Đại Tập 111 · Bộ Luận I · Số 1628–1644

Luận Đại Thừa Tập Bồ Tát Học - Quyển 19 - Phẩm 14: Tự Tánh Thanh Tịnh phần 3

LUẬN ĐẠI THỪA TẬP BỒ TÁT HỌC

QUYỂN 19

Phẩm 14: TỰ TÁNH THANH TỊNH

Phần 3

Luận nói: Ở đây nói nương vào nghĩa thù thắng của thế tục mà kiến lập nên các pháp. Phải biết như vầy: Nếu khi Thế Tôn dùng Nhất thiết trí quán sát thế gian thì hiện chứng biết rõ nương vào thế tục nói có sáu cõi hoặc trời, người, A-tu-la, địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, các chủng tộc trên dưới thọ báo giàu sang, nghèo khổ, thạnh suy, khổ lạc và chê khen, sắc và vô sắc… đều tương sanh. Nếu khi Như Lai xuất hiện ở thế gian thì các chúng sanh… đều được an trú nơi chỗ thiện mà phát khởi tịnh tín, ưa thích nói nghĩa thù thắng. Lúc ấy, Như Lai vì lợi ích cho chúng sanh nên theo như sở chứng của mình mà nói: Sự thật của các pháp vốn không có tạo tác, không có phân biệt, không có tri giác, không có hiển thị cũng không có ngôn thuyết. Như vậy, tất cả các pháp đều không. Nếu vậy thì sao Thế Tôn lại nói thọ ký Chánh đẳng Bồ-đề Vô thượng? Ở trong pháp nầy lấy gì làm sắc? Sao gọi là thọ, tưởng, hành, thức mà có thể thọ ký Chánh đẳng Bồ-đề Vô thượng? Do biết rõ sắc vốn không tức Bồ-đề sanh. Cho đến thức vốn không cũng đồng như cách nói ấy. Đối với các pháp đều không hề có chỗ chứng đắc thì sao gọi là Phật? Sao gọi là Bồ-đề? Sao gọi là Bồ-tát? Sao gọi là thọ ký? Nếu sắc là thứ vốn không cho đến thức cũng không thì chỉ nương vào thế tục trong một sát na mà kiến lập nên. Như vậy, ngôn thuyết chỉ là tưởng! Người trí đối với điều nầy chớ có khởi sân hận, phiền não. Như Thế Tôn nói: Thực tế của các pháp rốt ráo vô tận. Trời Hóa lạc kia không hiểu rõ nghĩa lý sâu xa nên chấp ngã cho là có cũng không chướng ngại. Thế Tôn lại nói: Các pháp Bồ-đề, tự tánh lìa sanh diệt. Nếu ai hiểu rõ điều ấy tức gần gũi vô lượng Bồ-đề. Vì sao? Vì nếu lìa Bồ-đề thì không có Niết-bàn. Nếu không có

vui thích Niết-bàn tức không có sợ hãi luân hồi. Thế Tôn, như chỗ chấp có của trời Hóa lạc, ngã thực chất không thể nắm bắt được, huống hồ có thể có sự thực có thể nắm bắt! Lúc ấy chủ cõi Ta Bà nghe Phật nói rồi, liền sanh lãnh hội và hiểu rõ mà nói kệ:

Như người trong mộng bị đói khát

Vội ăn trăm vị liệu có no

Khi rõ mộng kia tướng vốn không

Tự tánh các pháp cũng như vậy

Như người khéo nói các ngôn luận

Nghe rồi đều sanh sự yêu thích

Hoặc nói hoặc thích cả hai không

Trong đây không được sanh nghi hoặc

Ví như sắt cầm phát âm hay

Tiếng kia tự tánh vốn không có

Biết rõ uẩn, ái cũng như vậy

Diệu tuệ tìm kia không thể được

Ví như âm hưởng của ngọc kha

Nghe rồi tìm cầu chỗ nào sanh?

Tiếng kia xưa nay tự tánh không

Tức hiểu các pháp của Đại Tiên

Thí như các thức ăn ngon lành

Ăn rồi khiến thân được no đủ

Như vậy vị thân xưa nay không

Tức hiểu các pháp của Đại Tiên

Thí như Thiên đế hiện tràng báu

Các trời đều thấy sanh ái dục

Biết rõ tướng nầy xưa nay không

Tức hiểu các pháp của Đại Tiên

Thí như có người phân địa giới

Gượng gọi thành ấp xưa nay không

Cũng biết thành thân tự tánh không

Tức hiểu các pháp của Đại Tiên

Thí như tập hợp người đánh trống

Mọi người nghe rồi sanh vui thích

Tiếng kia tự tánh xưa nay không

Tức hiểu các pháp của Đại Tiên

Lại như đánh trống mượn duyên sanh

Nếu không thấm nhuần tiếng vẫn động

Tìm cầu tiếng ấy chốn nào đến

Tức hiểu các pháp của Đại Tiên

Lại như đánh trống xuất âm lớn

Kia không nghĩ ngợi và vang to

Như vậy phân biệt xưa nay không

Tức hiểu các pháp của Đại Tiên.

Luận nói: Ở đây lại nói rõ nghĩa trước. Nghĩa là nhãn… tự tánh các pháp vốn không có. Nếu các pháp không có thì không thành tựu. Nếu không thành tựu thì không sanh diệt. Nhẫn đến nhãn căn vốn duyên với ba tướng ái, phi ái… đều không thể nắm bắt được, không có ngôn thuyết, cũng không có biểu thị. Ví như dùng tay không nắm chặt lại để vừa gạt trẻ nhỏ, chỉ cuồng ngôn chứ thật ra không có gì trong đó. Cho đến danh lượng cũng không có thật, không thể nắm bắt được. Nghĩa không thù thắng nầy quyết định sự không có. Như người ở trong mộng thấy núi lớn hiện ra đè lên mình khiến đứt đầu. Người trí hiểu rồi liền biết rõ tất cả đều do thức sanh khởi nên được giải thoát. Như Đại Thọ Khẩn-na-la Vương hỏi Thế Tôn: “Nếu bảo các pháp thảy đều trống không thì sao Thế Tôn thọ ký cho con? Con cũng không biết tự trụ ở lầu gác không tăng, không giảm cũng không tán hoại, sự thọ dụng vô tận, tướng ấy là thế nào?”. Phật bảo: “Ông phải biết rõ tất cả pháp kia tự tánh thanh tịnh, pháp giới vốn không giống như các cảnh tượng hiện ra trong gương, như tạo bánh xe, tụ tập mà hiển thị. Ta nói tác nghiệp tự tánh cũng lại như vậy. Lại như rừng cây do gió thổi mạnh nên cọ xát với nhau mà sanh ra lửa. Như vậy, tư duy xem lửa ấy từ đâu có? Ta nói tác nghiệp cũng lại như vậy. Như nói ở người sống lâu trăm tuổi thì nên biết không có sự tích tụ tuổi thọ có thể thấy được”. Lại nữa, Kinh Pháp Tập nói: “Nhãn và sắc vốn không có chống đối nhau, nhĩ và âm thanh cho đến ý và pháp cũng không hề chống đối nhau. Vì sao nói nhãn và sắc không hề chống đối nhau? Vì hai thứ nầy hòa hợp không có trái nghịch nhau. Cho đến ý và pháp hai thứ đều hòa hợp cũng lại như vậy. Nếu không hòa hợp thì ắt có chống đối nhau. Thế Tôn! Pháp không có sai khác nên không có sự chống đối nhau. Các pháp không hai nên mỗi thứ không biết nhau. Do không biết nhau nên không có phân biệt. Nếu lìa phân biệt thì không có sanh diệt, không có tăng giảm, không sanh ái lạc cũng không chán hoạn nạn cũng không trụ luân hồi, không chấp Niết-bàn. Thế Tôn! Nếu đối với các pháp không thích, không chán thì nên biết không có tính nhiễm tịnh v.v... Thế Tôn! Nếu nói ta biết như vậy, ta hiểu như vậy thì đều là chỗ phân biệt hư vọng. Thế Tôn! Nếu lại

đối với các pháp của nhãn nầy… khéo hiểu biết rồi thì không nghĩ: Ta có thể phân biệt. Phải biết người nầy cùng với vạn vật không có sự chống đối nên có thể tùy thuận đạo hạnh Sa-môn, được thấy pháp, được gặp Phật, được thấy chúng sanh, được thấy tánh không. Thế Tôn! Thấy vốn không có chỗ gì thấy tức gọi là các pháp không thấy”. Kinh kia lại nói: “Bồ-tát Vô Sở Phát hỏi: Như như không đối với pháp nói thế nào? Phật bảo! Như như không kia không sanh, không diệt, do vậy các pháp đều không. Bấy giờ, Bồ-tát Vô Sở Phát nói: Do như vậy, như vậy nên Thế Tôn nói tất cả pháp đều không sanh, không diệt. Thế Tôn! Cớ gì lại nói các pháp hữu vi đều có sanh diệt? Nếu như vậy thì tháp miếu của Phật nhất định có sanh diệt! Phật bảo: Nầy thiện nam tử! Như Lai do tâm đại bi vì diệt trừ sự sợ hãi của chúng sanh trong thế gian mà tùy thuận tuyên nói pháp sanh diệt. Chứ thật ra trong đó không có pháp nào có thể nắm bắt được huống hồ có sanh diệt”. Như kinh Bát Nhã nói: “Trưởng lão Tu-bồ-đề! Sao gọi là pháp vô sanh? Tu-bồ-đề đáp: Xá-lợi-tử! Sanh không có gì để sanh nên gọi là pháp vô sanh”.

Luận nói: Điều nầy gọi là tích tập phước hạnh thanh tịnh để thành tựu Bồ-đề, lấy tâm từ thanh tịnh duyên với chúng hữu tình, khéo quán sát và nhận biết không có tướng chúng sanh. Nếu lại cúng dường mười phương chư Phật, bậc Lưỡng túc tôn thì xa lìa cấu nhiễm và điều ấy cũng không thể nhận thấy được. Nếu cung cấp, phụng dưỡng tất cả chúng sanh khổ não thì chính là tuân theo lời giáo huấn của bậc Điều ngự. Bậc tôn kính trong cõi người thường đem tâm đại bi để bạt trừ các khổ não cho chúng sanh, khiến họ được an ổn, vui thích, phát sanh trí tuệ thanh tịnh nhằm đoạn trừ phiền não. Đối với chánh lý nầy, họ đã hiểu rõ nên xa lìa nghi hoặc. Như vậy, quả báo cúng dường không khó đạt được. Khi đã hiểu chánh giáo của Đức Phật rồi theo chánh giáo ấy mà quán sát thân, nhớ nghĩ đến bát chánh đạo, thì đoạn trừ si mê và nhiễm ô. Phải nên xả bỏ tự thân để thừa sự chư Phật, không hy vọng có được diệu lạc của thế gian và các cõi trời mà luôn tu tập ma-tha, Tỳ- bát-sa-na để tịch tĩnh biến khắp nơi và được xuất ra khỏi đường khổ.

Sao gọi là kiến lập các pháp thế tục? Nghĩa là ở trong chỗ hư vọng mà biết hòa hợp tương ưng với phàm phu si mê điên đảo. Đối với những kẻ ấy phải tưởng như con mình để dìu dắt họ nương tựa vào chánh pháp, y chỉ thành tựu nhằm nói pháp thắng nghĩa không cho họ nghe tức không có tướng cố định nầy vì tất cả pháp vốn không có sanh. Như Kinh Vô Cấu Xứng nói: “Văn-thù-sư-lợi hỏi Duy Ma Cật: Hư vọng phân biệt lấy gì làm gốc? Đáp: Lấy tướng điên đảo làm gốc. Lại hỏi: Tướng điên

đảo lấy gì làm gốc? Đáp: Lấy vô trụ làm gốc. Lại hỏi: Vô trụ lấy gì làm gốc? Đáp: Vô trụ tức là không có gốc. Nầy Văn-thù-sư-lợi! Từ gốc vô trụ tức có thể kiến lập tất cả các pháp”. Lại nữa, Kinh Bát Nhã nói: “Nên phải xả bỏ tại gia, an trú dũng mãnh để đoạn trừ phiền não khiến tâm thanh tịnh, bình đẳng mà tu tập Bát nhã Ba-la-mật-đa”. Kinh Pháp Tập nói: “Người khéo hiểu rõ nghĩa không thì tâm không nương tựa vào các thứ sở hữu của thế gian như lợi, suy, xưng, gièm, vui, buồn, khen, chê… Đối với các khổ não không sanh nhàm chán. Đối với các khoái lạc không sanh ái đắm, không bị các pháp thế gian phá hoại. Người khéo hiểu nghĩa không tức biết rõ tánh không không thì có pháp nào để nắm bắt hoặc xả bỏ. Nếu không nắm bắt và không xả bỏ tức không có tham trước và nhàm chán. Đây gọi là người khéo thấy nghĩa không tức đối với tất cả pháp không có chấp trước. Nếu không có chấp trước tức đối với các pháp không có sự tranh luận”.

Luận nói: Ở đây nói rõ trong một sát na tâm được thanh tịnh. Nghĩa là do ngã mạn nên khinh bỉ chúng sanh. Nếu biết rõ ngã kiến xưa nay không có, nên nhất tâm chuyên chú để đoạn trừ ngã mạn thì người ấy nhanh chóng được tâm thanh tịnh. Như vậy, quán sát tất cả xứ, chỗ của chúng sanh mà thường vui tôn trọng, xa lìa sự bám víu vào duyên và sự phân biệt mình, người khác, đồng bình đẳng với tất cả không hề trái ngược nhau như thế, việc học hạnh nầy thì không lấy gì làm khó. Ví như ngọc báu như ý là điều ưa thích của con người chứ chẳng phải chỉ riêng mình. Do vậy, đối với người khác phải sanh tôn trọng. Nghĩa là do điên đảo phân biệt mà chấp trước nên đối với loài hữu tình sanh khởi keo kiệt hoặc khen chê. Tất cả điều ấy đều do sự trói buộc của ngã mạn. Vì duyên nầy nên sanh khởi khen chê làm tăng trưởng nhiệt não như lửa ngục A-tỳ. Âm thanh ấy vốn không có tâm khen ngợi, sao có tuệ hư vọng nầy sanh khởi ưa thích? Tại sao đối với lời nói của người khác mà sanh thích thú? Vì đối với niềm vui của người khác hoặc sanh khởi chẳng phải của ta. Nên biết, phải thường bình đẳng để tự mình giữ lấy an ổn, tĩnh lặng. Nếu hiểu rõ sự phân biệt các tướng trói buộc, thoát ly, khen chê v.v… như vậy tức là biết rõ tất cả đều không có quả lợi ích. Lại nữa, đối với tài lợi sanh nhiều niềm vui và não hại là do thói quen tích tập ganh ghét, xảo trá và mong cầu. Nên biết dù thuận hay nghịch đối với tài lợi ấy đều đưa đến tội nặng. Chỉ có thuận theo chánh lý mà khởi đối trị nhằm bạt trừ ngã mạn mới khiến tâm nhanh chóng trở nên thanh tịnh, xa lìa lỗi lầm ngôn ngữ và chuyên vui tịch mặc chỉ trừ sự răn dạy nối tiếp biểu hiện. Hiểu rõ các pháp hư vọng vốn không có thật kiên cố,

là gốc sanh các khổ, không thể bám trụ lâu.

Phẩm 15: CHÁNH MẠNG THỌ DỤNG

Phần 1

“Lại nữa, Trưởng giả! Nếu là Bồ-tát tại gia thì nên vui với sự thọ dụng chánh mạng bình đẳng xa lìa sự sanh hoạt phi pháp trong đời sống…”. Kinh Bảo Vân nói: “Sao gọi là Bồ-tát đối với sự bố thí không lấy thân nghiệp giả hiện oai nghi? Nếu khi nhấc chân bước đi thì không nên giả bộ nhẹ nhàng khoan thai. Nếu khi hạ chân xuống thì không làm ra vẻ đăm chiêu hiện tướng suy tư. Thế nào là Bồ-tát nói năng không giả bộ, không vì lợi dưỡng? Ngược lại, phải thực sự thể hiện lời nói nhỏ nhẹ, lời nói mềm mỏng, lời nói ưa thích và lời nói tùy thuận. Sao gọi là tâm Bồ-tát không có dối trá không vì lợi dưỡng? Nghĩa là lời nói thể hiện tâm ít ham muốn, ít tham cầu và não phiền nóng nảy bên trong. Sao gọi là Bồ-tát hay xả ly, vì lợi dưỡng nên hiện ra dị tướng? Nếu thấy người bố thí quyết không nên tự nói: Ta thiếu y phục, ngoại cụ, thức ăn uống, thuốc trị bịnh, mong thí chủ rũ lòng ân huệ bố thí. Sao gọi là Bồ-tát hay xả ly, vì lợi dưỡng nên nói lời sáo rỗng, kích động? Nếu thấy người bố thí thì không nên nói dối trá: Thí chủ ấy… đem vật như vậy bố thí cho ta, ta dùng vật nầy với mục đích để báo đáp ân của thí chủ. Lại nói: Vì ta thiểu dục, trì giới, đa văn nên người kia bố thí. Ta đã khởi tâm thương xót mà nhiếp thọ phẩm vật đó. Cho đến thân hành ác, vì lợi dưỡng nên bôn ba qua lại nhà thí chủ mà phá giới cấm. Nếu thấy bậc đồng phạm hạnh khác được các lợi dưỡng liền khởi tâm tổn hại thì gọi là Bồ-tát lìa bỏ hiểm nạn mà cầu lợi dưỡng. Sao gọi là Bồ-tát xả ly lợi dưỡng phi pháp? Nghĩa là Bồ-tát nầy không toan tính quyền lực mà hành luống dối, tùy theo người khác tin, không nên khởi tâm xâm phạm làm tổn hại. Sao gọi là Bồ-tát xa lìa bất tịnh và lợi dưỡng? Nghĩa là Bồ-tát nầy đối với vật thuộc tháp miếu của Phật, vật của Pháp, vật của Tăng chúng không nên lạm dụng. Nếu có dùng được cũng không dám nhận. Sao gọi là Bồ-tát xa lìa việc đắm trước lợi dưỡng? Nghĩa là Bồ-tát nầy đối với các vật dụng mình có được thì không nên ôm giữ lấy một mình, không tự khoe khoang giàu có, cũng không tích chứa mà tùy thời đem cúng cho Sa-môn, Bà-la-môn, Phạm chí… hoặc đem cho cha mẹ, thân thuộc, bạn bè, hoặc tự thọ dụng. Và khi thọ dụng thì không nên sanh nhiễm trước. Nếu Bồ-tát lúc ấy không được lợi dưỡng thì tâm không sanh khổ cũng không có nhiệt não. Và nếu thí chủ không bố thí thì Bồ-tát đối với người ấy cũng không sanh tâm sân hận”. Lại nữa,

Kinh Vô Tận Ý nói: “Không có chúng sanh nào mà không thể kham nhẫn thọ thí như người kia đã đồng ý đem thí cho. Nếu có người đến xin thì không nên khởi phiền não mà bố thí, không bị người khác bức bách mà bố thí, không mệt mỏi mà bố thí, không sanh dị tướng mà bố thí, không quay mặt đi mà bố thí, không khinh dể mà bố thí, không ruồng bỏ mà bố thí, không bất kính mà bố thí, không phân biệt mà bố thí, phải tự tay mà bố thí phải nương đúng thời mà bố thí, phải bình đẳng mà bố thí, không gây não hại chúng sanh mà bố thí”. Lại như Kinh Tối Thượng Thọ Sở Vấn nói: “Bồ-tát khi hành bố thí Ba-la-mật-đa, nếu có người đến xin vật cần thiết thì phải nương vào việc làm của mình mà cung cấp cho họ. Nếu người thích rượu thì Bồ-tát khiến họ sanh chánh niệm tức là ban đầu nên đem rượu cho họ uống rồi sau đó khuyên họ đoạn trừ rượu. Như vậy, chính là Bồ-tát dùng phương tiện thanh tịnh để nhiếp thọ chúng sanh. Nếu trong tâm người ấy ưa thích uống rượu không dứt thì Bồ-tát dùng lời khuyên bảo, trách cứ các lỗi lầm của rượu cũng như dao kiếm sắt bén nên nhất định phải khuyên họ xa lìa chứ không nên tiếp tục uống. Như vậy, người bố thí tức không phạm phải tội lỗi xấu ác”.

Luận nói: Ở đây nói sự thanh tịnh của việc thực hành bố thí để dần dần đi và các lãnh địa giải thoát như trong các kinh khác đã trình bày rõ việc chế và đoạn trừ. Kinh Hư Không Tạng nói: “Đó chính là sự bố thí thanh tịnh của ta, nhân bố thí thanh tịnh, thấy bố thí thanh tịnh, tướng bố thí thanh tịnh, chủng tánh bố thí thanh tịnh, trong sát na quả báo bố thí thanh tịnh, tâm như hư không bố thí thanh tịnh. Cho đến như hư không không có bờ mé, Bồ-tát hành bố thí cũng lại như vậy, thí như hư không thật rộng lớn vô ngại, Bồ-tát hành bố thí hồi hướng rộng lớn cũng lại như vậy. Như hư không không có sắc tướng, Bồ-tát lìa sắc mà hành bố thí cũng lại như vậy. Như hư không không có tưởng, không có tạo tác, không có biểu hiện, không có tướng, Bồ-tát hành bố thí cũng lại như vậy. Như hư không biến khắp các cõi Phật, Bồ-tát lấy đại bi duyên với các hữu tình mà rộng hành bố thí cũng lại như vậy. Như hư không dung chứa tất cả, Bồ-tát hành bố thí thu nhiếp các hữu tình cũng lại như vậy. Cho đến như người biến hóa bố thí cho người biến hóa thì không có thọ dụng cũng không có phân biệt, ý đạt hiểu các pháp không có gì mong cầu, lìa ngã và ngã sở, đạt được được tự tánh thanh tịnh, dùng trí tuệ thù thắng để đoạn trừ các phiền não, dùng trí phương tiện mà không xả bỏ hữu tình. Đây chính là Bồ-tát tu hạnh bố thí Ba-la-mât-đa giống như hư không”.

Luận Đại Thừa Tập Bồ Tát Học - Quyển 20 - Phẩm 15: Chánh Mạng Thọ Dụng Phần 2

LUẬN ĐẠI THỪA TẬP BỒ TÁT HỌC

QUYỂN 20

Phẩm 15: CHÁNH MẠNG THỌ DỤNG

Phần 2

Luận nói: Lại nói về sự thanh tịnh của giới. Như trong Kinh Hư Không Tạng nói: “Xa lìa tâm Thanh-văn và Phật-bích-chi đối với tâm Bồ-đề không sanh khởi thoái chuyển, lúc ấy giới mới được thanh tịnh. Thiện nam tử! Giống như thể tánh thanh tịnh trong hư không, Bồ-tát giữ giới thanh tịnh cũng như vậy. Hư không nầy vô cấu, Bồ-tát giữ giới cũng vô cấu như vậy. Hư không nầy tịch diệt, Bồ-tát giữ giới cũng tịch diệt như vậy. Hư không nầy vô hoại, Bồ-tát giữ giới cũng vô hoại như vậy. Lại như hư không không có cái gì vượt qua được nó, thì Bồ-tát giữ giới cũng như vậy, trong các chúng hữu tình không ai có thể vượt qua được. Lại như hư không thanh tịnh và bình đẳng, Bồ-tát thực hành hạnh nhẫn nhục ở trong chúng hữu tình nầy cũng bình đẳng và thanh tịnh như vậy. Ví như có người cầm búa bén vào rừng Sa-la chặt hết cành lá, nên biết cây kia không có sân hận, không sanh phân biệt là ai có thể chặt cây, cũng không phân biệt là dùng gì để đoạn (sở đoạn) - Bồ-tát thực hành hạnh nhẫn nhục cũng như vậy. Đó là sự nhẫn nhục tối thượng của Bồ-tát, như hư không vậy”. Trong Kinh Bảo Kế nói: “Thân nầy tinh tấn và thanh tịnh nghĩa là thân nầy cũng như bóng và tiếng vang, các ngôn thuyết vốn có tự tánh vô ký, biết rõ tâm nầy rốt ráo không tịch, nên khoát trên mình áo giáp đại bi, hạnh nguyện đầy đủ, tu sâu thiền định, đối với các pháp công đức không khiến cho khuyết giảm, đem tâm Bồ-đề quán sát chúng sanh không khuyết giảm, vui vẻ thực hành bố thí và những phương tiện để bố thí cũng không khuyết giảm, tâm từ bi hỷ xả ngày một thâm sâu không thể khuyết giảm, bố thí, ái ngữ, lợi hành, đồng sự cũng không khuyết giảm, chánh niện chánh tri cũng không

khuyết giảm, bốn niệm xứ, bốn chánh cần, bốn như ý túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, tám chánh đạo cũng không khuyết giảm. Cho đến thiền chỉ thiền quán cũng không khuyết giảm, xả bỏ nghiệp chướng phiền não tự tánh không hiểu biết. Tu tập kiểm thúc thân mình không cho phóng túng buông lung. Luôn siêng năng làm các Phật sự để thành thục chúng hữu tình, đều đạt được thanh tịnh mát mẻ, an trụ trong tịch tĩnh. Thiện nam tử! Đó gọi là hạnh thanh tịnh của Bồ-tát tu thiền Ba-la- mật-đa, như thế cho đến trí tuệ Ba-la-mật-đa cũng nên biết như vậy”.

Phẩm 16: TĂNG TRƯỞNG THẮNG LỰC

Phần 1

Luận nói: Nói rõ về ba loại tăng trưởng thắng lực nghĩa là đối với các hạnh vốn có, thực hành thường không biết chán, độ khắp tất cả chúng sanh không sanh tâm lười biếng, thoái lui, cầu mong trí tuệ vi diệu của Phật kiên cố và dũng mãnh. Ba việc nầy không phải khả năng của những vị Thanh-văn có thể thực hành. Như kinh Bảo Vân nói: “Vì các chúng sanh tự tánh luôn khiếp nhược, chỉ có những vị Bồ-tát mới hiện rõ việc tăng trưởng ấy”.

Trong Kinh Như Lai Bí Mật nói: “Bấy giờ, vua A-xà-thế lại bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Bồ-tát tu đủ bao nhiêu pháp đạt được lực thù thắng lớn lao như vậy? Phật nói: Đại vương! Bồ-tát tu mười pháp mới đạt được lực thù thắng như thế. Những gì là mười? Một là Bồ-tát thà bỏ thân mạng của mình chứ không bỏ chánh pháp vô thượng. Hai là vì tất cả chúng sanh làm những việc khiêm hạ mà không dấy khởi tâm kiêu mạn. Ba là thương xót những chúng sanh kém cỏi yếu đuối và không nảy sanh tâm làm tổn hại chúng. Bốn là thấy chúng sanh đói khát mà cho chúng những thức ăn ngon ngọt. Năm là thấy chúng sanh sợ sệt mà ban cho chúng sự không sợ. Sáu là thấy chúng sanh bệnh tật mà cho thuốc để cứu giúp chúng. Bảy là thấy chúng sanh nghèo khốn mà ban ơn để chúng được đầy đủ. Tám là nhìn thấy tháp miếu, hình tượng tranh ảnh của Phật đều lau chùi sạch sẽ. Chín là luôn nói lời vui vẻ để an ủi chúng sanh. Mười là nhìn thấy chúng sanh phải gánh vác trọng trách, chịu khốn khổ, não phiền mà vì trút bỏ gánh nặng cho chúng. Nếu Bồ- tát đầy đủ mười pháp như vậy thì mới có được lực tối thắng”.

Kinh Hải Ý nói: “Bồ-tát nếu có thể phát khởi sự tinh tấn thường kiên cố siêng năng thực hành, ham thích phát khởi sự tinh tấn không lúc nào ngừng nghỉ, thì các Bồ-tát nầy không gì là khó chứng đắc đạo Bồ- đề Vô thượng”. Vì sao? Kinh Hải Đức lại nói: “Do tinh tấn mà chứng

được Bồ-đề. Người lười biếng thì đã xa Bồ-đề, quả Phật lại càng rời xa hơn. Người không lười biếng có thể thực hành bố thí, cho đến người không lười biếng mới có thể tu tập trí tuệ”.

Kinh Nguyệt Đăng nói: “Như hoa Ưu-bát-la sanh ra trong nước, phải biết dần dần mà được tăng trưởng. Người tu học phải dần dần tu học các hạnh bố thí v.v…”.

Kinh Năng Đoạn Kim Cương nói: “Nếu Bồ-tát khéo trụ hành bố thí, thì phước tụ thu hoạch được không thể nào sánh được”. Lại nữa, kinh Đại Bát Nhã nói: “Nầy Xá-lợi-tử! Nếu Đại Bồ-tát muốn tu tập Bát nhã Ba-la-mật-đa thì không thể bố thí ít ỏi mà có được quả báo viên mãn lớn lao. Phải bố thí cho tất cả chúng sanh vàng bạc, châu báu, ruộng vườn, nhà cửa v.v… đủ loại cần dùng tùy theo ý thích của chúng. Phải dùng tất cả trí tuệ để làm những phương tiện khéo léo mà hồi hướng cho tất cả chúng sanh trong vô lượng A-tăng-kỳ nầy, phải học Bát nhã Ba-la-mật-đa”.

Luận nói: Nói rõ tâm đại bi như hư không hàm chứa tự tánh thanh tịnh thọ nhận những phước đức nhanh chóng tăng trưởng. Nếu không có tâm đại bi thì chẳng phải hạnh của Bồ-tát, đại bi là căn bản thiết lập các thiện. Như vậy tâm sâu xa, kiên cố đại bi luôn hiển hiện ở trước, dũng mãnh tu tập làm những việc thích hợp tương ưng thì có thể đạt được giới thanh tịnh. Cho nên, có bài kệ tụng:

Như người giỏi chiến đấu

Vững tâm là lợi khí

Nếu có chút thoái, lười

Thì đối phương bắt lấy.

Như Thiện Tài Đồng tử đến chỗ thiện tri thức Thánh Từ, liền nghĩ: Thân ta trong nhiều đời ở quá khứ không có tâm dũng mãnh không có ý kiên định, không có nhân thanh tịnh nên đã bị luân chuyển, tâm ưa thích trôi dạt trong phân biệt điên đảo, tự mình suy nghĩ sai lệch, ưa huân tập hạnh dục, chấp giữ sự nghiệp không ích lợi của thế gian, hoặc tự mình vốn được lợi ích, mà khởi tâm không bình đẳng, thảy đều buông bỏ hết. Ngay hiện tại nầy phải khởi tâm thật dũng mãnh, biết phân biệt chọn lọc mà tư duy chân thực, đối với các việc làm của các Bồ-tát phải chánh thực hành, siêng năng tu tập, đối với chúng sanh luôn thăng tiến tâm mình để mang lại nhiều lợi ích. Phát khởi tinh tấn dũng mãnh, làm nhiều lợi ích như chư Phật, trang nghiêm các căn để tăng trưởng nguyện lực, đọc tụng kinh điển, tịnh tâm tin hiểu, nhiếp trì thân tâm, không sanh cao ngạo. Luôn ưa thích ra khỏi biển khổ não, lo buồn, sanh, già bệnh, chết,

đời sau ưa thích thực hành các hạnh Bồ-tát thường làm, phải đi thẳng đến tất cả các quốc độ của Phật cung kính học theo những lời dạy của Như Lai, gần gũi cúng dường các Pháp sự khéo thuyết pháp, vui thích tìm tòi các pháp tương ưng với chánh pháp của Phật, phụng sự, cung cấp các thiện tri thức, khai thị diễn thuyết tất cả pháp của chư Phật. Bồ-tát nếu tư duy và quán sát như vậy thì mới tăng trưởng được thân trí nguyện lực, độ thoát tất cả chúng sanh, gieo trồng các gốc công đức. Như Kinh Vô Tận Ý nói: “Bồ-tát chỉ có một điều là dũng mãnh kiên cố đến cùng, vươn đến và giữ gìn A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-Bồ-đề. Nỗ lực tự tu không cần cầu đâu khác, lấy áo giáp tinh tấn mà tự trang nghiêm cho chính mình. Như chúng sanh làm tất cả nghiệp thiện, ta cũng như vậy sẽ làm việc đó. Những vị Bồ-tát như tâm ban đầu vốn tu các hạnh ta cũng sẽ thực hành như vậy, bố thí chẳng phải là bạn ta nhưng ta là bạn của bố thí. Trì giới nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ chẳng phải là bạn ta nhưng ta là bạn của chúng. Ba-la-mật không thể sai khiến ta nhưng ta có thể sai khiến các ba-la-mật. Tất cả các thiện căn cũng đều như vậy. Cho đến tòa kim cương ở đạo tràng phá hoại các chúng ma trong khoảng sát-na dùng trí tuệ tương ưng bình đẳng chứng đắc A-nậu-đa-la- tam-miệu-tam-Bồ-đề”.

Như trong Kinh Kim Cang Tràng nói: “Giống như mặt trời xuất hiện trên thế gian chỉ có một mình không có bè bạn, trải qua nhiều cảnh giới mà không thoái chuyển. Như đối với người mù bẩm sanh, không sanh lo, chán, đối với vua A-tu-la, không sanh lo chán, đối với thành Càn-thát-bà không sanh lo, chán, ở chỗ xấu ác nhất của Diêm-phù-đề cũng không sanh lo chán, đối với các vi trần cùng khắp thế giới trong bốn thiên hạ nầy cũng không sanh lo, chán, đối với các chướng ngại: mây khói núi cao v.v…. cũng không sanh lo, chán. Các Đại Bồ-tát xuất hiện trên thế gian nầy cũng như vậy, dùng trí vô phân biệt mà chánh niệm liễu tri. Nếu chúng sanh bị tổn hại thì Bồ-tát chịu những tổn hại ấy cho chúng sanh mà tâm không lo, chán và thoái chuyển. Nếu đối với Bồ-tát có thiện căn rộng lớn mà sanh tâm tật đố, Bồ-tát không sanh tâm lo, chán họ và không thoái chuyển. Nếu có chúng sanh do tà kiến mà chìm đắm trong ô nhiễm thì Bồ-tát không lo, chán họ và không có tâm thoái chuyển. Nếu thấy chúng sanh bị sân nhuế trói buộc thì Bồ-tát cũng không thể xa rời họ. Nếu chúng sanh bị ngu si che lấp phiền não nghiệp chướng nặng nề, lại còn phá hoại hết những hạt giống Bồ-đề, tất cả những người trên thế gian nầy đều không thể cứu giúp và che chở được nhưng Bồ-tát lại không sanh tâm khinh mạn đối với họ. Vì sao như

vậy?

Do vì lòng đại bi của Bồ-tát nên không thấy chúng sanh bị lỗi lầm. Cũng như mặt trời hiện ở thế gian nầy, soi rọi muôn nơi, tất cả đều rõ ràng không chỗ nào u ám. Lại có chúng sanh bị ngu si che lấp, không tin chư Phật, không nghe chánh pháp, không biết chúng Tăng, tự mình tạo tác đủ loại nhân tố khổ đau, hoặc bị đọa lạc trong địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh. Bấy giờ thấy chúng sanh đã tạo ra những nghiệp như vậy tâm của Bồ-tát không loạn động, không có chọn lựa và không kinh sợ, phát khởi tâm dũng mãnh kiên cố không thoái chuyển, quyết định thay thế và nhận chịu khổ não cho chúng sanh. Cho đến nạn khổ về sanh già bệnh chết, nạn về tám việc không nhàn rỗi, nạn về luân hồi, nạn về ác kiến, nạn phá hoại pháp thiện, nạn sanh khởi vô trí v.v… ta phải làm cho chúng sanh giải thoát hoàn toàn những nạn ấy. Nếu chúng sanh bị vô minh che lấp, lưới ái lôi kéo, các kết hữu trói buộc, các khổ vây bủa, không sanh khởi hiểu biết, không cầu xuất ly, luôn luôn ôm lòng nghi hoặc, cùng sở nguyện mâu thuẫn, trôi lăn trong biển cả luân hồi. Ta phải an trụ và dùng tất cả trí tuệ để quán sát, khiến cho tất cả chúng sanh đều thành tựu lợi ích và được giải thoát. Chỉ có ta là người mới có thể cứu vớt được chúng sanh. Giả sử tất cả thế gian nầy đều là chúng sanh thọ khổ trong cõi ác dẫy đầy, ta dùng tất cả các thiện căn đã tích tập để hồi hướng bình đẳng cho đến thời gian trải qua những đời sống cuối cùng, tất cả cõi ác đều tiêu sạch hết không còn, mỗi mỗi chúng sanh đều được giải thoát. Nếu có một người chưa thoát ly khổ não thì ta lấy thân mình thay thế để họ được thoát khổ. Đem thân mình chịu toàn bộ sự thống khổ là muốn cho chúng sanh có được an ổn vui tươi. Mỗi mỗi đều an vui, nói lời chân thật, chớ dối trá lẫn nhau, không sanh lòng tổn hại. Ta phải vì tất cả chúng sanh phát khởi tâm Nhất thiết trí xa lìa ngũ dục, đạt đến cảnh giới của Hạnh Bồ-tát, an trụ trong Chánh đẳng Bồ-đề Vô thượng. Sở dĩ như vậy là do chúng sanh chìm đắm trong ngũ dục nên hệ thuộc cảnh giới ma là điều các Phật, Thế Tôn chê trách. Nên biết tham dục là gốc của các khổ. Vì duyên tham dục nên tạo ra tranh tụng, chiến đấu lẫn nhau, khởi ra các phiền não sau sẽ bị đọa trong địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, cho đến đoạn cả nghiệp sanh thiên, xa rời chư Phật, thì do đâu có thể phát khởi trí vô thượng! Các chúng sanh nầy bị chìm đắm trong dục, cháy bừng thiêu đốt tạo vô lượng lỗi lầm. Ta dùng thiện căn bình đẳng hồi hướng làm cho chúng sanh thảy đều được xả ly. Vui thích cầu trí tuệ của chư Phật để được Niết-bàn an vui. Ta vì họ mà làm thầy. Dùng phương tiện trí tuệ khiến chúng sanh

đến được bờ kia. Lại như mặt trời chiếu rọi khắp bốn châu, làm cho các cảnh giới hàm linh hiện rõ, hoặc cung điện nhà vua xóm làng thành ấp, dân chúng cùng nhau làm nên sự nghiệp, lúa thóc chín vàng, cỏ cây xanh tốt. Đó là oai đức chiếu rọi muôn phương của mặt trời, trong thế gian nầy, chỉ có một mặt trời không thể có được cái thứ hai. Như vậy, tâm phát khởi lúc ban đầu của những vị Bồ-tát, thấy chúng sanh không thể gieo trồng hạt giống thiện căn liền nghĩ: Ta phải che chở cứu giúp cho muôn loài chúng sanh, ta phải làm cho tất cả chúng sanh đều được giải thoát, ta phải làm cho chúng sanh đều sáng suốt, ta phải dạy dỗ tất cả chúng sanh, ta phải làm cho tất cả chúng sanh tiến sâu vào sự giải thoát, ta phải nhiếp độ tất cả chúng sanh, ta phải làm cho tất cả chúng sanh đều thuần thục, cùng được an ổn đoạn sạch nghi hoặc. Lại như vầng mặt trời xuất hiện trên thế gian nầy, chiếu sáng cùng khắp không tìm cầu đâu khác. Bồ-tát-ma-ha-tát cũng đều như vậy, Bồ-tát xuất hiện trên cõi đời nầy, nhìn thấy chúng sanh khổ, không đợi thỉnh cầu, mới cứu giúp chở che, không có chút thiện căn nào mà không hồi hướng cho tất cả chúng sanh, vì các chúng sanh mà làm trang nghiêm.

Kinh Vô Tận Ý nói: “Bồ-tát không kể số kiếp để cầu Bồ-đề, từ những lúc còn trôi lăn trong sanh tử cho đến ngày nay trải vô lượng kiếp, không thể sánh lường, ở biết bao thời kiếp ấy mà làm trang ng- hiêm cho đến một lần thấy chư Phật liền phát khởi đạo tâm, trải qua chư Phật nhiều như hằng sa mà luôn thừa sự, cúng dường không biếng trễ, mới có thể hiểu rõ tâm sở hành của tất cả chúng sanh, chính gọi là Bồ-tát vô tận trang nghiêm, như là tu tập Bố thí ba-la-mật, Bồ-đề phần mà có thể đầy đủ tướng hảo trang nghiêm”.

Kinh Bảo Vân nói: “Bồ-tát thấy chúng sanh đui mù không có tuệ nhãn cang cường khó điều phục được, lại còn phá giới ắt phải bị đọa vào đường ác. Bấy giờ Bồ-tát khởi tâm chán nản sâu sắc muốn xa lìa chúng, cầu sanh Tịnh độ và nguyện rằng, ta không còn nghe tiếng ác”. Nghĩ như thế xong, rồi lại nghĩ: “Những chúng sanh nầy ngu si câm ngọng, không cầu về cảnh giới Niết-bàn, không sanh tín tâm, xa rời chư Phật, ta phải điều phục và cứu độ họ. Lúc Bồ-tát phát khởi tâm nầy tất cả Ma cung thảy đều chấn động, chư Phật mười phương đồng thanh tán thán. Vị Bồ-tát nầy không lâu sẽ ngồi ở đạo tràng chứng được A-nậu- đa-la-tam-miệu-tam-Bồ-đề”.

Luận nói: Từng bước tư duy quán sát như vậy thì sẽ tăng trưởng được vô lượng phước đức, phải giữ tâm ngay thẳng sâu xa, bền vững mà tu tập.

Kinh Pháp Tập nói: “Trong pháp Phật tâm ngay thẳng là căn bản nhất. Nếu Bồ-tát mà không có tâm ngay thẳng thì sẽ xa rời tất cả pháp của chư Phật. Nếu tâm được ngay thẳng vững chãi thâm sâu thì đối với pháp vi diệu chưa từng nghe cũng sanh lòng khát vọng đợi chờ. Hoặc ở trong rừng sâu hiểm trở cũng gặp được pháp âm vi diệu mà được liễu sanh thoát tử. Cho nên Bồ-tát cũng thực hành như vậy. Như người có đủ hai chân để đi thì Bồ-tát cũng đủ tâm ngay thẳng thâm sâu như vậy mới có thể thực hành tất cả các pháp của chư Phật. Như người có tấm thân để thừa hưởng thọ mạng thì Bồ-tát cũng có tâm ngay thẳng thân sâu để có được Bồ-đề của chư Phật. Như người có thân mạng để thừa hưởng tài lợi thì Bồ-tát cũng đầy đủ tâm ngay thẳng thâm sâu để có được các thánh tài của chư Phật. Thí như có một cây đuốc sáng rực rỡ, Bồ-tát có được tâm ngay thẳng thâm sâu thì mới có thể hiểu rõ các pháp của chư Phật. Thí như có một đám mây có thể mưa một trận mưa lớn, Bồ-tát có được tâm ngay thẳng thâm sâu mới có thể tuyên thuyết pháp vũ của chư Phật. Cho nên Bồ-tát phải hiểu rõ tâm ngay thẳng thâm sâu đó là thiện căn để tự giữ lấy chính mình. Như một gốc cây thối nát thì không thể sanh ra cành lá hoa quả. Bồ-tát mà không có tâm ngay thẳng thâm sâu thì trong các pháp thiện không thể nào phát sanh và tăng trưởng được, cũng không giữ được Bồ-đề của chư Phật.

Luận Đại Thừa Tập Bồ Tát Học - Quyển 21 - Phẩm 16: Tăng Trưởng Thắng Lực Phần 2

LUẬN ĐẠI THỪA TẬP BỒ TÁT HỌC

QUYỂN 21

Phẩm 16: TĂNG TRƯỞNG THẮNG LỰC

Phần 2

Luận nói: Thế nào là tâm hiểu biết sâu? Kinh Vô Úy nói: “Lại nữa, tâm nầy là tâm xa lìa khinh khi, dối trá. Tâm xa lìa khinh khi dối trá thì không siểm hại. Tâm không siểm hại thì có thể quyết định. Tâm có thể quyết định thì trừ được dối huyễn. Tâm trừ được dối huyễn thì được thanh tịnh. Tâm thanh tịnh thì luôn luôn chánh trực. Tâm luôn luôn chánh trực thì không bị tà vạy. Tâm không tà vạy thì tâm được sáng suốt. Tâm sáng suốt thì khéo giải bày. Tâm khéo giải bày thì có được chân thật. Tâm chân thật thì không bị hủy hoại. Tâm không bị hủy hoại thì được bền vững. Tâm bền vững thì không bị dao động. Tâm không dao động thì luôn luôn cứu vớt chúng sanh. Đó là nói về tâm hiểu biết sâu xa”. Kinh nầy lại nói: “Muốn tu tập tâm thù thắng tối thượng thì phải an trụ trong tịch tĩnh, lòng từ trùm khắp chúng sanh, đối với người hiền thiện phải cung kính tôn trọng, chăng phải người hiền thiện thì lấy tâm từ mà tế độ họ. Người không có chỗ nương tưa thì cho họ nương tựa. Người bị trôi dạt thì làm hải đảo cho họ. Người không có chủ tể thì làm chủ tể cho họ. Người không có bạn lữ thì làm bạn lữ cùng họ. Người đang bị tà vạy thì làm cho họ được chánh trực. Người cường bạo hung ác thì làm cho họ được nhu hòa thuận thảo. Người nịnh hót thì làm cho họ được trung chánh. Người hư cuống thì làm cho họ thành thật chắc chắn. Người gian xảo thì làm cho họ thuần chất. Người không biết ơn làm cho họ biết ơn. Người khổ não thì làm cho họ được an ổn. Người không có nhiêu ích thì làm cho họ có nhiêu ích. Người ngã mạn thì làm cho họ khiêm hạ. Đối với người hủy báng thì làm cho họ tán thán, ngợi khen. Đối với người bị lầm lẫn thì dạy dỗ vỗ về họ. Đối với người không

được giúp đỡ, gìn giữ thì yêu thương gìn giữ họ. Đối với người luôn mâu thuẫn thì không chấp thấy lỗi lầm của họ, đối với các Sư luôn tôn kính khởi hạnh thanh tịnh, tâm phương tiện thiện xảo cung kính, luôn nhớ trì giữ các lời dạy răn không thể nào quên”.

Luận nói: Như thế, dần dần tâm tiến sâu vào sự tu tập, thì có thể tăng trưởng lực đại bi thù thắng như hiện trước mắt.

Như trong Kinh Pháp Tập nói: “Bấy giờ, Bồ-tát Quán Thế Âm bạch Phật: Thưa Đức Thế Tôn! Bồ-tát tu học không cần nhiều pháp chỉ cần hành trì một pháp cho thật khéo léo thì biết được hết các pháp của Phật. Pháp đó gọi là đại bi. Nếu Bồ-tát thực hành đại bi thì có thể nhiếp thủ tất cả pháp Phật ở trong tay. Thưa Thế Tôn! Giống như Chuyển luân vương thì có luân bảo tùy chỗ vua đến, thảy đều thuận theo. Bồ-tát nếu khởi tâm đại bi thì tất cả pháp của chư Phật tự nhiên đạt được. Thưa Thế Tôn! Giống như mặt trời chiếu sáng thì tất cả giống hữu tình trong thế gian nầy đều làm nên sự nghiệp và được thành tựu. Cũng như vậy, Bồ- tát dùng đại bi mà chiếu rọi vào tất cả các pháp thì Bồ-đề phần dễ dàng tu tập. Thưa Thế Tôn! Các căn lấy ý làm căn bản, thì đều có thể nhận lấy toàn cảnh giới của riêng mình. Bồ-tát an trụ trong đại bi thì tất cả các pháp, Bồ-đề phần mỗi mỗi mà tu tập, như lý mà hành trì. Thưa Thế Tôn! Giống như nương vào mạng căn nầy mà có được các căn khác. Nếu Bồ-tát có đại bi thì có pháp Bồ-đề phần”.

Kinh Vô Tận Ý nói: “Như mạng sống của con người lấy hơi thở ra vào để làm nền tảng. Cũng như vậy, việc tu học Đại thừa của Bồ-tát lấy đại bi làm nền tảng. Lại có một vị Trưởng giả, có một người con, ông thương con vô cùng chưa một lần rời con, Bồ-tát lấy lòng đại bi thương xót chúng sanh cũng như vậy”.

Luận nói: Đối với chúng sanh nầy phải quán thế nào? Nghĩa là dùng Từ tu tập tâm, thương các chúng sanh như con của mình, chúng đã chịu vô lượng khổ não ở đời quá khứ, chìm trong biển lớn bệnh khổ của đời hiện tại, triền miên luân hồi hiểm nạn ở đời vị lai. Như Kinh Thập Địa nói: Chúng sanh ngu si vô trí, đã có vô số thân mạng diệt rồi, hiện tại diệt, đương lai diệt. Đã diệt như thế, mà không nhàm chán thân nầy, lại càng tăng trưởng vận hành trong các khổ, theo dòng sanh tử chẳng chịu lìa ra, không thể buông bỏ, chấp giữ các uẩn… không xa lìa được nọc rắn độc lớn, không quán xét sáu xứ là rỗng không tích tụ, không đoạn trừ ngã và ngã sở, không nhổ được mũi tên tà kiến và ngã mạn, không dập tắt lửa tham sân si, không phá được màn vô minh hắc ám, không thể làm yên sóng lớn, khô dòng ái dục, không cầu mười lực của

bậc Thánh đạo sư, vào rừng rậm tà cùng làm bạn với ác ma, luân hồi trong biển ái theo hướng dạt trôi, bị vô minh che lấp. Khổ về bệnh già chết luôn bức bách. Ta nay vì thương xót chúng hữu tình mà cứu giúp che chở họ. Tích lũy vô lượng phước đức để làm tư lương, dùng thiện căn nầy thảy đều khiến chúng sanh được cứu cánh thanh tịnh”. Kinh nầy lại nói: “Các chúng hữu tình chạy theo ngũ dục mà bị luân hồi sanh tử, bị đọa lạc trong ba đường ác địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh. Bị ngu si che lấp thiếu đạo sư lớn. Cho đến chìm đắm trôi lăn trong biển ái. Không lúc nào tỉnh giác để tìm cách hủy diệt được tham dục, sân nhuế, tổn hại. Không nhờ đâu được bỏ tập khí tham dục, cố chấp bám víu vào thân kiến xấu ác. Ngã mạn giữa dòng chơ vơ không chỗ để nương cậy. Không thể ra ngoài làng xóm của sáu xứ, không có chút thiện căn nào để vượt qua. Cho nên ta nay đem đại bi lực mà cứu giúp cho chúng sanh, khiến cho họ thoát ly được khổ nạn, xa lìa cấu nhiễm tịch tĩnh và an trụ ở đảo báu Nhất thiết trí. Các chúng hữu tình đó tùy theo sầu bi khổ ưu não mà bị trói buộc, bị gông cùm trong tham dục không thoát ra được, vô minh cuống siểm ngày càng nhiều bao trùm khắp cả, trong ngục tù tam giới nầy khó mà thoát khỏi. Ta nay khiến cho chúng sanh thoát khỏi, tất cả sợ sệt khổ não hiện tiền. Làm cho chúng không còn chướng ngại để được vui an ổn”.

Luận nói: Tâm sâu xa kiên cố đối với chúng sanh khác như vậy, thì có thể tăng trưởng đại bi thực hành hạnh phước.

Kinh Tối Thượng nói: “Ngày đêm sáu thời đều mặc áo sạch mới lễ kính chư Phật thường luôn tôn trọng, thứ đến lại tu học theo hạnh nguyện của Bồ-tát Phổ Hiền”.

Kinh Tam Tụ nói: “Đầu mặt giáp chân cung kính lễ Phật thì có thể sám hối trừ diệt được tất cả tội cấu. Tam tụ là phước của sám hối, khuyến thỉnh và tùy hỷ”. Trong Kinh Ba La Mật Sở Vấn nói: “Khuyến thỉnh là một lợi ích lớn lao, có thể thoát khỏi lưới ma, ngộ rõ vô thường, lại còn cung kính đảnh lễ tất cả chư Phật”.

Kinh Vô Tận Ý nói: “Tự mình sám hối và chỉ bảo người khác sám hối thì có được hạnh phước. Như trong bốn kệ Phổ Hiền Hạnh có nói về tùy hỷ hạnh phước”. Như phẩm Tùy Hỷ trong Kinh Nguyệt Đăng nói: “Ngoài ra trong các kinh đều nói đủ ba loại hạnh phước”.

Tiếp đến, nói rộng về hành tướng cúng dường hồi hướng. Như Kinh Bảo Vân nói: “Các Bồ-tát dùng hoa đang tươi và các hương đốt, cây hương chiên đàn, cây kiếp, cây quý báu, cho đến những cây không có chủ, những cây không giữ gìn, ngày đêm sáu thời dốc tâm cúng

dường chư Phật và chư Bồ-tát”.

Kinh Tam Tam Muội Da nói: “Đất nước ở mười phương thế giới sanh ra trong núi báu, nước sanh ra trong núi báu. Tất cả loại thuốc hay nước thanh tịnh, những thức ăn ngon, những vàng bạc quý báu cho đến những rừng cây rậm rạp, hương vị đất, lúa thơm tự nhiên, những thứ vô cùng ưa thích thọ dụng ở Bắc-cu-lô châu đều do thành tâm cúng dường trong thời gian lâu dài”.

Luận nói: Như trên là nói rộng việc thân cận, thừa sự, và cúng dường chư Phật, chư Bồ-tát. Như trên đã nghe rồi dùng tâm rốt ráo để nương vào giáo pháp tu hành phát nguyện hồi hướng. Như trong kinh Phổ Hiền Hạnh, kinh Kiến Kim Cang Tràng, kinh Thập Địa nói: Lại nữa, các Đại Bồ-tát an trụ trong địa Cực hỷ, phát khởi mười thệ nguyện rộng lớn, tức gọi là vâng theo, phụng sự và cúng dường tất cả chư Phật, có thể thành tựu được thắng giải thanh tịnh, hành tướng như thế đến khắp hết hư không giới cùng đồng đẳng pháp tánh, suốt đến tất cả các số kiếp ở đời vị lai, mà có chư Phật xuất hiện ở đời thì đều thực hành cúng dường rộng lớn không bao giờ ngừng nghĩ. Đó là phát khởi đại nguyện thứ nhất.

Vì muốn thọ trì pháp nhãn của chư Phật nói, khéo giữ gìn, bảo vệ chánh pháp của Phật nên khắp hết hư không giới cùng đồng đẳng với pháp tánh, cho đến tất cả các số kiếp ở đời vị lai nhiếp trì chánh pháp không bao giờ ngừng nghĩ. Đó là phát khởi đại nguyện thứ hai.

Vì chư Phật xuất hiện ở đời: Ban đầu Phật an trụ trên cung trời Đâu suất, giáng thần nhập ấm, trụ thai, đản sanh, lớn lên xuất gia tu hành khổ hạnh, ngồi tòa Bồ-đề, hàng phục chúng ma, chuyển vận bánh xe chánh pháp rồi nhập Niết-bàn. Trước hết ta phải tăng thêm hạnh cúng dường chư Phật để cầu mong Phật đồng thời chuyển vận bánh xe chánh pháp ở khắp mọi nơi. Khắp hư không giới cùng đồng đẳng pháp tánh suốt đến tất cả các số kiếp ở đời vị lai mà có chư Phật xuất hiện thế gian con đều thỉnh Phật chuyển vận bánh xe chánh pháp, mà không bao giờ ngừng nghỉ. Đó là phát khởi đại nguyện thứ ba.

Vì muốn phát khởi vô lượng hạnh của Bồ-tát và không phân biệt các Ba-la-mật viên mãn thanh tịnh nên đã nhiếp trì tất cả tướng thành, hoại, tướng đồng, dị, tướng tổng, biệt của các địa, dùng như thật trí không điên đảo, hiển thị dạy răn các hạnh Bồ-tát, làm cho tất cả đều được phát tâm. Khắp hư không giới cùng đồng đẳng với pháp tánh cho đến tất cả số kiếp ở đời vị lai, thực hành chánh hạnh không bao giờ ngừng nghỉ. Đó là phát khởi đại nguyện thứ tư.

Vì muốn thuần thục các chúng hữu tình, có sắc không sắc, có tưởng không tưởng, chẳng phải có tưởng, chẳng phải không tưởng. Noãn sanh, thai sanh, thấp sanh, hóa sanh, bị ràng buộc trong ba cõi, sáu đường, bị hệ thuộc ở danh sắc đều khiến cho xa lìa vĩnh viễn. Tất cả chúng sanh trong sáu đường đều nhập vào pháp tánh của chư Phật. Rốt ráo an trụ trong tất cả các trí tuệ, không còn sót lại khắp hư không giới cùng đồng đẳng với pháp tánh, suốt đến tất cả các số kiếp trong đời vị lai, mà thuần thục các chúng hữu tình không bao giờ ngừng nghỉ. Đó là phát khởi đại nguyện thứ năm.

Vì muốn đi vào giải thoát mười phương thế giới hoặc rộng hoặc hẹp, hoặc thô hoặc tế, hoặc bị che lấp hoặc được hiện rõ, tạp loạn mà an trụ. Giống như cái lưới chia ra những giây nhỏ. Phải dùng trí tuệ mới quán xét được việc ấy. Tận hư không giới cùng đồng đẳng với pháp tánh. Cho đến tất cả các số kiếp trong đời vị lai. Tất cả đều đi vào trong thế giới giải thoát như vậy không bao giờ ngừng nghỉ. Đó là phát khởi đại nguyện thứ sáu.

Vì muốn quốc độ của chư Phật trang nghiêm, thanh tịnh từ cõi Phật nầy đến cõi Phật kia đều lấy quang minh làm trang sức, xa lìa phiền não trở thành thanh tịnh. Đem trí tuệ rộng lớn đối đãi với hữu tình, làm cho tất cả cùng bước vào cảnh giới rộng lớn của chư Phật. Tùy theo ý vui của chúng hữu tình mà làm cho chúng vui, hiển hiện lòng bình đẳng để chúng được vui. Tận hư không giới cùng đồng đẳng với nhau. Cho đến tất cả các số kiếp trong đời vị lai làm cho tất cả các cõi Phật trang nghiêm thanh tịnh không bao giờ ngừng nghĩ. Đó là phát khởi đại nguyện thứ bảy.

Vì muốn chúng sanh với các Bồ-tát cùng một ý vui và tích lũy thiện căn, cùng một sở duyên an trụ trong thể tánh bình đẳng thường được gặp chư Phật chư Đại Bồ-tát, tùy theo những ham muốn của chúng sanh, không rời bỏ, thị hiện oai lực của chư Phật để cùng nhau phát tâm, lại có những thần thông không bao giờ thoái chuyển, liền an trụ trong tất cả thế giới của chư Phật, tùy theo đại chúng mà hiện thân hóa độ, vui vẻ tu hành theo chánh hạnh của Bồ-tát, ngộ được diệu pháp Đại thừa không thể nghĩ bàn. Cho đến tất cả các số kiếp trong đời vị lai cùng các Bồ-tát ngộ nhập Đại thừa không bao giờ ngừng nghỉ. Đó là phát khởi đại nguyện thứ tám.

Vì muốn ngự mãi trên xe Đại thừa không thoái chuyển, vận hành các hạnh của Bồ-tát, nên thân nghiệp, khẩu nghiệp và ý nghiệp không bị uổng mất. Hoặc mới nhìn thấy việc làm trong pháp Phật rồi liền

quyết định, vừa nghe những lời nói rồi liền sanh niềm tin thanh tịnh, có thể khởi chánh trí để đoạn trừ và xa lìa khổ đau mãi mãi. Nguyện cho thân nầy như cây thuốc lớn để cứu những tật khổ. Giống như đem những vật quý báu cứu giúp người nghèo. Dạy dỗ khắp chúng sanh tu hạnh Bồ-tát, cùng tận hư không giới, đồng đẳng với pháp tánh, suốt đến tất cả các số kiếp trong đời vị lai, không uổng phí các hạnh đã làm và không bao giờ ngừng nghỉ. Đó là phát khởi đại nguyện thứ chín.

Vì muốn tất cả các thế giới ở mười phương đều chứng được Chánh đẳng Bồ-đề Vô thượng, vì muốn giáo hóa tất cả chúng sanh hoặc nhiều, hoặc ít, làm cho chúng hiểu rõ việc giáng sanh, xuất gia, tu chứng thành Chánh đẳng Chánh giác, chuyển đại pháp luân, nhập Niết-bàn, nên hiện rõ trí tuệ oai lực trong cảnh giới của chư Phật, tùy theo ý thích của chúng hữu tình, trong khoảng sát na liền được giác ngộ, độ tận cùng khắp chúng sanh, chân thực hồi hướng, chỉ một Bồ-đề, Niết-bàn rộng lớn, đều dùng nhất tâm tuyên thuyết pháp yếu, làm cho tâm chúng hữu tình vừa ý. Lấy lực thần thông trùm khắp tất cả thế giới nầy, dùng đại trí lực để xây dựng tất cả pháp giới, hiển hiện Niết-bàn rộng lớn mà không dứt hết tất cả hạnh nguyện. Tận hư không giới nầy cùng đồng đẳng với nhau. Cho đến tất cả số kiếp trong đời vị lai thành tựu tâm Bồ-đề nầy không bao giờ ngừng nghỉ. Đó là Bồ-tát dẫn ra nguyện lớn thứ mười.

Luận nói: Quán tưởng tâm sâu xa và tinh tấn như vậy, trong tất cả mọi nơi đều được hồi hướng như vậy.

Kinh Quán Âm Giải Thoát nói: “Ta đem tất cả thiện căn mà ta đã làm bình đẳng cùng hồi hướng, làm cho tất cả chúng sanh thoát được sự sợ hãi, đọa lạc, thoát ly sự sợ hãi, ân ái của quyến thuộc, làm cho chúng sanh diệt được sợ hãi về ngu si, làm cho chúng sanh đoạn hết sợ hãi về trói buộc, làm cho chúng sanh xa lìa sợ hãi bị đoạn mạng căn, làm cho chúng sanh xa lìa sợ hãi nghèo nàn, làm cho chúng sanh xa lìa sợ hãi thọ yểu, làm cho chúng sanh xa lìa sợ hãi về hủy báng, làm cho chúng sanh xa lìa sợ hãi về luân hồi, làm cho chúng sanh xa lìa sợ hãi oai đức của đại chúng, làm cho chúng sanh xa lìa sợ hãi cái chết, làm cho chúng sanh xa lìa sợ hãi về cõi ác, làm cho chúng sanh xa lìa sợ hãi về hắc ám, làm cho chúng sanh xa lìa sợ hãi về oán ghét gặp gỡ, làm cho chúng sanh xa lìa sợ hãi về thương yêu chia lìa, làm cho chúng sanh xa lìa sợ hãi về ganh ghét, làm cho chúng sanh xa lìa sợ hãi về thân tâm bức bách, làm cho chúng sanh đoạn hết sợ hãi ưu bi khổ não. Lại nói sơ lược về hồi hướng, trong kinh Phổ Hiền Hạnh Nguyện có kệ:

Ngài Văn-thù thanh tịnh dũng mãnh

Phổ Hiền thù thắng cũng như vậy

Hai vị Đại sĩ nói hồi hướng

Ta phải thuận theo mà tu học

Như Lai trong ba đời mười phương

Cũng dạy hồi hướng thanh tịnh vậy

Ta nay chứa giữ các thiện căn

Đồng hạnh tối thượng với Phổ Hiền.

Phẩm 17: CUNG KÍNH TÁC LỄ

Phần 1

Luận nói: Đây lần lượt nói rõ lễ kính chư Phật để tăng trưởng hạnh phước. Nên biết như thế nào? Trong kinh Quán Sát Thế Gian có kệ:

Nếu trong một sát-na

Làm như Phật đã làm

Ta nói được quả báo

Xa lìa tám ách nạn

Hình sắc rất tốt đẹp

Thành tựu tướng trang nghiêm

An trụ trong pháp Phật

Không còn có lười biếng

Người ấy trong hiện tại

Thọ dụng đều sung túc

Luôn được người kính trọng

Không bệnh, thân sáng sạch.

Đời sau con Trưởng giả

Tôn sùng không cùng tột.

Bố thí rất rộng lớn

Trân bảo không thiếu thốn

Lại làm vua Chuyển luân

Thống lĩnh bốn thiên hạ.

Dân chúng đều thuận theo

Cả nước đều vui vẻ

Oai đức lực đầy đủ

Bảy báu đều tuyệt đẹp

Trong tất cả các thời

Siêng năng và hiến cúng

Sanh lên cung Đao lợi

Tự tại đảnh Di-lô

Làm vua trời Đế Thích

Giữ giáo pháp thanh tịnh.

Nếu người đối tháp Phật

Chắp tay và cung kính

Ở trong triệu ức kiếp

Thọ phước không cùng tận

Lại nữa, đối tháp

Phật Phát tâm mà kính lễ.

Trải vô lượng ức kiếp

Lìa mù mắt, khoèo chân

Các thiện căn kiên cố

Dũng mãnh và tinh tấn

Nhanh chóng được Bồ-đề

Đây do lễ tháp Phật

Nếu ở trong đời ác

Hướng Phật mà quy mạng

Thì đã được gần gũi

Trăm ngàn ức chư Phật.

Người nầy trong thế gian

Tối thắng không ai hơn

Được thảnh thơi trong đời

Đoan chánh không thể sánh.

Nếu người lấy tràng hoa

Cúng dường nới tháp Phật

Người ấy sau khi chết

Sanh cõi trời Ba Ba

Ngồi trên xe Đại thừa

Trang sức bằng trân bảo

Trong các lầu, cung điện

Thiên nữ thường vây quanh.

Ở trong ao thanh tịnh

Nước Tám đức đầy tràn

Đáy trải bằng cát vàng

Bờ ưu ly, pha lê.

Thọ khoái lạc thượng hạng

Tuệ mạng càng lâu dài

Hết ở trên cõi trời

Sanh vào nhà giàu sang

Trong trăm ngàn ức kiếp

Thọ phước đức vô cùng

Thường đem tràng hoa đẹp

Nơi nơi đều cúng dường

Làm Chuyển luân Thánh vương

Làm chủ trời Đế Thích

Thiên tử Đại tự tại

Làm Phạm vương trong đời.

Do làm việc bố thí

Được công đức như trên

Dùng tơ mềm thượng diệu

Cúng Phật, Đại đạo sư

Người nầy trong thế gian

Nghĩa lợi đều thành tựu

Lại dùng y, chuỗi ngọc

Cúng dường nơi tháp Phật

Xa lìa hàng hạ tiện

Mãi không sanh chỗ đó.

Quyến thuộc thường vây quanh

Không khổ não biệt ly

Thường làm vua nước lớn

Được tán thán, cúng dường

Hoặc sanh làm trời, rồng.

Là người trí thế gian

Dũng mãnh và oai lực

Phước báu không ai bằng.

Nếu dòng dõi trong nước

Nơi tháp Phật, Thế Tôn

Người nầy dùng ít hương

Dù nhỏ như hạt cải

Quyết định khởi tín tâm

Mà cúng dường cùng khắp

Có được nhiều công đức.

Nay phải nghe ta nói

Xa lìa những cấu uế

Giữ vững tâm thanh tịnh

Trừ bệnh não sầu bi

Dáng mạo thật cao quý

Được làm vua Chuyển luân

Đủ oai đức, trí lớn.

Tùy chỗ vua đã đến

Phước lực được thành tựu.

Hoặc vua hoặc dân chúng

Đều vui thích tôn thờ

Dùng y phục thượng hạng

Cúng dường nơi tháp Phật

Người nầy trong thiên hạ

Thân thể thật sáng sạch

Áo trời Ca-thi-la

Lúc nào cũng hiện rõ

Luôn toả ra hương thơm,

Người nghe sanh hoan hỷ.

Lại lấy vải tơ vàng

Dệt thành áo thù thắng

Khéo léo cùng bày biện

Hình tướng chúng Thầy trò

Đời sau sanh cõi trời

Sở nguyện đều thành tựu

Các trân bảo anh lạc

Tùy theo niệm phát sanh.

Nếu người lấy phan đẹp

Treo ở trên tháp Phật

Tùy ý thích người kia

Vãng sanh qua cõi

Phật Có được sắc thân vàng

Các tướng đều tốt đẹp

Các món ăn thịnh soạn

Hiến cúng thật vui vẻ.

Lại lấy dây lụa quý

Và các lông tơ quý

Đâu-la, Ca-thi-ca

Làm phướn cúng dường Phật

Người ấy sống trong đời

Trong kho đều đầy ắp

Lìa quyến thuộc não hại

Trí vô biên vững vàng

Thân tướng được trang nghiêm

Chúng vui thích chiêm ngưỡng.

Không bị lửa thiêu đốt

Các đao gậy làm hại

Nếu thắp ngọn đèn sáng

Cúng dường nơi tháp Phật

Do làm bố thí ấy

Được thọ mạng dài lâu.

Tâm thanh tịnh sáng rõ

Hình sắc đều viên mãn

Người nầy trong đời sau

Sanh trong cõi sạch, vàng

Tay mầu tỏa ánh sáng

Có lực kiên cố lớn

Đi khắp trong nhân gian

Mà không các sợ hãi.

Giả sử qua biết bao

Na-do-tha cõi Phật

Hạt cải đầy trong đó

Số ấy cân lường biết

Ta nói phước báo nầy

Cùng tận kiếp không hết

Nếu làm bảo cái lớn

Cúng dường nơi tháp Phật.

Người ấy không bao lâu

Đầy đủ ba hai tướng.

Luôn tỏa ánh sáng mầu

Không thể so lường được

Ánh sáng thường tỏa chiếu

Sáng hơn cả sông vàng

Như hoa Câu-tô-ma

Nở ra để trang sức

Tiếng hay vang cùng khắp.

Có thần thông đặc biệt

Thọ dụng không giới hạn

Được an ổn tối thượng.

Thường được trời và người

Gần gũi và thừa sự

Thiểu dục, đủ oai nghi

Giữ vững thanh tịnh giới

Tịch tĩnh ở trong rừng

Vui vẻ tu thiền định

Trí tuệ không hề giảm

Không rời tâm Bồ-đề

Tri túc chẳng mong cầu

Luôn làm các hạnh từ

Nếu người làm âm nhạc

Cúng dường đấng Thế Tôn

Xa lìa não, phiền ưu

Nghe tiếng đều viên mãn

Mắt trong sáng, nhìn rõ

Chính xác chẳng tạp loạn

Tai nghe âm thanh hay

Tâm thanh tịnh như vậy

Mũi cao và rất thẳng

Tướng trang nghiêm đầy đủ

Lưỡi thì dài và nhẵn

Hồng thắm tợ san hô

Âm vang như người trời

Nghe khoảng chừng một ức

Lìa báo xấu không lưỡi

Mãi không sanh loài rắn

Thân thù thắng tối thượng

Đoan chánh không tà vọng

Thường sanh ý thiện tịnh

Không có chút gián đoạn

Trời, người, rồng hộ vệ

Các ma hầu La-già

Tùy theo việc thế gian

An ủi mà bảo hộ

Do làm việc bố thí

Được phước báu như trên.