) (43 hàng) pháp của hạnh hoan hỉ.

3) (42 hàng) hạnh nhiêu ích...

Tất cả có 15 đoạn kệ, hai đoạn văn xuôi:

1) Mặt đất chấn động, trời người cúng dường.

2) Bồ-tát công đức lâm quán sát đại chúng nói kệ.

220 hàng kinh tiếp theo là phần nói kệ khen ngợi.

- Phần các đức Phật công đức lâm ủng hộ Bồ-tát công đức lâm có bốn đoạn:

1) Tên tam muội.

2) Số lượng Phật.

3) Sự gia hộ của Phật.

4) Nguyên nhân nhập định.

Tên tam muội: Thiện tư duy, tam muội: đoạn trừ hôn trầm trạo cử, tên khác của định. Thiền có bốn: thiền của phàm phu, thiền quán sát nghĩa, thiền quán pháp chơn như, thiền Như Lai. Tam muội thiện tư duy là thiền quán sát nghĩa: thẩm định, quán sát các pháp, chánh niệm suy xét an lập pháp, làm khuôn mẫu cho đời sau. Số lượng Phật: vô số Phật bằng số bụi trong vạn cõi Phật. Đối với kẻ mê tâm cảnh thì vô minh như bụi trần, đối với người tỏ ngộ thì công đức trí huệ khôn lường. Tâm như

pháp giới. Bồ-tát nhập định: phước đó như Phật, được Phật gia hộ. Sự gia hộ của Phật, có sáu:

1) Dùng lời khen ngợi;

2) Dùng nguyện lực Tỳ-lô-giá-na.

3) Dùng thần lực Tỳ-lô-giá-na.

4) Sức căn lành của Bồ-tát.

5) Phật trao mười trí.

6) Các đức Phật đưa tay xoa đầu, an ủi, khuyên thuyết pháp.

Phần sau là phần Bồ-tát công đức lâm xuất định nói pháp mười hạnh. Thể của mười hạnh là mười Ba-la-mật.

Hạnh hoan hỉ chuyên tu thí Ba-la-mật gồm 43 hàng, phân thành năm đoạn:

1) (9,5 hàng) hành thí Ba-la-mật và tu học Pháp Phật.

2) (10,5 hàng) thấy người nghèo khổ Bồ-tát nguyện sanh trong nhà giàu, dùng tài vật thân mạng bố thí.

3) (8,5 hàng) trong kiếp đói khát, Bồ-tát hiện thân to lốn để bố thí.

4) (6,5 hàng) biết chơn nhưng không vọng tưởng (bố thí không phân biệt).

5) (7,5 hàng) thấy thân chúng sanh giả tạm, Bồ-tát nguyện được thân chân thật để tạo sự an ổn cho chúng sanh.

Hạnh Nhiêu ích: chuyên tu giới Ba-la-mật gồm 42 hàng, phân thành 5 cột:

1) (6 hàng) không đắm nhiễm năm trần.

2) (8 hàng) Ma vương đem thiên nữ dụ dỗ nhưng không thành;

3) (8 hàng) Bồ-tát không não loạn chúng sanh bằng dục;

4) (13 hàng) Tự tiều phục mình, thuyết pháp độ sanh;

5) (6 hàng) Đạt hạnh vượt trên thế gian, thâm nhập trí lớn.

Hạnh vô vi nghịch: chuyên tu nhẫn Ba-la-mật gồm 30 hàng, phân thành ba đoạn:

1) (5,5 hàng) không hại mình người, nhẫn nhục nhu hòa.

2) (13,5 hàng) kham nhẫn trước mọi sự thương tổn.

3) (10,5 hàng) Bồ-tát quán pháp không, thành tựu hạnh nhẫn.

Hạnh Vô khuất nhiễu: chuyên tu tinh tấn Ba-la-mật gồm 37,5 hàng, phân thành ba đoạn:

1) (22,5 hàng) Bồ-tát tinh tấn không cầu lợi ích, an lạc nơi thế gian. Chỉ cầu trí nhứt thiết của Phật.

2) (6 hàng) vì độ sanh Bồ-tát vào địa ngục chịu khổ.

3) (8,5 hàng) vì đem lại lợi ích cho chúng sanh, Bồ-tát chịu khổ vô số kiếp.

Hạnh ly si loạn: chuyên tu thiền Ba-la-mật gồm 49 hàng, phân thành sáu đoạn:

1) (10 hàng) Với chánh niệm, Bồ-tát vào sanh tử đem lợi ích cho chúng sanh nhưng không si loạn.

2) (9,5 hàng) Bồ-tát nghe nhớ chính xác.

3) (7,5 hàng) Với chánh niệm, Bồ-tát thảng nhiên trước mọi sự khen chê.

4) (8,5 hàng) Nghe pháp độ sanh không chướng ngại.

5) (5 hàng) Quán âm thinh không thể tánh.

6) (9,5 hàng) Thân khẩu ý thanh tịnh, hiểu rõ các pháp cùng một thể tánh.

Hạnh Thiện hiện: chuyên tu Bát-nhã Ba-la-mật gồm 40 hàng phân thành bốn đoạn:

1) (10,5 hàng) giới trí không tánh thị hiện mọi phương tiện độ sanh.

2) (10 hàng) Bồ-tát hiểu rõ các pháp không thể tánh, không nương tựa nên làm nơi nương tựa cho chúng sanh.

3) (11 hàng) Thệ độ chúng sanh.

4) (9 hàng) Chưa độ hết chúng sanh, không an trụ nơi Niết-bàn.

Hạnh Vô trước: chuyên tu phương tiện Ba-la-mật gồm 55 hàng, phân thành sáu đoạn:

1) (12,5 hàng) Bồ-tát trang nghiêm cõi Phật, cúng dường Phật nhưng không chấp.

2) (15 hàng) Bồ-tát cúng dường Phật, phụng sự Phật.

3) (11 hàng) Quán khổ chúng sanh, tăng trưởng lòng từ.

4) (9,5 hàng) Bồ-tát luôn ở trong sanh tử, độ thoát chúng sanh.

5) (9 hàng) Giáo hóa chúng sanh, quán pháp huyễn hóa.

6) (7,5 hàng) Thấy chúng sanh chưa được độ thoát, Bồ-tát nguyện sanh về cõi ấy.

Hạnh Nan đắc: chuyên tu nguyện Ba-la-mật gồm 70 hàng, phân thành sáu đoạn:

1) (4 hàng) mười pháp lành.

2) (8,5 hàng) Ở trong đau khổ nhưng không chán ghét.

3) (10 hàng) Không xa bỏ, không tham đắm nơi cảnh giới của chúng sanh.

4) (14 hàng) Bồ-tát thường vào đời độ sanh.

5) (9,5 hàng) tự tại thuyết pháp, không chấp trước.

6) (14,5 hàng) hành hạnh Bồ-tát không cầu quả báo.

Hạnh Thiện pháp: chuyên tu lực Ba-la-mật, có năm đoạn:

1) (12 hàng) mười vô tận biên.

2) (9,5 hàng) hiện thân thành Phật, biện tài không ngại.

3) (16,5 hàng) thị hiện thành Phật ở khắp nơi.

4) (6,5 hàng) mười thân tự tại.

5) (9 hàng) là nơi nương tựa của tất cả chúng sanh.

Hạnh Chơn thật: chuyên tu trí Ba-la-mật, có ba đoạn:

1) (10 hàng) Bồ-tát học hạnh chơn thật của Phật, đạt mười trí Phật;

2) (16,5 hàng) Dùng nguyện lực độ sanh, không sống trong Niết- bàn.

3) (16 hàng) Thân rộng lớn, biết căn tánh, tùy thuận độ sanh.

Phần mặt đất chấn động... gồm 15 hàng, phân thành ba đoạn:

1) (5,5 hàng) mặt đất chấn động, trời người cúng dường.

2) (1,5 hàng) mười phương đều như vậy.

3) (8 hàng) Bồ-tát công đức lâm ở mười phương đều đến chứng minh. vô số Bồ-tát công đức lâm: hạnh nguyện rộng lớn, công đức khôn lường, là quả của vị này. Số lượng... trí thông đạt các pháp, sự rộng lốn của công đức hạnh nguyện. mười hạnh được nói trong một thời điểm, không trước sau, nhanh chậm. mười hạnh được xây dựng trên thể dụng của pháp giới. Phần khen ngợi pháp có bảy hàng nêu mười tánh cùng khắp.

———

22. Phẩm: MƯỜI VÔ TẬN TẠNG

Phẩm này cũng có ba phần: Tên phẩm: tên của mười tạng được căn cứ theo pháp. Nghĩa phẩm: mười vô tận tạng là pháp làm cho mười hạnh không đoạn tuyệt và là pháp hướng đến mười hồi hướng. Nghĩa văn: gồm ý kinh, nghĩa văn. Ý kinh: 11 đoạn:

1) (28,5 hàng) Tên mười vô tận tạng và mười pháp tin (phần này được chia thành sáu ý nhỏ: 1) (4 hàng) tên 10 đoạn; 2) (5,5 hàng) mười pháp tin. 3) (7,5 hàng) Nghe pháp tin hiểu không sợ; 4) (5,5 hàng) biết khoảng thời gian Phật ra đời... nhập diệt là một; 5) (5 hàng) đạt tín vị, sanh trong nhà Phật, tùy thuận phương tiện; 6) (1,5 hàng) thành tựu lòng tin, diễn giảng pháp Phật).

2) (28,5 hàng) Tạng giới thứ hai của Bồ-tát (phần này có ba ý:1/

(3,5 hàng) tên 10 giới; 2/ (21 hàng) các giới; 3/ (4,5 hàng) Bồ-tát giữ giới).

3) (13,5 hàng) có hai ý: 1/ (12 hàng) đoạn tâm không khổ thẹn, đủ hạnh hổ thẹn; 2/ (1,5 hàng) đủ hạnh hổ thẹn, thuyết pháp cho chúng sanh.

4) (12 hàng) Giới xấu hổ (có ba ý: 1) (3,5 hàng) năm dục tăng trưởng lòng tham; 2) (7,5 hàng) biết chúng sanh bị năm dục trói buộc, Bồ-tát đoạn trừ tâm tham dục; 3) (1,5 hàng) thuyết pháp chân thật cho chúng sanh).

5) (54,5 hàng) Văn Tạng (có ba ý: 1) (4 hàng) tên mười pháp có, không; 2) (26,5 hàng) mười pháp có, không như 12 duyên, vì có vô minh nên có hành; không thức thì không danh sắc; có ái nên có khổ không hữu thì không sanh, thức ái đều do vô minh sanh. Khi hiểu rõ chúng không thật có thì 12 duyên đoạn diệt nhưng trí không sanh diệt chỉ dùng trừ bệnh chấp. Trí ấy không nương tựa, không hình sắc, không tạo tác nhưng thông đạt tất cả, không suy xét nhưng thể hiện, không tạo tác nhưng thành tựu. Người tu học trọn vẹn hai pháp chỉ quán thì mới thông đạt. mười pháp sau đều là lời dạy của Phật; 3) (4 hàng) biết chúng sanh không có trí hiểu rộng, Bồ-tát cầu học rộng thuyết pháp độ sanh).

6) (93 hàng) phân hai ý: (1/ (3 hàng) tên mười pháp ý; 2/ mười pháp thí).

7) (30 hàng) phân năm ý: (1/ (11 hàng) hiểu đúng thật khổ của pháp thế xuất thế; 2/ (3 hàng) pháp do duyên sanh không thật có; 3/ (6 hàng) thọ tưởng hành không có thể tánh thành hoại; 4/ (8 hàng) 10 bất khả tận; 5/ (1,5 hàng) tài thuyết giảng).

8) (27 hàng) phân hai ý: (1/ (18 hàng) đạt pháp chánh niệm rộng lớn, 2/ (9 hàng) đạt mười chánh niệm, hiểu đúng các pháp).

9) (14 hàng) phân hai ý: (1/ (11,5 hàng) nghe và thọ trì vô số pháp; 2/ (2,5 hàng) pháp rộng lớn của vị này chỉ Phật hiểu được).

10) (24 hàng) phân ba ý: (1/ (12 hàng) Bồ-tát hiểu rõ tạng rộng lớn; 2/ (10 hàng) mười tạng rộng lớn; 3/ (2 hàng) bài biện luận).

11) (8 hàng) mười tạng là pháp thành tựu mười hồi hướng, là pháp trọn vẹn mười hạnh.

mười hồi hướng cũng có ba phần: lên cõi Đâu Suất là phần tựa, hai phần sau là phần chính, mặt đất chấn động, trời người cúng dường là phần kết.

———

23. Phẩm: LÊN CÕI ĐÂU SUẤT

Phẩm này cũng có ba phần: Tên phẩm: lên cõi Đâu suất (trời biết đủ). Nghĩa phẩm: mười trụ, mười hạnh thành tựu hạnh xuất thế và trí huệ Như Lai. Vị này thành tựu tâm bi của Như Lai, vào đời độ sanh, hiểu rõ thế gian, xuất thế gian không phải một, không phải hai. Tâm bi ở các vị có sự khác nhau. mười trụ, mười hạnh tu tập cả trí bi nhưng phần nhiều là tu hạnh xuất thế, vị này, trọn vẹn hạnh xuất thế chuyên tâm vào đời độ sanh. Tâm bi của mười địa sâu rộng hơn. Vì thế trong mười thiện tri thức của mười địa có đến chín thiên nữ. Vì sao mười hồi hướng được nói ở cõi này? mười trụ được nói ở núi Tu Di vì mười trụ sanh trong nhà Phật, an trụ trí Phật, không thoái chuyển. mười hạnh được nói ở cõi Dạ ma vì mười hạnh không chấp trước. mười hồi hướng được nói ở cõi này, vì tuy không rời cõi dục, ở trong sanh tử nhưng luôn biết đủ, không tham đắm. Vì đem lại lợi ích cho chúng sanh, vị này tu tập cả trí lẫn bi, dung hợp chơn tục, ở trong sanh tử nhưng không rời Niết-bàn. Đó là biểu hiện cho sự tăng tiến, không phân biệt đến đi qua lại, trí bi cùng khắp không trong ngoài. Đó là nơi ở của Bồ-tát một đời thành Phật. Người vừa phát tâm sanh trong nhà trí Phật, hành hạnh từ bi bằng trí Phật là viên mãn quả Phật, trang nghiêm hạnh quả là Phật Hoa Nghiêm. mười địa, địa mười một đều có từ mười trụ, mười hạnh, mười hồi hướng. Vì vậy lúc mới nói mười địa không có sự cúng dường khác. mười địa là nuôi lớn trí bi. Nghĩa văn có hai: ý kinh, nghĩa văn. Ý kinh: gồm 11 đoạn:

1) Thấy Phật đến, vua cõi Đâu suất và chư thiên trang nghiêm bảo tòa.

2) Vua và chư thiên nghinh đón Phật.

3) Chư thiên cung kính cúng dường Phật.

4) Chư thiên, Bồ-tát thấy thần lực lợi sanh của Phật.

5) Như Lai phóng ánh sáng chiếu khắp mọi nơi.

6) Như Lai thị hiện độ sanh bằng trí nhứt thiết chủng.

7) Vua Đâu suất thỉnh Phật vào điện, Phật nhận lời.

8) Như Lai dùng thần lực trang nghiêm cung điện đẹp hơn cung điện của chư thiên.

9) Mười đức Phật vào điện.

10) Mười phương vang tiếng khen ngợi Phật.

11) Như Lai an tọa, Bồ-tát mười phương đều đến đó.

Nghĩa văn: đoạn một được chia thành bảy ý:

1) (3 hàng) trọn vẹn trí thân.

2) (2 hàng) trí thân Như Lai cùng khắp, không đến đi.

3) (7 hàng) vua Đâu suất bày tòa ngồi.

4) (111,5 hàng) vô số sự trang nghiêm.

5) (76 hàng) Bồ-tát thâm nhập pháp, tám bộ chúng trang nghiêm cung điện.

6) (6 hàng) cung điện bảo tòa được trang nghiêm bằng mười pháp lành.

7) (5 hàng) mười phương đều như vậy.

Hỏi: mười trụ chỉ có chư thiên nghinh đón Phật, mười hạnh có chư thiên và Bồ-tát, ở đây có tám bộ chúng và vô số Bồ-tát, vì sao mười địa không có nghinh đón?

Đáp: mười trụ là người vừa sanh vào nhà trí Phật, chưa thấy đạo, là phàm phu chưa đạt Thánh vị; mười hạnh là người vào dòng Thánh. Song mười trụ mười hạnh phần nhiều là tu pháp xuất thế, vào đời nhưng chưa được tự tại. mười hồi hướng là người dung hợp bi trí, hiểu rõ thế - xuất thế là một, thành tựu từ bi độ thoát mọi loài. mười địa chỉ là sự rộng lớn, kiên cố của mười hồi hướng chẳng có pháp nào khác. Trí của mười địa chỉ là pháp vi tế của mười hồi hướng. Câu: cõi nước mười phương đều có Phật: trí cùng khắp. Không rời cội bồ đề, cõi Dạ ma lên cõi Đâu suất: vì tánh của trí bồ đề không nương tựa, có khắp mười phương, nhưng không đến đi, không dừng trụ, không thể nắm bắt, không thay đổi biến động, không tịch loạn, không tạo tác nhưng ứng hiện khắp nơi, độ thoát chúng sanh. Vua Đâu suất thấy Phật đến: mười hạnh hướng đến mười hồi hướng. Trang nghiêm bảo tòa: hội nhập trí bi như mười trụ dùng tam muội hiển hiện trí Phật; ở mười hạnh, bảo tòa được thiết lập bằng pháp thân không hình tướng. Hóa hiện tòa sen báu: vào đời nhưng không nhiễm. Vị hồi hướng thành tựu tâm bi vào đời độ sanh. Bày tòa ngồi: với lòng từ bi, Bồ-tát vào đời chỉ dạy chúng sanh tu pháp lành đạt quả bồ đề. Bồ-tát độ sanh không mong cầu sự giải thoát riêng mình. Thể của tòa bằng ma ni: lòng bi vào đời không nhiễm. Tòa sư tử: Như Lai là người không sợ. Tòa được làm bằng bái vật cõi trời: quả của hạnh trí bi. Được Như Lai gia hộ: vì từng tu tập pháp lành, đạt thần lực phước trí như Phật. do vô số căn lành sinh ra: quả của hạnh nguyện bi trí. Có từ pháp thanh tịnh của Như Lai: hạnh được hành bằng trí nên thanh tịnh. Trăm vạn ức bậc cấp bao quanh: sự tăng tiến; trăm vạn ức lưới báu: thuyết pháp thanh tịnh; trăm vạn ức trướng hoa: hạnh nguyện rộng lớn; trăm vạn ức rèm báu: trí quán chúng

sanh; trăm vạn dây báu: lòng bi thương đời; trăm vạn ức long báu: quả của năm phần hương; dây hoa rũ khắp hương thơm ngào ngạt: lòng thương yêu chúng sanh... tất cả đều biểu hiện cho lòng từ bi độ thoát chúng sanh. Chư thiên hầu hạ: tu hành hạnh nguyện; xung quanh luôn có người hầu: Bốn nhiếp pháp và bốn tâm rộng lớn; trăm vạn ức y báu: bi trí độ sanh không ngừng; lầu gác trang nghiêm: trí quán sát; trăm vạn lưới ma ni: thuyết pháp thanh tịnh... Tất cả đều là quả của hạnh nguyện bi trí. Lưới: lý trí hạnh giáo; lầu gác: trí quán sát; điện: trí độ sanh; cung: lòng thương vô bờ; tòa: pháp không, đủ bi trí... mỗi pháp đều thể một hạnh nguyện. Hãy suy xét sẽ rõ. Tần bà trướng: thân ảnh, ánh sáng của trướng này có thể soi rõ mọi ảnh tượng. Tần bà la hương: ánh sáng của hương này biểu hiện mọi ảnh tượng, cũng có màu đỏ như quả tần bà. A lâu na hương: màu như tia sáng mặt trời; Câu tô ma hoa: tên chỉ cho tất cả các loài hoa, một loại hoa có màu trắng như đồng tiền, gần giống hoa cúc trắng. Lầu gác diên mậu: lầu gác nối liền. Bảo tất để già: tướng trước ngực Phật, còn gọi là Kiếp A tất để già: Kiếp: vui; A tất để già: có, người có tướng này là có niềm vui. Lạc bảo thiên mâu đà la: tên khác của trống trời. A ca ni trá thiên: trời sắc cứu cánh, là cõi trên cùng của cõi sắc. 40 Bồ-tát thấy tòa trang nghiêm quán pháp nhập pháp: tăng tiến là cảnh trang nghiêm; 40 chúng: mười trụ, mười hạnh, mười hồi hướng, mười địa. Vị trời này tu tập pháp của 40 chúng trên, thành tựu hạnh Phổ Hiền. 16 vua: những bậc quân chủ của hai cõi dục, sắc. Pháp của mười hồi hướng cùng khắp ba cõi. Với trí bi rộng lớn, Bồ-tát vào đời độ sanh tự tại như vua. Trăm vạn ức thiên vương: sự tự tại; long vương quán sát: biết căn tánh, thuyết pháp tự tại; Dạ Xoa chắp tay: gìn giữ tự tại; càn tháp bà vương phát lòng tin thanh tịnh: thuyết pháp đem lợi ích cho chúng sanh; trăm vạn ức A-tu-la vương đoạn trừ tâm cao ngạo: vào đời độ sanh bằng tâm từ bi khiêm cung; trăm vạn ức ca lâu na vương ngậm dây lụa trắng: từ bi thương yêu chỉ dạy chúng sanh; trăm vạn ức khẩn na la vương vui mừng: dùng pháp lạc tạo mọi vui thích cho chúng sanh; trăm vạn ức Ma-hầu-la-già-vương vui mừng chiêm ngưỡng: cung kính; trăm vạn ức vua cúi đầu đảnh lễ: bốn thiên vương cai trị dân chúng bằng chánh pháp, cai trị cả rồng, thần, quỷ, địa ngục; trăm vạn ức vua Đao lợi chăm chú nhìn: định tâm cầu đạt mười trụ; trăm vạn ức vua cõi Dạ ma vui vẻ tán thán hay như tiếng ca của thế gian: vui tu mười hạnh; trăm vạn ức cõi Đâu suất đảnh lễ: lòng từ bi không mệt mỏi; trăm vạn ức vua cõi Hóa lạc cúi đầu đảnh lễ: sự cùng tột của bi trí; trăm vạn ức vua cõi Tha hóa cung kính chắp tay: dung hợp bi trí, sanh tử Niết-

bàn; trăm vạn ức vua Phạm Thiên chuyên tâm quán sát: trừ chủng tử vi tế; trăm vạn ức vua Ma-hê-thủ-la cung kính cúng dường: viên mãn pháp thân bi trí; trăm vạn ức: hạnh nguyện bi trí rộng lớn; trăm vạn ức Bồ-tát khen ngợi vì mười sáu Thiên vương đều hành hạnh Bồ-tát; trăm vạn ức thiên nữ chuyên tâm cúng dường vì mười sáu Thiên vương đều hành hạnh từ bi không đắm nhiễm; trăm vạn ức trời đồng nguyện vui mừng: các vị trời cõi dục ngày xưa cùng phát thệ nguyện. Đó cũng là hạnh nguyện giống nhau của Phật và vị này; trăm vạn ức trời từng sống chung cùng khen ngợi: mười hồi hướng đủ hạnh nguyện bi trí như Phật. Hai mươi Thiên chúng từ phạm thiên đến A-ca-ni-trá thiên là bao hàm chúng sanh cõi sắc (chư thiên cõi vô sắc còn hôn trầm, trạo cử, chưa phát tâm vào đời độ sanh). A-ca-ni-trá thiên thuộc cõi sắc. Hai mươi Thiên chúng: hạnh đại bi của mười hồi hướng. Thiên: thanh tịnh, dùng bi trí vào đời độ sanh, tự tại không đắm nhiễm; cúi mình đảnh lễ: tôn kính Như Lai, từ bi khiêm cung như đất; trăm vạn ức Phạm Phụ thiên chắp tay ngang mày: kính Phật và bày tỏ sự vui mừng; trăm vạn ức Phạm chúng thiên vây quanh: cung kính tùy thuận Phật, tùy thuận độ sanh; trăm vạn ức Đại Phạm thiên khen ngợi công đức: khen ngợi Phật, khen ngợi chúng sanh có công đức như Phật; trăm vạn ức Quang thiên lạy Phật: kính Phật, lòng bi vào đời độ sanh bằng năm phần hương; trăm vạn ức Thiểu quang thiên khen ngợi viêc khó gặp Phật ra đời: kính lễ Thế Tôn, khen chúng sanh phát tâm bồ đề; trăm vạn ức Vô lượng quang thiên hướng về lạy Phật: kính Phật, giáo hóa chúng sanh, tin hiểu pháp Phật; trăm vạn ức Quang âm thiên khen ngợi việc khó gặp Như Lai: sự khó gặp Phật, khen chúng sanh hiểu chánh pháp; trăm vạn ức Tịnh cư thiên đến chỗ Phật: kính Phật, trọn vẹn bi trí độ sanh; trăm vạn ức Thiểu tịnh thiên thanh tịnh tâm ý cúi đầu lạy Phật: kính Phật, kính pháp; trăm vạn ức Vô lượng Tịnh thiên vì muốn gặp Phật nên xuống cõi dưới: kính Phật, từ bi cứu độ chúng sanh; trăm vạn ức chủng chủng thiên vui vẻ: hành mọi hạnh độ sanh; trăm vạn ức chư thiên suy xét: chư thiên cõi sắc và cõi dục; trăm vạn ức Bồ-tát, chư thiên trang nghiêm bảo tòa: pháp giới là tòa, vạn hành là trang nghiêm. Lại có mười chúng Bồ-tát, bốn chúng thiên vương; trăm vạn ức Bồ-tát Hỏa Thủ rải hoa: cúng Phật, hành hạnh không chấp, nhân cúng hoa đời trước; trăm vạn ức Bồ-tát Hương Thủ rải hoa: cúng Phật, năm phần pháp thân, nhân cúng hoa đời trước; trăm vạn ức Bồ-tát Man Thủ rải dây hoa: cúng Phật, nhẫn là thể của dây hoa, nhân cúng hoa đời trước... trăm vạn ức thiên tử rời cung điện đến chỗ bảo tòa: cúng Phật, trí hợp bi; trăm vạn ức thiên tử tịnh

tâm cúng Phật: cúng dường, dung hợp bi trí; trăm vạn ức Quí sanh thiên tử nâng bảo tòa: cúng Phật, tu hạnh tinh tấn Ba-la-mật; trăm vạn ức Quán đỉnh thiên tử dân bảo tòa: cúng Phật, sự tăng trưởng bi trí của mười trụ. Bốn thiên tử này là thiên tử cõi dục. Tử: từ, tu hạnh từ bi. Trăm vạn ức Bồ-tát tư duy giáo hóa chúng sanh... mười Bồ-tát thanh tịnh ba nghiệp, nhập trụ địa trang nghiêm pháp hội. Mọi sự trang ng- hiêm đều có từ căn lành. Đó là mười hồi hướng dùng trí hành bi, trọn vẹn từ bi, đi khắp sáu nẻo trời người tùy thuận căn tánh, thuyết giảng giáo pháp. Việc ấy không theo một trình tự nhứt định mà là tùy thuận thời cơ.

Phần cúng dường đón Phật có hai ý:

1) Thỉnh Phật vào cung.

2) Dùng trí giải thoát không nương tựa vào đời độ sanh như việc dùng tam muội nhập pháp chơn thật của các vị Thánh.

Mười hồi hướng dùng chánh trí thanh tịnh của mười trụ, mười hạnh hành đại bi. Trong pháp ba thừa mười trụ, mười hạnh, mười hồi hướng là phương tiện, mười địa là kiến đạo. Ở đây mười tín là phương tiện, mười trụ là kiến đạo, mười hạnh... địa mười một là tư lương. Theo ba thừa, trải qua A-tăng-kỳ kiếp mới thành Phật, Bồ-tát mười địa đạt ba ý sanh thân, chưa đạt trí sanh thân của Phật vì thế, ba hiền là tư lương, mười địa là gia hạnh, địa mười một là trọn vẹn hạnh Phổ Hiền, địa mười hai là quả Phật. Ở đây, trước thành Phật, sau hành hạnh, nghĩa là phải hiểu quả Phật mới hành bi nguyện. Với sự hiểu biết, bi trí đồng hành. Vì vậy thiên vương Đâu suất dùng phương tiện đại bi hỗ trợ trí Phật của mười trụ, mười hạnh. Các pháp bình đẳng không đầu cuối, bi trí cùng một thể tánh. Song vì ngôn ngữ không thể cùng đưa ra nên phải có trước sau. Thể của pháp không đầu cuối. Với người hiểu pháp, cảnh trí là một, xưa nay cùng một sát na, không trước sau nhanh chậm, dung hợp một nhiều. Từ vị này đến vị khác là xa thấy. Dung hợp bi trí là Phật vào điện. Dùng tâm thanh tịnh rải vô số hoa: cúng Phật, mười hạnh từ bi. Pháp hạnh có từ thân trời: trí thân và vạn hạnh. Đại chúng, thiên tử, thiên nữ vui vẻ đảnh lễ: dùng pháp độ sanh để chúng sanh được pháp lạc. Niềm vui của Bồ-tát là độ sanh cũng như niềm vui của người mẹ là làm cho con vui. Vô số Bồ-tát cung kính cúng dường vật quí hơn chư thiên cõi Đâu suất: hạnh trống rỗng hơn hạnh thế gian.

Phần chư thiên cúng dường đón Phật gồm 65 hàng, phân năm ý: thấy Phật đến: mười hạnh phát tâm bi của mười hồi hướng; đối diện Phật: khế hợp trí căn bản; bốn câu suy xét... nhập chánh vị; mười pháp

cúng dường... hạnh nguyện rộng lớn của thân.

1) (5,5 hàng) nhờ thần lực Phật chư thiên thấy Phật, nghinh đón Phật.

2) (4 hàng) chư thiên dùng áo đựng hoa cúng Phật.

3) (16 hàng) chư thiên cúng dường Phật.

4) (12 hàng) mười pháp cúng Phật.

5) (25 hàng) Bồ-tát ở cõi Đâu suất cúng Phật bằng hạnh Ba-la- mật.

Bồ-tát ở cõi Đâu suất là Bồ-tát đã an trụ vị hồi hướng. Bồ-tát từ noi khác đến Bồ-tát vừa nhập vị hồi hướng. 17 pháp cúng: bảo cái: từ bi, hỗ trợ bằng hạnh Ba-la-mật; hoa: trí huệ; trướng: dunghợp; y phục: nhẫn nhục; lưới chuông: thuyết pháp; tâm như huyễn: kiên cố vì không thành hoại... Đoạn này có 30 trăm vạn ức chúng cúng dường. 17 pháp cúng đều bắt nguồn từ pháp thân, trí huệ, Ba-la-mật... Pháp cúng ấy hơn vật cúng của chư thiên vì không phải là pháp hữu vi.

Phần bốn gồm 105 hàng: đại chúng thấy Phật tự tại lợi sanh.

Phần năm gồm 12 hàng, phân thành bảy ý:

1) (2,5 hàng) thấy cảnh giới trang nghiêm của Phật.

2) (2 hàng) nhờ thần lực Phật, tiếng kệ tự nhiên phát ra.

3) (2 hàng) Như Lai hiện thân tướng trang nghiêm.

4) (1,5 hàng) vô số Phật ra đời.

5) (1,5 hàng) thần lực rộng lớn của Như Lai.

6) (1 hàng) các việc đều có từ trí đức thù thắng của Như Lai.

7) (8 hàng) Như Lai phóng ánh sáng hiện pháp lành tập hợp đại chúng. Đó là việc Như Lai hiện cảnh giới để Bồ-tát nhập hạnh hồi hướng.

Phần sáu gồm 26,5 hàng, phân thành hai ý:

1) (13 hàng) Như Lai hiện thần lực trang nghiêm, vô số chúng sanh đạt lợi ích.

2) (13,5 hàng) Như Lai hiện sự tự tại, chúng sanh phát nguyện Bồ-tát.

Phần bảy gồm 13,5 hàng: thiên vương Đâu suất cúng dường, vì tạo lợi ích cho chúng sanh, Như Lai nhận sự cúng dường, mười phương đều như vậy.

Phần tám gồm 13,5 hàng, phân thành hai ý:

❧

Tân Hoa Nghiêm Kinh Luận - Quyển 20

TÂN HOA NGHIÊM KINH LUẬN

QUYỂN 20

Đoạn tám phân thành hai phần:

1) (8 hàng) Như Lai nhận lời vào điện, cung điện tự nhiên trang nghiêm hơn: đạt đức thù thắng như Phật.

2) (5,5 hàng) nhạc trời trỗi vang, chư thiên vui vẻ nói kệ, đạt pháp lạc.

Đoạn chín: Khen ngợi các đức Như Lai đến đại hội Cát tường: cát: đủ mọi phép lành; tường: đủ phước đức. Điện vàng: ánh sáng vàng rực, là pháp thân thanh tịnh. Điện Liên hoa: được trang nghiêm bằng các hoa sen. Điện Sơn vương: phước đức như núi, không phải trong điện có núi, như từ bảo trong kinh biểu hiện đức cao quí, không phải ngọc thật. Khen ngợi các đức Phật: chư thiên cõi Đâu suất nhớ đến căn lành xưa, đạo pháp giống nhau của các đức Phật, không thay đổi theo thời gian, trời ma, chúng sanh nương tựa, phát lòng tin tu tập. Đó là hạnh đức và tên gọi của các đức Phật.

Đoạn mười: Thiên vương Đâu suất khen ngợi Phật, mười phương đều như vậy.

Đoạn 11 phân thành hai phần:

1) (6,5 hàng) Như Lai an tọa, thuyết giảng giáo pháp.

2) (7 hàng) Bồ-tát mười phương đến đại hội, cung điện trang nghiêm hơn, chư thiên cõi Đâu suất cũng tập hợp. An tọa tòa sư tử: oai nghi của thế gian, sự dung hợp lý sự của mười hồi hướng. Tòa của Như Lai được làm bằng trí bì không ngại. Trí ấy không nương tựa, không tạo tác, rộng lớn như hư không, không đến đi nhưng tùy thuận hiện thân hóa độ. Đó là pháp thân thanh tịnh, diện dụng tự tại, an trụ trí nhứt thiết của Phật. Vì thể của trí không trong ngoài. Đó là cảnh giới của Phật. Cùng một thể tách như Phật: tánh không không ra vào. Mắt Phật sáng soi: trí hiểu các pháp không có không. Đủ oai đức đi khắp mọi nơi: lý trí không tạo tác, không nương tựa, phá trừ mọi chấp trước là oai đức; Trí ấy cảm động đến mười phương, tùy thuận hiện thân độ thoát là

đi khắp; cõi thế gian là chơn như: mọi nơi; độ thoát chúng sanh nhưng không chấp xưa nay đầu cuối: luôn luôn. Đủ thần thông lớn: trí không hình sắc, không nương tựa; thông: trí thông đạt tất cả. Với chúng đáng độ, Phật ứng thân độ: trí không đến đi trong ngoài, tùy căn tánh, chúng sanh cảm nhận được. Trang nghiêm thân bằng pháp không ngại của tất cả các đức Phật: trang nghiêm bằng y trí không ngại, bằng y báo chánh báo của Phật. Trí là nghiệp lành trang nghiêm thân và cảnh giới vì các pháp vốn đủ vô số công đức, ai cũng có 97 tướng tốt, chỉ vì vô minh che lấp thôi. Tạo lợi ích chúng sanh bằng y tâm rộng lớn được vô số tướng tốt (như trong kinh). Chánh báo ý báo của Phật được hình thành từ trí không nương tựa, không phân biệt mình người trong ngoài. Các pháp đan cài nhau như ảnh tượng trước trăm ngàn gương sáng, như lưới Đế Thích. Các pháp đều như vậy. Trong cảnh giới trí không có pháp hữu tình, vô tình. Thuyết pháp hợp thời cơ: hiểu căn tánh chúng sanh.

Hỏi: vì sao là Như Lai biết thời cơ? Vì tâm Như Lai và chúng sanh là một. Với sự hiểu biết, đức Phật thấy chúng sanh như Phật. Vì mê mờ, chúng sanh thấy mình khác Phật. Các đức Phật thành chánh giáo từ tâm trí chúng sanh. Vì không hiểu lý ấy nên chúng sanh là chúng sanh. Ngay cả lúc thành Phật, chúng sanh vẫn không hiểu lý ấy, lại cho rằng chúng sanh mê mờ. Vô số Bồ-tát từ các nơi đến: vô số hạnh nguyện tùy thuận căn tánh nhưng không ngoài trí sáng của Phật. Đại chúng thanh tịnh: không phân biệt bằng vọng thức. Pháp thân không hai: cùng tánh không tánh của Phật. Không nắm bắt: không chứng đắc. Tự tại thực hành hạnh Phật: trí không tạo tác đủ công dụng như Phật. An tọa: đạt pháp hồi hướng. Cung điện tốt đẹp: sự cảm ứng của trí. Vượt hơn chư thiên: quả của trí không thuộc tình thức, quả của Bồ-tát có từ hạnh nguyện. Tác giả nói kệ: “Bồ-tát trang sức dây hoa nhẫn, mặc áo hổ thẹn xoa hương giới, đi dù từ bi cứu chúng sanh, cờ phướn thiền định tâm không động, trí huệ phá trừ các tà kiến, dùng mọi phương tiện vào sanh tử, vui vẻ với hạnh độ chúng sanh, thuyết pháp chúng sanh được giải thoát”. Vô số Bồ-tát từ các nơi đến, vô số chư thiên cõi Đâu suất trang nghiêm cung điện rực rỡ. Ngoài ra cung điện còn được trang nghiêm bằng công đức của Phật và Bồ-tát. Đại bi trí huệ của hạnh nguyện ấy nuôi dưỡng phát huy tâm trí của người phát tâm thêm tự tại. Song thời gian, các pháp, trí huệ vốn không thay đổi như cây tre trước sau vẫn vậy, như đứa bé lúc sinh ra và lúc trưởng thành là một, mười hạnh... địa mười một là phương tiện nuôi lớn đạo pháp, nhưng người phát tâm chính là Phật. Một trụ trong mười trụ đủ công dụng của mười

trụ... địa mười một. Như ngựa, rồng con mới sinh ra là giống rồng ngựa lớn, chỉ có sức lực kém hơn. Bồ-tát vừa phát tâm tu trí như thật của Phật, sanh vào nhà trí Phật là như Phật nhưng thần thông oai lực chưa bằng nên cần được nuôi dưỡng phát huy bằng hạnh nguyện. Khi thành Phật, bi trí ấy không khác lúc phát tâm. Lang nữ tích tắc thành Phật như Thiện tài một đời thành Phật. một đời: không sanh. Có 10 không hạnh: thể của các uẩn; thể của kiến; không; tánh; thời gian; Niết-bàn sanh tử; tiếng pháp; trí phân biệt; tánh cùng khắp của thần thông; thân chúng sanh. vì thế mười hạnh... địa mười một là phương tiện nuôi lớn trí Phật của người phát tâm, không có sự phân biệt của vọng tình. Quả Phật với hạnh tư lương là một. Quả hỗ trợ hạnh để đạt hạnh không chấp; hạnh pháp của quả đủ công dụng. Trong ba thừa, Bồ-tát đạt ý sanh thân, chưa đạt trí nhứt thiết của Phật. Vì cho rằng trải qua bA-tăng-kỳ kiếp mới thành Phật. Ba hiền là tư lương, mười địa là kiến đạo. Kinh này hoàn toàn khác với ba thừa.

———

24. Phẩm: Ở CÕI ĐÂU SUẤT NÓI KỆ KHEN NGỢI

Phẩm này cũng có ba phần: Tác phẩm: mười Bồ-tát Kim Cang Tràng... từ các cõi Phật đến cung trời Đâu suất, hóa hiện bảo tòa, nói kệ khen ngợi bằng pháp mười hồi hướng. Ở cõi Phật khác: mười hạnh nhập mười hồi hướng. Nghĩa phẩm: mong thành tựu pháp mười hồi hướng. Nghĩa văn có hai: ý kinh, nghĩa văn. Ý kinh: 11 đoạn:

1) (52 hàng) mười Bồ-tát Kim Cang Tràng... từ các cõi đến cung trời Đâu suất thị hiện nhân quả giống nhau.

2) (10 hàng) Như Lai dùng pháp thật thị hiện quyền biến.

3) (10 hàng) thường xuyên gần gũi cúng dường Phật mới thực hành pháp Phật.

4) (10 hàng) tịnh tâm gặp Phật, nghe pháp.

5) (10 hàng) từ 1 thân Phật thị hiện vô số Phật.

6) (10 hàng) trí Phật không tạo tác, không nương tựa, không trong ngoài nhưng tùy thuận độ sanh.

7) (10 hàng) sự ứng hiện bằng trí không dụng công của Như Lai, tùy nghiệp duyên chúng sanh được cảm hóa.

8) (10 hàng) thân Phật không trong ngoài, tùy thuận chúng sanh ứng hiện.

9) (10 hàng) Như Lai dùng trí không tạo tác hiện thân độ sanh.

10) (10 hàng) Như Lai vượt trên tâm ý thức, chúng sanh không thể thấy Phật bằng tâm ý thức.

11) (10 hàng) thà chịu khổ không bỏ pháp Phật.

Mỗi Bồ-tát thuyết một pháp, thành pháp hồi hướng, có vị nói pháp có, chúng sanh chấp có; có vị nói pháp không, chúng sanh chấp không. Như phần kệ của Bồ-tát Tinh Tú Tràng: chúng sanh còn phân biệt; là Phật nói cõi nước; người hiểu rõ tánh pháp không thấy Phật cõi nước. Phần kệ của Bồ-tát Pháp Tràng: thà đời đời kiếp kiếp, chịu khổ của thế gian, không xa lánh chư Phật, luôn gặp Đấng tự tại. Hai bài kệ ấy đều thuộc biên kiến có không, chúng sanh trong mười phương nào khác với Phật? Nghĩa văn: đoạn một phân thành mười phần:

1) Các Bồ-tát tập hợp.

2) Tên của Bồ-tát.

3) Cõi nước của các Bồ-tát.

4) Tên các đức Phật mà các Bồ-tát phụng sự.

5) Các Bồ-tát an tọa, phóng ánh sáng hiện oai đức đem lại lợi ích cho chúng sanh.

6) Bồ-tát đạt pháp thân trí huệ đi khắp mười phương phụng sự các đức Phật.

7) Chúng sanh mười phương đều đến.

8) Như Lai phóng ánh sáng, chúng sanh mười phương thấy nhau.

9) Bồ-tát đã từng đạt pháp như Phật.

10) Mười phương đều như vậy.

- 50 hàng sau phân thành mười phần:

1) Bồ-tát mười phương tập hợp.

2) Tên Bồ-tát.

3) Cõi nước.

4) Nhân quả tên Phật.

5) Bảo tòa của mười Bồ-tát.

6) Nguyên nhân Bồ-tát phóng ánh sáng.

7) Vì sao Bồ-tát tự tại đi lại mười phương.

8) Ý nghĩa Như Lai phóng ánh sáng.

9) Bồ-tát phát tâm bằng cách nào?

10) Nhân quả tiến tu của các vị.

Bồ-tát mười phương đến: vô số Bồ-tát (pháp trí hơn vị trước). Từ vô số cõi nước đến: không hiểu pháp là ở cõi khác, đạt pháp là đến. Tên Bồ-tát: Kim Cang Tràng: kiên cố không khuynh động. Bồ-tát vào

đời bằng hạnh đại bi, phá từ phiền não chúng sanh nhưng trí huệ kiên định. mười hạnh là hạnh nhu hòa, mười hồi hướng là trí kiên cố tùy thuận từ bi phá trừ oán nghiệp. Bồ-tát này đi tu thí Ba-la-mật Bồ-tát kiên cố Tràng: đại bi là thể của giới; Bồ-tát Dũng Mãnh Tràng: đại bi là thể của nhẫn; Bồ-tát Quang Minh Tràng: đại bi là thể của tinh tấn, vào sanh tử độ sanh bằng trí; Bồ-tát Trí Tràng: dùng trí vào đời phá trừ hôn ám, đó là thể của định; Bồ-tát Bảo Tràng: thuyết pháp bằng bi trí; Bồ-tát Tinh Tấn Tràng: dùng phương tiện, biết căn tánh chúng sanh, vào đời nhưng không nhiễm. Bồ-tát Vô Cấu Tràng: tu nguyện Ba-la- mật, độ chúng sanh bằng trí nguyện thanh tịnh; Bồ-tát Tinh Tú Tràng: tu trí Ba-la-mật, thuyết pháp hàng phục tất cả. Tên cõi nước: Diệu Bảo: thuyết pháp lợi sanh. Diệu Lạc: tu giới bằng tâm bi, vào đời độ sanh, chúng sanh đạt pháp lạc. Diệu Ngân: pháp thân lý trí là thể của nhẫn, nhu hòa thanh tịnh. Diệu Kim: tinh tấn độ chúng không trái chơn lý, đạt phước trí. Diệu Ma Ni: pháp tánh thanh tịnh là thể của định. Diệu Ba Đầu Ma: (hoa sen đỏ) độ sanh bằng đại bi không đắm nhiễm. Diệu Ưu bát la hoa: (hoa sen xanh) hành bi bằng trí không nhiễm. Diệu Chiên đàn: thuyết pháp độ sanh. Diệu hương: trọn vẹn công đức bằng bi trí, đi khắp mười phương bằng trí không tạo tác, không thấy đến đi, tiếng pháp vang khắp không hình tướng, vào đời độ sanh bằng diệu dụng của lý trí cõi nước của thế gian là đất nước sông hồ, cõi nước của người trí là diệu dụng của trí đức. Tên Phật: ở chỗ các đức Phật tu hạnh thanh tịnh, tùy địa vị tu tập đạt quả Phật. Phật Vô Tận Tràng: tu thí Ba-la-mật; Phật Phong Tràng: tu giới Ba-la-mật, biết căn tánh giáo hóa chúng sanh; Phật Giải Thoát Tràng: quả của hạnh nhẫn, thành tựu hạnh nhẫn, mọi hạnh đều là hạnh giải thoát; Phật Oai Nghi Tràng: bậc thầy mẫu mực, độ sanh bằng oai nghi; Phật Minh Tướng Tràng: từ định phát huệ độ sanh; Phật Như Thường Tràng: dùng trí vi diệu của tánh không để thành Phật, chúng sanh cũng đủ trí ấy nhưng vì mê mờ nên chúng sanh không thấy. Tòa sư tử: độ sanh bằng pháp Phật. Bảo tòa: tòa được che bằng lưới báu; ở mười tín, bảo tòa là tòa hoa sen; ở mười trụ, tòa được làm bằng thể bi trí của Như Lai, là Tỳ-lô-giá-na; ở mười hạnh, tòa được làm bằng hạnh thanh tịnh; ở mười hồi hướng, bảo tòa là hạnh vào đời độ sanh không câu chấp, dùng giaó pháp độ thoát chúng sanh. Bồ-tát phóng ánh sáng: trí vào đời độ sanh như ánh sáng chiếu soi. Vì sao Bồ-tát đạt tự tại? Vì Bồ-tát đạt pháp thân thanh tịnh không nương tựa và trí thân cùng khắp. Khi thấy pháp, vô minh là trí huệ, đủ diệu dụng, thông đạt tất cả. Nơi Như Lai phóng ánh sáng: (mười tín, mười trụ, mười hạnh đã nói) ở mười

hồi hướng, Phật phóng ánh sáng ở đầu gối, vì đầu gối là nơi co duỗi tự của con người, cũng thế, mười hồi hướng dùng trí vào đời độ sanh tự tại không đắm nhiễm, sống trong sanh tử nhưng không rời Niết-bàn. Ở mười địa ánh sáng được phóng từ tướng long trắng giữa chặng mày Phật là ánh sáng của đạo. Bồ-tát phát tâm bằng cách nào? Từ vô minh tự tâm Bồ-tát phát tâm, đạt trí Đại Viên cảnh, đủ căn lành của đức Tỳ-lô-giá- na. Nê1u không đạt trí này thì không thành Phật, không thấy Phật. Nhân quả tiến tu của các vị: Bồ-tát Kim Cang Tràng là người hành pháp. Cõi Diệu bảo là pháp hành; Phật Vô Tận Tràng là quả. (Phần kệ như trong kinh)

———

25. Phẩm: MƯỜI HỒI HƯỚNG

Phẩm này cũng có ba phần: tên phẩm: mười hồi hướng, mười trụ là người sanh vào nhà Phật. Tuy đủ phương tiện Ba-la-mật thành tựu đại bi, nhưng chỉ mới xứng hợp chơn lý, phần nhiều là tu tâm xuất thế, tâm bi còn kém. Tỳ kheo Đức Vân ở núi Diệu phong - thiện tri thức của mười trụ - dung hợp hạnh trí nhưng có sự khác biệt. mười hạnh, Tỳ kheo Thiện Kiến nước Tam nhãn thiền hành trong rừng là dùng ba mắt trí, huệ, pháp quan sát đem lại lợi ích cho chúng sanh khiến chúng sanh được giải thoát. mười hạnh cũng phần nhiều là tu tâm xuất thế, tâm bi kém. Vào đời độ sanh là hạnh hồi hướng, là đưa chơn vào tục. Thiện tri thức của vị này là trưởng giả Thanh Liên Hoa: chúc hương: hòa hợp các loại hương. mười hồi hướng hòa hợp năm phần hương, bốn nhiếp pháp, bốn tâm rộng lớn, Niết-bàn sanh tử thành hương chơn như trong pháp giới. Nguyện là điều kiện tiên quyết của mười hồi hướng. Thanh Liên Hoa: mười hồi hướng không chấp nơi sanh tử - Niết-bàn. Trưởng giả: người ở trong đời, nuôi lớn trí huệ. Hoa sen xanh là hoa đẹp nhứt trong các loài hoa sen, cũng thế, hồi hướng là hạnh cao nhứt trong các hạnh, vì sao? Vì hồi hướng là người dung hợp bi trí, sanh tử Niết-bàn bằng hạnh nguyện thành pháp chơn như trong pháp giới, hỗ trợ quả của vị trước, viên mãn hạnh nguyện Phổ Hiền và cũng là điều kiện để thành tựu pháp của hai vị sau. Các vị là sự dung hợp bi trí của mười hồi hướng. mười hồi hướng được nói ở cõi Đâu suất. Vì cõi này là cõi thù thắng trong ba cõi, vì sao? Vì đây là nơi các đức Phật trong một đời nuôi lớn tâm bồ đề, trọn vẹn hạnh độ sanh. Hai cõi Hóa lạc, Tha hóa đều là cõi

phóng dặt, cõi sắc, vô sắc vui với tâm tịch tịnh, Đao lợi, Dạ ma tham khoái lạc, không biết đủ, bốn thiên vương không phải là cõi trung tâm. Đâu suất là cõi trung tâm, là chỗ ở của người tu ba phước đức: thí, giới, định, nuôi lớn tâm bồ đề. Mười hồi hướng là vị dung hợp một - Nhiều, giống - khác, dùng gió nguyện thổi mây trí từ rưới mát mọi loài. Nghĩa phẩm như tên phẩm. Nghĩa văn có hai: ý kinh, nghĩa văn. Ý kinh có 15 đoạn:

1) (33 hàng) các đức Phật dạy các Bồ-tát Kim Cang Tràng... thuyết mười hồi hướng.

2) (9,5 hàng) tên mười hồi hướng. 10 quyển tiếp là 10 đoạn. Mười hồi hướng tu mười Ba-la-mật.

3) (16 hàng) mặt đất chấn động, trời người cúng dường.

4) (10 hàng) các Bồ-tát cùng tên chứng minh.

5) (6,5 hàng) Bồ-tát Kim Cang Tràng nói kệ.

- Đoạn một phân thành bốn phần:

1) (18,5 hàng) Bồ-tát Kim Cang Tràng nhập định, các đức Phật cùng tên gia hộ.

2) (4,5 hàng) các đức Phật khuyên Bồ-tát nói pháp mười hồi hướng;

4) (6 hàng) các đức Phật gia hộ Bồ-tát Kim Cang Tràng bằng mười pháp.

5) (4 hàng) các đức Phật đưa tay xoa đầu, Bồ-tát xuất định nói pháp.

Nghĩa văn có 10:

1) Nguyên nhân nhập định.

2) Tên định.

3) Khoảng cách cõi nước.

4) Số lượng Phật.

5) Nguyên nhân tên Phật giống tên Bồ-tát.

6) Các đức Phật xuất hiện khen ngợi.

7) Các đức Phật gia hộ Bồ-tát nhập định.

8) Nguyên nhân Phật đưa tay xoa đầu.

9) Bồ-tát xuất định nói pháp.

10) Pháp mười hồi hướng.

Nguyên nhân nhập định: để các Bồ-tát sau biết pháp tắc, biết định là điều kiện để hiển hiện trí huệ, là năng lực giảng thuyết giáo pháp, phân biết đúng sai, pháp tắc của đức Phật cũng thế. Tên định: Trí Quang: thành tựu tâm bi, hiển hiện trí sáng. Ở mười trụ, trí Phật và

tâm mình giống nhau được hiển hiện bằng định không tạo tác, không suy xét, như nước trong ảnh hiện mọi hình tượng. Ở mười hạnh, định Thiện tư duy hiển hiện trí tùy cơ hành sự - ở đây, dùng trí hành bi, vào đời nhưng không đắm nhiễm, dùng ánh sáng trí soi rõ, biết ngay tục là chơn. (Thiện tri thức các vị như trước). Khoảng cách cõi nước: tùy địa vị, trí huệ tăng trưởng, biểu thị sự thăng tiến. Số lượng Phật: vô số Phật bằng số bụi trong mười vạn cõi Phật, dung hợp trí bi của Như Lai. Vì sao tên Phật cùng tên Bồ-tát? Vì tu tập hợp trí. Vị này không mê hoặc, đoạn trừ nghi của mình người, thành tựu pháp ấn. Trí đã hòa hợp thì thân cũng giống nhau. Các đức Phật xuất hiện khen ngợi Bồ-tát Kim Cang Tràng: dạy Bồ-tát nhập định, hiểu rõ pháp để kẻ hậu học đoạn trừ nghi hoặc, thân trí tương hợp, pháp tắc bình đẳng. Các đức Phật gia hộ Bồ-tát nhập định: trí Bồ-tát hợp với đức của Phật, trí lực dung hợp, mình không nghi, đoạn trừ nghi hoặc của kẻ khác (sáu pháp gia hộ như trước). Vì sao các đức Phật đưa tay xoa đầu? Đức Phật đưa tay chỉ dạy, Bồ-tát xuất định thuyết pháp, công dụng hợp với các đức Phật. Các đức Phật thọ ký: Bồ-tát vốn đủ pháp thành Phật. Bồ-tát xuất định thuyết pháp (như kinh). Thuyết pháp mười hồi hướng (như kinh). Đoạn tên mười hồi hướng: hồi hướng: Bồ-tát độ sanh nhưng không chấp tướng, phân thành mười phần:

1) (5 hàng) tu sáu Ba-la-mật, bốn tâm rộng lớn, thành tựu hồi hướng thứ một.

2) (14,5 hàng) phát nguyện độ sanh.

3) (33,5 hàng) bình đẳng trước tốt xấu thân sơ.

4) (20 hàng) dùng pháp Phật làm phương tiện độ sanh.

5) (38 hàng) Bồ-tát vào cõi ác, chịu khổ thay chúng sanh, dạy chúng sanh được pháp lạc.

6) (7 hàng) với căn lành, Bồ-tát dạy chúng sanh được pháp lạc.

7) (5 hàng) cứu chúng sanh ra khỏi sanh tử, cúng dường Phật, gần gũi thiện tri thức.

8) (11,5 hàng) với nguyện lớn, Bồ-tát độ vô số chúng sanh.

9) (31 hàng) Bồ-tát như mặt trời chiếu sáng, không cầu báo đáp, không chấp chúng sanh.

10) (6,5 hàng) Bồ-tát Kim Cang Tràng quán sát đại chúng, nói kệ.

Nghĩa: Hồi hướng cứu chúng sanh nhưng không chấp tướng: là pháp tiến tu của các vị, tên của hồi hướng. Pháp tiến tu: như trong mười trụ, trụ thứ một cầu nhứt thiết trí, Bồ-tát này pháp tâm bằng mười pháp

khó đạt, sanh vào nhà Phật, là đệ tử chơn chánh của Phật; trong mười hạnh, hạnh thứ một là đại thí chủ, bố thí tất cả tài vật... hành hạnh Bồ-tát. Hồi hướng thứ một tu sáu Ba-la-mật bốn tâm rộng lớn từ pháp thân trí huệ thanh tịnh không chấp của mười trụ mười hạnh, Bồ-tát phát nguyện vào sanh tử, cứu hộ chúng sanh bằng từ bi hỷ xả. Sáu Ba-la-mật là hạnh xuất thế. mười trụ đủ pháp năm vị như việc thiện tri thức của mười trụ ở nước Hải môn quán sát biển lớn, mười vua A-tu-la... đến cúng dường là hồi hướng. Song thứ tự trong pháp tắc phải có, nếu không kẻ hậu học sẽ bị chìm đắm, không tiến tu. Tên hồi hướng thứ một: vị này dùng pháp thân trí lớn làm thể tánh. Độ sanh bằng trí không nương tựa: vì chúng sanh không trụ, không hình tướng, vốn là chơn như, không ra vào. Năm duyên thành tựu hồi hướng thứ một: hiểu rõ các pháp thanh tịnh giải thoát; đạt trí huệ; đủ mười Ba-la-mật, độ sanh bằng bốn tâm rộng lớn. tu thí Ba-la-mật vì dùng giới Ba-la-mật đoạn trừ các pháp ác; tu nhẫn Ba-la-mật là thành tựu giới thí, giới thí là thể của hạnh nhẫn, nhẫn nhịn trước sự lăng nhục của kẻ khác; tu tinh tấn Ba-la-mật, vì nhẫn nhục đoạn trừ sân hận, hành hạnh lợi sanh; tu thiền Ba-la-mật vì luôn lợi sanh bằng hạnh tinh tấn khó an định nên cần nhập định. Độ sanh bằng bốn tâm vô lượng, quân bình hạnh xuất thế của sáu Ba-la-mật. Tu sáu Ba-la-mật, bốn tâm vô lượng là thành tựu trí bi bình đẳng. Pháp của hồi hướng thứ nhứt cũng là pháp của các vị. Song về hạnh giải thoát, các vị có sự sai khác. Về lý trí, các vị là một. Vì sao độ sanh bằng sáu Ba-la-mật? Vì dạy chúng sanh đạt pháp xuất thế, sau mới vào sanh tử. 16 hàng kệ khen ngợi hạnh độ sanh bình đẳng của hồi hướng thứ một. Vị này chuyên tu thí Ba-la-mật, thủy thủ Bà Thi la - thiện trí thức của hạnh này - ở trên bờ biển tu hạnh từ bi. Hồi hướng này dùng đại bi làm thể của giới, quán sát sanh tử, đạt trí huệ, ở trong sanh tử nhưng luôn tự tại. Giới thể thanh tịnh như biển không dung chứa xác chết, cũng thế, pháp thân thanh tịnh không phiền não nhiễm ô. Phần này có hai: ý kinh, nghĩa văn. Ý kinh có sáu:

1) (13,5 hàng) Bồ-tát đạt lòng tin.

2) (11 hàng) Bồ-tát giáo hóa chúng sanh.

3) (33 hàng) quả báo trang nghiêm.

4) (21,5 hàng) Bồ-tát cúng Phật bằng pháp trang nghiêm là để độ sanh.

5) (24 hàng) Bồ-tát tùy thuận sanh tử, độ thoát chúng sanh, sống với chúng sanh cầu trí nhứt thiết, tu pháp thanh tịnh.

6) (7 hàng) Bồ-tát đạt pháp Phật đoạn trừ nghi hoặc, nghe pháp

quán tưởng, vào các cõi độ sanh.

- 50 hàng kệ là khen ngợi hạnh này. Nghĩa văn: hồi hướng Bất hoại: tùy thuận sanh tử nhưng không hoại pháp thân, sống trong sự phân biệt, nhưng luôn đạt pháp không tạo tác; tùy thuận tà kiến nhưng đủ mắt pháp; hành mọi hạnh nhưng sống trong trí bồ đề; độ thoát chúng sanh, thành tựu quả Phật nhưng thấy rõ thân tâm không nương tựa; sống trong sanh tử nhưng đủ giới thể thanh tịnh. Pháp thế, xuất thế vốn không thành hoại. A-tăng-kỳ bảo: quả độ sanh bằng pháp; A-tăng-kỳ hoa: quả độ sanh bằng mọi hạnh; A-tăng-kỳ man: quả của nhẫn; A-tăng-kỳ y: quả của hạnh hổ thẹn; A-tăng-kỳ cái: quả của đại bi; A-tăng-kỳ phan: quả của hồi hướng; A-tăng-kỳ tràng: quả của hạnh bất thoái; A-tăng- kỳ trang nghiêm: quả của các pháp trợ đạo; A-tăng-kỳ cấp thị: quả của khiêm nhường cung kính; A-tăng-kỳ hương xoa: quả của giới; A-tăng- kỳ hương bột: quả cúng hoa (mỗi pháp đều biểu hiện sự tương xứng của nhân quả). Hồi hướng này dùng thật pháp ấn định hạnh nghiệp, đạt pháp không sanh, trụ nơi Phật trụ; quán pháp không sanh, biết rõ cảnh giới, được các đức Phật ủng hộ, hợp pháp tánh, nhập pháp không tạo tác, thành tựu phương tiện độ sanh. Trí không hoại, sanh tử bi nguyện không hoại. Trong mười trụ, thể của giới là tâm bi không đắm nhiễm, là Tỳ kheo Hải Vân nước Hải môn. Trong mười hạnh, thể của giới là tài toán thuật, là đồng tử Thích Thiên bói toán bên bờ sông vì mọi dòng sông đều chảy về biển. mười hồi hướng, thể của giới là hạnh từ bi vào đời độ sanh, là thiện tri thức tự tại.

❧

Tân Hoa Nghiêm Kinh Luận - Quyển 21

TÂN HOA NGHIÊM KINH LUẬN

QUYỂN 21

- Hồi hướng như các đức Phật: chuyên tu nhẫn Ba-la-mật, trưởng giả Vô Thượng Thắng ở rừng Đại trang nghiêm tràng Vô ưu phía đông thành Khả lạc là thiện trí thức của hạnh này. Khả lạc: đạt pháp, thành tựu hạnh nhẫn, ai cũng thích gần. Phía đông thành: nhẫn là hạnh đầu trong muôn hạnh, phía đông thành thuộc sao Giác, Cang, Đề, Phòng, là nơi trưởng dưỡng mọi pháp lành. Phòng: rồng xanh, tốt lành, phía đông là dương, nơi sinh sôi mọi vật. Đại trang nghiêm tràng: nhẫn nhục trước nghịch cảnh; rừng vô ưu: nhẫn là hạnh tối thượng, là pháp thành tựu mọi hạnh. phần này có 10 ý:

1) (5,5 hàng) học hạnh hồi hướng của Phật, đạt tự tại thanh tịnh.

2) (7,5 hàng) Bồ-tát hồi hướng pháp lạc của Phật.

3) (7 hàng) hồi hướng hạnh nguyện Bồ-tát.

4) (10 hàng) Độ chúng sanh thoát khổ.

5) (2 hàng) trọn vẹn hạnh Bồ-tát bằng nguyện lực.

6) (18,5 hàng) với lòng từ bi, Bồ-tát vào đời nhưng không đắm nhiễm.

7) (25 hàng) đem thức ăn cho súc vật, nguyện chúng thoát khổ được vui.

8) (14 hàng) Bồ-tát đạt trí hạnh như Phật.

9) (6 hàng) Bồ-tát đạt công đức Phật, vào pháp giới, biết rõ hành trình của Bồ-tát.

10) (1 hàng) Bồ-tát Kim Cang Tràng quán sát đại chúng nói kệ.

Hồi hướng như các đức Phật: thành tựu hạnh nhẫn, không tham sân si, nguyện hành mọi hạnh như Phật. 48 hàng kệ như kinh.

Hồi hướng đi khắp mọi nơi: chuyên tu tinh tấn Ba-la-mật. Tỳ kheo ni sư Tử Tần Thần ở rừng Ca lăng ca nước Thâu na là thiện tri thức của hạnh này. Tỳ kheo ni giải hòa sự tranh đấu, tinh tấn sanh lợi (Tỳ kheo ni như trước). Hồi hướng này từ bi độ sanh bằng hành tinh tấn nhưng không đắm nhiễm. Sư Tử Tần thân: đạt bốn trí vô ngại và bốn vô

úy. Sư tử: trí không sợ; Tần thân tự tại đi lại. Dùng trí thanh tịnh dũng mãnh tự tại thuyết pháp đem lại lợi ích cho chúng sanh, giải hòa sự tranh chấp, độ thoát mọi loài. Bồ-tát này hành hạnh từ bi, vào sanh tử khổ não bằng trí tự tại không đắm nhiễm. Phần này có tám ý:

1) (12 hàng) Bồ-tát tu pháp lành, như tích tắc đi khắp ba đời, cúng dường các đức Phật.

2) (12 hàng) các đức Phật ra đời, độ sanh bằng pháp thân rộng lớn.

3) (14 hàng) Bồ-tát cúng dường vô số Phật.

4) (14,5 hàng) Bồ-tát hành hạnh lành bằng tâm không chứng đắc.

5) (6 hàng) công đức cúng dường.

6) (6 hàng) Bồ-tát hành mọi hạnh để pháp Phật trường tồn, trang nghiêm cõi Phật.

7) (12 hàng) đạt ba nghiệp thanh tịnh đi khắp mười phương.

8) (1 hàng) Bồ-tát Kim Cang Tràng quán sát đại chúng nói kệ.

Hồi hướng đi khắp mọi nơi có 11 pháp: pháp thân; trí thân; nguyện lớn; cúng dường Phật; nghe và thọ trì pháp; tùy thuận hiện thân; khai ngộ chúng sanh; mọi pháp đều hiện trong lỗ chân lông; đi lại mười phương nhưng không thấy đến đi; thân tâm như chúng sanh; thân như Phật. mười pháp hồi hướng: dùng pháp không tạo tác hồi hướng pháp tạo tác và ngược lại; dùng một pháp hồi hướng nhiếp pháp và ngược lại; dùng pháp thế gian hồi hướng pháp xuất thế và ngược lại; dùng pháp tánh không làm phương tiện hồi hướng; dùng pháp tánh có làm phương tiện hồi hướng. Đó là điều kiện giúp người chấp có, không, đạt được tự tại, sanh tử Niết-bàn không chướng ngại; đạt thần thông lớn không câu chấp, cúng dường Phật, giáo hóa chúng sanh, tự tại trước một, nhiều, giống, khác, phát nguyện bằng tâm thành thật, che chở mọi loài, nguyện mình đầu đủ phước đức. Đó cũng là cõi hoa Tạng (thế giới như trước); chuyển thế giới: xoay tròn, lưu chảy như dòng nước, như sự vận chuyển của mặt trời mặt trăng (như kinh): đạt lý trí pháp thân của mười trụ mười hạnh, khởi thần thông bằng lý trí không tạo tác để không vướng chấp tịnh nhiễm, vì các pháp vốn không câu chấp. 22 hàng kệ như kinh.

- Hồi hướng tạng công đức vô tận: chuyên tu thiền Ba-la-mật, cô Bà Tu mặt ở thành Bảo Trang nghiêm nước Hiểm nạn là thiện trí thức của hạnh này. tâm không phân biệt, biết rõ các pháp, một thân hiện khắp pháp giới, ngay thân này đủ vô số cõi nước vì thể tánh thiền định

tự tại cùng khắp, trí bi dung hợp thiền định. Hiểm nạn: chơn trí hợp tục. Bảo trang nghiêm: hiểu thể của tục là chơn, dung hợp định huệ bi trí vào đời nhưng không đắm nhiễm. Bà Tu Mật: Thế hữu (thầy của thế gian) Thiên hữu (thầy của cõi trời); Di Bảo (tài hiểu đạt trí nhứt thiết của chúng sanh) sắc thân của Bà tu mặt xinh đẹp, ai thấy hình nghe tiếng, nắm tay, ngồi bảo tòa đều được tam muội. Vì thể thiền cùng khắp, dung hợp bi trí. Người thấy đạo là dung hợp bi trí; người không thấy đạo dù đối diện vẫn không thấy hình sắc. Nghĩa là trí định dung hợp nhưng trí bi sai khác. Tùy văn tánh độ thoát chúng sanh là người nữ. Trong mười trụ, thiện tri thức trụ thứ năm là trưởng giả Giải Thoát. Vì thể của tục là chơn, thân chúng sanh là cõi Phật; chúng sanh là Phật; khi thiền định quán sát tương hợp thì thấy được. Trong mười hạnh, thiện tri thức thứ năm là trưởng giải Bảo kế. Ở chợ dắt về nhà: làm việc thế tục nhưng trí bi không nhiễm đắm. Với người chưa liễu ngộ, thế tục là nơi tạo nghiệp nên cần tu giới định huệ, đạt trí xuất tục; với người tỏ ngộ, nghiệp không còn, cần vào đời độ sanh. Vì cần biết căn tánh độ sanh, tùy bệnh trao thuốc. Phần này có 13 ý:

1) (61 hàng) Bồ-tát tùy hỷ trọn vẹn hạnh hồi hướng.

2) (30 hàng) với nguyện lớn, Bồ-tát hiện khắp nơi, trang nghiêm cõi Phật.

3) (7 hàng) phương tiện hồi hướng.

4) (5 hàng) làm thanh tịnh cõi Phật, hiện thân độ sanh như Phật.

5) (3,5 hàng) Bồ-tát đạt nhứt thiết trí, biết sự tịch tịnh của nghiệp quả.

6) (6 hàng) không phân biệt không chấp thủ.

7) (10 hàng) Bồ-tát đạt vô số căn lành.

8) (6 hàng) Bồ-tát hiểu rõ cõi chúng sanh, pháp vốn không chứng đắc.

9) (5 hàng) dùng vô trí nhập pháp, dùng vô pháp nhập trí.

10) (6,5 hàng) Bồ-tát đạt tạng công đức là ruộng phước cho chúng sanh.

11) (7 hàng) với phước đức, Bồ-tát đạt thân tướng tốt đẹp, thế gian không sánh bằng.

12) (15 hàng) Bồ-tát đạt mười tạng vô tận.

13) (1 hàng) Bồ-tát Kim Cang Tràng quán sát đại chúng nói kệ.

- Hồi hướng Tạng công đức vô tận: thiền trí dung hợp, bi trí đồng hành, dùng hư không rộng lớn làm đạo tràng, dùng hành tướng vô minh của chúng sanh làm việc Phật, luôn phụng sự các đức Phật, đi khắp mọi

nơi hóa độ chúng sanh, thành tựu thân Phật, vượt ngoài vọng tình, biết rõ các pháp, không hoại tâm rỗng lặng. Câu: ngay mỗi lỗ chân lông thấy vô số Phật ra đời đạt tạng pháp vô tận: tâm tánh trống không, không phân biệt lớn nhỏ, thân là hình ảnh của trí, đất nước cũng thế, trí thanh tịnh ảnh hiện rõ ràng, nhỏ lớn dung hợp như cảnh giới trong lưới Đế Thích, dùng trí lực Phật quán các pháp trong một pháp. Vì mọi cảnh vật đều có từ tâm; tâm không, cảnh mất, mọi thứ đều trống không như ảnh tượng trong nước sạch, không có nước thì không có hình ảnh, phá chấp có, tạo thuyết không. Cảnh có từ trí; trí trống không, cảnh huyễn ảo, hư huyễn là một, dùng trí huyễn tự tại đến đi. Người dùng trí vào đời mới thấy chơn như không mê hoặc tâm cảnh. Với nguyện lớn, Bồ-tát tùy thuận hiện thân độ thoát, đạt vô số công đức. 50 hàng kệ như kinh.

- Hồi hướng tùy thuận pháp lành: chuyên tu Bát-nhã Ba-la-mật, Bính sắt chi la ở nước Thiện độ, là thiện tri thức của hạnh này, cúng dường tòa chiên đàn nơi tháp Phật. Bính sắt chi la: Bao nhiếp thân đủ vô số cõi Phật. Nước Thiện độ: hạnh độ sanh bằng trí. Cúng dường tòa... tòa: Giới định huệ, pháp thân giải thoát đạt pháp Niết-bàn không chấp: vì thể của giới định huệ không mất. Tòa không hình tượng: dung hợp không tướng, thấy tòa đạt pháp: thiện độ, thân hợp pháp không là cõi Phật. Bao nhiếp trí không tướng là pháp không diệt độ của Phật. vì trí không sanh diệt. Phần này gồm 64 đoạn. 61 đoạn văn xuôi là 61 cách bố thí, mỗi đoạn có ba ý: thành tựu tâm hành hạnh bố thí; bố thí nhưng hồi hướng pháp bồ đề; phát mười nguyện mình người đều thành Phật. Ba phần sau là công đức bố thí và Bồ-tát Kim Cang Tràng nói kệ. Bố thí thân hình, vợ con, đất nước, thức ăn, thức uống, vật ngon, xe, y phục, hoa, dây hoa, hương xoa... như trong kinh. Mỗi pháp thí đủ mười nguyện là bỏ chấp, thành tựu hành không chấp, cúng dường Phật bằng pháp không tạo tác, giáo hóa chúng sanh hành vô số hạnh. Sáu hàng tùy thuận... tự tại nên công đức của hồi hướng. Sáu hàng từ Kim Cang Tràng... Bồ-tát nói kệ khen ngợi. 82 hàng kệ như kinh. Kinh dạy: Phật tử! hồi hướng như thế là tùy thuận Phật pháp bồ đề hành thí Ba-la-mật nhưng không mất pháp thân, trí thân, thành tựu thần thông đại bi như Phật, lý tùy thuận hạnh, hành tùy thuận lý, trí bi tùy thuận nhau, độ sanh bằng trí, phương tiện thành tựu từ bi tự tại. Tác giả nói kệ: “Pháp thân lý trí không thể tánh; thanh tịnh bình đẳng không tạo tác; phương tiện trang nghiêm bằng nguyện lực; thần thông biến hóa viên mãn ha- nh; pháp không thể tánh, do duyên sanh; duyên sanh không mất, tánh vô tác; cho dù phát khởi vô số nguyện; thực hành vo số hạnh độ sanh;

vẫn không tách rời tánh không ấy; trí như vang bóng khắp pháp giới; thể trí hạnh nguyện như Phổ Hiền; nguyện hạnh hồi hướng đều không thật; tuy là không thật chẳng bỏ duyên; tùy thuận duyên sanh tánh vô tác; Bồ-tát thực hành vô số hạnh; trí không đến đi như bóng hiện; cho dù giáo hóa mọi hàm thức; vẫn như người hóa độ kẻ ảo”. Bố thí như thế, thành tựu vô số công đức nhưng thể tánh của công đức vốn không. Cũng thế, lý trí tuy có khả năng làm thanh tịnh mọi phiền não nhưng không có gì là phát nguyện độ sanh.

- Hồi hướng tùy thuận tất cả: Sáu Ba-la-mật trước là hạnh ra khỏi sanh tử, bốn Ba-la-mật sau là phương tiện vào đời độ sanh. Thiện tri thức ở đây là Bồ-tát Quan Âm. Cõi nước mười phương đều là cõi Phật, chẳng có cõi A di đà ở phương tây riêng biệt. Đó là phương tiện dạy kẻ sơ học buộc tâm đoạn ác, tùy tâm niệm thấy hóa Phật. Có người cho rằng cõi Ta Bà không có Bồ-tát Quan Âm, nên đã đổi các bản kinh cũ, dịch mới gọi là Quán tự tại: là trí lý quán sát thế, xuất thế, không phải là hạnh từ bi. Quan Âm Văn Thù, Phổ Hiền là hạnh nguyện của các đức Phật. Văn Thù là pháp thân trí huệ, Phổ Hiền là hạnh độ sanh bằng trí, Quan Âm là hạnh từ bi ở trong sanh tử. Ba pháp ấy hình thành đức Tỳ-lô-giá-na. Chúng sanh thành Phật từ ba pháp này, thiếu một pháp thì không thành. Tiếng Phạn là Bồ-tát Quan Thế Âm dùng ánh sáng từ bi giáo hóa chúng sanh. Ở đâu cũng là Văn Thù, Phổ Hiền, Quan Âm. Ở đây gọi là Quan Thế Âm thành tâm cảm ứng. Quán tự tại là Bát-nhã Ba-la-mật, không phải là phương tiện Ba-la-mật vào đời độ sanh. Vì bốn nhiếp pháp, bốn tâm rộng lớn không phải là đoạn trừ phiền não. Quan Thế Âm ở Bổ Hằng lạc ca (núi Tiểu bạch hoa thọ) thuyết kinh từ bi. Núi này có nhiều cây Tiểu bạch hoa, hoa rất thơm. Ở Sơn tây A. Tây: hành kim, cọp trắng là chủ sự giắt, từ bi trong cõi ác. Phần này có 20 đoạn:

1) (14 hàng) Bồ-tát tu tập 32 pháp lành;

2) (14 hàng) Bồ-tát hồi hướng tạng phước đức cho chúng sanh;

3) (6 hàng) Bồ-tát biết pháp lành ấy không ngoài tâm bồ đề không tạo tác nên thương yêu chúng sanh;

4) (11,5 hàng) Bồ-tát nguyện hồi hướng căn lành trong vô số kiếp và bố thí tài vật;

5) (5 hàng) Bồ-tát hành hạnh bố thí, thành tựu năm tâm;

6) (18,5 hàng) Bồ-tát bố thí tài vật trong vô số kiếp;

7) (6 hàng) Bồ-tát bố thí không mỏi mệt;

8) (6 hàng) Bồ-tát bố thí bằng mười tâm giải thoát không chấp

trước;

9) (8,5 hàng) phát khởi mười nguyện bằng mười pháp bố thí, mong chúng sanh đạt nhứt thiết trí;

10) (116,5 hàng) Bồ-tát phát 110 đại nguyện độ sanh bằng bố thí;

11) (24 hàng) vì độ sanh, Bồ-tát vào cõi ác khổ;

12) (3 hàng) vào đời độ sanh bằng hạnh thí, nhưng Bồ-tát không chấp;

13) (3 hàng) với căn lành, Bồ-tát nguyện chúng sanh đạt trí Phật: đạt thân thanh tịnh, trí huệ sáng suốt, nội tâm tịch tịnh, ngoại cảnh không động;

14) (17,5 hàng) nhờ hạnh hồi hướng, Bồ-tát đạt thần thông trí huệ hơn đời;

15) (8 hàng) Bồ-tát tu hạnh ấy đạt vô số công đức, thành tựu quả bồ đề vô thượng;

16) (15 hàng) Bồ-tát thấy thể tướng của các pháp ba đời bình đẳng;

17) (10 hàng) Bồ-tát thấy nghiệp ba đời bình đẳng, cúng Phật, vào đạo tràng;

18) (9 hàng) công đức của hạnh thí;

19) (1 hàng) Bồ-tát Kim Cang Tràng nói kệ;

20) (42 hàng kệ như kinh).

- Hồi hướng tùy thuận tất cả chúng sanh: tu phương tiện Ba-la- mật, dùng trí Ba-la-mật vào sanh tử, tùy thuận chúng sanh đem lợi ích cho mọi loài, như câu: Ta có tám vạn bốn ngàn bà con của nữ cư sĩ Hưu Xả - thiện tri thức của mười trụ: là độ thoát tám vạn bốn ngàn phiền não chúng sanh. Ở đây Thiện Tài gặp Bồ-tát Quan Âm. Trong 20 đoạn, nghĩa 19 đoạn rõ như văn kinh, như đoạn 16: tất cả pháp đều thanh tịnh; đoạn 17: chúng sanh và cõi nước giống nhau, chánh báo, y báo là một cõi nước có từ tâm, tâm chúng sanh khác nhau nên cõi nước khác nhau; suy xét không trái tâm vì từ tâm suy xét, suy xét là tâm; nghiệp giống quả báo vì quả có từ nghiệp, báo là quả của nghiệp; nghiệp và cõi nước giống nhau, cõi thọ sanh sau này giống với nghiệp hiện tại; tánh pháp không khác tướng: vô tánh là tướng, vô tướng là tánh, thật tướng trong vô tánh là sắc thân và cảnh giới Như Lai, chúng sanh không hiểu vô tánh nên chấp tướng, tướng ấy là trời rồng giải thần... sanh không khác tánh, sanh là không sanh, không sanh là sanh; cõi nước bình đẳng, chúng sanh bình đẳng, lý không tịnh uế; tất cả chúng sanh trụ bình đẳng,

bình đẳng lìa dục vì cảnh dục và Niết-bàn là một; Phật bình đẳng, Bồ- tát bình đẳng vì lý trí của Phật là thể dụng của Bồ-tát; Bồ-tát tu hạnh này đạt nghiệp báo bình đẳng, Bồ-tát trang nghiêm bằng nguyện lực nên đạt mười pháp bình đẳng, như thiện tri thức thứ bảy của mười trụ, 10 hành và mười hồi hướng đều biểu hiện hạnh từ bi. Giáo pháp rộng lớn đan xen dung hợp, không thể so lường, như không thể mượn ao nhỏ để đo độ sâu của biển; đèn cũng cho ánh sáng nhưng không thể dùng nó để đo độ chiếu sáng của mặt trời. Cũng thế, ngôn ngữ không thể diễn tả hết sự sâu rộng của kinh này. Người tu hành nên hiểu ý phát từ định, trí sáng nhờ lý, bì nhờ hạnh nguyện, hạnh thành từ nguyện lý trí nguyện hạnh rộng lớn, trí Phật có từ trí, phát giới cũng không ngoài lý trí ấy.

- Hồi hướng chơn như tướng: chuyên tu nguyện Ba-la-mật, độ sanh bằng trí thù thắng, trí được nguyện hỗ trợ nên càng thanh tịnh. Đó là thiện tri thức Chánh Thú (ở phương Đông) từ hư không đến cõi Ta bà: hiểu pháp không, trí hiển hiện không đến đi. Bồ-tát Quan Âm gặp Bồ- tát Chánh Thú là dùng nguyện dung hợp bi trí, trọn vẹn bi trí. Phương đông là trí, phương tây là bi. Mặt trời mọc, cây cỏ phát sinh, rồng xanh báo điềm tốt là trí; mặt trời lặn, tối tăm, cây cỏ héo tàn, cọp trắng báo điềm xấu là dùng trí hành bi, vào cõi khổ đau để đem lại lợi ích cho chúng sanh; dùng nguyện thanh tịnh trí, dung hợp bi, viên mãn khổ hạnh Phổ Hiền. Phần này có 10 đoạn:

1) (35 hàng) Bồ-tát nhập vị này, dùng nguyện tăng trưởng hạnh nghiệp.

2) (10 hàng) quán khổ cõi chúng sanh, Bồ-tát nguyện sớm giải thoát để độ sanh.

3) (10 hàng) Bồ-tát độ sanh bằng mười pháp để chúng sanh đạt mười pháp lạc.

4) (46,5 hàng) thấy cõi nước thù thắng, Bồ-tát nguyện độ chúng sanh về cõi ấy.

5) (5 hàng) Bồ-tát hồi hướng tăng trưởng pháp lành.

6) (189,5 hàng) hồi hướng được xây dựng từ tánh không, không chấp. Chơn như là thể của hồi hướng, có ngay trong pháp thế gian, nhưng hồi hướng có cả trong pháp xuất thế. Vì sao? Vì hồi hướng có khả năng phát khởi sức thần thông trí bi thiền định của chơn như không tạo tác và xứng hợp với công dụng của nó. Nếu chỉ làm thanh tịnh phiền não bằng chơn như không tạo tác thì giống hạnh thích vui của nhị thừa, sáu Ba-la-mật của ba thừa chỉ sanh về cõi tịnh một phương, không nhập giới pháp chơn như. Đó là ba xe ngoài của cửa. Nên biết rằng trí sai biệt

cùng khắp mười phương được phát khởi từ hạnh nguyện, vô số hạnh có từ pháp hồi hướng, mượn pháp này để chỉ dạy chúng sanh, để kẻ hậu học không nhầm lẫn;

7) (12,5 hàng) lợi ích của vị này.

8) (13,5 hàng) thành tựu đạo pháp như Phật.

9) (1 hàng) Bồ-tát Kim Cang Tràng nói kệ.

10) (58 hàng kệ như kinh).

Kinh dạy: một thân này biến khắp mười phương đạt âm thinh vô lượng của Phật, từ mỗi lỗ chân lông hiển hiện vô số cõi nước, đạt thần thông vô lượng của Phật, đặt chúng sanh trên lỗ chân lông là đạt tri kiến thật sau khi thấy đạo của mười trụ. Xin giải thích vài điều để phàm phu tin hiểu, không do quán sát đạt được. Tác giả nói kệ: “Hiểu tánh lớn nhỏ lỗ chân lông; thễ tướng cõi nước vốn hư huyễn; thể trí thanh tịnh tướng không ngại; chân lông bụi trần cũng như thế; cõi nước có từ tâm hư vọng; trí cảnh dung nạp không vọng tưởng; tâm tịnh chúng sanh không trong ngoài; chân lông hạt bụi cũng như thế; vì vậy Như Lai nói hồi hướng phát khởi hạnh nguyện dung mình người; mong cho chúng sanh cũng được vui; tâm tịnh thấy rõ các cõi nước; vì nguyện và trí vốn giống nhau; thể tánh trí bi khắp pháp giới; lý trí không công đủ hình sắc; tùy loại hiện thân và thuyết pháp; biết mình và người cùng thể trí; trong thân chúng sanh là cõi Phật; dùng trí chúng sanh giảng giáo pháp; vì mê chúng sanh không hiểu biết; khi ngộ chúng sanh chính là Phật; hiểu rõ thể tánh giống và khác; là người nương tựa của chúng sanh”.

- Hồi hướng vô trước vô phược giải thoát: chuyên tu lực Ba-la- mật, Thiên thần là thiện trí thức của vị này, ở thành Hữu môn nước Dọa-la- bát-để. Ở đây là thiên thần, vị sau là địa thần, biểu hiện trí bi của vị hồi hướng. Thiên thần là trí, địa thần là bi, che chở đem lại lợi ích cho mọi loài như cha mẹ; thiên thần là vô lượng bảo vật, địa thần phóng ánh sáng trang nghiêm, địa là cõi tịnh cũng đủ vô số báu vật. Đó là nêu đức độ sanh của địa thần thiên thần để kẻ hậu học biết rõ. Trí thanh tịnh là tánh của trời, đại bi là tánh của đất, thể của tất cả vốn thanh tịnh. Đó là sự thanh tịnh của bị trí, là cõi tịnh của Phật, trí hợp chơn, đức dung hợp của trời đất cứu hộ chúng sanh; là hạnh dung hợp chơn tục của Bồ-tát. Thiên thần là đạt lý trí u huyền không thể đo lường, làm nhưng không chấp. Phần này có bảy đoạn:

1) (8 hàng) từ căn lành đạt mười sự tôn trọng;

2) (15 hàng) từ căn lành và sự tôn trọng đạt cảnh trí vi tế của Phổ Hiền;

3) (7 hàng) đại trí không phân biệt;

4) (15,5 hàng) tu pháp hồi hướng này, 3 nghiệp không trói buộc, tự tại như các đức Phật, đạt thần thông tự tại;

6) (1 hàng) Bồ-tát Kim Cang Tràng quán sát đại chúng nói kệ;

7) (102 hàng kệ như kinh).

Hồi hướng vô trước vô phược giải thoát, tánh không, lý trí không nương tựa, không trói buộc. Kinh dạy: trí vi tế, hành hạnh Bồ-tát, trụ đạo Phổ Hiền, tất cả đều từ trí, như bóng vang mộng huyễn hư không. Đại Bồ-tát tôn trọng căn lành có 10: tôn trọng bậc ra khỏi sanh tử, trong ba thừa là người vượt “Phần đoạn sanh tử” đạt “Biến dịch sanh tử”, trong nhứt thừa là từ trí sanh thân, tùy căn hiện thân không thuộc tánh sanh tử, dù là hòa hợp tánh thế gian cũng không thuộc tánh sanh tử. Người tu học đạo nên hiểu như vậy. Khi trí hợp hạnh sẽ thấy được; tôn trọng người tu pháp lành: mười tín thuộc hữu lậu, mười trụ thuộc vô lậu; tôn trọng người biết lỗi: hối hận nghiệp đã làm, từ nhân tôn trọng đạt quả bất thoái như nền móng chắc thì ngôi nhà trường tồn... 15 hàng từ Phật tử!... Trí sanh tất cả pháp: thành tựu quảđức của các đức Phật, trọn vẹn hạnh quả vi tế của Phổ Hiền. Có mười pháp vi tế: thân Phật, trong một thân chúng sanh có vô số thân Phật; trí Phật: trí huệ cùng khắp, tùy pháp lạc chúng sanh thấy biết; sự thọ sanh của Phật: tích tắc hiện vô số thân vào thai... thuyết pháp... giáo hóa tất cả chúng sanh: hành hạnh Phổ Hiền độ thoát mọi loài; cõi nước: cõi Hoa tạng với vô số cõi nước; Bồ-tát: vô số Bồ-tát hiện trong hư không; Bồ-tát gặp Phật: tùy địa vị, các Bồ-tát thấy Phật nghe pháp; tiếng nói của Phật: tiếng Phật không có từ thân tâm, vang khắp mười phương, tùy ngôn ngữ, chúng sanh đều nghe hiểu; kiếp số: các đức Phật ba đời không ngoài một sát na, đan xen dung hợp; thần thông: pháp tánh trí thân cùng khắp. Từ trí không nương tựa hiện thân độ sanh, ở khắp mười phương nhưng không đến đi, không chấp trước, trí nguyện rộng lớn không ngăn ngại. Hồi hướng này dùng pháp thân không tạo tác, trí không nương tựa và nguyện hạnh đem lại lợi ích cho chúng sanh, viên mãn hạnh nguyện, biến mọi tâm phân biệt thành công dụng của trí, tất cả sự hiểu biết đều là pháp thiền bất động, từ lý tánh tịch tịnh khởi trí thân huệ thân sai biệt, trong mỗi lỗ chân lông chứa vô số cõi Phật, cõi chúng sanh, hữu vi dung hợp vô vi.

- Hồi hướng đẳng pháp vô lượng: chuyên tu trí Ba-la-mật, địa thần là thiện tri thức của vị này, ở phía tây nam, trông coi bốn mùa: hành bi bằng trí. Địa thần ở nước Ma-kiệt-đà, nơi Như Lai thành đạo. Vị này đạt trung đạo, trí bi như Phật. Nước Ma-kiệt-đà là trung tâm của cõi

Diêm phù. Viên mãn bi trí hành hạnh hồi hướng. Hai thần trời đất là sự dung hợp trí bi, là đạo pháp độ sanh. trăm vạn địa thần phóng ánh sáng chiếu khắp ba ngàn đại thiên cõi: hành bi bằng trí, đủ vô số hạnh; mặt đất chấn động: sự cảm ứng của tâm bi. Trang nghiêm bằng báu vật: quả của hạnh từ bi, viên mãn bi trí, thuyết pháp độ sanh, trí huệ như thần, tâm tánh như đất, che chở vạn vật. Phần này có 26 đoạn:

1) (11 hàng) trọn vẹn bi trí thuyết pháp độ sanh.

2) (21 hàng) Bồ-tát dùng pháp độ sanh, chúng sanh tu phạm hạnh.

3) (25 hàng) Bồ-tát tự tại với tịnh hạnh.

4) (22 hàng) từ căn lành bố thí, Bồ-tát nguyện biện tài không ngại, thuyết giảng giáo pháp của các đức Phật ba đời.

5) (11 hàng) với căn lành, Bồ-tát nguyện gặp Phật ra đời.

6) (15 hàng) Bồ-tát hồi hướng căn lành như pháp giới rộng lớn.

7) (16 hàng) hồi hướng căn lành mong chúng sanh gặp Phật đạt tâm trí thanh tịnh.

8) (6 hàng) hồi hướng như tánh không thay đổi của pháp giới;

9) (27 hàng) hồi hướng căn lành mong chúng sanh đạt vị pháp sư trong pháp Phật.

10) (6 hàng) hồi hướng bằng pháp không chấp.

11) (22 hàng) không tu pháp thế gian nhị thừa, dạy chúng sanh đạt trí Phật.

12) (30 hàng) hồi hướng căn lành mong chúng sanh thoát khổ được vui, đạt bồ đề.

13) (23 hàng) hồi hướng căn lành mong chúng sanh trụ bốn tâm vô lượng, vĩnh viễn đoạn trừ hai chấp, thành tự trí Phật.

14) (6 hàng) Bồ-tát không tham năm dục của ba cõi, đoạn trừ tham sân si.

15) (4 hàng) Bồ-tát bỏ ác làm lành, thoát khỏi ma nghiệp, lập đàn bố thí.

16) (25 hàng) đạt âm thinh tự tại, mong chúng sanh như mình.

17) (10,5 hàng) nguyện chúng sanh thoát khỏi ác khổ, đạt thanh tịnh.

18) (14,5 hàng) hồi hướng căn lành nguyện đạt trí thân.

19) (14 hàng) Bồ-tát luôn bố thí, ai thấy cũng vui.

20) (3,5 hàng) hồi hướng căn lành bố thí trang nghiêm cõi Phật thanh tịnh.

21) (11 hàng) hiện thân trong vô số cõi Phật.

22) (25 hàng) hồi hướng để độ sanh.

23) (19 hàng) Bồ-tát thuyết pháp, hành hạnh an lạc, mong chúng sanh được vui.

24) (22 hàng) Bồ-tát hồi hướng căn lành mong chúng sanh an trụ trong pháp tịnh.

25) (11,5 hàng) nhờ hồi hướng đạt mười pháp thanh tịnh.

26) (24 hàng) hồi hướng căn lành mong chúng sanh thấy Phật, đạt trí huệ như Phật.

❧