Đại Tập 111 · Bộ Luận I · Số 1628–1644

Luận Đại Thừa Tập Bồ Tát Học - Quyển 12 - Phẩm 8: Thanh Tịnh Phần 3

LUẬN ĐẠI THỪA TẬP BỒ TÁT HỌC

QUYỂN 12

Phẩm 8: THANH TỊNH

Phần 3

Như vậy, người ấy cùng với vô lượng trăm vạn ức Bồ-tát trụ ở mười đạo nghiệp thiện. Về sau lại sanh vào giòng dõi Sát-đế-lợi, Bà-la- môn, Trưởng giả với tài vật sung túc kho tàng vật báu vô hạn, sắc tướng đoan nghiêm và quyến thuộc v.v… mọi thứ đều đầy đủ. Kinh kia lại nói: “Nếu có người nữ được nghe danh hiệu của Đức Phật Dược Sư Lưu Ly Quang Như Lai thọ trì đọc tụng rồi sau sẽ được chuyển thân người nữ”. Kinh Văn Thù Trang Nghiêm Phật Sát Công Đức nói: “Diệu Cát Tường thưa: Con cũng cung kính Bồ-tát Thượng Tuệ, Bồ-tát Quang Tràng, Bồ- tát Như Ý Nguyện, Bồ-tát Tịch Căn. Nếu có người nữ nào thọ trì danh hiệu của bốn vị Bồ-tát nầy thì được chuyển thân nữ, về sau không còn thọ thân nữ nữa”.

Luận nói: Hành đối trị như trước đã nói, nay trình bày về lực chế chỉ. Kinh Địa Tạng nói: “Nếu Bồ-tát lìa sát sanh tức là bố thí cho tất cả chúng sanh sự không sầu, không sợ, và không buồn lo kinh hãi. Bồ-tát thường lấy quả báo thiện căn nầy đi vào biển sanh tử luân hồi năm nẻo để giúp hóa độ chúng sanh. Vì sát sanh nên chúng sanh tạo ra tất cả nghiệp chướng của thân, ngữ, ý hoặc tự giết, hoặc bảo người khác giết hay thấy người giết mà sanh tâm vui vẻ. Do đó, Bồ-tát xa lìa vòng sát sanh luẫn quẫn nên tất cả mọi nghiệp chướng bị tiêu diệt cho đến không thọ quả báo. Đối với thân hiện tại được thọ mạng lâu dài khiến chư Thiên và loài người luôn luôn ưa thích. Lại nữa, Thiện nam tử! Nếu Bồ-tát cho đến hết đời xa lìa việc lấy của không cho tức là bố thí cho tất cả chúng sanh sự không lo sợ và không bức xúc, không sanh loạn động. Bồ-tát ấy đối với tài lợi của tự thân thường an vui biết

đủ và quyết không mong cầu lấy tài lợi phi pháp. Đồng thời dùng thiện căn nầy làm cơ sở xa lìa trộm cắp, khiến tất cả nghiệp chướng tiêu trừ không còn sót lại và không thọ nhận quả báo ấy. Như vậy, mười đạo nghiệp bất thiện cũng có thể trực tiếp phá hoại sự tu thiện của tự thân”. Kinh Nguyệt Đăng nói: “Nghe sân hận mà tội diệt thì cũng như kẻ ngu phu không thật sân hận mà lại thóa mạ và phỉ báng. An trụ vào pháp nhẫn thì hàng phục hết các tội nghiệp đã tạo trong quá khứ và đối với sự khởi tâm sân của Bồ-tát…”.

Luận nói: Về lực chế chỉ như trên đã trình bày nay phải nói về lực y chỉ. Thuyết duyên khởi giải thích “Nếu có thể quy y Phật thì không đọa vào đường ác, xả thân người nầy rồi liền được sanh vào cõi trời. Nếu quy y Pháp, quy y Tăng thì cũng giống như trên đã nói…”. Kinh Từ Thị Giải Thoát nói: “Nếu Bồ-tát làm thanh tịnh các nghiệp chướng, các pháp bất thiện biến khắp cả đại địa nhưng khi kiếp hỏa khởi lên thì tất cả sở hữu đều thiêu đốt hết. Nhẫn đến ví như có người dùng một lượng điểm nước Hát-tra-ca với ngàn lượng sắt để tạo thành vàng ròng thì chẳng phải nhiều lượng sắt kia có khả năng khiến cho giọt nước trở lại thành sắt. Sự phát tâm Nhất thiết trí cũng lại như vậy, dùng một thiện căn để hồi hướng về trí tuệ có thể nhiếp thọ tất cả nghiệp chướng phiền não thành Nhất thiết pháp trí chứ chẳng phải nghiệp phiền não có thể khiến cho Nhất thiết tâm trí trở lại làm phiền não. Nầy Thiện nam tử! Nếu có người cầm một ngọn đuốc đi vào nhà tối tức thời có thể phá tan bóng tối ngàn năm cố hữu. Sự phát khởi tâm nhất trí cũng lại như vậy. Nếu đi vào nhà tâm u ám vô minh của một chúng sanh thì đều có thể phá tan trăm ngàn nghiệp chướng phiền não cố hữu không thể nói hết và phát ra ánh sáng trí tuệ. Thiện nam tử! Như Đại Long Vương trên đầu có chứa ngọc ma ni như ý nên không có oán thù khác làm cho hoảng sợ được. Tâm Bồ-đề nầy cũng lại như vậy. Nếu Bồ-tát có đầy đủ tâm đại bi thì dù có đi vào đường ác cũng không sợ hãi”. Kinh Ưu-ba-ly Sở Vấn nói: “Bồ-tát trụ Đại thừa nầy ở thời gian đầu ngày có phạm tội mà giữa ngày ấy không xa lìa tâm Nhất thiết trí, thì như vậy Bồ-tát được đầy đủ giới uẩn. Nếu giữa ngày có hủy phạm tội mà sau đó cuối ngày không xả bỏ tâm Nhất thiết trí thì Bồ-tát cũng được đầy đủ giới uẩn. Ta phải nói thứ tự như vậy. Phật bảo Ưu-ba-ly: Trụ nơi Đại thừa Bồ-tát nầy hoặc khi xả học xứ giới nhưng đối với Bồ-tát kia chớ có khởi việc ác cũng chớ có tùy chuyển. Nếu lại đối với hàng Thanh-văn kia lần lượt mà nói là có tội hủy phạm. Tuy nhiên, người Thanh-văn nói là mất giới uẩn nên phải biết như vậy cho đến nói rộng”.

Phẩm 9: NHẪN NHỤC

Luận nói: Nhẫn nhục nầy chẳng những không xa rời mà còn có nhiều pháp môn chuyển hóa, lại khéo thủ hộ khiến giới uẩn tăng trưởng. Như vậy, xa lìa được nghiệp chướng ràng buộc và phá các kiết phiền não. Cho đến nghe nhẫn mà không thể nhẫn làm giảm mất sự tinh tấn, nên lười biếng thoái lui. Hoặc lại không nghe, không biết phương tiện đẳng trì, do không có phương tiện làm thanh tịnh các phiền não nên lười biếng thoái lui, chỉ vì nghe tu tập rồi mà thực hành còn tạp loạn. Nghĩa là chịu khổ chuyên cần đọc tụng ở trong rừng núi sâu, hành giả tạm dừng tạp loạn nhưng tâm không có phương tiện đẳng trì. Sự đình chỉ nầy cũng thuộc về đẳng trì còn không có quả nhỏ, huống hồ làm thanh tịnh các phiền não. Giả sử có tu pháp quán nầy cũng làm mất ít pháp thiện, huống gì nói làm thanh tịnh các phiền não. Kinh Pháp Tập nói: “Bàn về nhẫn nầy thì có ba loại. Đó là: Nhẫn an trụ ở khổ, nhẫn quán sát thật pháp và nhẫn chịu oán thù làm hại. Nhẫn an trụ ở khổ tức đạt được cứu cánh sự đối trị khổ sở và diệt trừ chấp trước ái lạc cùng hai loại phiền não khác tức sân nhuế và lười biếng”. Kinh Nguyệt Đăng nói: “Người chấp trước vào ái lạc cũng không thể xả bỏ khổ”. Kinh Bảo Vân nói: “Nếu dung nạp hoài nghi, ưu, bi, khổ não thì phải trụ vào phương tiện nhẫn mà điều phục”. Kinh Tối Thượng Thọ Sở Vấn nói: “Lại nữa, Trưởng giả Bồ-tát tại gia nên phải xa lìa sự tổn hại không như lý, chớ bám vào tám pháp của thế gian như vợ, nô bộc và các sự thọ dụng tiền tài lúa gạo… cũng không nên lấy sự cao ngạo làm niềm vui. Giả sử gặp phải các điều xấu ác cũng không chịu hạ thấp mình sầu não. Nên quán thế nầy: Các tướng hữu vi, đều là huyễn hóa tạo thành nên khi khởi lên cao ngạo thì liền chấm dứt, diệt trừ tội báo. Nghĩa là biết rõ cha mẹ, con cái, nô bộc, thân thuộc, bạn bè… nầy vốn chẳng phải của ta và ta vốn cũng chẳng phải là họ”. Như có kệ nói:

Nếu có tập căn bản

Do gì khởi sầu não

Hoặc không Tập căn bản

Sao lại khởi ưu sầu.

Gọi là tập căn bản, là vì si, khuể, não, mê man mỏi mệt, lười biếng, hoặc chấp trước sức mạnh khởi lên lỗi lầm lớn, nếu si mê nu- ối tiếc ăn năn thì tuổi thọ thoáng chốc chẳng còn lâu, nên phải xa lìa những việc không ích lợi nầy, đó là việc khó.

Luận nói: Sao gọi là xả bỏ sầu não ấy? Nghĩa là phải phát khởi tâm xem thường đối với chúng. Kinh Tối Thượng Sở Vấn nói: “Đối với

xả ly nầy tức là khiến tâm nhu nhuyến như nhìn thấy sợi tơ mỏng”. Kinh Hoa Nghiêm nói: “Nên như vua Thắng Tài, Đồng nữ phát khởi tâm như vậy để diệt trừ các phiền não, dùng tâm “Vô Năng Thắng” để phá hoại các sân nộ, dùng tâm bất động ở trong biển chúng sanh mà không thoái đọa cảnh giới của thâm tâm”.

Luận nói: Người tu tập như vậy thì không cho đó là khó. Như có người ngu chấp rằng nếu không cần cù vác cày làm ruộng, săn bắn, chế phục được khổ nhọc mà hy vọng đạt được kết quả vi tế, thì cũng như đối với tâm trần cấu uế không hối não mà lại mong cầu các hành diệu lạc nầy. Niềm vui của các Bồ-tát là làm việc tối thắng để đạt đến quả vô thượng. Lại như các người hèn mọn không có chút lợi ích gì đối với tự thân khó làm mà còn không trừ bỏ, chỉ vì tự trói buộc sự suy nghĩ, ương bướng nên thọ nhận như quyết hơn thua. Huống gì những thứ nầy từ lâu đã vô ích, chịu nhiều khổ não! Do đâu mà đối với chút ít pháp thiện không thể hy vọng nắm bắt? Các hình phạt ở địa ngục và các giặc hại ở thế gian, cũng như ngục tốt đang cầm giữ tội trọng để xử phạt không bỏ sót. Tùy tội tạo tác mà gặp quả báo thật là thống khổ, não hại chẳng chút oan ức. Cho nên, Bồ-tát ở thời gian lâu xa, không có ràng buộc, cần lao khổ nhẫn phá trừ giặc phiền não hết sạch không còn thiếu sót, ở trong ba cõi đầu đội mũ thù thắng, cầm giữ pháp khí phá tan các ma oán giải cứu chúng sanh bị trói buộc. Do trước có tu tập khắc phục khổ não mà nay được thành tựu. Đối với chúng sanh tu tập khổ tưởng lạc, nghĩa là khi các khổ khởi lên thì theo đó mà tu tưởng an vui. Nếu trụ vào tưởng an vui tức có thể thành tựu quả nầy mà đắc thiền định nên gọi là vượt lên trên các pháp lạc. Kinh Phụ Tử Tập Hội nói: “Phật dạy có loại thiền định siêu vượt các pháp lạc. Nếu Bồ-tát được các định nầy thì đối với các cảm thọ sự duyên như là lạc thọ, bất khổ bất lạc thọ… chẳng phải chỉ một nhân duyên như nó vốn có mà đạt được tưởng an vui. Ví như có người cắt đứt tay chân, tai mũi… rồi ngay chỗ đó tưởng được an vui. Và dùng roi đánh vào thân mình mà tưởng an vui, hoặc bị trói buộc trong lao ngục khổ sở mà tưởng an vui. Nghĩa là tưởng có y áo, tưởng có đèn dầu, tưởng có thức ăn… Hoặc tạo mặt cú vọ, tạo mặt sư tử, tạo mặt hung bạo cho đến tạo ra tiền vàng, tạo ra việc ăn uống, dâng rượu v.v… mà tưởng an vui. Hoặc bị móc mắt phá hoại mạng căn gây ra các sự tổn hại và đoạn đầu mà tưởng an vui, tưởng không khổ không vui. Vì sao thế? Vì Bồ-tát nầy có nguyện lực tu tập trong suốt đêm dài sanh tử như vầy: Hoặc ta vì người chạy theo khiến cho được gần diệu lạc, hoặc ta vì người phạm tội thì cũng vì để thừa sự tôn trọng, cung kính cúng

dường khiến cho tất cả thời xứ được gần diệu lạc. Hoặc như gặp lời nói ác chê bai hay kẻ dùng dao gây đánh đập đến nỗi hủy hoại mạng căn thì tất cả điều ấy chỉ vì được niềm vui Bồ-đề và thành quả A-nậu-đa- la-tam-miệu-tam-Bồ-đề. Đầy đủ tác ý, sự nghiệp và nguyện lực như vậy, cũng lại đầy đủ tất cả chúng sanh tùy biết tưởng lạc gần gũi tu tập nên đối với nghiệp báo kia có nhiều sự tu chỉnh mà đạt được các pháp lạc thiền định. Nếu khi Bồ-tát chứng đắc cho đến tất cả pháp lạc thiền định thì đạt được tâm bất động khiến các ma sự hoại diệt. Nhờ phương tiện nầy mà viên mãn tất cả pháp xả thí, thành tựu tất cả pháp khổ hạnh khó làm, kiên trụ tất cả pháp nhẫn nhục, sách động tất cả pháp tinh tấn và hỗ trợ tu tập các thiền định trí tuệ nên thường an vui”. Kinh Nguyệt Đăng nói: “Thường vui vẻ tôn trọng và thường trụ chánh giác”. Kinh Vô Tận Ý nói: “Sao gọi là vui vẻ? Nghĩa là vui vẻ mà niệm pháp tín thanh tịnh, phát khởi tâm dõng mãnh không sanh biếng nhác, không có các bức xúc, không cầu năm thứ dục lạc, không lìa tất cả pháp lạc. Do tâm kiến lập thân vui, biết vui khởi lên ý an lạc điều hòa, nên mong cầu thân tướng đẹp đẽ trang nghiêm của Như Lai, khéo léo nghe pháp, không hề chán, nương vào thật pháp để thực hành. Nhờ vào pháp mà sanh khởi sự vui thích và tin tưởng thanh tịnh. Tuy nhiên đối với chúng sanh hiểu rõ thì không trở ngại, lấy dục, cần tối thắng mà cầu pháp Phật không bỏ pháp dục, tin hiểu rộng lớn diệu pháp của chư Phật, đã chỉ bày các thừa giải thoát đã phát tâm tối thượng trừ bỏ sự xẻn tiếc. Nếu mới phát tâm bố thí, đang bố thí, bố thí xong phải ba luân thanh tịnh, vui vẻ mà bố thí. Đối với giới luật vi diệu cũng thường thanh tịnh. Do trì giới thanh tịnh thu nhiếp các sự hủy phạm mà siêu vượt sự sợ hãi của các đường ác, hướng về giới cấm của Phật giữ gìn không thiếu sót. Nếu có người khác xấu đến chửi mắng, làm nhục, thì lời nói, đạo tâm không ra sức đáp trả, chỉ vui vẻ, điềm nhiên cố nhẫn chịu chuyển thành ý tôn trọng cho đến không có sự kiêu mạn. Dung mạo thường ôn hòa khiêm cung xa lìa sự cau có. Trước hết dùng lời ái ngữ không có dua nịnh hiểm độc và ý trong sáng không tà vạt, tâm không thô tháo. Thấy người khác hơn mình cũng không tìm cách ức chế, không dò xét và bêu rêu lỗi lầm sai trái của người khác, nên tu pháp hòa kính và đối với chúng Bồ-tát thường cung kính như Phật. Do kính trọng pháp của chư Phật mà tiếc cho thân mạng lỗi lầm, nên đối với các bậc sư trưởng xem như cha mẹ của mình, đối với chúng sanh thì giữ gìn giống như con một. Đối với Hòa thượng, A-xà-lê cung kính tưởng như Phật. Đối với các chánh hạnh thì đều tôn trọng hàng đầu, yêu thích thực hành các pháp Ba-la-mật như

mến tiếc tay chân, đối với các sự thuyết pháp xem như báu vật, các lời dạy bảo sống trong chánh pháp như thân cận ngũ dục, đối với hạnh hỷ túc thì xem như không có bệnh não, cầu pháp thắng diệu xem như hy vọng gặp thuốc hay, phải bày tỏ lỗi lầm thì xem như giải bày bệnh cho thầy thuốc. Như vậy, nên điều phục chế ngự các căn khiến chúng không còn lười biếng. Đây gọi là hỷ”.

Luận nói: Nói về học xứ trang nghiêm của Bồ-tát thì như kinh Đại Vân nói: “Nếu vui ở địa ngục, bàng sanh thì đối với địa ngục tâm thường định giới. Tuy ở địa ngục mà luôn được tự tại. Lại nữa, thích địa ngục tức đối với địa ngục, tâm sanh yêu đắm và keo kiệt ganh ghét. Khiến cho lửa địa ngục đã cháy càng cháy mạnh hơn”.

Luận nói: Bàn về việc an trụ khổ nhẫn thì như kinh Hải Ý nói: “Có ba loại nhẫn. Phật bảo Hải Ý: Bồ-tát như chỗ phát tâm Nhất thiết trí của mình thì hoặc bị phi nhân hủy phạm tịnh giới. Nghĩa là các ma, dân ma, thiên ma, quyến thuộc ma dùng sức lực khiến sứ giả của ma cố đến xâm hại kích động, đánh đập… Bồ-tát ở trong lúc ấy phải dùng tâm Bồ-đề kiên cố sâu xa làm pháp khí khiến không phá hoại được, cũng không thể hủy hoại tâm đại bi tinh tấn giải thoát tất cả chúng sanh, cũng không thể hủy hoại làm cho dòng Tam bảo dứt đoạn, cũng không thể hủy hoại các pháp Phật và sự tích tập các gốc thiện tương ưng ở trong đó, cũng không thể hủy hoại sự thành tựu tướng hảo tu tập hành phước, cũng không thể hoại sự tinh tấn dõng mãnh trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, cũng không thể hoại việc cầu tất cả pháp, không tiếc thân mạng, cũng không thể hủy hoại việc độ tất cả chúng sanh và không tham trước lợi lạc bản thân. Nói chung đối với các việc ấy Bồ-tát đều lấy tâm sâu xa tác ý đầy đủ như vậy. Nếu bị sự ác tặc của tất cả chúng sanh hoặc gặp kẻ sân si chửi mắng, đánh đập thì Bồ-tát đều có thể nhẫn thọ. Nếu tất cả chúng sanh đem tâm xấu ác đến não hại bức bách thì Bồ-tát cũng kham nhẫn, không mỏi mệt, nhàm chán mà thoái mất. Ngược lại, Bồ-tát lấy thế lực dõng mãnh tinh tấn để điều phục, trụ trong pháp khổ nhẫn mà khởi tâm nhiếp thọ. Lại nếu có người đem tâm ác đến hoặc đánh đập gây tác hại bức bách thì Bồ-tát đối với tâm như vậy không ra sức đáp trả. Cho đến nếu có người ở trong mười phương thế giới dùng các binh khí truy đuổi người kia đến cùng, đến một địa phương nọ cho đến khi đi đứng nằm ngồi cũng bị truy bắt. Chính ở nơi đây gặp một người phát tâm Bồ-đề, tâm bố thí cho đến tâm trí tuệ, nghe người kia nói mà phát khởi một tâm thiện căn: Ta nên đến địa phương kia cho dù có bị đoạn tiệt thân mình dù rơi lả tả như lá cây hay bất cứ điều gì xảy ra ta

cũng đều kham nhẫn. Lại nếu tất cả chúng sanh trong thế gian đều khởi sân nhuế nói lời ác chửi mắng hủy nhục, thậm chí đoạn cắt thân ta ra từng đoạn rã rời như lá cây rơi lã tã thì lúc ấy đối với chúng sanh nầy ta không hề khởi một chút tâm nhiễu động. Vì sao? Vì thân nầy của ta ở trong kiếp quá khứ vô lượng vô số kiếp luân hồi sanh tử chẳng điều gì mà không làm hoặc ở địa ngục, súc sanh, Diễm-ma-la, cho đến nay sanh trong loài người đắm trước việc ăn uống, thọ dụng các dục và nghe điều phi pháp, đồng thời gian khổ tìm cầu sự nuôi dưỡng tà mạng gặp phải nhiều bức bách. Do vậy, đối với thân mạng chưa từng có kết quả lợi ích. Mặc dù có đủ loại hành động mưu tính, nhưng duyên vào chúng chẳng thể được tự lợi, lợi tha. Giả sử lại sống ở rốt cùng của sanh tử khiến các chúng sanh cắt đoạn thân ta thành từng mảnh vụn thì thà thọ khổ ta cũng không bao giờ xả bỏ Nhất thiết trí, lại cũng không bỏ tất cả chúng sanh và sự ham muốn pháp thiện. Vì sao? Vì thân nầy của ta tuy có nhiều thứ bức não khổ thiết hủy hoại, mà so với khổ não trăm lần ngàn lần ở địa ngục cho đến các phần của trường phái Ưu-ba-ni-sát cũng không bằng một phần của nó. Lại nữa, ở trong pháp Phật không xả bỏ tâm đại bi vốn duyên với tất cả chúng sanh. Nếu vì có gì đó mà khởi sân nhuế, ta phải lấy pháp mà đoạn trừ. Sao gọi là pháp? Nghĩa là sự ái lạc đối với thân, sự hệ thuộc ở thân, sự chấp trước ở thân. Xả bỏ thân nầy tức là xả bỏ sân nhuế. Phật bảo Hải Ý: Đối với tu pháp như vậy mà thâm nhập vào tức là có khả năng chịu đựng tất cả sự bức não của chúng sanh. Nếu không luyến tiếc thân mình mà có thể xả bỏ, cũng không có ái lạc tức là có thể tu tập bố thí Ba-la-mật. Lại nữa, nếu khi thân muốn hoại diệt và dùng đại từ không xả bỏ chúng sanh tức là có thể tu trì giới Ba-la-mật. Nếu khi thân sắp hoại diệt mà vẫn như nghĩa giải thoát để chịu đựng nhẫn thọ, lúc nhẫn phát ra khiến tâm không dao động tức là có thể tu nhẫn nhục Ba-la-mật. Nếu dùng lực chuyên cần dõng mãnh không xả bỏ nhiếp thọ tâm Nhất thiết trí ở trong sanh tử mà phát khởi các thiện hạnh tức là có thể tu tập tinh tấn Ba-la-mật. Nếu khi thân hoại diệt, ở tâm phát hiện Nhất thiết trí không bỏ Bồ-đề, như thật quán sát sự vắng lặng thù thắng thì có thể tu thiền định Ba-la-mật. Nếu khi tâm muốn hoại mà quán sát thân huyễn mộng như cỏ cây, ngói đá… hiểu rõ thân nầy là vô thường, khổ, vô ngã tịch tĩnh tức như thế quán sát thật đế thân nầy, đây tức có thể tu Thắng tuệ Ba-la-mật. Hơn nữa, giả sử có người đem tâm ác đến giận dữ, hủy nhục mình thì nên nghĩ rằng người ấy biếng nhác, xa lìa pháp thiện. Ta nay nên phát khởi sự chuyên cần tinh tấn tu tập để gieo trồng các gốc thiện chớ có nhàm chán, bèn

nguyện cho người ấy trước ngồi ở đạo tràng rồi cuối cùng Ta mới thành tựu chánh giác”. Nói chung, tất cả chúng sanh ấy gọi là chưa điều phục, chưa tịch tĩnh, chưa cẩn mật hộ trì nhưng vì làm lợi ích cho họ nên ta phải mặc áo giáp nhẫn nhục để trang nghiêm. Nhẫn đến, ta nương vào pháp nầy để biết rõ sao gọi là sân, sao gọi là không sân, cả hai thứ đều không thể được. Lại nếu sân, chẳng sân hoặc mình hoặc người, sân với người sân đều không thể được. Đã không được gì còn xa lìa cái thấy nầy, đây gọi là nhẫn. Kinh Bát Nhã nói: “Nếu các chúng sanh có tranh chấp thì Bồ-tát nên khởi tâm nầy: Ta phải khuyên họ tránh khỏi. Ta nay đối với sự tranh chấp nầy không gặp trở ngại. Nếu có khởi tranh chấp thì ta nên đối với chúng sanh làm cầu nhẫn hòa. Nếu ta bị người khác đem lời ác chửi mắng hủy nhục thì nên bảo rằng ông tại sao nói lời nầy? Và không nên ra sức đáp trả. Vì chỉ có người ngu si và dê câm mới không khởi lên tranh chấp. Người khác hoặc đem lời ác đến hủy nhục mình thì nên đừng đem tâm gây tổn hại họ mà phải thân gần họ để nói lời pháp thiện, không nên tương tợ người kia khởi lên lỗi xấu nầy. Hơn nữa, nếu ta nghe tội lỗi của người khác thì cũng không làm giống họ. Vì sao? Vì ý của ta không có sân giận. Lại nếu tất cả chúng sanh muốn có các thứ diệu lạc thì ta nên cho họ diệu lạc, cho đến Niết-bàn thành tựu chứng quả A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-Bồ-đề. Tuy nhiên, ta đối với người khác không hề khởi sân nhuế và đối với mình, người cũng không khởi hạnh ngu si mà chỉ tu tập tinh tấn kiên cố. Nhờ vào tinh tiến kiên cố nên dù có thân hoại mạng chung cũng không hề sân giận hiềm khích”. Lại nữa, kinh Bồ Tát Biệt Giải Thoát nói: “Nếu đối với chúng sanh sân nộ thì phải như vậy mà an ủi, thật khéo an ủi an trụ nhẫn nầy được tùy thuận pháp hỷ”.

Luận Đại Thừa Tập Bồ Tát Học - Quyển 13 - Phẩm 10: Tinh Tấn Ba La Mật

LUẬN ĐẠI THỪA TẬP BỒ TÁT HỌC

QUYỂN 13

Phẩm 10: TINH TẤN BA LA MẬT

Luận nói: Tuy nghe trụ nhẫn như vậy, phát khởi tinh tấn nhưng đối với điều nầy chưa nghe sẽ khởi hủy phạm. Như kệ trong kinh Nguyệt Đăng nói:

Trái pháp không hộ giới

Thì được bao nhiêu phước

Phá giới dẫu đa văn

Không thể thoát đường ác!

Luận nói: Do nghe đầy đủ mà khả năng thù thắng. Kinh Na La Diên Sở Vấn nói: “Thiện nam tử! Như những gì nghe hiểu mà đạt được tánh tuệ thù thắng. Nhờ việc nghe mà dứt trừ phiền não khiến ma phiền não không có cơ hội khởi lên”. Trong đây trình bày rộng như kinh Tối Thượng Đại Tiên Bổn Khởi nói: “Bồ-tát có đầy đủ tâm sâu xa tôn trọng dục pháp ở trong thế giới khác hiện ra trước chư Phật tùy nơi mà lắng nghe pháp. Nếu Bồ-tát tinh tấn muốn pháp thì ở nơi rừng núi tích chứa pháp tạng và được vô lượng pháp môn kinh điển dễ như trong lòng bàn tay. Lại nữa, các Bồ-tát tinh tấn muốn pháp mà được chư Phật hiện ra trước mắt và chư Thiên v.v… cùng với biện tài của Phật cho đến khi mạng sống sắp hết được Phật Thế Tôn và chư Thiên v.v… làm tăng tuổi thọ và sắc lực tươi tỉnh để mạng sống kéo dài trong ngàn năm vượt ngoài ý mong cầu trước đó. Đồng thời được Phật và chư Thiên gia trì thủ hộ cho đến sống một kiếp. Lại nữa, các Bồ-tát sống tôn trọng pháp thì được Phật Thế Tôn diệt trừ khổ già bệnh chết, được trao cho chánh niệm và thông suốt biện tài. Cho đến được trao cho chánh kiến, tùy theo kiến giải có thể thuyết. Lại nếu Bồ-tát tinh tấn muốn pháp thì không sợ tất cả sự đối địch của người khác v.v… Do đó, đối với tư lương tinh tấn,

đa văn và các thiện xảo, Bồ-tát nên khéo tu tập như vậy”.

Luận nói: Bồ-tát nghe bao nhiêu loại hành thì mới hiểu nhập Tỳ- nại-da? Kinh Vô Tận Ý nói: “Do nghe tám mươi loại hành mà có thể thâm nhập và tin hiểu. Tám mươi loại hành ấy chính là hành mạnh muốn, hành tâm sâu xa, hành tâm kiên cố, hành tương ưng, hành không cao ngạo, hành không phóng dật, hành cung kính, hành tôn trọng cực độ, hành lìa danh tướng, hành nói lời thiện, hành thừa sự, hành nghe lợi ích, hành tác ý, hành không tán loạn, hành không bám trụ, hành thật tưởng, hành tưởng thuốc thang, hành tiêu trừ tất cả bệnh tật, hành chánh niệm, hành đạt hiểu biết, hành ý vui vẻ, hành ngộ nhập, hành lắng nghe pháp Phật mà không nhàm chán, hành xả rộng lớn, hành hiểu biết rõ mà điều phục, hành gần gũi đa văn, hành an vui chấp nhận sự tạo tác, hành thân dõng mãnh, hành tâm an vui, hành nghe không biếng nhác, hành nghe nghĩa lý, hành nghe pháp, hành nghe oai nghi, hành lắng nghe lời nói người khác, hành nghe diệu pháp chưa nghe, hành nghe thần thông, hành không thích thừa khác, hành nghe các pháp Ba-la-mật, hành nghe Bồ-tát tạng, hành nghe nhiếp sự, hành nghe phương tiện khéo léo, hành nghe phạm hạnh, hành nghe chánh niệm chánh trí, hành nghe thiện xảo đã sanh, hành nghe thiện xảo chưa sanh, hành hành quán bất tịnh, hành quán từ bi, hành quán duyên sanh, hành quán vô thường, hành quán khổ, hành quán vô ngã, hành quán tịch diệt, hành quán không, vô tướng, vô nguyện, hành vô tác, hành khéo làm, hành kiến lập chân thật, hành không giảm mất, hành sống một mình, hành giữ gìn tự tâm, hành tinh tấn không biếng nhác, hành quán sát thật các pháp, hành đối trị phiền não, hành mong cầu riêng phần pháp thiện, hành hàng phục phần phiền não của người khác, hành nương tựa thất thánh tài, hành đoạn sự bần cùng, hành tán thán trí các hữu, hành vui mừng gặp bực trí, hành bình đẳng của thánh chúng, hành tịnh tín của bậc phi thánh, hành kiến đế, hành xa lìa tai họa của các uẩn, hành suy lường tội lỗi của pháp hữu vi, hành nương theo nghĩa, hành nương theo pháp, hành biết tất cả việc ác, hành lợi ích mình và người, hành tu tập pháp thiện không phát khởi nghiệp khác, hành hướng đến sự thù thắng, hành tất cả pháp Phật vốn đạt được”. Kinh kia lại nói: “Nếu ở trong trợ pháp tương ưng tức đạt được nghiệp trí như vậy. Sao gọi là trợ pháp tương ưng? Nghĩa là ít việc, ít cầu mong và thận trọng trong lời nói việc làm. Lại nữa, từ đầu đêm cho đến cuối đêm luôn lắng nghe các pháp thế gian mà thuận theo lý tương ưng, luôn luôn tìm tòi suy tư việc làm lợi ích người khác, tâm không nhiễm ô nhằm trừ hết các ngăn che, chướng ngại. Đối vối

sự phạm tội khác dùng trí tuệ để xuất ly mà không khởi việc tạo tác ác và phát khởi tâm hướng đến chánh hạnh kiên cố, thích pháp, kính pháp, vì pháp sâu xa, đầy đủ tinh tấn như cứu đầu cháy, hy vọng trí tuệ đạt đến nơi an nghỉ, không rời giới cấm, không bỏ trọng trách, hướng đến sự thù thắng và xả bỏ sự vô ích, thích một mình ở nơi yên tĩnh khởi tác ý hiện tiền và thực hành các công đức tháp Phật, gieo trồng chủng tử Thánh, vui mừng biết đủ không tạp loạn, vui thích pháp lạc không nghĩ đến lời nói của thế gian, cầu pháp xuất thế và thông đạt nghĩa lợi không có vọng niệm, tùy thuận chân đạo và biết duyên giữ giới dùng hổ thẹn để trang nghiêm, dùng trí chân thật kiên cố để phá hoại vô trí, lấy tuệ nhãn thù thắng làm sự thanh tịnh vi diệu để hiểu rõ sự ràng buộc của vô minh si ám, hiểu biết rộng lớn không có tà vạy, hiểu biết phân biệt, hiện chứng hiểu biết, không thuận theo người khác mà được, tự giữ gìn công đức của mình và khen ngợi công đức của người khác. Như vậy, nếu khéo tu tập không đọa vào nghiệp báo thì gọi là trí nghiệp thanh tịnh”. Trong văn Bát nhã có nói: “Nên nghe Kinh Luận Phương Quảng như thế nào? Phải nên học như vầy: Chẳng phải nghĩa lợi thì nên xa lìa. Như gọi là luận xứ của thế gian: Tiên Bốc luận, Trùng độc luận, Mặc trí luận, Đồng tử hý kịch luận cho đến luận Biệt bộ giải thoát v.v… Tất cả luận như vậy đều hình thành nên sự si ám. Nếu người khéo trụ vào tất cả thừa của Bồ-tát thì đều phải xa lìa các hý luận ấy”. Lại như kinh Vô Tận Ý nói: “Có bốn loại bố thí đối với Pháp sư làm trí tư lương được thành tựu. Sao gọi là bốn?

1.Dùng giấy bút biên chép kinh.

2.Trang hoàng pháp tòa.

3.Cung cấp đủ các thứ như danh văn lợi dưỡng.

4.Vì nhiếp thọ pháp, không đem lời dua nịnh để khen ngợi.

Lại có bốn sự hộ trì.

1. Hộ trì tự thân

2.Hộ trì pháp thiện.

3.Hộ trì thế gian.

4.Hộ trì việc lợi ích.

Lại có bốn loại trụ làm trí tư lương để được thành tựu.

1.Trụ ở Pháp sư thuyết pháp.

2.Trụ vào Pháp.

3.Trụ ở sự lợi dưỡng.

4.Trụ vào giác ngộ

Kinh Hoa Lâu Các nói: “Nếu người đem bảy thứ báu như núi Tu-

di cúng dường cho Bồ-tát tại gia thì không bằng lấy một ngàn đồng tiền cúng cho Bồ-tát xuất gia hoặc tin hiểu công đức xuất gia mà bố thí một lóng tay để tu pháp thí khó làm. Nếu tất cả các sở hữu, chỉ trừ xuất gia, có được kết quả lớn ấy thì Như Lai Tối thượng chẳng cần phải nói lý như vậy với tại gia, huống hồ người tại gia vô trí, tâm không đầy đủ pháp thiện”. Kinh Tối Thượng Sở Vấn nói: “Nếu nhất tâm xa lìa sự phạm tội đối với quyến thuộc của người khác thì gọi là vô tội. Người kia nếu không thể xa lìa tánh tội khó điều phục thì đối vối người tại gia kiến lập nên tội nầy”.

Phẩm 11: NÓI VỀ A LAN NHÃ

Phần 1

Kinh Tối Thượng Sở Vấn nói: “Nương tựa vào A-lan-nhã rồi sau lại quay về nhà là tánh tội”. Kệ trong kinh Nguyệt Đăng nói:

Không khởi vướng dục

Xa lìa quyến thuộc

Xả bỏ tại gia

Được đạo vô thượng

Nếu lìa khỏi dục

Như tránh hầm lửa

Lo sợ ở nhà

Xa lìa quyến thuộc

Bồ-đề Vô thượng

Kia không khó được

Chưa có ba đời

Chư Phật Như Lai

Do thường tại gia

Trụ ở địa dục

Mà hay đạt được

Bồ-đề thắng diệu

Xả bỏ vương vị

Như bỏ đàm dãi

An trú chỗ không

Xa lìa các dục

Đoạn trừ phiền não

Hàng phục ma oán

Ly cấu, vô vi

Ngộ đạo Bồ-đề

Ăn uống, y phục

Hoa đẹp hương thơm

Mà được thừa sự

Bậc thánh trong đời

Như xuất gia rồi

Phụng hành chánh pháp

Nếu có như vậy

Người cầu Bồ-đề

Khéo lợi chúng sanh

Chán việc hữu vi

Hướng đến chốn không

Dù đi bảy bước

Thu được phước báu

Tối thắng vô song

Hoặc trực tiếp gặp

Chẳng chúng đồng phần

Ưa ở chúng hội.

Mong tài lợi ấy

Chúng sanh hành theo

Lìa nơi chốn không

Là nạn ngu si.

Kinh kia lại nói kệ:

Trí không tranh với ngu

Gay gắt phải nên bỏ

Lìa khỏi tâm ác nầy

Chớ tranh pháp người ngu

Trí không gần với ngu

Biết rõ bản tánh ngu

Gần nhau lâu ắt khiến

Sau sẽ thành oán ghét

Trí không bảo thủ ngu

Hiểu rõ bản tánh ngu

Gọi thể tánh ngu si

Tự nên cầu phá hoại

Do các phàm phu nầy

Đâu có thiện tri thức

Nếu pháp cùng ngôn thuyết

Không thuận, sân gây tội

Pháp ngu nầy rất độc

Nên người trí chẳng giữ

Pháp ngu cùng người ngu

Như phân với bất tịnh

Trí lại cùng người trí

Như sữa trong bình sữa.

Kinh kia lại nói kệ:

Thường ở thế gian

Xứ vui vô tận

Không có ít phần

Hoặc vui không vui

Chỉ ở suối rừng

Tùy được thọ dụng

Sa-môn thật vui!

Những gì có được

Tất cả đều không

Không có vướng bận

Trói buộc lấy mình

Như gió thổi không

Như hạnh Độc giác

Cho đến thế gian

Các sự rất vui

Tâm thường như gió

Không hề vướng mắc

Hoặc vui, không vui

Không có tập hợp

Nói khổ não nầy

Không vui an trú

Hoặc nói vui kia

Không khổ không trái

Vì lìa hai bên

Chỉ pháp lạc nầy

Khác vui trong đời.

Kinh kia lại nói:

Khi đã đắc thường

Khéo tạo tương ưng

Lìa xa các tội

Không tranh phần ít

Lý tương ưng kia

Trụ A-lan-nhã

Được công đức nầy

Mà thường đạt lấy

Không mong hữu vi

Không thích thế gian

Không tăng hữu lậu

Trụ trong rừng núi

Được thắng năng nầy

Không khởi phần tội

Thường vui tịch tĩnh

Thân ngữ ý mật

Và hành viễn ly

Người trụ “không nhàn”

Được nhiều công đức

Được chán lìa kia

Nhanh ngộ giải thoát

Giải thoát tịch tĩnh.

Người ở rừng núi

Tức ở giải thoát

Nơi A-lan-nhã

Được công đức nầy

Nương vào suối rừng

Mà thường xa lìa

Thành ấp xóm làng

Vui xa lìa rồi

Thường như Độc-giác

Không có bạn lữ

Chẳng phải đợi lâu

Được thù thắng định.

Lại nữa, kệ trong kinh Hộ Quốc nói:

Xả bỏ tại gia

Vô lượng lỗi lầm

Cũng thường không thích

Lo nghĩ hiểm, sâu

Được vui núi rừng

Các căn diệu lạc

Công đức tịch tĩnh

Không có nam nữ

Vui cười luận nói.

Ví có người đến

Như hạnh Độc-giác

Tâm tịnh không nhơ

Không ưa tài lợi

Ý không đam mê

Luôn luôn muốn ít

Thường xa lìa đây

Dối cầu cung kính!

Kinh Tối Thượng Sở Vấn nói: “Ta không nên tạo ra sự tập hợp của chúng sanh, chẳng phải đối với một chúng sanh mà khởi thiện căn, hoặc do chỗ nghe trước đủ trong một sát na mà đem tâm tham trước tài lợi bất tịnh. Nếu có gặp trời người cũng đều phải xả bỏ”. Kinh Bảo Lâu Các nói: “Phật bảo: Ca-diếp-ba! Thí như có người ở trong vũng nước lớn nhưng lại bị khát nước mà chết. Nầy Ca-diếp-ba! Sa-môn, Bà-la-môn nầy cũng lại như vậy, ở trong nhiều pháp môn thọ trì đọc tụng mà không thể đoạn trừ khát ái, tham, sân, si, ở trong biển pháp lớn lại bị các thứ phiền não khát ái bức bách cho đến chết thì sau sẽ đọa vào đường ác”. Luận nói: Do vậy nên quyết định nương vào A-lan-nhã hoặc nơi tương tự. Lại nữa, kinh Bảo Vân nói: “Nếu trụ ở nơi dễ đi khất thực không gần cũng không xa thành ấp, xóm làng, nơi gần suối, ao hồ để tắm rửa thanh tịnh không dơ bẩn và ít sợ hãi, nơi có lá, hoa quả đều đầy đủ, xa lìa hiễm ác và trụ nơi chỗ hang động hết mực thanh tịnh. Như vậy, Bồ-tát trụ ở chỗ nầy trước hết phải nên đêm ngày sáu thời tự đọc tụng kinh điển tiếng không cao thấp, khéo đóng kín các căn khiến tâm không chạy theo ngoại cảnh. Ở trong tịnh mạng nầy buộc niệm lại một chỗ rồi khéo gìn giữ tướng ấy, không tham đắm sự ngủ nghỉ. Nếu có vua, vương thần, Sát-đế-lợi, Bà-la-môn và các quan khác hoặc người thân thiết đến nơi A-lan-nhã thì Tỳ-kheo kia nói như vầy: Hay thay Đại vương! Như chỗ đã sắp xếp có thể ngồi vào. Nếu khi vua ngồi thì Tỳ- kheo cũng ngồi. Vua không ngồi, Tỳ-kheo cũng không ngồi. Nếu các căn của vua động loạn thì nên nói lời khen ngợi: Đại vương được thiện lợi lớn. Đất nước của vua có nhiều Sa-môn, Bà-la-môn đầy đủ giới đức an trú trong đó, không bị người ác oán tặc gây não hại. Nếu các căn của vua thiện tịnh, có thể kham nhẫn pháp thì hãy thuyết pháp thiện xảo cho vua nghe. Nếu vua không thích pháp thiện xảo thì hãy nói pháp chán lìa. Nếu xét vua không thích pháp chán lìa thì phải nói cho vua biết về

Như Lai có đầy đủ từ bi và oai đức. Nếu người đến gặp mình là Sát-đế- lợi, Bà-la-môn và các quan khác thì phải tùy nghi thuyết pháp hóa độ. Nếu những người kia là kẻ đa văn có khả năng nhận lãnh pháp khí thì phải giảng cho họ nghe diệu pháp để hàng phục tâm họ. Những chúng sanh kia do tin ưa pháp nầy mà được vui vẻ lớn”. Kinh Tối Thượng Thọ Sở Vấn nói: “Lại nữa, Trưởng giả! Bồ-tát xuất gia sống ở A-lan-nhã nên quán sát nghĩa như vầy: Tại sao ta ở trong A-lan-nhã? Nơi ấy chẳng phải chỉ có tướng Sa-môn mà có nhiều thứ độc hại, chẳng phải quán sát, chẳng phải tĩnh lặng, chẳng phải luật nghi, chẳng phải tương ưng, chẳng phải chỗ mong muốn cùng ở. Đó là chẳng phải người hay chim thú, đạo tặc, Chiên-đà-la ác xấu cùng ở. Những người kia không đầy đủ công đức của Sa-môn. Bấy giờ, Ta sống chốn A-lan-nhã phải nên làm viên mãn nghĩa của Sa-môn. Nầy Trưởng giả! Bồ-tát xuất gia thực hành ở A- lan-nhã phải nên quán sát như vầy: Ta dùng nghĩa gì mà đến nơi A-lan- nhã? Ta vì sự sợ hãi nầy. Sao gọi là sợ hãi? Nghĩa là sợ hãi nơi huyên náo, sợ hãi tập hợp, sợ tham, sân, si, sợ kiêu mạn, phú hận, sợ ganh ghét và tài lợi, sợ hương sắc vị xúc, sợ ma uẩn, sợ ma phiền não, sợ tử ma, sợ thiên ma, sợ điên đảo vô thường mà cho là thường, sợ vì điên đảo mà cho vô ngã là ngã, sợ vì điên đảo mà cho bất tịnh là tịnh, sợ điên đảo cho chấp khổ là vui, sợ tâm, ý, thức, sợ lìa chướng khởi chướng, sợ thân kiến, sợ ngã và ngã sở, sợ nghi ngờ ba đời, sợ bạn ác, sợ quyến thuộc ác, sợ danh dự lợi dưỡng, sợ không thấy nói thấy, sợ không nghe nói nghe, sợ không biết nói biết, sợ không hiểu nói hiểu, sợ Sa-môn cấu uế, sợ sân nộ hỗ tương nhau, sợ ba cõi, sợ sanh trong các cõi hữu và ba đường ác. Tóm lại, sợ tất cả những tác ý bất thiện. Ta vì sợ hãi các hành tướng ác như vậy nên đến sống ở A-lan-nhã. Nầy Trưởng giả! Bồ-tát xuất gia sống trong A-lan-nhã phải nên học như vậy. Nếu khi cái sợ sanh khởi thì, tất cả đều do ngã chấp mà khởi lên. Nói tóm lại, sống trong A-lan-nhã xa lìa ngã chấp tức là vô ngã, vô ngã sở, vô ngã tướng, vô ngã tưởng, vô ngã ái, vô ngã kiến, không bị ngã trói buộc, không bị ngã toan tính, lìa bỏ ngã, không thể vì thủ hộ tâm như vậy mà trụ ở A- lan-nhã thì điều nầy không có lợi ích. Lại nữa, Trưởng giả! Người trụ ở chỗ thanh tịnh thì không tưởng đến bản thân, không tưởng đến người khác. Nếu đối với các pháp không nói tức ở trong các pháp không có tạp loạn. Nầy Trưởng giả! Thí như chỗ A-lan-nhã có cỏ thuốc, rừng cây không sợ hãi kinh hoàng, cũng không có sợ đến nỗi lông tóc dựng đứng. Bồ-tát xuất gia trụ ở A-lan-nhã cũng lại như vậy. Đối với thân phát khởi tưởng như cỏ thuốc, rừng cây, cầu, tường vách, ngói, đá v.v... Tâm vốn

như huyễn thì làm gì có chỗ sanh khởi phân biệt và có sự sợ hãi đến nỗi dựng tóc gáy. Như vậy, tâm sâu xa đối với thân mà quán sát: Thân nầy không có ngã, chúng sanh, thọ giả, dưỡng giả mà do ý sanh khởi nên hư vọng biến khắp. Sự sợ hãi nầy chỉ là giả danh, hư vọng, biến kế nên không cần phân biệt. Như cỏ thuốc, rừng cây ở chốn A-lan-nhã kia không có chủ tể cũng không có sự nhiếp phục. A-lan-nhã nầy không có sự nhiếp thuộc cũng lại như vậy. Đối với tất cả pháp đã biết như vậy rồi thì nên khởi hạnh ấy. Vì sao? Người trụ ở chốn thanh vắng giống như thây chết sình lên không có chủ tể cũng không có sự nhiếp thuộc. Lại nữa, Trưởng giả! Bồ-tát xuất gia giống như trụ ở chốn thanh vắng. Đối với điều nầy đã biết nương vào lời Phật dạy trụ ở A-lan-nhã tức được tròn đầy pháp thiện và gieo trồng thiện căn sâu xa. Sau đó đi đến xóm làng thành ấp, vương cung mà thuyết pháp cho chúng sanh nghe. Lại nữa, Trưởng giả! Bồ-tát xuất gia đọc tụng giảng nói, giải thích nghĩa lý kinh điển, đi vào trong chúng kia mà được cung kính, thân gần Hòa thượng, A-xà-lê và bậc Trưởng lão nhưng đối với các tân Tỳ-kheo cũng nên tôn kính mà không lười biếng, thảy đều tự mình sắp xếp việc làm không khiến họ phiền não, cũng chớ khiến họ phải tôn trọng mình. Phải nên quán sát như vậy. Lại nữa, Như Lai Ứng Cúng Chánh Đẳng Giác được chư Thiên, loài người, Sa-môn, Bà-la-môn và các chúng sanh tôn trọng cúng dường, thế nên cho đến có các việc làm thảy đều tự mình sắp xếp chu đáo, không mong cầu có người giúp việc. Huống hồ ta nay muốn cầu quả vị vô học như vậy là chính phụng sự cho tất cả chúng sanh! Nếu ta phụng sự người khác với tất cả sự cung cấp, thì các việc làm của ta thảy đều tự thành tựu, không mong cầu sự phụng sự cung cấp nào khác. Vì sao? Nầy Trưởng giả! Vì đây là người tôn trọng phụng sự ở trong pháp công đức của Tỳ-kheo nhận lấy sự hủy phạm. Người tạo ra sự nhận lấy nầy để nhân đó được phụng sự. Ta chớ vì pháp nầy mà tạo ra sự nhận lấy kia”. Kinh kia lại nói: “Lại nữa, Trưởng giả! Pháp Bồ-tát ở A-lan-nhã kia nếu thấy hoặc nghe Hòa thượng, A-xà-lê bị bệnh thì dù xa xôi mấy cũng nên đến hỏi thăm. Nghĩa là từ sớm đi đến chỗ kia nên khởi tâm ấy. Giả sử được người khác mời thỉnh đọc tụng giảng thuyết kinh điển và bày trí Tăng phòng như A-lan-nhã để ở thì tâm chớ có chấp trước. Như vậy, trụ trong A-lan-nhã cầu pháp không nhàm chán và đối với tất cả sự việc đều khởi tưởng như đối với chốn thanh vắng.

Luận Đại Thừa Tập Bồ Tát Học - Quyển 14 - Phẩm 11: Nói Về A-Lan-Nhã Phần 2

LUẬN ĐẠI THỪA TẬP BỒ TÁT HỌC

QUYỂN 14

Phẩm 11: NÓI VỀ A-LAN-NHÃ

Phần 2

Kinh Bảo Tích nói: “Lại nữa, hạnh A-lan-nhã, nếu có các phàm phu chưa đắc quả mà thấy hổ lang thì chớ có kinh sợ, mà nên phát tâm nầy: Ta đến chỗ A-lan-nhã nầy vốn đã có ý nguyện xả bỏ thân mạng thì chớ nên sợ hãi. Vì khởi tâm từ xa lìa tội lỗi nên không còn sợ hãi nữa. Nếu hổ lang đoạn lấy thân mạng ta, nuốt chửng thân ta thì nên khởi tâm như vầy: Ta được có cơ hội xả bỏ thân không kiên cố mà được thân kiên cố. Nếu chúng không ăn thịt ta thì khởi tâm: Loài hổ lang kia đâu có ưa phạm vào ta. Lại nữa, hạnh A-lan-nhã nếu có phi nhân đến hoặc đẹp hoặc xấu cũng không nên vui thích hoặc gây tổn hại. Nếu trước thấy có Phật hoặc chư Thiên đến chỗ A-lan-nhã nầy hỏi Tỳ-kheo về giáo pháp thì Tỳ-kheo đó phải nương vào khả năng mình tùy sở học mà nói pháp cho chư Thiên. Lại nữa, nếu khi có người hỏi những câu hỏi khó thì Tỳ-kheo ở trong A-lan-nhã hoặc không thể đáp khiến cho người ấy không sanh cung kính thì phải nói lời nầy: Ta nay chưa đạt đến quả vị vô học. Hoặc ta sẽ siêng năng tu theo lời Phật dạy, khi ấy nghe pháp đã hết, có thể thông đạt để giải quyết các nghi vấn. Ta nay chỉ có thể nghe được pháp nầy. Hơn nữa, tổng lược, nếu tu ở A-lan-nhã thì đối với cỏ thuốc, rừng cây còn không chấp trước, huống hồ sao gọi là sanh, sao gọi là diệt? Phải nên quán sát như vầy: Thân nầy không có ngã, không có chủ tể, không có tác giả, không có thọ giả, thì ai sanh ai diệt! Nên biết tất cả các pháp đều không có sanh diệt và thân nầy cũng vậy. Thí như cỏ cây, cầu, tường vách, ngói đá, không có ngã, không có chủ thể, không tác giả, không có thọ giả mà chỉ có nhân duyên hòa hợp sanh ra. Nhưng nếu nhân duyên ly tán thì tất cả hoại diệt. Lại nữa, ở trong nghĩa

tối thắng không có một pháp được gọi là sanh hay gọi là diệt”. Kinh kia lại nói: “Hơn nữa, hạnh A-lan-nhã nên phát khởi tâm nầy từ ta cho đến chốn A-lan-nhã vốn đơn độc một mình không có bạn lữ. Nếu ta có khởi làm ác hay làm thiện thì bấy giờ chỉ có Thiên, Long, Dược-xoa, Phật v.v... biết được tâm sâu xa ấy và đều vì ta mà chứng minh. Lại nếu sống ở trong A-lan-nhã nầy dùng tâm bất thiện tự do phóng túng thì sẽ tạo ra các lỗi lầm. Nếu đến chốn xa xăm nầy một mình không có bạn lữ không có người thân không ngã không chấp thủ thì phải nên như thật giác tri. Đối với dục tầm, nhuế tầm và hại tầm cùng các pháp bất thiện khác đều phải như thật giác tri. Nếu ta ở trong chốn nầy mà không khác đối với các dục lạc hiện hữu trong những nơi phàm tình huyên náo tức là ta đã lừa dối Thiên, Long, Dược-xoa và chư Phật. Nếu như các tạo tác của ta không bị thiên long, Dược-xoa giải thích thì chư Phật thảy đều hoan hỷ”.

Phẩm 12: TRỊ TÂM

Phần 1

Luận nói: Nên ở trong chốn A-lan-nhã nầy mà tu tập thiền định. Như Kinh Bát Nhã nói: “Người tu thiền định Ba-la-mật-đa thì được tâm không loạn động và làm lợi ích cho tất cả chúng sanh. Vì sao? Nếu người với tâm loạn động thì đối với định thế gian còn không thể đạt được huống hồ đắc A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-Bồ-đề. Do vậy chỉ có người tu thiền định Ba-la-mật mới khiến tâm bất loạn và chứng quả A- nậu-đa-la-tam-miệu-tam-Bồ-đề”. Kinh kia lại nói: “Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát mới phát tâm tu tập thiền định Ba-la-mật thì đối với tất cả tướng trí tương ưng mà tác ý tức khéo nhập vào thiền định. Nếu mắt thấy sắc không nắm giữ tướng ấy, thì cũng không chấp thủ sự tốt đẹp của hình hài. Nếu đối với nhãn căn không tu tập chế ngự tức là nương vào tà vọng mà gây tổn não khiến tâm ác bất thiện tùy đó mà lưu chuyển. Người hộ trì nhãn căn tức là chế ngự điều đó khiến nó diệt tận. Như vậy, tai nghe âm thanh, mũi ngưỡi hương, lưỡi nếm vị, thân xúc chạm, ý nhận biết v.v… tất cả đều không chấp thủ nắm bắt sự tốt đẹp của hình tướng bên ngoài. Nếu đối với ý căn không tu phòng hộ thì các tâm bất thiện và phi pháp theo đó mà lưu chuyển. Người hộ trì ý là chế ngự điều ấy khiến nó đi đến diệt tận tức đi đứng, nằm ngồi, lời nói, im lặng v.v… thảy đều không xa lìa thiền định, được thiền định thì tay chân không dao động miệng không tập nói cũng không đùa giỡn và các căn không tán loạn. Nếu thân và tâm không càn lỗi thì ba nghiệp được thanh tịnh, đối

với giáo lý hiển, mật như đạo luật nghi, cho đến hạnh hỷ túc dễ nuôi dưỡng và hoàn mãn, khéo nhập vào hành xứ, xa lìa sự náo động, đối với sự được mất không hề phân biệt cao thấp v.v... Như vậy, đối với sự khổ vui, khen chê hoặc sống lâu, hoặc chết yểu không hề phân biệt cao thấp v.v… bình đẳng không sai khác. Nếu có gặp oán gia hay người thân thì tâm thường an nhiên bất động. Dù gặp bậc thánh hay phàm phu thì việc lắng nghe của người ấy cũng không có tạp nhiễm. Đối với sự vui buồn cũng xem giống như một tướng duy nhất không có cao thấp, bình đẳng không sai biệt, vượt thoát khỏi sự thuận và nghịch. Vì sao? Vì đối với tự tướng không xem giống như không chân thật tức thấy các pháp không sanh không diệt cho đến nói rộng”.

Luận nói: Người ưa thích tu tập xa lìa biếng nhác mà người luôn tác ý dứt trừ sự cao cử, lấy hai pháp kia làm cơ sở đối trị. Kệ trong kinh Hộ Quốc nói:

Qua vô lượng ức kiếp

Nơi có Phật ra đời

Do bậc Đại Tiên nầy

Khoảnh khắc được lợi ích

Xa lìa sự phóng dật

Giải thoát các dục nhiễm

Pháp hữu vi hư vọng

Như thấy trong mộng huyễn

Trái lìa, chẳng trụ lâu

Các ái cũng không thường

Như nỗ lực tìm cầu

Các địa Ba-la-mật

Cho đến ngộ Bồ-đề

Tinh tấn không nghi hoặc.

Kệ trong kinh Đại Hý Lạc lại nói:

Khổ già bệnh chết

Như hầm lửa đốt

Ba cõi cháy rực

Không chừa một ai

Chưa lìa luân chuyển

Thường ở ngu ám

Như ong bị nhốt

Trong cái ống dài

Ba cõi vô thường

Như người hát kịch

Như mây mùa thu

Chợt sanh chợt diệt

Mạng người biến hoại

Còn hơn nước dốc

Thật là nhanh chóng

Như ánh điện chớp

Tại thành cõi trời

Khắp ba đường ác

Vô minh liền khởi

Ái, hữu sanh ra

Bị chuyển năm đường

Như vòng cối xay

Thường thích sắc đẹp

Và âm thanh hay

Hương vị trong sạch

Xúc ưa mịn trơn

Tham trước điều nầy

Như tù bị trói

Như nai mắc lưới

Như khỉ bị nhốt

Thường nghĩ lo sợ

Tạo tưởng oan gia

Người thích dục lạc

Thật nhiều ưu não

Như dao sắc bén

Cũng như thuốc độc

Người trí xa lìa

Như bỏ bình phân

Người ngu đắm trước

Làm nhân sợ hãi

Làm gốc các khổ

Ái, hữu trói buộc

Bệnh tưởng già suy.

Người thích dục lạc

Sợ không quay về

Xưa có bậc thánh

Biết rõ dục nầy

Sợ như hầm lửa

Như vũng bùn lớn

Như dao dính mật

Như lánh kiếm không

Lại các bậc trí

Biết rõ dục nầy

Như bình phân dơ

Như đầu rắn độc

Như con lừa gỗ

Như bôi máu người

Như đầu chó chết

Như oan gia ác.

Lại các thánh trí

Biết rõ dục nầy

Như trăng trong nước

Như tiếng vang núi

Như ảnh trong gương

Như người hát kịch

Như thấy trong mộng.

Lại dục lạc nầy

Người trí hiểu rõ

Như huyễn như lửa

Như bọt nước nổi

Trụ trong khoảnh khắc

Biến kế khởi lên

Hư vọng không thật

Chỉ nói nhiều năm

Giữ gìn sắc tướng

Người vui ý nầy

Thật hành động ngu!

Khi già bệnh đến

Hoại khổ lấn át

Mất vẻ tươi nhuận

Như dòng nước khô

Tài lực thịnh vượng

Kho tàng chất đầy

Người thích điều nầy

Thật hành động ngu

Hoặc đến tài lợi

Sau sớm hủy diệt

Xa lìa cõi người

Như rừng thanh vắng

Thí như hoa, quả, cây

Người ưa thích nắm lấy

Bần cùng, khi già yếu

Chán bỏ như chim yến

Sắc tráng kiện, nhiều của

Ưa sanh ý vui thích

Khi bần cùng già yếu

Chán bỏ như thây chết

Lại tướng già suy nầy

Tuổi cao quá yếu ớt

Như lửa của sấm sét

Thiêu đốt cây cháy khô

Gìa yếu nầy đáng sợ

Cũng như nhà mục nát

Cho nên bậc Mâu-ni

Dạy nhanh cầu xuất ly

Lại như rừng Sa-la

Bị dây leo bám chặt

Như quyến thuộc nam nữ

Cây khô nhanh yếu mục

Như người bị sa lầy (bùn)

Thiếu nhanh nhẹn dõng mãnh

Tướng già cũng như thế

Không lanh lợi, xốc vác

Già biến hình dung xấu

Thế lực oai hùng suy

Thường tìm thú vui riêng

Đến chết không sáng suốt

Trăm thứ bệnh não hại

Quyết chẳng vui an ổn

Tướng ấy ở thế gian

Hừng hực, như thú dữ

Quán như khổ, lão bệnh

Là khổ não thế gian

Đều xả, tầm diệu lạc

Nói nhanh cầu xuất yếu.

Lại như sương và tuyết

Hại cỏ cây tươi tốt

Bệnh khổ ở thế gian

Hoại sắc lực mạng căn.

Tích chứa nhiều kho đụn

Tìm cầu rất nhiều thứ

Thường như người bệnh tật

Ưa khởi việc sân nhuế

Và oan gia báo hại

Thiêu đốt như mặt trời

Và đến khi chết rồi

Tài, mạng đều tán hoại

Như dòng sông không (trở) lại

Như cây rơi, lá, quả

Như nhánh cây giữa sông

Chìm nổi không tự tại.

Tùy nghiệp quả khó dừng

Riêng đi, không bè bạn

Cái pháp tử diệt nầy

Lại như cá ma-kiệt

Ăn nuốt vô lượng chúng

Như kim sí ăn rồng

Và chúa thú đánh nhau

Như hầm lửa cháy rực

Thiêu rụi các cỏ cây.

Lại nữa, kinh Giáo Thị Thắng Quân Đại vương nói: “Phật bảo: Đại vương! Ví như bốn phương có bốn ngọn núi mọc lên kiên cố kết nối với nhau như là một, không có chỗ hở cũng không có lỗ nhỏ. Trong đó, thế giới bị đè nén và tất cả mọi thứ đều bị hủy diệt không ai có thể lấy sức lực để chạy thoát và dùng thế lực của bùa chú, tài vật v.v… nhằm khiến nó thoái chuyển. Phật bảo: Đại vương! Ở đời có bốn sự sợ hãi lớn cũng lại như vậy, không ai có thể nhanh chân chạy thoát và dùng thế lực của bùa chú, tài vật v.v… để chuyển biến chúng. Sao gọi là bốn thứ? Đó là suy, già, bệnh và chết. Phật bảo Đại vương:

Khi thế lực suy yếu đến thì bức bách sự hưng thạnh.

Khi tướng già hiện ra thì làm hư hoại sự khoẻ mạnh.

Khi khổ bệnh nhóm họp lại thì bức não sự điều hòa, thuận ý.

Khi cái chết thâm nhập đến thì bức não đến thọ mạng.

Tại sao lại nói điều nầy? Phật bảo: Đại vương! Cũng như sư tử là chúa của loài thú nên có sắc tướng và sức mạnh đều đầy đủ, móng vuốt, răng đều cứng cáp bén nhọn đi vào trong đàn nai nắm lấy con nai để tùy nghi ăn cho thỏa thích. Con nai kia tuy vùng vẫy nhưng nằm gọn trong miệng thú dữ không thể chạy thoát được. Phật bảo: Đại vương! Mũi tên “chết” bắn vào người cũng lại như vậy, dù cang cường đến đâu người kia cũng không thể chạy thoát được, không quay về, không ai cứu giúp cũng không nơi nương tựa, mỗi mỗi phần chi thể máu thịt khô kiệt, đói khát gây nhiệt não, há miệng thở dốc, tay chân bấn loạn, mọi việc đeo đuổi mong cầu đều không thể được, đàm dãi chảy ra rất dơ dáy, thân thể tanh hôi, mạng sống còn sót lại từ từ hoại diệt. Trung hữu trước mắt tùy theo nghiệp duyên mà khởi, sứ giả Diêm-ma thật đáng sợ, dẫn dắt đi vào trong đêm tối khiến hơi thở ra vào cuối cùng chấm dứt. Chỉ có một mình ra đi chẳng có bạn bè nên vội vã đầu thai qua thế giới khác tức đọa vào đường hiểm ác và nơi hắc ám. Bước vào nơi đồng trống, hướng đến rừng rậm sâu chìm trong biển rất tối tăm, bị gió nghiệp thổi rơi, các nơi hướng đến sâu rộng không hề nhận biết trước. Ngoài ra, không chỗ nương tựa. Phật bảo: Đại vương! Chỉ có pháp và pháp là nơi quy hướng về, là sự cứu vớt, là chỗ nương tựa. Phật bảo: Đại vương! Người hấp thụ pháp thiện nầy giống như kẻ đang bị lạnh được lửa, như kẻ nóng bắt gặp nước mát, như kẻ khát gặp nước trong sạch, như kẻ đói gặp được thức ăn ngon, như kẻ bị bệnh gặp thầy thuốc giỏi, như kẻ sợ hãi gặp được bạn bè giúp sức. Phải biết pháp là nơi quay về nương tựa vững chắc. Phật bảo: Đại vương! Các pháp thiện nầy có thế lực lớn cũng lại như vậy. Nếu người không có quay về nương tựa, thì vì họ làm cho trở về nương tựa. Nếu người không nương tựa thì vì họ làm cho nương tựa. Nầy Đại vương! Do đó nên biết người hiện hữu vô thường và hiện diệt tận. Vì pháp vốn như vậy. Chỉ có chết là đáng sợ. Phật bảo: Đại vương! Chỗ nương tựa của vua đều chẳng phải là pháp thiện. Vì sao? Vì thân nầy từ xưa đến nay được gìn giữ cẩn thận và được trang sức thêm bởi các thứ ăn uống ngon lành, thực phẩm thượng diệu nhưng khi mạng chung lại bị đói khát bức não mà chết. Như vậy thân nầy tuy dùng các thứ tơ lụa mịn màng thượng diệu khả ái nên khiến đi đứng nằm ngồi tùy ý với trang sức nhưng khi chết mùi xấu uế bất tịnh luôn chảy ra. Nầy Đại vương! Lại nữa, thân nầy tuy dùng nhiều thứ hương thơm bôi lên và lấy các hoa đẹp trang sức vô lượng nhưng khi mạng chung không lâu thì

mùi hôi thối bốc ra. Lại nữa, được hoàng hậu, phi tần quyến thuộc bao quanh với nhiều kỹ nữ ca múa vui vẻ và các người hầu kề cận khiến ý hòa vui nhưng khi mạng chung lại sanh sợ hãi với các khổ não bủa vây. Phật bảo: Đại vương! Thân nầy tuy ở cung điện, đền đài, lầu gác cửa đóng then cài, xe cộ sang trọng, được trang sức bởi tơ lụa rực rỡ óng ánh, nhiều thứ hương hoa và đèn đuốc sáng tỏ, và có các màn trướng giăng phủ trên sàng tòa, nệm chiếu, đồng thời đốt các thứ danh hương, rãi các thứ hoa thơm, đem các bình báu, lò hương để khắp nơi và dùng ngọc báu vi diệu trang nghiêm đầy đủ vô cùng tốt đẹp nhưng khi mạng chung phải đến nằm ở mã cao khiến thịt, xương, lông, tóc, gân, máu trở nên hôi thối và thây chết ấy nằm trên đất không hay biết gì. Phật bảo: Đại vương! Thân nầy thường ngồi trên xe voi, xe ngựa đánh trống cổ vũ tạo ra âm nhạc lớn, căng phướn lọng bảo cái và cầm lấy quạt hầu với vô lượng tượng binh, mã binh, xa binh, bộ binh dõng mãnh dẫn đường trước sau đồng thời có trăm ngàn quan chức, dân chúng trong các thành ấp chắp tay cung kính nhưng chẳng bao lâu lại trở thành thây chết nằm trên xe khiến mọi người đưa tiễn ra khỏi thành, cha mẹ, thê thiếp, anh em, chị em, nô tỳ, nô bộc là những người đã từng theo hầu, lòng vấn vương sầu não, đầu tóc rối bù, lấy tay đánh vào đầu khóc than thảm thiết. Lúc ấy, đối với ta, không có chỗ cầu cứu, không thân thích, không có chủ, dân chúng trong thành ấp đều thương xót luyến tiếc, đưa ta đến nơi nghĩa địa. Hoặc thân ta lại bị chim quạ, diều hâu, cáo, chó sói, chồn lấy làm thức ăn. Nhẫn đến phần xương còn lại được chất củi thiêu đốt hoặc chôn vùi trong đất bị gió táp mưa sa, nát như bụi nhỏ rơi vãi khắp nơi. Phật bảo: Đại vương! Thân nầy là huyễn hóa, cuối cùng rồi cũng hoại diệt. Tất cả các hành đều là vô thường. Nhẫn đến nói rộng như trong kinh”.

Luận nói: Tham, sân, si nầy... đều là một nhóm phiền não. Nếu đối trị tu tập thì nhân đó mà được xa lìa. Kinh Bảo Vân nói: “Đối trị tham nghĩa là khi duyên tham khởi lên tức đều có thể xa lìa nó. Sao gọi là đối trị tham và khởi duyên đối trị tham? Người tham nếu khéo biết rõ thì khi duyên tham nổi lên phải nên tu pháp quán bất tịnh. Sao gọi là quán bất tịnh? Nghĩa là nếu đối với thân, tóc, lông, móng tay, răng, da, máu, thịt, gân, xương, tủy, mỡ màng, mỡ nước, não, mồ hôi, nước mắt, nước mũi, phân, nước tiểu, đàm dãi, cổ họng, tim, phổi, gan, mật, lá lách, thận, sanh tạng thục tạng, thây chết, nước ố rỉ ra, Bồ-tát đối với các vật như thế và khởi tâm quán sát. Người thấp hèn, ngu si, bất thiện biết rõ những thứ ấy còn không tham ái huống hồ các bậc trí! Đây gọi

là Bồ-tát tu pháp quán bất tịnh”. Lại như Kinh Bát Nhã nói: “Lại nữa, Thiện Hiện! Bồ-tát khi tu hành Bát nhã Ba-la-mật-đa phải đối với thân nầy hiểu biết như thật. Nầy Thiện Hiện! Thí như thợ mổ trâu và học trò của ông ta khi giết trâu rồi lại dùng dao sắc bén phân chia con trâu ra làm bốn phần, hoặc ngồi hoặc đứng phải quán sát như thật. Nầy Thiện Hiện! Khi Bồ-tát tu hành Bát nhã Ba-la-mật cũng lại như vậy. Đối với thân tứ đại đất, nước, gió, lửa, Bồ-tát phải quán sát như thật. Nhẫn đến nầy Thiện Hiện! Lại như người cày ruộng hoặc các Trưởng giả, khi mùa vụ hoàn tất họ thu hoạch được nhiều thứ hoa màu như đậu, lúa mạch, lúa nước, bo bo, cây gai, hạt cải... và có người sáng suốt phân biệt rõ chúng. Như biết rõ các thứ hoa màu kia, đây là đậu, lúa, đây là lúa nước, bo bo, đây là cây gai hạt cải... Nầy Thiện Hiện! Bồ-tát khi tu tập Bát nhã Ba-la-mật-đa cũng lại như vậy. Đối với thân nầy từ đầu đến chân, tóc lông, móng tay, răng chứa đầy các thứ bất tịnh. Bồ-tát phải như thật quát sát thân ấy là chỉ có tóc, lông, móng tay, răng, đầu, mắt, mỡ, tủy, gan, mật, lá lách, thận, sanh tạng, thục tạng... toàn là những thứ bất tịnh. Hơn nữa nếu đến nơi gò mả hoang vắng thì quán sát tất cả các thứ tướng trạng hiện ra trước mắt. Nghĩa là quát sát thây chết bị bỏ nơi chốn gò mả hoặc trải qua một ngày hai ngày đến năm ngày sình lên ứ đọng rất thối, rồi da bị thủng, thịt rữa ra khiến máu mủ chảy thật tanh hôi. Khi thấy được sự việc nầy, Bồ-tát tư duy: Ta cùng với thân ấy không khác. Và từ đó biết rõ nó là như vậy, bản tánh cũng như vậy, pháp tánh cũng như vậy, chưa từng giải thoát. Lại nữa, Thiện Hiện! Bồ- tát khi tu hành Bát nhã Ba-la-mật-đa đối với thân bên ngoài phải tùy chỗ mà tu tập quán chiếu. Nhẫn đến quán sát thây chết bị vất bỏ nơi gò mả hoặc trải qua một ngày hai ngày cho đến bảy ngày và bị chim thú, diều hâu, quạ, cáo, chó sói, chồn lấy làm thức ăn. Đồng thời bị nhiều loại trùng kiến... đục khoét. Khi thấy vậy rồi, Bồ-tát tư duy: Ta với thân nầy không có khác nhau. Và từ đó biết rõ pháp cũng như vậy, bản tánh cũng như vậy, pháp tánh cũng như vậy chưa từng giải thoát. Lại nữa, hoặc quán sát thây chết ở nơi gò mả bị giòi rúc rỉa hôi thối bất tịnh liền tư duy: Ta với thân nầy cũng lại như vậy. Các điều còn lại thì đều như trên đã nói. Thậm chí đến những nơi thảm thương quán thây chết bị vức bỏ với thịt nát xương tan, gân chằng chịt và máu mủ chảy ra nhơ nhớp rồi nghĩ: Ta cùng với thây chết nầy chẳng khác gì. Những điều tương tự thì như trên đã nói. Lại nữa, hướng đến nơi bi thương quát sát thây chết bị vứt bỏ với máu thịt tan biến chỉ còn tướng xương hiện ra và gân ràng rịt mà nghĩ: Ta cùng với thân nầy không khác. Lại nữa, hướng đến nơi bi

thương quán sát thây chết bị vứt bỏ chỉ có các xương tan nát trôi dạt về chỗ khác tức là xương đầu, xương chân, xương lưng, xương vai, xương cổ v.v… và nghĩ: Ta cùng với thân nầy cũng lại như vậy. Các điều khác thì cũng như trước đã nói. Lại nữa, Thiện Hiện! Bồ-tát khi tu hạnh Bát nhã Ba-la-mật-đa phải hướng đến nơi thây chết bị vứt bỏ thật bi thương để quán chiếu chỉ có xương bị gió thổi, mưa ngâm khiến trắng toát như ngọc trắng. Do vậy Bồ-tát nghĩ: Ta cùng với thân nầy cũng giống nhau. Các thứ khác thì như trên đã nói. Nầy Thiện Hện! Bồ-tát khi tu hạnh Bát nhã Ba-la-mật-đa phải hướng đến nơi bi thương quán sát thây chết bị bỏ đi chỉ có xương trải qua nhiều năm biến hoại thành sắc xanh như bụi đất bị đập vụn thành vi trần và nhận thấy: Ta cùng với thân nầy cũng lại như vậy. Từ đó biết rõ nó là như vậy, bản tánh cũng như vậy, pháp tánh cũng như vậy chưa từng giải thoát”.

Luận nói: Dùng pháp quán bất tịnh để đối trị tham, dùng quán từ bi để đối trị sân hận, đây chính là sự bình đẳng v.v… Nếu không thích quán chúng sanh mà ở đây đối với sự ăn uống phát khởi ưa thích tức là đối với sự diệu lạc của người khác còn có mong cầu xưng tán không có gì là không yêu thích. Từ, nghĩa là độ thoát nhân duyên tham dục, không vướng mắc vào ái nhiễm. Nghĩa nầy có ba thứ. Kinh Vô Tận Ý nói: “Bồ-tát mới phát tâm phải tu duyên từ đối với chúng sanh, đã tu tập hành Bồ-tát thì phải tu pháp duyên từ. Nếu đạt Vô sanh pháp nhẫn, Bồ-tát tu vô duyên từ”.