Đại Tập 111 · Bộ Luận I · Số 1628–1644

Luận Đại Thừa Bảo Yếu Nghĩa - Quyển 10

LUẬN ĐẠI THỪA BẢO YẾU NGHĨA

QUYỂN 10

Như Kinh Hoa Nghiêm nói: Pháp giới hạnh nguyện phần vị tuyên thuyết về Bồ-tát vô tận, Phật chủng thế giới. Thế tôn Trí hiện bày khắp cảnh giới âm thanh Như Lai.

Từ trong cõi ấy đi đến trước Phật Như Lai Thế Tôn Thích-ca Mâu- ni, hiện ra thân tướng uy đức của Bồ-tát gọi là tất cả phần thân, tất cả tướng tốt, tất cả lỗ chân lông, tất cả trang nghiêm, tất cả y phục và các vật duyên hợp.

Đầy đủ tất cả quyến thuộc của Bồ-tát.

Hiện có Thế Tôn Đại Tỳ Lô Giá Na Như Lai.

Trong đời trước trụ nơi tất cả Như Lai quá khứ.

Trong đời sau trụ nơi hết thảy Như Lai vị lai, hoặc đã thọ khọ ký, hoặc chưa thọ ký.

Hiện tại an trụ tất cả địa Bồ-tát khắp hết thảy cõi Phật trong mười phương.

Chỗ tu tập bố thí Ba-la-mật từ xưa tương ưng với biển hành trước.

Tất cả người nhận và vật cho đều hiện lên, tất cả thân tướng, tất cả lỗ chân lông, những tướng tốt cũng đều biểu thị hiện ra.

Lại thân của các phần vị, và ngôn ngữ, đạo, tất cả y phục trang sức các vật duyên… tất cả cũng đều biểu thị hiện ra.

Lại nữa, sự tu tập trì giới Ba-la-mật-đa xưa tương ưng với biển hành trước. Các nhẫn nhục Ba-la-mật thi hiện các phần vị của thân bị cắt, chặt tương ưng biển hành trước.

Lại, các gia hạnh tinh tiến của các Bồ-tát tương ưng biển hành trước. Lại, các tĩnh lự rộng lớn đã thành tựu của chư Như-lai tương ưng biển hành trước.

Lại các môn, mỗi mỗi đều ảnh hiện, các vị Như-Lai chuyển đại pháp luân, thành tựu các pháp, xả các sở hữu, thân tướng tự tại, cácmôn

đều hiển thị tương ưng với biển hành trước.

Lại, các biển thắng nguyện, các pháp môn tăng thượng rộng lớn trang nghiêm của Bồ-tát tương ưng biển hành trước.

Lại, các bậc Như-lai vui thấy tất cả thế gian rất yêu thích đạo Bồ- tát tương ưng biển hành trước.

Lại, lực Ba-la-mật-đa của Bồ-tát, các hạnh thanh tịnh thành tựu tương ưng biển hành trước.

Lại, các pháp giới rộng lớn của Bồ-tát, tất cả cảnh giới của hết thảy đám mây thần biến rộng lớn làm thành trí Bồ-tát tương ưng với biển hành trước.

Các sự như vậy, mười loại Ba-la-mật-đa hiện hình, biểu thị pháp giới rộng lớn, những đám mây thần biến rộng lớn đều đến chỗ Phật. Liền đó, các vị Bồ-tát và quyến thuộc đảnh lễ Phật xong, trụ ở phương trên, hóa hiện ra tất cả các báu tâm Kim Cang đế trang nghiêm chứa các lầu gác lớn ở trong, và ngồi kiết già trên tòa sư tử hoa sen xanh. Lại hiện ra vòm lưới bằng báu sáng đẹp đính ngọc ma ni che ở phía trên. Lại có tất cả âm thanh của Như Lai, trang nghiêm bằng ngọc báu anh lạc, bảo vương đầu đội mũ ngọc ma ni, hiện ra thân Bồ-tát trụ và gia trì. Những vị Bồ-tát này và quyến thuộc đều theo hạnh nguyện của Bồ-tát Phổ Hiền sinh ra, biểu hiện thanh tịnh trong tất cả căn môn đầy đủ của Như Lai. Quán những sự thấy biết qua mắt trí, nghe tất cả biển âm thanh thù thắng lý pháp trong các kinh pháp luân của Như Lai, thâu nhiếp khắp tất cả Bồ-tát được tự tại và được Ba-la-mật-đa tối thượng. Tất cả các Như Lai thảy đều vân tập, trong từng sát na hiện bày rộng các thần biến, xuất hiện cảnh giới rộng lớn của các thân hữu tình. Hết thảy chúng hội đạo của chư Như Lai, từ trong thân ánh sáng chiếu rõ tất cả thế giới. Nơi mỗi thế giới đều có ảnh hiện những tướng cảnh giới nhiều như vi trần tụ họp lại. Có tất cả thiện căn thành thục của giới hữu tình, có hữu tình đáng được hóa độ thảy đều hợp thời đến, ứng hiện. Tất cả các đấng Như Lai chuyển mây pháp luân, tất cả cảnh giới âm thanh từ lỗ chân lông, tất cả thế giới khắp hết, tất cả thiện căn sinh ra. Sinh ra rồi thì tất cả thân giới hữu tình đều được bình đẳng. Tất cả các phương phần mây biển một sát na một tâm hiện rộng thần biến.

Kinh Hoa Nghiêm này lại nói: Lực uy đức lớn của Bồ-tát như sau: Bấy giờ, đồng tử Thiện Tài quán xét kỹ thân tướng Bồ-tát Phổ Hiền, bèn thấy mỗi mỗi phần vị nơi thân của Bồ-tát, mỗi mỗi phần vị thân đều phân minh; mỗi mỗi phần nhỏ của giới thể chia ra đều phân minh. Mỗi mỗi phần vị khác biệt nhau của phần thân đều phân minh. Mỗi mỗi

nương hợp, mỗi mỗi nương hợp phân minh. Mỗi mỗi lỗ chân lông là mỗi mỗi phân minh. Hiện ra ở tam thiên đại thiên thế giới này hiện có các giới gió, lửa, đất cùng biển lớn, sông, suối, rạch ngòi, núi báu, núi Tu Di, núi Thiết Vi, cõi nước, thành ấp, làng mạc, chỗ cây rừng, nhà ở cùng các dân chúng các cõi, địa ngục, ngạ quỉ, súc sanh, A-tu-la, Rồng, Ca-lâu-la, cõi người, cõi trời cùng cõi Phạm, cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc. Tất cả những cảnh giới này đều do thần lực gia trì mà trụ. Cho đến hình sắc, hiển sắc, mây, chớp, tinh tú, ngày đêm, tháng, nữa tháng, thời gian, năm, kiếp trụ, kiếp hoại…. Tất cả các loại như vậy điều hiện ra, tướng của thế giới. Hiện ra rồi hết thảy thế giới phương đông cũng quán như vậy. Thế giới phương Nam, Tây và Bắc, bốn hướng, trên, dưới, tất cả thế giới cũng quán hiện như vậy.

Lại chư Phật hạ sinh, tất cả chúng hội ở đạo tràng cùng các hữu hình ở thế giới Ta-bà, đời trước, ở giữa và quá khứ, tất cả thế giới, tất cả hỗ tương đều thấy Bồ-tát Phổ Hiền, trong mỗi mỗi thân đều có tướng Đại nhân cùng chư Phật giáng sinh. Tất cả Bồ-tát hội ở đạo trường, cùng tất cả hữu hình, nhà cửa, ngày đêm, kiếp số… Cũng như vậy, đời sau, ở giữa, tất cả thế giới vị lai, tất cả cõi Phật cũng hiện thấy như vậy? Tất cả thế giới, tất cả đều hỗ tương thấy các tướng hình ảnh.

Cũng như vậy mười phương thế giới đời trước, đời sau và ở giữa. Tất cả đều thấy Bồ-tát Phổ Hiền, nơi mỗi thân có tướng đại nhân trong mỗi mỗi lỗ chân lông, mỗi mỗi đều rõ ràng qua lại không lẫn lộn. Tất cả đều thấy Bồ-tát Phổ Hiền tại chỗ Thế Tôn Đại Tỳ Lô Giá Na Như Lai, ngồi trên tòa sư tử trong hoa sen báu lớn trước Phật, hiện thần thông diệu dụng.

Lúc ấy, ở Phương Đông, nơi thế giới Liên Hoa Cát Tường, tức Như Lai Hiền Cát Tường thấy chỗ thần thông diệu dụng hiện rõ, từ Phương Đông rộng khắp mười phương thế giới, tất cả thế giới cũng đều thấy như vậy, đều thấy tất cả Như Lai, trong đủ các căn môn đều có Bồ-tát Phổ Hiền ngồi trên tòa sư tử tạng hoa sen báu lớn hiện thần thông diệu dụng phổ biến khắp mười phương. Tất cả những cõi Phật đều có vô số vi trần, mỗi mỗi vô số vi trần, đều là đạo tràng pháp giới to rộng của Phật, đều thấy trong căn môn đầy đủ của tất cả Như Lai có Bồ-tát Phổ Hiền ngồi trên tòa sư tử tạng hoa sen báu lớn, hiện thần thông diệu dụng. Lúc ấy, tất cả thân tướng đều được chỗ duyên trong ba đời hiện ra ảnh tượng, có tất cả các cõi, tất cả chúng hữu tình, chư Phật đản sinh, các Bồ-tát hội ở đạo tràng đều ảnh hiện, còn nghe mọi thứ ngôn ngữ của tất cả hữu tình, tất cả âm thanh Phật, tất cả đấng Như Lai chuyển pháp luân, tất cả

tuyên nói, dạy trao, biến hóa thần thông; tất cả các Bồ-tát tu tập hội lại, cảnh tướng, âm thanh của chư Phật.

Tất cả những điều nói tóm lược như trên đều là sức uy đức lớn của Bồ-tát Ma-ha-tát.

Trong đây cũng nên hỏi: Thế nào là sức uy đức lớn của Như Lai? Kinh Bồ-Tát Thập Địa nói: Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt hỏi Bồ-tát

Kim Cang Tạng: Phật tử! Cảnh giới hành hóa của Bồ-tát đã là như vậy, thần lực gia trì lại vô lượng, làm sao có thể nhập vào cảnh giới hành hóa của Như Lai?

Bồ-tát Kim Cang Tạng đáp: Phật tử! Ví như có người ở trong thế giới bốn đại châu, cầm hai, ba viên sỏi như hạt đậu, nói: Cả thế giới đại địa chỉ lớn cỡ này thôi sao? Hay lớn hơn vô lượng lần sao? Người nói lời này cũng như ông bây giờ so sánh vô lượng pháp trí của bậc Như Lai Ứng Cúng Chính Đẳng Chánh Giác với pháp của bậc Bồ-tát. Phật tử! Vài viên sỏi như hạt đậu ở thế giới bốn đại châu mà người kia nắm được chỉ là một phần cực nhỏ bé, phần còn lại thì không thể lường tính được. Cảnh giới của Như Lai cũng lại như vậy. Bậc Bồ-tát địa Pháp vân hiện có công đức, thế mà trải qua vô lượng kiếp hãy còn không thể nói một phần nhỏ huống chi là vô lượng trí cảnh của Như Lai thì sao có thể nói hết được. Phật tử! Nay tôi bảo thực ông biết, có Như Lai chứng cho tôi, giả như mười phương, vô biên thế giới nhiều như vi trần kia, tất cả các cõi Phật, các vị chứng Bồ-tát địa nhiều như lúa, mè, tre, như rừng mía, tất cả những vị Bồ-tát ấy nêu bày khai thị cảnh giới nhất trí của Như Lai, trải qua vô biên kiếp cũng chưa được một phần trăm, cho đến trăm ngàn câu chi na-do-tha phần cũng chưa được một phần.

Kinh Nhập Như Lai Công đức trí Bất Khả tư nghì cảnh giới nói: Phật bảo: Này Diệu Cát Tường! Nay trong hội này, hoặc có hữu tình cho là Phật Như Lai mới xuất gia, hoặc nói Phật xuất gia đã lâu, hoặc nói tu khổ hạnh, hoặc ngồi ở Bồ-đề tràng thành Chánh giác, hoặc lúc phá trừ quân ma, hoặc Phạm vương Đế Thích, các vị hộ thế khuyến thỉnh Phật chuyển đại pháp luân. Hoặc nghe thuyết pháp thừa Thanh văn, hoặc nói thừa Duyên giác, hoặc nói pháp Đại thừa, hoặc thấy thân Phật cao một tầm, hoặc thấy thân Phật cao một “Câu-lô-xá”. Hoặc thấy thân Phật cao rõ hơn trăm ngàn do-tuần. Hoặc thấy thân Phật như sắc vàng ròng, cho đến thấy thân Như Lai như ngọc ma-ni. Hoặc thấy thân tướng tịch tĩnh của Như lai. Hoặc thấy tướng nhập Niết-bàn của Như Lai. Hoặc thấy một tụ thân tướng của Như Lai. Hoặc thấy phân chia Xá- lợi của Như Lai. Hoặc nói mười năm thành Đẳng Chánh giác. Hoặc nói

mười năm vào đại Niết-bàn. Hoặc nói trong lời dạy của Đức Thích-ca Mâu-ni Thế Tôn Như Lai luôn được viên mãn. Hoặc ẩn mất. Hoặc nói là mười, hai mươi, ba mươi, bốn mươi cho đến trăm ngàn câu chi na-do- tha kiếp vào đại Niết-bàn. Hoặc nói Thế Tôn Thích-ca Mâu-ni Như Lai trong vô số vô kiếp thành Chính Đẳng Chánh giác.

Này Diệu Cát Tường! Đối với tất cả các tướng phân biệt như vậy, tất cả Như Lai không phân biệt, cũng không lìa phân biệt nhưng Phật Như Lai dùng pháp không phát ngộ, không phân biệt, tùy theo tâm của loài hữu hình mà tạo có hành tướng.

Kinh Bồ-Tát Thập Trụ nói: Phật dạy: Này Diệu Cát Tường! Có nhiều loại thuyết giảng như có ao hồ lớn, dọc ngang bằng nhau đến năm mươi vạn do-tuần, bờ hồ bằng phẳng, nước hồ trong ngọt. Lại có hoa sen che khắp trong hồ. Như có người dùng sắt làm xe bánh ngàn nan hoa, dùng loài ngựa hay Ca-lâu-la-tất-tật-thế kéo xe ấy. Xe này chạy không dính nước hồ, chân ngựa không đạp hại hoa sen. Diệu Cát Tường! Bậc Như Lai cũng lại như vậy. Cưỡi xe lớn đi trong hồ lớn kia, có rắn độc quấy động nước tung tóe. Nếu trong khoảng sát na rắn độc kia theo đẩy sau xe, xe liền quay sang phải quay lại bảy lần. Nếu rắn độc lại theo xe sang phải một lần thì xe liền quay sang phải vô số lần.

Các vị đại Tỳ-khưu như A-nan thuyết giảng pháp cũng như vậy. Có lúc A-nan nói mười loại pháp nêu lên nghĩa pháp. Nếu A-nan nói một loại pháp thì Xá-lợi-tử nói một ngàn loại pháp, nêu rõ nghĩa của ngàn pháp ấy. Hoặc lại Xá-lợi-tử nói một loại pháp, thì Đại Mục-kiền- liên đi qua tám vạn thế giới. Nếu Đại Mục-kiền-liên đi qua một thế giới tức thời Như Lai nơi mười phương thế giới, tự tại tối thượng, vượt hơn hư không, hiện hữu khắp tất cả biển thế giới. Mỗi mỗi thế giới, mỗi mỗi bến bãi, trong mỗi mỗi đạo phàm phu thị hiện từ cung Trời Đâu suất mất, giáng hạ nhập thai nơi nhân gian, thọ thai, xuất thai. Phạm vương, Đế Thích tiếp đón, tắm gội trang nghiêm, đi khắp bảy bước, quán sát mười phương, khởi tiếng gầm sư tử, học tập tất cả kỹ nghệ công xảo, sự nghiệp minh luận hiện nơi vị Thái tử, vui chơi nơi vương cung, thưởng ngoạn nơi vườn rừng, rồi xuất gia, tu khổ hạnh, uống cháo sữa, đến ngồi nơi Bồ-đề tràng, thành Chính Đẳng Chánh giác, hàng phục quân ma, quán câu, kinh hành, Đại Phạm Thiên vương khuyến thỉnh chuyển pháp luân, vào cung trời Đao lợi v.v… Thứ lớp các tên kiếp, phân lượng quốc độ, thân tướng uy đức, thọ lượng nhiều ít, chúng hội trang nghiêm, cõi Phật thanh tịnh, giáo pháp trang nghiêm, phát tâm Bồ-đề, tu các hành nguyện, thành tựu được các pháp Ba-la-mật-đa, viên mãn các địa thần

thông, trí nhẫn, đầy đủ các môn tổng trì giải thoát, Tam-ma-địa, vô lượng các sự cúng dường, vô lượng Như Lai. Cảnh giới của pháp Như Lai và Bồ-tát là vô lượng. Chỗ hành phân lượng mây pháp rộng lớn, thành thục các loại hữu tình có phần vị phương tiện sai khác, khởi đại thần thông diệu dụng biến hóa, thị hiện Đại Bát Niết-bàn nhất thừa, phân bố xá-lợi, phân biệt giáo pháp, thời gian trụ lâu, gần và lúc pháp diệt… Tất cả đều xuất hiện như thế trong ao pháp lớn.

Lại nữa, đối với chỗ tu hành của ngoại đạo và những chỗ làm của tất cả hữu tình, Như Lai dùng tâm không phát ngộ, tâm không phân biệt, cùng lúc hiện khắp phần vị cứu cánh biên tế sau cùng, siêng năng dũng mãnh thị hiện.

Những điều như vậy, tất cả mười phương, nơi một sát na từ trong lỗ chân lông của mỗi mỗi thân đều hiện bày khắp các phương phần nơi ba đời, tất cả bậc Như Lai và các Bồ-tát chúng hội như biển, trang nghiêm công đức nơi tất cả các cõi Phật rộng lớn.

Tất cả nhà cửa cung điện của hữu tình rộng lớn trang nghiêm.

Tất cả xứ nhãn nhĩ tỷ thiệt thân ý của loài hữu tình, đều rộng lớn thiết lập.

Các hạnh của Bồ-tát đều tích tập rộng lớn trang nghiêm. Tất cả cảnh giới của Như Lai rộng lớn trang nghiêm. Tất cả các tướng như trên, đấng Như Lai đều dùng tâm không phát ngộ và không phân biệt thị hiện khắp cả mọi nơi biên vực sau cùng, cứu cánh siêng năng mạnh mẽ, đến sát na cùng lúc thâu tóm khắp tất cả mười phương thế giới cho đến các nẻo phàm phu hữu tận hoặc vô tận cũng không bỏ sót. Tất cả hữu tình trong các cõi hữu tình, mỗi mỗi hữu tình, các thân tướng, hình sắc, hiển sắc, âm thanh, ngôn ngữ, thí dụ thuyết pháp… Tất cả các phần lượng khác biệt như vậy, đấng Như Lai đều dùng tâm không phát ngộ và không sai biệt thị hiện rộng khắp. Tùy các tâm ý khác nhau của các hữu tình mà rốt ráo siêng năng mạnh mẽ đến biên vực sau cùng, tùy chỗ biểu thị tùy chỗ hiện bày. Này Diệu Cát Tường! Cũng như trăng tỏ vào đêm rằm, tất cả người nam, nữ, đồng nam, đồng nữ ở cõi Diêm-phù-đề, mỗi người đều thấy vầng trăng trước mặt nhưng trăng ấy đều không phân biệt. Đấng Như Lai cũng lại như thế. Với tâm không phát ngộ, không phân biệt, hiện rõ những hành tướng, do thành tựu pháp Phật bất cộng, nên tùy tâm ý của các hữu tình ứng hợp hóa độ. Tất cả hữu tình đều thấy Như Lai hiện trước nhưng tâm Như Lai không có phân biệt. Như vậy nên biết, dù phân biệt hay không phân biệt, các đức Phật Như Lai đều không phát ngộ mà thành tựu được pháp Phật bất cộng, tùy chỗ

mà hiện bày tất cả hành tướng.

Ở đây nên biết trong các kinh rộng lớn sâu xa mà cũng chỉ là làm rõ, nói về lực đại uy đức của chư Bồ-tát và chư Phật. Nếu có người tin hiểu sâu, biên chép đọc tụng và tôn trọng cúng dường thì người này được vô lượng phúc lớn rộng.

Kinh này lại nói: Phật bảo: Này Diệu Cát Tường! Ví như núi chúa Tu Di, vượt hơn tất cả các núi, rõ ràng kỳ lạ, huyền diệu và lại rất cao, rộng và to lớn nhất.

Này Diệu Cát Tường! Bậc Bồ-tát tín hiểu chánh pháp này cũng lại như thế, vượt hơn tất cả các Bồ-tát Ma-ha-tát. Các Bồ-tát trong mười phương tất cả thế giới nhiều như vi trần, nếu sinh tin hiểu nơi chánh pháp này, thì năm Ba-la-mật-đa hiện có sinh ra thiện căn, tích tập trong A-tăng-kỳ kiếp cũng sẽ hiển chiếu đặc biệt, rất cao rộng, to lớn.

Này Diệu Cát Tường! Như có thiện nam, thiện nữ, nếu khiến tất cả hữu tình ở mười phương tất cả thế giới phát tâm Bồ-đề, lại có thiện nam hay thiện nữ tin thích Niết-bàn vô dư, chỗ phúc đạt được của người này hơn người trên, không tính kể số lượng được.

Này Diệu Cát Tường! Như có thiện nam, thiện nữ khiến được tất cả hữu tình tin thích Niết-bàn vô dư y, lại có thiện nam thiện nữ ở nơi chánh pháp này sinh tin thích, hoặc nếu tự biên chép hoặc nhớ, khiến người biên chép, hoặc tự đọc tụng, khiến người đọc tụng, cho đến có thể tin thích thọ trì, lấy hương hoa, đèn… các vật dụng lễ cúng để cúng dường chánh pháp, thì lượng phúc của người này nhiều hơn người trên vô số lần không thể tính hết.

Số 1636 - Luận Đại Thừa Tập Bồ Tát Học - Quyển 1 - Phẩm 1: Tập Bố Thí Học - Phần 1

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 111

LUẬN ĐẠI THỪA TẬP BỒ TÁT HỌC

SỐ 1636

(QUYỂN 1 š 25)

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN

Số 1636

LUẬN ĐẠI THỪA TẬP BỒ TÁT HỌC

Biên soạn: Pháp Xứng

Hán dịch: Pháp Hộ.

QUYỂN 1

Phẩm 1: TẬP BỐ THÍ HỌC

Phần 1

Ta nghe địa ngục rất đáng sợ

Nơi thiêu đốt khổ sở vô cùng

Do từ xưa chưa có tâm tịch tĩnh

Nên ưa nghe nhiều gần pháp lớn

Nghe rồi xa lìa các tội ác

Hối lỗi xưa gây, hết không còn

Ta chưa từng được lợi tốt lành

Trong phần ít ấy bao nhiêu lỗi

Bồ-tát diệu, lạc, thắng, vô tận

Chỉ Phật chứng đủ lý bình đẳng

Pháp bảo hiếm có khó suy tư

Nguyện từng sát na nghe ta nói

Đã thành chủ nhân của ba cõi

Trời rồng tám bộ các quyến thuộc

Khát ngưỡng khởi từ tâm chúng sanh

Vui vẻ thọ nhận lời an ổn

Chánh pháp Như Lai và Phật tử

Khéo vào giới Phật đã sanh thân

Ta nay tập hiểu lời Đại Tiên

Khắp vui chí thành cung kính lễ

Ta vốn ngày xưa không chút hiểu

Không giáo, không lời, không thiện xảo

Cũng không lợi lạc cho chúng sanh

Chỉ tự nhất tâm làm bạn pháp

Nhưng ý ta vui pháp thanh tịnh

Vì muốn nuôi dưỡng các căn lành

Chúng ta ví như thấy văn nầy

Đối nghĩa chưa hiểu nên phải nói.

Luận nói: Để thành tựu ý nghĩa của bậc sĩ phu thì trong một khoảnh khắc sát na khó mà đạt được đầy đủ. Nếu không suy nghĩ là nơi yên ổn, thì các hạnh Chánh đẳng nầy phải làm sao có được? Như trong kinh Hoa Nghiêm nói: “Thiện Tài đến gặp Bà-la-môn Thắng Nhiệt mà suy nghĩ: Được làm thân người là khó, giải thoát các chướng nạn là khó, được không chướng nạn là khó, trong khoảnh khắc sát na mà đầy đủ sự thanh tịnh là khó, gặp Phật ra đời là khó, đầy đủ các căn là khó, được nghe pháp Phật là khó, được gặp thiện nhân là khó, được gặp thiện tri thức chân thật là khó, được thọ nhận giáo pháp đúng như lý là khó, được chánh mạng là khó”.

Luận nói: Các chánh hạnh nầy đã biết rõ, nếu các bậc Đại sĩ quán sát như vậy. Ý ta đối với người khác đã thoát khỏi khổ sở và sợ hãi, không vui với bản thân mình thì điều ấy thù thắng và vi diệu ra sao? Chỉ có hộ giới mới bạt trừ hết các gốc khổ của tất cả cõi hữu tình, và mong cầu an vui tuyệt diệu thực hành nhân Bồ-đề bền chắc, phát khởi ý kiên cố và không hủy hoại tín căn. Như trong Bảo Quang Minh Đà- la-ni nói kệ:

Tin thuận chư Phật và pháp

Phật Cũng tin việc Phật tử hành đạo

Tin nơi đại Bồ-đề vô thượng

Bồ-tát từ tin mới phát tâm

Tin là mẹ công đức, dẫn đường

Nuôi lớn tất cả pháp tốt lành

Đoạn đường lưới nghi, khô dòng ái

Tin còn thể hiện hạnh an nhẫn

Khiến tâm trong sạch, không ô nhiễm

Là gốc cung kính, trừ ngã mạn

Tin như trong sạch nắm giữ nhân:

Thất Thánh pháp tài, hạnh vô thượng

Tin hay hoan hỷ, xả tất cả

Do tin, vui nên vào pháp Phật

Sanh khởi ra công đức trí tuệ

Theo lời Phật nói, đều thông suốt.

Tín căn sáng sạch thật bén, nhọn

Thật sự, cắt hết gốc phiền não

Tín lực kiên cố, không thể phá

Chỉ nhất quyết tin công Đức Phật

Tin với tương ưng, chẳng tương ưng

Sát na đã lìa các nhiễm trước.

Tin còn vượt ra các cảnh ma

Thể hiện đạo giải thoát trên hết

Tin là giống công đức chẳng hư

Là năng tăng trưởng mầm

Bồ-đề Làm sanh ra trí tuệ thù thắng

Các người giác ngộ khắp mười phương

Nếu thường tin sâu nơi Phật bảo

Trái giới, trái học đều xa lìa

Hoặc luôn xa lìa giới học sai

Là khen ngợi sâu công Đức Phật

Nếu thường tin sâu nơi Pháp bảo

Nghe pháp Phật không từng chán đủ

Không từng chán đủ nghe pháp ấy

Là tin hiểu pháp, chẳng nghĩ bàn.

Nếu thường tin sâu nơi Tăng bảo

Đối chúng thanh tịnh không thoái, lười

Không thoái, lười ở chúng thanh tịnh

Tín lực nầy, không thể lay động

Nếu tín lực không thể lay động

Thì các căn được tịnh, minh, lợi

Nếu các căn được tịnh, minh, lợi

Người kia xa lìa các bạn xấu

Nếu đã xa lìa các bạn xấu

Thì được bạn pháp tốt đón nhận

Đã được bạn pháp tốt đón rồi

Thì thường tu tập thiện rộng lớn

Nếu thường tu tập thiện rộng lớn

Thì thành tựu lực nhân Đại thừa

Lực nhân Đại thừa đã thành xong

Người nầy tín giải thù thắng nhất

Nếu được tín giải thù thắng nhất

Liền được chư Phật thường hộ niệm

Nếu được chư Phật thường hộ niệm

Có thể phát khởi tâm Bồ-đề

Nếu thường phát khởi tâm

Bồ-đề Siêng năng tu công Đức Phật

Nếu siêng tu tập công Đức Phật

Là được sanh trong nhà Như Lai

Nếu sanh sống trong nhà Như Lai

Đắm trước và không đều giải thoát

Cả hai đều giải thoát được rồi

Là tâm thanh tịnh tin rất sâu

Nếu tâm tin thanh tịnh rất sâu

Thì được quả trên hết, hơn hết

Nếu được quả trên hết, hơn hết

Thường hành Ba-la-mật nhiệm, sâu

Nếu hành Ba-la-mật nhiệm, sâu

Thì năng ngộ nhập Ma-ha-diễn

Nếu hay ngộ nhập Ma-ha-diễn

Thì biết cúng dường Phật như pháp

Nếu biết cúng dường Phật như pháp

Thì được niệm Phật, tâm không động

Nếu được niệm Phật, tâm không động

Thì thường quán Phật chẳng nghĩ bàn

Nếu thường quán Phật chẳng nghĩ bàn

Thì Phật không sanh, chẳng hề trụ

Nếu Phật không sanh, chẳng hề trụ.

Thì biết pháp ấy luôn bất diệt.

Luận nói: Trong đây muốn nói công đức của tín căn mới phát khởi rộng lớn vô lượng và quá trình tích tụ công đức ấy chỉ nói sơ lược. Lại nữa, các chúng sanh khác nhau sanh ra nhiều loại thân nên đối với pháp như thật khó tin hiểu. Nếu tâm thanh tịnh sâu xa đã gieo trồng tư lương

phước đức thì nhân vào lực của niềm tin nầy mà được an trú trong số kiếp chúng sanh như số vi trần ở mười cõi Phật để thọ nhận các phước báo an lành vi diệu và thù thắng, đối với pháp ấy sẽ sanh tin hiểu, như kệ ở trong Kinh Thập Pháp nói:

Tín là thừa tối thắng

Chuyên chở thành Chánh giác

Cho nên mọi sự tin

Người trí nên gần gũi

Nếu không có tín căn

Không sanh các pháp thiện

Giống như hạt giống hư

Cũng không sanh mầm mạ.

Lại nữa, trong Kinh Đại Thiện Dụ nói: “Bấy giờ, Như Lai bảo A- nan: Đối với niềm tin chánh pháp phải như vậy mà hiểu rõ và phải nên phụng hành theo”.

Luận nói: Hành là tin hiểu đối với trong khoảnh khắc sát na mà đạt được tín căn kiên cố. Điều nầy có nghĩa là người có tâm Bồ-đề kiên cố có khả năng nhiếp thọ tất cả các phước báo. Như trong Kinh Sư Tử Vương Sở Vấn nói: “Bấy giờ, thái tử Tinh-hạ-na bạch Phật. Thưa Thế Tôn! Làm thế nào để khiến cho chúng sanh ở chỗ mình sanh thường được an vui mà ưa thích nhiếp thọ các pháp? Đức Phật dạy: Nếu người muốn giải thoát các chúng sanh thì phải thường xuyên phát khởi lời khiêm tốn cung kính và một mực khởi tâm Bồ-đề. Nếu làm như thế thì có khả năng đạt được sự vui thích để nhiếp thọ các pháp”.

Lại nữa, trong Kinh Hoa Nghiêm Đức Phật dạy: “Nầy thiện nam tử! Tâm Bồ-đề tương tự như hạt giống, có khả năng sanh ra tất cả các pháp Phật. Tâm Bồ-đề tương tự như ruộng tốt có thể sanh trưởng các pháp thiện thanh tịnh của chúng sanh. Tâm Bồ-đề giống như đại địa nơi mà tất cả thế gian nương vào để tồn tại. Hơn nữa, tâm Bồ-đề tương tự như bậc từ phụ, đã dạy dỗ, bảo hộ gìn giữ các Bồ-tát, như Tỳ-sa-môn và có khả năng đoạn trừ mọi đau khổ bần cùng như ngọc ma ni thành tựu tất cả các nghĩa lợi ích. Tâm Bồ-đề như cái bình tốt viên mãn tất cả các pháp thiện hiếm có, như cái chày kim cương có thể đập nát phiền não, như chánh pháp có khả năng đoạn hết các tác ý sâu thẳm trong tâm, như kiếm bén có thể chặt đứt đầu phiền não. Tâm Bồ-đề như rìu bén cỏ thể chặt hết cây khổ đau, như binh khí tốt có thể phòng ngự và chống lại tất cả các thế lực của tai nạn và khổ sở cùng cực, như cần câu ở trong biển luân hồi vớt hết khổ não cho chúng sanh, như gió lớn có thể nhanh

chóng thổi tan tất cả mây chướng ngại bao phủ. Lại nữa, tâm Bồ-đề tương tự như rừng rậm tích chứa các hạnh nguyện của Bồ-tát, như tháp Phật là nơi tôn kính của tất cả hàng trời, người, A-tu-la trong thế gian. Nầy thiện nam tử! Ông nên biết tâm Bồ-đề thành tựu vô lượng công đức thù thắng như thế”.

Luận nói: Làm sao biết được các chúng sanh v.v. phát tâm Bồ-đề? Trong đây, dẫn ra lời nói của bậc Thánh chẳng riêng nói ở một kinh. Như trong Kinh Duy Ma Cật Sở Thuyết nói: “Tuy khởi thân kiến như núi Tu Di, vẫn có thể phát khởi tâm lớn Bồ-đề nên sanh vào chỗ pháp Phật”. Lại nữa, trong Kinh Bổ Khuyết trình bày về nghĩa của phàm phu Bồ-tát có nói: “Đức Phật bảo: Văn-thù-sư-lợi!Ví như chim non Ca lăng tầng già khi chưa ra khỏi trứng cũng có khả năng tạo ra âm thanh vi diệu. Nầy Văn-thù-sư-lợi! Hàng Bồ-tát nầy cũng lại như vậy. Tuy chưa đoạn trừ ngã kiến, không dứt hết vô minh để ra khỏi ba cõi nhưng đã có thể thiết lập âm pháp vi diệu của chư Phật. Pháp âm ấy chính là âm thanh không, vô tướng, vô nguyện và giải thoát v.v...”. Lại nữa, trong Kinh Tùy Thuyết Chư Pháp nói. Bấy giờ, Bồ-tát Thắng Tuệ ở trong bảo tòa mà nhập Niết bàn. Lúc ấy ngài ở trong thành ấp lớn mà thọ sanh. Bồ-tát đối với tánh không tin hiểu rõ ràng và tạo ra phương cách đối trị”. Hơn nữa, trong Kinh Nhập Định Bất Định Ấn nói: “Đức Phật bảo: Văn-thù- sư-lợi! Tại sao gọi xe dê là hạnh Bồ-tát? Ví như có người muốn vượt qua số thế giới nhiều như vi trần của năm cõi Phật thì người ấy cưỡi xe dê kia tùy theo đường mà đi. Trải qua thời gian lâu xa đi được một trăm du-thiện-na (đơn vị đo chiều dài) thì gặp gió lớn. Do vậy cho nên người kia lại thối chí đi lui tám vạn du-thiện- na. Về sau người ấy ở trong thế giới kia lại cưỡi xe dê đi tiếp cho đến không thể nói, không thể tính kiếp số có thể vượt qua một thế giới có hay không? Văn-thù-sư-lợi nói: Bạch Thế Tôn! Không được. Phật bảo: Nếu người Đại thừa phát tâm Bồ-đề rồi, thì không nên thọ trì đọc tụng giáo nghĩa của Thanh văn, hoặc cùng với Thanh văn ở chung và tu tập giáo lý của Thanh văn, hoặc tự thâm tâm mình vì giáo hóa người khác mà ở trong hàng Thanh văn cho đến ngộ hiểu được trí tuệ kia rồi lấy nhân duyên ấy đồng hóa đạo vô thượng thì cũng là thối mất. Bồ-tát đối với sự chứng đắc tuệ căn tuệ nhãn của tâm Bồ-đề mà đắm chìm trong ấy thì cũng bị phá hoại. Văn-thù-sư-lợi! Do đó ta nói đó là Bồ-tát dùng xe dê mà đi”.

Luận nói: Nếu Bồ-tát an vui ưa thích tin hiểu tánh không của Đại thừa thì tất nhiên đối sự tin hiểu và thực hiện mà đạt đến chỗ viên mãn, ngôn lượng của bậc thánh nầy chỉ có Bồ-tát tin hiểu và hành trì mới

thấy được sự việc như vậy. Như Kinh Bảo Vân nói: “Lấy vô số pháp môn tổng trì Tam-ma-địa, thần thông du hý, trí giải thoát chiếu rõ các pháp vô biên mà bình đẳng siêu thoát tất cả hành báo của phàm phu ngu muội, cho đến đời sau không bị lợi dưỡng ở trong câu chi kiếp thế gian thọ dụng mọi thứ, tâm không phân biệt, như hoa sen tinh khiết thường trang nghiêm đầy đủ. Lại nữa, ở trong vô lượng na-do-tha kiếp thường an trú pháp Đại thừa hiểu rõ nghĩa lý thù thắng, tư lương, phước đức và trí tuệ đều không giảm mất. Lại ở trong đó trứớc tiên hiện việc xuất ly, tu tập trăm ngàn pháp môn tương ưng đều đầy đủ cả”.

Luận nói: Như thế nào gọi là hiểu rõ nghĩa? Nghĩa là mới phát tâm Bồ-đề thì nói là trụ vào địa nầy. Nếu không hiểu rõ nghĩa thì chỉ là đạt sắc thái ít ỏi trong việc nắm bắt “vô ngại hoặc”. Các lời nói của bậc Thánh nầy nếu ai tin hiểu và thực hành pháp thì rõ hiểu được nghĩa của lời nói như trong việc rộng, lược thuyết về sự hiểu rõ tín giải và hành. Lại nữa, trong Kinh Như Lai Bí Mật nói: “Bấy giờ, vua A-xà-thế bạch Phật: Thưa Thế Tôn! Sao gọi là phát tâm Bồ-đề? Đức Phật đáp: Nầy Đại vương! Tâm Bồ-đề chính là tâm sâu xa, không thoái chuyển. Vua hỏi: Bạch Thế Tôn! Sao gọi là tâm sâu xa không thoái chuyển? Đức Phật đáp: Tâm ấy chính là phát khởi lòng đại bi. Vua hỏi: Bạch Thế Tôn! Sao gọi là hay phát khởi lòng đại bi? Phật đáp: Nghĩa là đối với tất cả chúng sanh luôn khởi tâm không chán bỏ. Vua hỏi: Bạch Thế Tôn! Sao gọi là đối với tất cả chúng sanh mà đạt được tâm không chán bỏ? Phật đáp: Nghĩa là nếu không chấp trước vào sự an vui của tự thân tức đạt được tâm không chán bỏ”.

Luận nói: Trong đây nói tâm Bồ-đề là khuyên phát tâm đại bi, hoan hỷ, và yêu thương cung kính. Nếu không nương vào giáo lý tương ưng của Như Lai thì người ấy không thể xuất ly.

Nếu tâm Bồ-đề nầy còn thấy có sự chán bỏ thì không thể gọi là phát tâm Bồ-đề. Như Kinh Thập Pháp nói: “Nầy Thiện nam tử! Nếu các Bồ-tát nương vào thể tánh và phát tâm Bồ-đề thì được gặp Như Lai và giáo hóa chúng Thanh-văn, phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam- bồ-đề. Như vậy, gọi là sự hỉ lạc ban đầu để phát tướng tâm Bồ-đề. Nếu nghe nói về Bồ-đề và tâm Bồ-đề rồi tức là đã phát tâm A-nậu-đa-la- tam-miệu-tam-bồ-đề. Đây là sự hỉ lạc thứ hai để phát tướng tâm Bồ-đề. Nếu chúng sanh kia không quay về nương tựa và không cầu thấy được hai điều trên mà trụ trong tâm đại bi cho đến phát tâm A-nậu-đa-la- tam-miệu-tam-bồ-đề thì gọi là sự hỉ lạc thứ ba trong việc phát tướng tâm Bồ-đề. Nếu thấy các tướng viên mãn của Đức Như Lai liền sanh

kính trọng, yêu mến cho đến mọi điều tương tự như thế thì gọi là phát tướng tâm Bồ-đề thứ tư”.

Lụận: Nên biết tâm Bồ-đề có hai thứ:

1.Nguyện tâm Bồ-đề.

2.Trụ tâm Bồ-đề.

Như Kinh Hoa Nghiêm nói: “Nầy thiện nam tử! Lại có chúng sanh ở trong thế giới mà phát nguyện chứng pháp khó được thuộc tâm A- nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề, lại có chúng sanh trụ trong pháp khó được thuộc tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề”.

Luận nói: Hai điều trên là nguyện chứng làm Phật, và nguyện trụ lại thọ sanh. Lại nữa, trong Kinh Thủ Lăng Nghiêm nói: “Nhân ở nơi một vị Phật nào đó mà phát tâm Bồ-đề”. Vậy tại sao lại tạo ra một ít thiện căn? Như Kinh Hiền Triết nói: “Về thời quá khứ có Đức Phật Tinh Tú Vương ở chỗ Đức Như Lai Thí Âm, khi mới phát tâm Bồ-đề, là người chăn trâu dùng lá cây Đam-bộ-la để cúng dường cho Đức Phật kia. Lại có Đức Phật hiệu Vô Lượng Danh Xưng ở tại chỗ Như Lai Điện Quang, khi mới phát tâm Bồ-đề, là người thợ dệt đã dùng cái áo tốt đẹp nhất cúng dường cho Phật ấy. Lại có Đức Phật hiệu Diệm Quang vốn ở chỗ Đức Như Lai Vô Lượng Quang, lúc mới phát tâm Bồ-đề ở trong thành ấp đã dùng bó đuốc cỏ làm đèn để cúng dường Đức Phật kia. Lại có Đức Phật hịệu Nan Thắng khi mới phát tâm Bồ-đề đã ở chỗ Đức Như Lai Kiên Cố Bộ là người hái củi và dùng tăm xỉa răng để cúng dường Đức Phật kia. Lại có Đức Phật hiệu Công Đức Tràng lúc mới phát tâm Bồ-đề đã ở chỗ Đức Như Lai Diệu Kiết Tường làm vị lương y và dùng quả Am-ma-la cúng dường cho Đức Phật kia”.

Luận nói: Sự mới phát tâm Bồ-đề nầy chẳng phải là chỗ hành viên mãn. Sự không chán bỏ nầy cũng có khả năng giải thoát khỏi quá trình luân chuyển mà đạt được vô lượng an vui. Như Kinh Từ Thị Giải Thoát nói: “Nầy Thiện nam tử! Ví như có một loại vật quí gọi là kim cang có thể đoạn trừ tất cả nỗi khổ bần cùng. Tất cả tâm trí nầy cũng lại như vậy có thể đoạn trừ mọi nỗi khổ của luân hồi sanh tử”.

Luận nói: Nên biết như vậy, chỉ có phát tâm Bồ-đề nầy mới có khả năng đến gần quả giải thoát được. Lại nữa, Kinh Thiện Gián nói: “Đức Phật bảo: Đại vương! Nếu ông cho rằng trong nhiều việc tạo tác, có khả năng do nhiều người tạo tác là chưa đúng. Nếu trong tất cả hành động của ta thực hiện tất cả hạnh, đem lại lợi ích khắp mọi nơi, thì điều nầy có nghĩa là bố thí Ba-la-mật-đa. Như vậy, cho đến trí tuệ Ba- la-mật. Nầy Đại vương! Do đó cho nên ông đối với A-nậu-đa-la-tam-

miệu-tam-bồ-đề cũng lại như thế. Nghĩa là ưa muốn phát khởi lòng tin thanh tịnh và nguyện lợi tha được thể hiện trong bốn cử chỉ đi, đứng, nằm, ngồi. Hoặc khi tỉnh mộng, hoặc khi ăn uống mà thường đầy đủ tác ý tùy niệm, quán sát chư Phật, Bồ-tát, Thanh văn, Duyên giác và các chúng sanh khác v.v… để tích tập tất cả các thiện căn từ quá khứ đến vị lai nhằm thích ứng tới sự hòa hợp vô tận, và nên tùy hỷ mà tự mình biểu hiện sự vui vẻ trước mắt cho đến biến khắp cõi hư không và cảnh giới Niết bàn cũng tự tùy hỷ. Lại nữa, tùy hỷ thiết lập sự nghiệp cúng dường tất cả chư Phật, Bồ-tát, Duyên giác và chúng Thanh văn rồi bình đẳng hồi hướng đến tất cả chúng sanh cho đến khiến cho tất cả chúng sanh ấy đạt được Nhất thiết trí, đều phổ cập đầy đủ pháp thiện của chư Phật và mỗi ngày ba thời đều hồi hướng đến A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Nầy Đại vương! Ông thực hành đích thực các hạnh như thế, được làm vua thì không mất vương vị, cầu quả Bồ-đề thì cũng được viên mãn. Nói quả báo ấy, nầy Đại vương! Do ông ở thời gian ấy phát tâm Bồ-đề nên nghiệp báo của thiện căn trong vô lượng vô số kiếp thường được sanh thiên, làm Đế Thích thiên, hoặc sanh trong nhân gian được làm vua chúa. Nầy Đại vương! Duy nhất là lực thiện căn phát tâm Bồ-đề, ngoài ra không có nghiệp khác, nên biết, nói tóm lại là viên mãn hoặc chưa viên mãn. Phật nói: Nầy Đại vương! Chỉ duy nhất là phát tâm Bồ-đề vì cứu độ tất cả chúng sanh, vì giải thoát tất cả chúng sanh, vì an ổn tất cả chúng sanh, vì cứu kính khiến cho các chúng sanh đến Niết-bàn, vì được sanh vô lượng vô số các thiện căn. Nầy Đại vương! Lại sao nói là có khả năng nhiều loại tạo tác trong nhiều loại tạo tác?”.

Luận nói: Hành tướng của tâm Bồ-đề nầy như kinh nói là duyên khởi của quá khứ và hiện tại. Như vậy nguyện tâm Bồ-đề thì nhập vào địa nào của Bồ-tát mà được giới? Có người nói ở địa thứ chín. Còn trong Kinh Hư không Tạng nói: “Danh văn, lợi dưỡng là nguồn gốc của các tội”. Kinh Thập Địa nói: “Ở trong sơ địa đối với lợi dưỡng kia không có phần nhỏ gần gũi mong cầu. Nếu các chúng sanh đi đến chỗ của ta, tất cả đều được cung cấp nhiều gấp bội”.

Luận nói: Như chỗ nói ấy, tức Bồ-tát ở địa Cực hỷ khéo an trú vào pháp tương ưng bất động. Lại nói sanh vào nhà Như Lai quyết định hướng đến thành tựu Đẳng Chánh Giác. Lại nữa, trong Kinh Hư Không Tạng nói: “Trừ người ưa thích Đại thừa ra, Thanh-văn thừa không thể chứng đạt như thế”. Như kinh Tối Thượng Thọ Sở vấn nói: “Sự keo kiệt, ganh ghét pháp thì gọi là trói buộc, thể hiện đầy đủ học xứ nầy thì gọi là địa Cực hỷ, xa lìa ngã tưởng và ngã chấp, sao lại chấp vào tất cả sở

dụng. Như nói bố thí đầu và mắt v.v…”.

Luận nói: Tất cả các kinh như trên đều cho rằng từ nhập vào Địa trở đi chính là biểu hiện học xứ nầy. Nếu luận chung khắp Bồ-tát thì điều ấy tương ưng trong sự tu tập. Lại nữa, hoặc cấm ngăn không nên thực hành nhanh chóng vì Bồ-tát chưa có khả năng học. Nên biết, hai loại nầy đều khắp các học xứ. Lại nữa, một thứ học đối với sự thành tựu tác dụng không thể học, nên tuy không thể tu tập cũng không có lỗi lầm. Kinh Vô Lượng Ý nói: “Khi thực hiện pháp Bố thí rộng lớn tuy xả bỏ giới thanh tịnh mà không bị biếng trễ do trước chưa nói cũng không thực hiện, như lực thân cận. Lại nữa, Kinh Thập Địa nói: “Giả sử có phạm vào giới tà dục thì hoặc nhiễm ấy cũng nhẹ nhàng do thường vui với tâm Bồ-đề. Nầy Xá-lợi-tử! Nói giới biệt giải thoát của Bồ-tát tức thành tựu bốn pháp. Nghĩa là Bồ-tát ở trong sự tu tập đạt được lời nói chân thật. Nầy Xá-lợi-tử! Nếu thiện nam, thiện nữ nào mới phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề, quyết chí ưa thích chuyên cần cầu pháp thiện, học hỏi nghị luận và giữ gìn giới cấm, thì đối với học xứ của Bồ-tát đều tu tập đầy đủ. Do gần gũi người khác mà giới học như vậy, hoặc có lúc trái khuấy, khinh chê Tôn sư mà sanh hổ thẹn tột bực nên sanh khởi lo sợ. Người kia lại thọ nhận sự tôn trọng, ưu ái, an vui và tròn đầy giới pháp bình đẳng. Bồ-tát nầy đối với các giới học của Đức Phật hiện tiền phát sanh sự ưa muốn chính thức thực hiện, thì được thuận theo riêng trao cho học. Bồ-tát kia hoặc không có thiện tri thức nhưng hướng đến trước chư Phật và Bồ-tát trong hiện tại ở mười phương chuyên niệm thực hành quán sát tùy theo lực mà tương ưng với lượng. Đã chuyên trì giới nầy thì không có lời nói khi dối đối với mười phương chư Phật và Bồ-tát cho đến với các trời người của thế gian v.v... Trong kinh Chánh Pháp Niệm Xứ nói: “Bố thí cho ngạ quỷ còn không đọa vào địa ngục huống nữa là cúng dường cho quả vị Bồ-đề Vô thượng. Nên biết không có các chúng sanh ở thế gian khác”. Như kinh Pháp Tập nói: “Nầy thiện nam tử! Bồ-tát nên phải tôn trọng lời chân thật. Tại sao vậy? Nầy thiện nam tử! Vì tích tập lời nói chân thật mà gọi là pháp tập. Nầy thiện nam tử! Sao gọi là thật đế? Nếu Bồ-tát phát tâm A-nậu-đa- la-tam-miệu-tam-bồ-đề cho đến xả bỏ thân mạng cũng không bao giờ bỏ tâm ấy và không bỏ rơi chúng sanh nên gọi là thật đế của Bồ-tát. Nếu Bồ-tát phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề rồi nhưng trải qua một thời gian sau lại xả bỏ tâm nầy và bỏ rơi chúng sanh thì Bồ-tát ấy gây nên tội nói dối thật đáng bị quở trách chán ghét”. Lại nữa, trong Kinh Hải Ý Bồ Tát Sở Vấn Tịnh Ấn Pháp Môn nói: “Phật bảo Bồ-tát

Hải Ý: Thí như trong thế gian hoặc vua hay quan lại muốn thiết đãi tất cả dân chúng trong các thành ấp nên tập hợp họ để chiêu đãi hoặc thức ăn, nước uống nhưng lại không làm. Đối với dân chúng thì vua quan ấy đã mắc tội nói dối vì dù một ít thức ăn nước uống cũng không có, họ cao giọng quở trách giận dữ bỏ đi. Đức Phật nói Bồ-tát Hải Ý: Bồ-tát kia cũng như thế, đối với chúng sanh chưa độ thì khiến cho được độ chứ không nên chỉ dùng lời nói suông cho đến không khuyên tu đa văn tích tập các phần pháp Bồ-đề, Bồ-tát ấy đã lừa dối chư Thiên và loài người. Như trước Đức Phật nói sẽ bị bậc Thánh quở trách chán ghét. Đối với trí đại trí và vô thượng thắng trí thì khó mà đạt được. Do đó phải biết Bồ-tát không nên lấy lời nói hư vọng lừa dối chư Thiên và loài người. Lại nữa, nầy Hải Ý! Hoặc có người đến khuyến thỉnh sự bố thí pháp để được lợi ích an vui thì Bồ-tát kia nên tùy lời mà nói cho đến xả bỏ tự thân mà tu hạnh Bồ-tát, chứ không bao giờ lừa dối tất cả chúng sanh. Phải nên hiểu rõ như vậy”.

Luận Đại Thừa Tập Bồ Tát Học - Quyển 2 - Phẩm 1: Tập Bố Thí Học - Phần 2

LUẬN ĐẠI THỪA TẬP BỒ TÁT HỌC

QUYỂN 2

Phẩm 1: TẬP BỐ THÍ HỌC

Phần 2

Luận nói: Nên biết chỗ tích tập tự lực là tùy theo tướng ấy mà đối với một con đường lành cũng nên gìn giữ. Như Kinh Địa Tạng Thập Luận nói: “Mười nghiệp thiện như vậy Phật đã tu chứng quả. Nếu không chân thật gìn giữ một con đường nghiệp thiện cho đến khi mạng chung mà tự nói lên: Ta là người hành Đại thừa chân chánh, ta cầu chứng đắc A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề, nên biết người ấy mắc tội dối trá và vọng ngữ lớn. Đối với mười phương thế giới chư Phật mà lừa dối và mê hoặc thế gian nói pháp không đoạn kiến ngu si dối trá nên sau khi thân hoại mạng chung sẽ đọa vào đường ác”.

Luận nói: Cho đến khi lâm chung, có thể trong khoảnh khắc tu các phẩm pháp thiện thì cũng nên thực hiện. Như kinh Dược Sư Lưu Ly Quang nói: “Nếu thấy chúng sanh có tâm rộng lớn nghe hạnh khổ hạnh của Bồ-tát khó làm và trí thắng diệu cho đến thấu hiểu mà phát khởi dõng mãnh gánh vác trọng trách bảo hộ chúng sanh, đoạn tận căn bản các khổ đau và lễ bái cúng dường, nói tội và tùy hỷ phước, khuyên thỉnh chư Phật trụ lâu ở đời mà thuyết pháp cho đến hồi hướng đến Bồ- đề, khuyến thỉnh thiện tri thức thuyết pháp hoặc tự mình thuyết, nên biết chúng sanh ấy đã hiển thị đạo”. Như kinh Văn Thù Sư Lợi Trang Nghiêm Phật Sát Công Đức nói: “Bạch Thế Tôn! Diệu Cát Tường thuở xưa lúc sanh ra vốn hành nhân duyên phát tâm Bồ-đề, cũng đã phát tâm như thế như chỗ nói của Đức Phật kia cho đến trước hết xa lìa bờ mé luân hồi làm lợi ích cho tất cả chúng sanh, hành các hạnh như thế. Con ở chỗ Đức Thế Tôn phát tâm Bồ-đề hiện tại khuyến thỉnh khiến cho các thế gian giải thoát khỏi mọi báo khổ bần cùng tâm phẫn hận keo kiệt và

ganh ghét. Khi con đắc Bồ-đề thì tất cả những điều ấy không còn hiện khởi. Cho đến thường tu phạm hạnh, giải thoát khỏi mọi tội lỗi. Đối với Phật tùy thuận học hỏi giới luật thanh tịnh, ưa thích tôn trọng đại Bồ-đề, không vội vả thủ chứng cõi sau cùng của con và đối với chúng sanh hiển bày một tướng không khác. Khi ấy, mười phương thế giới chưa nghe tên con mà vô lượng các cõi nước không thể nghĩ bàn đều được trang nghiêm. Do nghiệp thân khẩu ý thanh tịnh nên các chỗ tạo tác cũng trở nên thanh tịnh. Lại nữa, trong mọi lúc phải gìn giữ giới luật thanh tịnh, tận cùng cõi sanh tử không còn các tội ác. Hơn nữa, trong kinh A Súc Như Lai Bản Nguyện Thọ Quyết nói: “Đức Phật A Súc kia khi còn làm vị Bồ-tát đã nói như vầy: Nếu ta mọi kiếp sanh ra đời không đi xuất gia thì sẽ lừa dối tất cả chư Phật. Nầy Xá-lợi-phất! Như vậy Bồ-tát đối với Phật A Súc cũng nên thuận theo học hỏi. Nầy Xá-lợi-phất! Các Bồ-tát đời đời dù sanh ra chỗ nào cũng đi xuất gia, hoặc gặp Như Lai xuất hiện ở đời, hoặc không gặp Như Lai xuất thế thì cũng bỏ nhà xuất gia thọ học như vậy. Tại sao? Nầy Xá-lợi-phất! Vì như Bồ-tát bỏ nhà đi xuất gia là rất tối thượng cho đến đối với quyến thuộc nam nữ không sanh ái trước. Như khi ta sanh ra cũng chẳng có các lỗi lầm.

Luận nói: Như trên đã nói, ngưng nói sự việc nầy. Nếu nói tội tướng của thí, giới, đồng nhau và đối với tội tướng tương ưng với các sự việc ấy, thì nên, tự xả bỏ hoặc hành tướng riêng biệt cũng chẳng phải không có tội, vì hành tướng riêng ấy không thể nhiếp thủ. Tuy nhiên Bồ-tát đối với tất cả chúng sanh, giải thoát tất cả khổ não khiến được an vui trong vị lai và làm cho thứ diệu lạc tăng trưởng nhanh chóng. Nếu thân, khẩu, ý không theo phương tiện tinh tấn chuyên cần làm cho chín muồi thì đối với duyên hòa hợp không có niềm vui giáo hóa, hoặc tán diệt cũng không tìm cầu. Phần nhiều và phần ít phiền não không khởi sự đối trị. Đối với nghĩa lợi lớn và nghĩa lợi nhỏ hoặc chẳng phải nghĩa lợi cũng không sanh tổn giảm. Trong một sát na đều xả bỏ tất cả. Thuyết nầy nói tội và lược nói vô tội, nghĩa là tự lực có thể đối với sự cảnh giới đều không có quả báo. Hoặc chấp như vậy đối với các học biểu hiện thể tánh của tướng là tội. Nếu tự lực có thể ở trong cảnh giới tương ưng với xứ tội thì điều nầy không có. Nên biết đồng nói tội v.v... đối với tướng giải thoát tức là cái học của Bồ-tát trong thân bình đẳng rộng lớn vô lượng kiếp sau mà nói. Lại nữa, ở đây lựợc nói hai loại tội nầy của Bồ-tát. Như đó thành tựu tương ưng hay chẳng phải tương ưng, có thể làm hay không thể làm đều không kén chọn xả nên là tội. nghĩa là nói rốt ráo siêu thoát khỏi sự tìm cầu. Như nô dịch Chiên-đà-la v.v...

hiểu sai lầm về nghĩa là tội. Vậy tại sao trong kinh Thâm Tâm Giáo Giới lại nói như nhân nơi Từ Thị có bốn loại biện tài, tức lời nói của chư Phật. Sao gọi là bốn?

1.Lựa chọn nghĩa lợi ích và kén chọn nghĩa không lợi ích

2.Lựa chọn chánh pháp nầy và kén chọn phi pháp kia.

3.Phá trừ phiền não chẳng phải tăng trưởng phiền não

4.Vui thấy công đức của Niết bàn không vui thấy công đức của luân hồi.

Trên đây chính là bốn loại biện tài đã lược nói như thế.

Tại sao nhân nơi Từ Thị mà nói bốn loại biện tài? Nghĩa là thiện nam tín nữ sanh khởi tưởng về chư Phật và tưởng nghị luận nghe pháp thiện. Tại sao? Vì nếu Từ Thị có sự khéo nói tức là ngôn ngữ của chư Phật. Nếu đối với biện tài của Từ Thị mà sanh huỷ báng rằng đó chẳng phải là lời biện tài của chư Phật nên khởi tâm không tôn trọng thì kẻ ác ấy tức đã phỉ báng chỗ thuyết biện tài của chư Phật. Do huỷ hoại pháp thiện nên chiêu cảm quả báo nghiệp tội đọa vào các cõi ác.

Luận nói: Lại nữa, do tu tập thiện xảo mà phát khởi sự yêu thích an vui. Trong hành môn nầy tu học có tác dụng rất tối thắng nên phải tu học, hy vọng đạt được quả vị lớn lao. Như kinh Tịch Tĩnh Quyết Định Thần Biến nói: “Lại nữa, nầy Văn-thù-sư-lợi! Nếu Bồ-tát ở chỗ hằng sa số hết thảy chư Phật là chư Phật có hằng hà sa số cõi Phật. Lại nữa, trong hằng hà sa số kiếp như thế đã dùng ngọc ma ni như ý đầy khắp để bố thí và nếu các Bồ-tát đã nghe pháp tướng như vậy rồi lại nhất tâm suy nghĩ: Ta phải tu học thì nầy Văn-thù-sư-lợi! So với phước báo vô học trước đây nếu chưa thực hiện thì sự ưa muốn của Bồ-tát học địa nầy phước ấy rất nhiều.

Luận nói: Bồ-tát ấy tuy thấy được công đức nầy nhưng chưa nói lên được sự tu tập của mình. Lại như kinh kia nói: “Nầy Văn-thù-sư-lợi! Giả sử giáo hóa chúng sinh nhiều như vi trần trong ba ngàn đại thiên thế giới khiến cho tất cả đều làm vua Diêm-phù, hoặc dùng các âm thanh tán thán, đọc tụng, như thuyết tu hành theo kinh Đại thừa, trong một ngày một đêm có thể cắt tiện thân thể tay chân cho đến chết vẫn một lòng phụng hành, thì nầy Văn-thù-sư-lợi! Do Bồ-tát nầy bố thí với tâm không khiếp nhược, không kinh hãi, không sợ sệt nên hoàn toàn nhất tâm phát khởi tướng gần gũi, không hối, không nghi cũng không phân biệt. đối với chánh pháp tối thượng nầy vị ấy nhiếp thọ tương ưng, ý vui đọc tụng như thuyết tu hành. Nầy Văn-thù-sư-lợi! Tâm Bồ-tát ấy dõng mãnh tức là bố thí dõng mãnh, trì giới dõng mãnh, tinh tấn dõng mãnh,

thiền định dõng mãnh, trí tuệ dõng mãnh và tất cả Tam-ma-địa dõng mãnh. Nầy Văn-thù-sư-lợi! Bồ-tát ấy giả sử đối với đám người ác cũng lại không sanh tâm sân hận, tâm nhàm chán và lỗi lầm khác. Nầy Văn- thù-sư-lợi! Bồ-tát ấy như vua Thích, Phạm v.v... không thể lay động”.

Luận nói: Nay chính là lúc nên nhất tâm học hỏi và hy vọng quả báo lớn. Kinh Nguyệt Đăng Tam Muội có kệ nói:

Nếu trong hà sa nhiều ức kiếp

Cúng dường trăm ức na-do Phật

Lòng tin thanh tịnh cúng món ngon

Cũng cúng đèn hoa và phan lọng

Nếu thời mạt pháp chánh pháp suy

Pháp Phật như vậy sắp diệt mất

Một ngày một đêm học hạnh ấy

So phước trước, phước nầy hơn hẳn.

Luận nói: Do đó, nếu nhất tâm khuyên tu theo lời Phật dạy trong kinh thì thành tựu nghĩa học của Bồ-tát. Như kinh Bảo Vân nói: “Nầy thiện nam tử! Bồ-tát đối với sở học của mình nên kiên trì giới thanh tịnh, tìm hiểu như thế. Nếu không thì trong giới biệt giải thoát của Bồ- tát, ta làm sao có thể chứng đạt A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề! Lại nữa, làm sao ở trong các kinh pháp Đại thừa của Như Lai để thr thr giảng hạnh và tu tập các sở học của Bồ-tát. Do vậy, ta phải tu tập rộng lớn như thế”.

Luận nói: Chúng ta không biết chứ đối với chế chỉ của Bồ-tát được nói rộng rãi nầy là chấp nhận phát khởi sự hiểu biết sai lệch. Lý nầy có gì sai biệt? Vì đối với chỗ tu tập đã hiểu rõ không có sai lầm. Sao gọi là chỗ tu tập? Nghĩa là đối với thân có sự thọ dụng thuộc ba đời hành xả thanh tịnh, hộ trì chúng sanh khiến cho tăng trưởng thanh tịnh. Lãnh thọ giới Bồ-tát rồi, nếu Bồ-tát nầy an trú trong chỗ tu tập của mình mà nói là tướng tội. Như kinh Bồ Tát Biệt Giải Thoát nói: “Trong đạo Bồ-tát nhiếp thọ tất cả chúng sanh khiến họ đoạn tận cõi ác. Đạo Bồ-tát kia nhiếp thọ an trú trải qua đầy đủ A-tăng-kỳ kiếp. Chỉ phát khởi tâm an ổn và tâm thân cận”. Bồ-tát phát tâm nầy nên biết, đối với các chúng sanh chỉ một hướng nhiếp thọ nhiều trụ xứ. Như trong luật Văn Thù Thanh Tịnh nói: “Lúc ấy, Văn-thù-sư-lợi bảo Thiên Tịch Âm: Bồ-tát phải có đầy đủ năm thứ vô gián nầy mới mau chứng đắc quả A-nậu-đa- la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Những gì là năm?

Bồ-tát tác ý sâu xa kiên cố để cầu đạo vô thượng và phát tâm không rơi vào địa của Thanh văn và Duyên giác.

2.Bồ-tát tự xả bỏ tất cả sở hữu của mình nên dù ở trong sự keo kiệt cũng không bao giờ bị đồng hóa.

3.Bồ-tát thường nghĩ ta nên cứu độ tất cả chúng sanh nên không hề khởi tâm biếng nhác thoái lui.

4.Bồ-tát hiểu rõ tất cả pháp đều chẳng phải không, chẳng phải có, không sanh không diệt nên không rơi vào các kiến chấp.

5.Bồ-tát đối với pháp trí đều hòa hợp một tướng nên phát tâm ở nơi vô sở trụ. Do vô sở trụ nên đối với các pháp Nhất thiết trí có chỗ chứng đắc.

Luận nói: Nghĩa là chỗ thọ dụng phước báo của thân không bao giờ đoạn diệt nên đối với việc xả bỏ và hộ trì khiến thanh tịnh tăng trưởng. Như trong Kinh Du Già Quán Tưởng nói: “Bồ-tát xả bỏ nghĩa lỗi lầm và khởi quán tưởng lìa tham cũng như quán xả bỏ công đức”. Như kệ trong kinh Nguyệt Đăng Tam Muội nói:

Vậy thân không kiên cố

Người ngu tâm tạo nghiệp

Sao thường trong thọ mạng

Sát na như huyễn mộng

Tạo ra các nghiệp ác

Tội báo thường tùy thích

Do nhân vô minh nầy

Chết đọa nhiều đường ác.

Lại nữa, kinh Vô Lượng Môn Đà-la-ni nói: “Sao gọi chúng sanh vướng vào nhân đấu tranh? Vì tính toán vào tài lợi làm căn bản. Do vậy cần phải xả bỏ. Nếu lìa tham ái tức là chứng đắc Đà-la-ni nầy”. Lại trong kinh Bồ Tát Biệt Giải Thoát nói: Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát đối với tất cả pháp rất vi tế không hề sanh tưởng khác. Vì sao? Vì sợ chấp trước. Trong kinh Tối Thượng Thọ Sở vấn nói: “Bố thí nghĩa là không có các tâm keo kiệt và chấp trước mà thường gìn giữ và hộ trì. Lại nữa, bố thí là đoạn trừ tham ái chấp trước chứ không phải tăng trưởng tham ái. Bố thí thì không có các biến kế, còn chấp trước thì có các biến kế. Bố thí thì không có sự sợ hãi, còn chấp trước thì còn vướng mắc nhiều vào sợ hãi. Bố thí thì trụ vào đạo Bồ-đề còn chấp trước là trụ ở cảnh giới ma đạo. Bố thí là tạo ra tưởng vô tận còn chấp trước thì tạo nên tưởng hữu lậu. Lại nữa, bố thí thì đạt được các diệu lạc còn chấp trước thì thường bị bức bách. Bố thí thì xả ly phiền não còn chấp trước thì làm tăng trưởng phiền não. Hơn nữa, bố thí thì được phước giàu sang, còn chấp trước thì nhận lấy sự nghèo khổ cùng cực. Bố thí thì tạo nên

sự nghiệp thiện còn chấp trước thì tạo nên sự nghiệp ác. Bố thí thì chư Phật khen ngợi, còn chấp trước thì kẻ ngu si ca tụng. Cho đến bố thí thì chỗ sanh con của mình không hề khởi luyến trước chẳng phải như chúng sanh khác sanh khởi luyến ái. Nên biết tự tâm có ba loại:

1.Bồ-tát đối với đạo Bồ-đề thường tương ưng với Chánh Đẳng chẳng có tâm phân biệt cao thấp.

2.Bồ-tát đối với đạo Bồ-đề khởi tâm bình đẳng chẳng có tâm phân biệt cao thấp.

3.Bồ-tát đối với đạo Bồ-đề không có nhiều sự tạo tác cũng chẳng phải có các việc thực hiện.

Trên đây chính là nói về ba sự tự tâm.

Luận nói: Nghĩa là đối với con của mình sanh ra, khởi tưởng chẳng phải bạn lành. Đã chẳng phải bạn lành nên không phải bạn của ta. Nếu làm lợi ích tùy theo sự học hỏi về giáo pháp của Phật mà gánh vác trọng trách nên đối với con của mình sanh ra cũng không khởi chấp trước, chẳng phải như đối với chúng sanh khác khởi tâm thương xót. Nên biết đã phát tâm Bồ-đề rồi, như đối với con ta phát sanh lòng thương, tức ta đối với tất cả chúng sanh cũng lại tùy thuận phát khởi lòng thương mến. Như vậy trong tâm quán quán sát ngộ hiểu: Con ta đã không khác đối với tất cả chúng sanh tức là tất cả chúng sanh đều là con ta. Các sở hữu của chúng sanh hoặc mình hoặc người cho đến Cư sĩ, Bồ-tát tại gia đối với tài lợi của mình hoặc chẳng nhiếp thọ cũng chớ đắm trước nhưng không hề lìa pháp. Lại nữa, không nên ưa thích khoái lạc tùy thuận dục nhiễm. Vả lại Bồ-tát tại gia hoặc thấy có người đến xin thì nên tùy thuận vào sự phát tâm dõng mãnh của mình mà cung cấp cho. Lại nghĩ như vầy: “Tài lợi nầy của ta hoặc xả bỏ hay không xả bỏ thì rồi cũng hoàn toàn diệt mất”. Tại sao khi xả thọ mà đạt được tâm vô dục? Nghĩa là ngã và ngã sở đã được nhẫn rốt ráo đối với tài vật đã xả bỏ, xa lìa cái khổ còn thai nghén, ẩn tàng tâm trụ vào chánh niệm vui vẻ, yêu thích không bao giờ sanh khởi tùy chuyển. Hơn nữa, năng xả như vậy tức là đối với vật dụng đã xả và người đến xin nên biết có bốn loại tưởng.

Tưởng khiếp nhược cho nên không thể thuần thục thiện căn thuộc chỗ tạo nghiệp trước, và đối với Đại thừa tâm không tự tại nên thấy có thủ xả.

Tưởng nếu ngã và ngã sở trú vào lực nhẫn an ổn khiến mình cùng người lành không khởi sanh buồn bực.

Tưởng tu hành như vậy, hăng hái như vậy, tinh tấn như vậy để

hoàn thiện tất cả chỗ mong cầu của chúng sanh.

4.Bồ-tát tại gia như vậy thường đối với người ăn xin kia nên khởi tưởng hoặc người ấy lại gây nên tăng trưởng lỗi lầm thì Bồ-tát nên phải khéo nói lời yên vui, hoặc người ăn xin ấy không biết ơn, Bồ-tát cũng không khởi tâm keo kiệt ganh ghét mà xem đó là điều vô tội. Đây là Thế Tôn vì các Bồ-tát bậc thấp mà nói.

Như trong Bồ Tát Biệt Giải Thoát nói: “Nầy Xá-lợi-phất! Bồ-tát có bốn pháp. Những gì là bốn?

1.Bồ-tát thường xuyên phát khởi tín tâm.

2.Bồ-tát không hề keo kiệt gian tham

3.Bồ-tát không nói hai lưỡi và ganh ghét.

4.Bồ-tát không hề có tâm biếng nhác.

Nghĩa là nói ta không thể chứng đắc quả A-nậu-đa-la-tam-miệu- tam-bồ-đề.

Nầy Xá-lợi-phất! Ta có bốn pháp nầy chỉ có bậc trí kia mới hiểu biết rõ. Nếu người nịnh hót sống tà mạng cầu phi pháp và pháp nhiễm thì thường chú trọng đến tài lợi của thế gian trộm cắp của tín thí. Lại nữa Xá-lợi-phất! Bồ-tát với tâm dõng mãnh cho đến bố thí của cải, đầu mắt, tay chân, thân thể, quyến thuộc, nam nữ, nhà cửa, ruộng vườn, thành ấp v.v... tất cả những sự rất yêu mến đều xả bỏ. Lại như kinh Na La Diên Sở Vấn nói: “Nếu đối với tài lợi mà phát khởi tâm xả thì nên biết về tài lợi mà không hề sanh tâm chấp trước. Tuy nhiên ở đây chỉ xả bỏ mà chưa khởi trí. Nếu ở trong sự nhiếp thọ mà không khởi tâm xả thì đó cũng chẳng phải là nhiếp thọ nên cũng còn khởi chấp trước. Nếu tùy ý người xin mà đối với sự nhiếp thọ, khởi sanh trí thì ở trong quyến thuộc không khởi chấp trước, với sự tôn quý tối thượng cũng không chấp trước, với sự thọ dụng trân bảo cũng không chấp trước. Tuy nhiên, nếu Bồ-tát đối với tài lợi mà không khởi tâm xả bỏ cho đến phần vi tế nhất thì nên biết vẫn còn chấp trước. Lại nữa, thiện nam tử! Bồ-tát nên phát tâm như vậy, phần thân nầy của ta đối với các chúng sanh cũng nên xả bỏ huống gì sở hữu tài vật ngoài thân. Lại nếu đối với mọi nhu cầu của chúng sanh thì Bồ-tát nên thí cho. Nghĩa là nếu có người đến xin tay thì cho tay, xin chân thì cho chân, xin mắt thì cho mắt nhẫn đến họ đến xin gan tủy máu thịt và phần thân khác, Bồ-tát cũng phải tùy thuận mà đem cho. Tại sao gọi là tài vật bên ngoài? Nghĩa là có kho tàng chứa đựng vật như vàng bạc, trân bảo trang nghiêm thắng diệu, hoặc xe voi, xe ngựa, đất nước, cung điện, thành ấp, xóm làng, dân chúng, nô bộc và quyến thuộc nam nữ, nếu các chúng sanh ưa thích cần dùng đến thì

Bồ-tát phải bố thí cho họ mà không tham tiếc. Phải luôn nghĩ ta nên cấp cho họ mà không sanh tâm buồn bực, thối thất cũng không hy vọng được quả báo tốt và những lời nói nịnh bợ ca thán khác. Lại nữa, sự bố thí nầy của ta là tùy thuận tất cả chúng sanh, thương xót tất cả chúng sanh, làm lợi ích cho tất cả chúng sanh, nhiếp thọ tất cả chúng sanh, như ta nhiếp thọ chúng sanh biết pháp như vậy thì chứng đạt Bồ-đề, dùng lời chính yếu mà nói lên điều đó. Nầy thiện nam tử! Ví như cây thuốc với gốc, rễ, cành, lá, hoa, quả, võ và hạt của nó đều có giá trị chữa bịnh hoặc toàn phần hoặc một phần tùy theo người hái thuốc mà không sanh phân biệt. Lại nữa, khi đem thuốc ấy chữa hết mọi bịnh khổ cho chúng sanh cũng không phân biệt tính chất thượng, trung và hạ. Nầy thiện nam tử! Bồ-tát cũng như vậy, nên biết phải đối với bốn loài chúng sanh phải tưởng mình như là cây thuốc. Đối với chúng sanh kia Bồ-tát có thể làm lợi ích thường xuyên. Nếu chúng sanh cần tay thì Bồ-tát cho tay, cần chân thì cho chân tùy theo chỗ cần của họ như cây thuốc kia không hề sanh phân biệt.