Đại Tập 174 · Bộ Chư Tông XIV · Số 1997–2000 (Quyển 1–20)

Viên Ngộ Thiền Sư Ngữ Lục - Quyển 17

VIÊN NGỘ THIỀN SƯ NGỮ LỤC

QUYỂN 17

NIÊM CỔ 2

Nêu: Đức Sơn Tiểu Tham dạy chúng rằng: Lão Tăng đêm nay không trả lời câu hỏi, ai hỏi sẽ đánh ba mươi gậy. Lúc đó có Tăng ra lễ bái. Sơn liền đánh. Tăng nói: Con chưa hỏi, sao đánh con? Sơn hỏi: Ông người gì?

Đáp: Người Tân La (Triều Tiên). Sơn nói: Chưa khoe mạn thuyền đáng ăn ba mươi gậy.

Sư nói: Đức Sơn giống Kim Luân Thánh Vương, trong hoàn vũ riêng chiếm bốn phương tám hướng đều thuận theo. Rãnh rang ra một sắc lệnh, dù gió thổi cỏ rạp. Nếu không phải Tăng ấy sao thấy được giết chết cứu sống, nắm bắt, buông thả oai đức tự tại. Pháp Nhãn nói: Đại tiểu Đức Sơn nói làm hai cọc. Viên Minh nói: Đại tiểu Đức Sơn đầu rồng đuôi rắn. Tuyết Đậu nói: Đức Sơn nắm oai quyền ngoài thành, có cái đáng dứt không chịu dứt chẳng kiếm gây loạn, tuy thẳng cắt đứt đơn đề đều có thể nâng lên. Đức Sơn chỉ giúp được câu cuối cùng chưa giúp được câu đầu tiên. Lại thế nào là câu đầu tiên của Đức Sơn. Đại bàng muốn mở cánh rợp trời, ai đoái hoài bay qua mây lục hợp.

- Nêu: Thái Nguyên Phù Thượng tọa hỏi Cổ Sơn rằng: Cha mẹ chưa sinh trở về trước lỗ mũi ở đâu? Sơn hỏi: Nay sinh rồi thì lỗ mũi ở đâu? Phù chẳng chịu bèn nói: Ông hỏi đi tôi sẽ nói. Cổ Sơn hỏi: Trước khi cha mẹ sinh thì lỗ mũi ở đâu? Phù chỉ lay động cây quạt mà thôi. Sư nói: Nhân duyên kỳ đặc, phải dùng kỳ đặc mà kích phát. Việc lớn thù thắng, phải dùng thù thắng mà nêu bày. Tuy là ẩn hiển không khác nhau, làm sao khéo dụng có khác. Có người hỏi Sùng Ninh: Khi cha mẹ chưa sinh thì lỗ mũi ở đâu? Chỉ đúng miệng liền đánh.

Nêu: Lâm Tế vào nhà Tăng. Thủ tọa hai nhà đều hét. Tăng hỏi Lâm Tế: Lại có chủ khách không? Tế đáp: Chủ khách rõ ràng.

Sư nói: Chánh lệnh đã ban hành, chư hầu đều tránh đường.

Nêu: Qui Sơn phổ thỉnh, kế đánh bảng chỉ định. Có một ông Tăng vỗ tay cười ha ha bảo: Về đi. Qui Sơn nói: Kỳ lạ thay đây là cửa vào lý của Quán Âm. Đến chiều hỏi Tăng ấy rằng: Vừa đến ông thấy đạo lý gì? Tăng nói: Buổi sáng đến chưa ăn cơm, nghe bảng đánh thì vui mừng. Qui Sơn nói: Lường gạt giết người. Cảnh Thanh nói: Đương thời Qui Sơn có một ông Tăng này. Cổ sơn nói: Đường thời Qui Sơn không có ông Tăng này.

Sư nói: Ông Tăng ấy tiếng nói to chấn động dù một ngàn năm trăm người Thiện tri thức cũng nháy mắt, kịp khi khám chứng tương lai, liền đánh xoay lưng nhào lộn. Nếu chẳng phải là Qui Sơn thì làm sao thấy công cao hạn mã. Người đời sau nói có một Tăng này, chẳng được một nửa, nói không có một Tăng này, chỉ được một nửa. Ngày nay tiếng bảng, tiếng chuông tiếng cá tiếng trống đều rền vang, hoặc có cái vỗ tay cười ha ha hướng thẳng nó nói: Quán Âm Bồ-tát đến.

Nêu: Đạo Ngô cùng Tiệm Nguyên đi điếu cho một nhà. Nguyên vỗ quan tài hỏi Ngô rằng: Sống hay chết? Đạo Ngô nói: Sống cũng chẳng nói, chết cũng chẳng nói. Nguyên hỏi: Vì sao chẳng nói. Ngô nói: Chẳng nói chẳng nói. Tiệm Nguyên không hiểu. Về sau ở một nơi nghe tụng kinh Quán Âm đến câu: Ưng dĩ Tỳ-kheo thân đắc độ giả, tức hiện Tỳ-kheo thân nhi vị thuyết pháp. (Muốn được thân Tỳ-kheo đến độ, liền được Tỳ-kheo hiện thân nói pháp), thì bỗng nhiên đại ngộ.

Sư nói: Đạo Ngô xoay mình vì vật chỉ ra căn nguyên (nguồn cội) sinh tử mà thân hành đến núi báu một câu hỏi ngay đó liền sai, nếu chẳng phải là chánh tánh kim cương xưa trồng căn sâu, sao được hướng vào ruồng bằng cỏ cạn bỗng hồi quang, mà thấy được chỗ Đạo Ngô gắng sức vì nhau, chỉ cái gì là chỗ Đạo Ngô gắng sức vì nhau, thử nói xem.

- Nêu: Tăng hỏi Cảnh Thanh rằng: Đầu năm mới có Phật pháp không? Thanh nói: Có, Tăng hỏi: Như thế nào là Phật pháp đầu năm mới? Thanh nói: Đầu năm khai nước. Tăng nói: Tạ ân sư đáp lời hỏi. Thanh nói: Cảnh Thanh ngày nay mất lợi. Tăng lại hỏi Minh giáo: Đầu năm mới lại có Phật pháp không? Giáo nói: Không. Tăng hỏi: Năm nào cũng tốt vì sao không? Giáo nói: Ông Trương uống rượu, ông Lý say. Tăng nói: Lão Đại đầu rồng đuôi rắn. Giáo nói: Minh giáo ngày nay mất lợi.

Sư nói: Cảnh Thanh nói: Có cũng mất lợi. Minh giáo nói: Không cũng mất lợi. Lại hỏi: Lầm lẫn ở chỗ nào. Nếu nói được thì chẳng ngại biết tới lui riêng dứt lỗi. Mới biết sau một câu có ý phân thân, có đường

thoát thân. Ngày nay Sùng Ninh bỗng có người hỏi: Đầu năm mới lại có Phật pháp không? Đáp rằng: Chẳng ở hai đầu hoặc có người khác hỏi: Vì sao như thế? Sùng Ninh ngày nay mất lợi. Lại hỏi cùng người xưa đồng hay khác?

- Nêu: Linh Vân thấy hoa đào mà ngộ đạo nói tụng rằng:

Ba mươi năm nay tìm kiếm khách,

Mấy lần lá rụng lại trơ cành,

Từ khi thấy rồi hoa đào mở,

Thẳng đến như nay lại chẳng nghi.

Huyền Sa nói: Lãnh ngộ rất lãnh ngộ thiền pháp, dám chắc Lão huynh chưa thấu suốt.

Sư nói: Cung nỏ ngàn cân không dùng bắn chuột lắc. Linh Vân đã dẹp động cửa trời. Huyền Sa liền lật đổ xe đất. Lại hỏi: Cái gì là chỗ chưa thấu. Kẻ có trí tuệ thấu suốt thỉnh thử nói xem.

- Nêu: Tuân Bố Nạp tắm Phật trước Dược Sơn. Sơn nói: Ông tắm được cái ấy còn tắm được cái kia chăng? Tuân nói: Đem cái ấy đến đây.

Sư nói: Dược Sơn hỏi chỗ cách trùng quan, còn Tuân lão thì đáp lại một chùy hai chỗ đập, chẳng thể chỉ giữ một đường ấy. Có người hỏi Sùng Ninh: Chỉ tắm được cái ấy, còn tắm được cái nào khác chăng? Ta sẽ đưa cái gáo lên nói với ông ấy rằng: Giống cái gì?

- Nêu: Người xưa nói: Hộ sinh cần phải giết, giết hết mới an cư, hiểu được ý trong đó, thuyền sắt, nổi trên nước.

Sư nói: Lại gọi giết cái gì là giết mạng sống chúng sinh, kiến giải phàm phu, hay giết sáu giặc phiền não, là kiến giải của tọa chủ, hay giết Phật giết Tổ là kiến giải của người đại xiển đề. Nạp Tăng phần thượng rốt ráo giết cái gì? Thử nói ra xem.

- Nêu: Thế Tôn ở một chỗ an cư, đến ngày Tự tứ Văn-thù ở giữa hội. Ca-diếp hỏi Văn-thù: An cư chỗ nào. Văn-thù đáp: Hạ này an cư ở ba chỗ. Do đó, Ca-diếp tập chúng đánh kiền chùy muốn đuổi Văn- thù liền thấy vô lượng thế giới, trong mỗi mỗi cõi có mỗi mỗi Phật có mỗi mỗi Văn-thù và mỗi mỗi Ca-diếp. Bèn gõ kiền chùy muốn đuổi Văn-thù. Thế Tôn bảo Ca-diếp rằng: Ông nay muốn đuổi Văn-thù nào? Ca-diếp mịt mù chẳng hiểu - Sư nói: Chuông chẳng gõ chẳng kêu, trống chẳng đánh chẳng vang. Ca-diếp đã nắm hết các chức vụ quan trọng, Văn-thù bèn quét sạch mười phương. Ngay lúc ấy là một vùng Phật sự tốt mà bỏ qua hết. Đợi ông cụ Thích-ca hỏi muốn đuổi Văn-thù nào? Liền đánh cho một chùy, xem nó họp sát như thế nào.

- Nêu: Thạch Thất thấy Tăng đến đưa gậy lên hỏi rằng: Chư Phật quá khứ cũng thế, chư Phật hiện tại cũng thế, chư Phật vị lai cũng thế. Trường Sa nói: Buông bỏ gậy riêng thông tin tức đến.

Sư nói: Thạch Thất đặt câu hỏi chẳng ngại cao vót, nếu chẳng phải Trường Sa sao được đầu cơ. Tuy nhiên chỉ biết thế mà không biết không như thế. Bèn đưa gậy lên nói rằng: Chư Phật quá khứ chẳng thế, chư Phật hiện tại chẳng thế, chư Phật vị lai chẳng thế. Hoặc nếu đều nói buông bỏ cây gậy, ta cũng biết ông chỉ là người học câu nói ở chỗ sinh cơ, hãy nói một câu nói xem.

- Nêu: Bảo Thọ khai đường. Tam Thánh đưa ra một Tăng. Bảo Thọ liền đánh, Tam Thánh nói: Ấy là người nào, không phải là Tăng chột mắt mà chột mắt là người ở thành Trấn châu. Bảo thọ ném gậy mà xuống tòa.

Sư nói: Bảo Thọ như rồng dữ quận biển làm mưa như nghiêng chậu. Tam Thánh tuy sấm sét giữa trời xanh, sao giúp được một nửa oai quang, có thể ở trong ấy mà ngay đấy thừa đương. Không phải chỉ người ở thành Trấn châu chột mắt, mà chột mặt là cả người thiên hạ.

- Nêu: Phó Đại sĩ nói: Trọn ngày đốt hương chọn lửa mà không biết thân là Đạo tràng. Huyền Sa nói: Cả ngày đốt hương chọn lửa mà không biết cái chân Đạo tràng.

Sư nói: Trọn ngày đốt hương chọn lửa mà không biết đốt hương chọn lửa.

- Nêu: Tăng hỏi Trường Khánh: Có hỏi có đáp, chủ khách rõ ràng, khi không hỏi, không đáp thì như thế nào? Khánh nói: Sợ rã mục nào? Tăng hỏi Mục Châu: Có hỏi có đáp, chủ khách rõ ràng, khi không hỏi không đáp thì thế nào? Mục Châu đáp: Gặp nhau nói hết việc từ quan, dưới rừng sao từng thấy một người. Nếu hỏi Sùng Ninh: Có hỏi có đáp, chủ khách rõ ràng, khi không hỏi không đáp thì như thế nào? Thì đáp rằng: Thâu được Nam an, lo Bắc lấp.

- Nêu: Mục Châu lên tòa nói: Thủ tọa ơi, đáp; Dạ, có mặt. Chủ chùa ơi, đáp: Dạ, có mặt. Duy-na ơi, đáp: Dạ, có mặt. Châu nói: Ba người chẳng giống nhau. Nay người thứ nhất, hướng xuống văn dài, giao cho ngày sau.

Sư nói: Một hạng là mượn đường đi qua, trong đó rất kỳ quái. Nếu là Sùng Ninh thì không thế. Thủ tọa ơi, có mặt, Chủ chùa ơi, có mặt, Duy-na ơi, có mặt. Nhân hạnh chẳng ngại động lay, đập cỏ e rắn sợ, nếu có thể một dẹp liền chuyển thì khỏi phải buông đất buông cát.

- Nêu: Trường Khánh dạy chúng rằng: Tràng Trứ cùng Đạo bạn

sánh vai nhau cùng đi, một đời tham học đã xong.

Sư nói: Tràng Trứ Đạo Bạn sánh vai nhau đi qua. Cột trù lồng đèn cùng chứng minh.

- Nêu: Trường Khánh dạy chúng rằng: Hôm qua Văn-thù Phổ Hiền khởi Phật kiến Pháp kiến, đều đáng đánh hai mươi gậy, đày hai người xuống địa ngục dưới núi Thiết vi. Triệu Châu bước ra nói: Hòa thượng bảo đánh dạy ai? Tuyền nói: Vương Lão Sư có lỗi gì? Châu lễ bái Nam Tuyền liền trở về phương trượng - Sư nói: Nam Tuyền khảy đàn, Triệu Châu riêng hét đau đớn thấu trời xanh. Hàn Sơn, Thập Đắc thỉ chẳng thế. Cột trụ đèn lồng hôm qua khởi Phật kiến, Pháp kiến, đều đánh hai mươi gậy, khiến trở về chỗ cũ. Hoặc có người bước ra nói Hòa thượng đánh dạy ai chỉ đáp rằng: Rơi chủ rơi khách.

Nêu: Người xưa nói: Trước ngày mười lăm không được ở trong ta, nếu ở trong ta, ta sẽ dùng chùy đánh ông. Sau ngày mười lăm thì không được lìa ta. Nếu lìa ta, ta sẽ dùng móc móc ông. Chính ngay ngày mười lăm thì hỏi; dùng chùy phải, hay dùng móc là phải.

Sư nói: Chỗ buông bỏ thì nắm giữ, chỗ nắm giữ lại buông bỏ, phải thì phải, vì người kềm kẹp sao pham tay làm bị thương. Nếu là Sùng Ninh thì không thế. Trước ngày mười lăm không được ở trong ta, ta sẽ phóng lửa đốt ông. Sau ngày mười lăm không được lìa ta, nếu ông lìa ta, ta sẽ phóng lửa đốt ông. Ngay ngày mười lăm, hóa làm vạn hộc minh châu vải, khắp đại thiên sa giới, nơi nơi đều phóng ánh sáng ai nấy đều phải để mắt.

- Nêu: Ngày xưa Thánh mẫu Ma-gia phu nhân tay tả vin cây, mà lão Thích-ca bên hông hữu sinh ra, chín rồng phun nước tắm thân vàng, liền khắp đi bày bước mắt nhìn bốn phương, một tay chỉ trời một tay chỉ đất nói tiếng sư tử hét rằng: Trên trời dưới trời chỉ riêng ta là tôn quý. Sau này Vân Môn Đại sư nói: Ta lúc ấy nếu thấy thì một gậy đánh chết cho chó ăn, chỉ mong thiên hạ thái bình.

Sư nói: Câu nói làm kinh sợ mọi người phải ở chỗ kinh người mà nêu lên. Việc kỳ đặc phải gặp người kỳ đặc mà nói ra. Ông già Thích- ca có thể gọi là làm kinh sợ mọi người, Vân Môn Đại sư không ngại kỳ đặc, ngay đây đem chỗ cơ luân không thể lường xét được hướng lên đầu ngàn Thánh mà dẹp hết. Nếu có thể như thế mà hiểu rõ thì mới biết Thích-ca quét sạch các chức vụ quan trọng, Vân Môn biết ân cởi báo. Lại hỏi: Rơi chỗ nào, có hiểu không. Đầu gậy có mắt sáng như mặt trời, phải biết vàng ròng trong lửa.

- Nêu: Ngoại đạo hỏi Phật rằng: Chẳng hỏi có nói hay không nói.

Thế Tôn im lặng hồi lâu. Ngoại đạo lễ bái khen rằng: Thế Tôn rất đại từ, đại bi, nghe mây mê của ta khiến ta được vào. Ngoại đạo đi rồi A- nan hỏi Phật: Ngoại đạo có chỗ chứng nào mà nói được vào? Thế Tôn nói: Như ở đời ngựa giỏi thấy bóng roi thì liền chạy.

Sư nói: Ngoại đạo nhân tà đáng chánh, Thế Tôn xin lầu đánh lầu, A-nan không giỏi bàng quan, dẫn được Thế Tôn lời nói lôi thôi dài dòng. Nếu dựa vào chỗ thấy của sơn Tăng thì đợi nó nói: Chẳng hỏi có nói hay không hỏi chẳng nói, họa tiếng liền đánh. Cho đến A-nan hỏi ngoại đạo có chỗ chứng nào mà nói được vào, cũng hòa tiếng liền đánh. Vì sao? Vì giết người phải là dao, cứu sống người phải là kiếm.

- Nêu: Tổ sư nói: Khi đang nói tri kiến thì tri kiến tức là tâm, tâm lúc ấy tức là tri kiến, tri kiến tức như nay.

Sư nói: Nếu sáng tâm đạt bổn thì tri kiến rõ ràng. Chánh nói chánh làm, rõ ràng hiển sáng. Lại thế nào là việc tức như nay. Mọi người đều gắng sức, cùng hát khúc thái bình.

- Nêu: Tăng hỏi Mã Tổ như thế nào là ý Tổ sư từ Tây Trúc đến? Tổ nói: Đến gần đây ta sẽ nói với ông. Tăng đến gần. Tổ bèn đánh vào tai bảo: Sáu tai chẳng đồng mưu. Sau đến Nam Thiền sư nói: Người xưa còn sáu tai chẳng đồng mưu, ai có hai, ba trăm chúng mênh mông thương lượng, là việc họa.

Sư nói: Nam thiền chẳng buông ra nhân gió thổi lửa, cũng chưa khởi theo lời nói mà sinh hiểu. Nếu có hỏi Đạo Lâm: Như thế nào là ý Tổ sư Tây Trúc đến? Thì chỉ đáp rằng: Nước lớn thuyền cao, bùn nhiều Phật.

- Nêu: Thái Thủ tọa đến ngài Động Sơn đang ăn trái cây. Động Sơn nói: Có một vật trên chống trời dưới chống đất thường ở trong động dụng, trong động dụng thâu không được không biết lỗi chỗ nào? Thái nói: Lỗi ở động dụng. Động Sơn nói: Thị giả đem trái cây vào.

Sư nói: Nạp Tăng thiên hạ đều nói hết, Thái Thủ tọa mũi nhọn chẳng chống nhau. Do đó gặp Động Sơn biếm lục. Sau đến Qui Sơn Chân Như nói: Quả này chẳng nói Thái Thủ tọa chẳng được ăn. Ba đời chư Phật cũng chẳng dám chánh mắt nhìn thấy.

Sư nói: Nhà tông sư chánh lệnh phải làm quét sạch mười phương. Có câu định càn khôn biện mắt rồng rắn chẳng ngại khó đuổi theo. Lúc đó nếu là Anh Linh nạp tử vuốt râu cọp, đợi nó nói lỗi ở đâu, liền đưa trái cây ra nói Hòa thượng rốt ráo gọi là gì? Đợi ông ấy nghĩ ngợi bèn ném vào mặt. Vì sao? Vì lúc có ý khí thì thêm ý khí, chẳng chỗ phong lưu cũng phong lưu.

Nêu: Vân Môn dạy chúng rằng: Kiết hạ được mấy ngày Hàn Sơn Tử làm gì, Đại Qui Chân Như nói: Kiết hạ được mấy ngày, con trâu làm gì.

Sư nói: Kiết hạ được mấy ngày các Thượng tọa làm gì? Lại nói: Hàn Sơn Tử ý ở đầu lưỡi câu, việc con trâu đực ở hàm cái lại hỏi các Thượng tọa rơi chỗ nào, tiếc lời nói.

Nêu: Động Sơn cùng Mật Sư Bá đến Bích nham. Nham hỏi hai Thượng tọa ở đâu đến? Sơn đáp: Ở Hồ nam đến. Bích nham hỏi Quán sát sứ họ gì? Sơn nói chẳng biết họ. Bích nham hỏi: Vậy tên gì? Sơn nói: Chẳng biết tên. Nham hỏi: Lại lý sự cũng không? Sơn nói: Tự có lang mạc. Nham hỏi: Lại có ra vào chăng? Sơn nói: Chẳng ra vào. Nham nói: Há chẳng ra vào. Sơn phất tay áo đi ra. Đến hôm sau, Nham vào pháp đường sớm mời hai Thượng tọa đến, hai người đến trước. Nham nói: Hôm qua hỏi hai Thượng tọa nói chẳng họp ý Lão Tăng, một đêm chẳng yên, nay thỉnh Thượng tọa riêng một chuyển ngữ nếu họp ý Lão Tăng thì xin dọn cơm cháo kết bạn đến qua hạ. Sơn nói: Thỉnh Hòa thượng hỏi. Nham nói: Chẳng ra vào. Sơn nói: Thái Tôn quý sinh. Nham bèn dọn cơm cháo cùng qua hạ.

Sư nói: Chánh lệnh hồi hổ chỉ cần viên dung, cắt đứt đương cơ chỉ kính tôn quý. Động Sơn xem cơ mà làm. Bá Nham Lý dài thì đến. Tuy như thế dưới môn Tào Động liền được. Nếu ở trong tông Lâm Tế thì phải riêng làm mặt mũi khác mới được. Lúc ấy đợi ông ấy nói chẳng biết liền bảo ông ấy rằng: Ông ấy chẳng biết ông. Hay ông chẳng biết ông ấy? Dám hỏi: Họp nói được lời gì? Lại có người nói được chăng? Nếu có sơn Tăng cũng chẳng dọn cháo, chỉ giao cho cái phất tử lông rùa. Nếu nói chẳng được, tham lại ba mươi năm.

- Nêu: Tăng hỏi Triệu Châu: Vạn pháp về một, một về chỗ nào? Châu nói ta ở Thanh châu cần một cổ áo vải nặng bảy cân.

Sư nói: Ma-hê ba mắt một câu rỗng sáng, giống tông Hải Triều, ngàn đường chung vết xe. Tuy thế lại có một trứ tại. Bỗng có người hỏi Tưởng Sơn rằng: Vạn pháp về một, một về đâu thì đáp rằng: Đói thì ăn cơm mệt thì ngủ.

- Nêu: Đạo Ngô và Tiệm Nguyên đến điếu tang của một nhà. Nguyên vỗ quan tài nói: Sống ư, chết ư? (Sống hay chết?) Ngô nói: Sông cũng chẳng nói chết cũng chẳng nói. Nguyên hỏi vì sao chẳng nói. Ngô nói: Chẳng nói chẳng nói. Về giữa đường, Nguyên nói: Xin Hòa thượng vì con mà nói, nếu chẳng nói thì đánh Hòa thượng đi. Ngô nói đánh thì đánh nói thì chẳng nói.

Sư nói: Núi bạc vách sắt có thềm nào lên. Sơn Tăng đêm nay trên gấm thêu hoa tám chữ đánh mở, thương lượng cái công án ấy đi. Sống cũng toàn cơ hiện, chết cũng toàn cơ hiện, chẳng nói lại chẳng nói. Trong đó không có trước sau, ngay đó mà thừa đương, chẳng cách một đường tơ, lấp đầy cả hư không, tâm hồn luôn mạnh mẽ.

- Nêu: Nam Tế đến Tuyết Đậu trải một tháng kế gặp Huyền Sa. Sa nói: Chỉ có con là biết Trưởng lão. Tế nói: Phải biết có chẳng cầu biết. Huyền Sa nói: Lão già đầu non phí nhiều khí lực làm gì.

Sư nói: Huyền Sa thả rất hiểm và thâu rất nhanh. Nếu dựa vào Kinh Sơn thì chẳng thế, việc này chỉ có ta biết được, phải biết có chẳng cầu biết, chỉ nói với ông ấy cũng biết Trưởng lão chẳng phân ngoài lại biết hết chăng? Một mũi nhọn phá ba cửa, rõ ràng tên mở đường ở sau.

- Nêu: Tăng hỏi Ba Lăng: Thế nào là đạo? Ba Lăng nói: Người mắt sáng té vào giếng. Tăng hỏi Thạch Đầu: Như thế nào là đạo? Đầu nói: Đầu cây. Tăng lại hỏi: Thiều Quốc Sư: Như thế nào là đạo? Quốc sư nói: Bốn loài đông đúc.

Sư nói: Tông sư gia vì người đều có chỗ xuất thân. Nếu là kẻ thông phương, một nêu liền biết. Nếu chưa biết rõ nhau chẳng khỏi chỉ chú. Chỉ như một câu hỏi mà ba người đáp như thế. Lại hỏi: Câu nào là thân thiết? Lại hiểu rõ chăng? Một chùy phá ba cửa, rõ ràng tên đường sau.

- Nêu: Tăng hỏi Hương Lâm: Như thế nào là việc dưới nạp y? Lâm nói: Tháng chạp lửa đốt núi. Tuyết Đậu nói: Tháng chạp lửa đốt núi, vạn thứ ngàn thứ tòng cao hạc lạnh, người đạp tuyết lạnh. Đạt-ma chẳng hiểu, nạn lớn nạn lớn.

Sư nói: Đại Tiểu Tuyết Đậu nói theo lâu thấu chẳng thể cắt đứt lỗi lầm. Nếu là đạo Lâm thì chẳng thế, tháng chạp lửa đốt núi, đặc biệt không đầu mối. Viên đá bao bông, cục bùn trong sắt.

- Nêu: Tuyết Phong dạy chúng rằng: Tất cả đại địa nằm trong một hạt gạo lớn, ném trước mặt thùng sơn chẳng hiểu, đánh trống khắp thỉnh xem.

Sư nói: Dứt thiên duy lập địa kỷ chưa đủ gọi là kỳ lạ. Đứng đầu Thái Hoa, dừng ở Hà Nguyện cũng chẳng phải lanh tay. Nếu hướng trong đó mà nhìn được thấu, liền có thể buông hạt minh châu trong hang rồng dữ, phun khí thơm trong rừng chiên đàn há chẳng khoái ư? Sơn Tăng ngày nay chẳng tránh bùn nước phóng ra một tuyến đường. Bèn đưa gậy lên hỏi rằng: Lại thấy Tuyết Phong chăng? Bèn dựng gậy

bảo nói đi.

- Nêu: Lâm Tế cùng Phổ Hóa một hôm cùng đến nhà thí chủ thọ trai. Tế hỏi sợ lông nuốt biển lớn, hạt cải chứa núi Tu-di, lại là thần thông diệu dụng, lại là pháp nhĩ như thế, Hóa đạp đổ mâm cơm. Tế nói thô lớn sinh. Hóa nói; Trong ấy là gì mà nói thô nói tế. Tế bèn thôi. Hôm sau hai người lại cùng đến nhà một thí chủ thọ trai. Tế lại hỏi: Hôm nay cúng dường sao giống hôm qua. Hóa lại đạp đổ mâm cơm. Hóa nói lão mù, Phật pháp nói rất thô tế. Tế lè lưỡi.

Sư nói: Vàng ròng chẳng trăm luyện sao thấy được sáng rỡ. Vật chỉ bảo chẳng hỏi giá sao luận được thật giả. Nếu chẳng phải Lâm Tế thì chẳng nghiệm được Phổ Hóa, chẳng phải Phổ Hóa thì chẳng chống cự được Lâm Tế. Đó gọi là như nước vào nước, như vàng vào vàng. Tuy thế nếu bỏ qua thì tác gia kia đây, kiểm điểm thì cả hai cùng thất lợi. Xin chọn người đủ pháp nhãn thử luận xem.

- Nêu: Xưa có Tú tài hỏi Trường Sa: Con từng xem kinh ngàn tên Phật, trăm ngàn chư Phật chỉ thấy tên ấy. Tú Tài dạ, Huyền Sa nói: Hoàng Hạc Lâu Thôi Hiệu đề rồi, Tú Tài đã từng đề chăng? Tài nói: Không từng đề. Huyền Sa nói: Được nhàn đề lấy một thiên tốt.

Sư nói: Bỗng dao chẻ mặt người giải biện là ai. Chẻ tên ở bụng kẻ thừa đương có mấy người. Nếu hay ở nước chảy nhanh mà vượt qua, phóng tên lửa nhanh qua gió thì thấy Trường Sa xoay mình vì vật, chẳng tiêu một kéo, hoặc theo lời nói mà vào khế cơ. Liền bảo hỏi Đông đáp Tây xé chuyển thoại đầu, lại thế nào là chỗ đầu mối của Trường Sa. Lại hiểu rõ chăng, dao giết người, kiếm cứu người.

- Nêu: Triệu Châu hỏi một am chủ rằng: Có chăng, có chăng? Am chủ đưa nắm tay lên. Triệu Châu nói: Nước cạn chẳng phải chỗ đậu thuyền, liền đi. Lại hỏi: Một am chủ khác: Có chăng, có chăng? Am chủ này cũng đưa một nắm tay lên. Triệu Châu nói: Có thể thả, có thể cướp có thể giết có thể cứu sống, rồi lễ bái mà đi.

Sư nói: Mạng mạch Phật tổ kềm các Thánh, dời đổi các sao, dọc ngang trời đất có người chưa ra khỏi hang ổ, mặc dù chỉ nói ở trong miệng Triệu châu, chẳng biết tánh mạng mình đã thuộc người khác. Nếu có thể nắm hướng thượng cương tông, cùng hai am chủ gặp nhau liền có thể định rồng rắn khác đạo tục, chánh thích gắng sức, lại biết Triệu Châu rơi vào chỗ nào chăng? Rất kỵ mập mờ.

- Nêu: Tăng hỏi Trường Sa: Làm gì chuyển được núi sông đại địa trở về mình.

Sư nói: Được người một trâu trả người một ngựa.

- Nêu: Vân Môn dạy chúng rằng: Trên đầu trăm cỏ nói đem lại một câu. Chúng không đáp được. Tự đáp thay là đều thế.

Sư nói: Ngay được vạn cơ ngủ, tiêu ngàn mắt mở nhanh. Nhỏ như núi Tu-di, to như hạt cải, mềm như sắt, cứng như bùn. Tuy thế chỉ nói được một nửa. Hoặc có kẻ hỏi sơn Tăng thì chỉ đáp nó: Thâu. Lại hỏi rơi ở chỗ nào?

Nêu: Hưng Hóa một hôm lên pháp đường, có một đồng tham đến cũng vừa lên pháp đường thì Hóa liền hét. Tăng cũng hét. Tăng vừa đi hai, ba bước, Hóa lại hét, Tăng cũng hét. Tăng định tiến lên trước, thì Hóa đưa gậy lên. Tăng lại hét. Hóa nói: Ông xem lão mù ấy cũng làm chủ tể. Tăng đang nghĩ ngợi thì Hóa liền xuống pháp đường và trở về phương trượng. Thị giả liền hỏi: Vừa rồi Tăng có nói câu gì ngổ ngáo với Hòa thượng. Hóa nói ông ấy vừa đến cũng có chiếu cũng có dụng, cũng có quyền, cũng có thật. Tay lấy tay vạch vào mặt ông ấy hai lần đến trong ấy liền dùng chẳng được giống. Ông ấy chẳng đánh lại đợi lúc nào.

Sư nói: Làm dao kho vua đánh trống thoa độc, điện xẹt chưa đủ cho là nhanh, sấm gầm chưa đủ cho là oai. Có thể gọi là khéo đuổi trâu của người cày, hay cướp cơm người đói. Chỉ như chủ khách cùng đổi có chiếu có dụng có quyền có thật thì lại đến, chỗ nào là Hưng Hóa đưa tay vạch mặt hai lần. Nếu trong ấy mà rỗng sáng thì có thể gánh vác Chánh pháp nhãn tạng của Lâm Tế. Nếu như bùn nước chưa phân thì chưa khỏi lừa mù theo đại đội.

- Nêu: Ngưỡng Sơn đang ngồi. Đại thiền Phật đến nhón một chân bảo rằng: Hai mươi tám Tổ Tây Thiên cũng như thế, sáu tổ nước Đường cũng như thế, Hòa thượng cũng như thế, con cũng như thế. Ngưỡng Sơn xuống giường thiền đánh bốn cây mây.

Sư nói: Thầy trò gặp gỡ áo cổn ném kim, một hẹn mượn đường mà qua, chẳng khỏi hỗ tương trái nhau. Tuyết Đậu nói: Chân giường chưa gãy, nhân gì chỉ đánh bốn cọng.

Sư nói: Bột bánh đổi nước gì. Tuyết Đậu nói: Phải là cái lão chém đinh chặt sắt mới được.

Sư nói: Giống như theo tà đuổi ác. Đại Thiền Phật sau đến Hoắc Sơn tự nói: Tập họp dưới Vân Phong bốn sợi mây Thiên Hạ Đại Thiên Phật tham. Hoắc Sơn nói: Duy-na đánh chuông. Thiền liền chạy.

Sư nói: Lão ấy gánh Ngưỡng Sơn một cái ấn Dưa Đông bán trước người chơi, nếu chẳng phải là Hoắc Sơn mấy người bị thoa hồ. Tuy nhiên đáng tiếc khiến làm một nửa. Lúc đó chẳng cần gọi Duy-na rất

thích cầm gậy liền đánh bốn sợi mây. Lại nghe lão ấy mà nghi ba mươi năm.

Nêu: Dưới hội Tuyết Sơn có một Tăng từ giả vào núi ở am, nhiều lúc không cạo tóc, tự làm một cái gáo cán gỗ ở bên khe múc nước uống. Lúc đó có vị Tăng thấy hỏi: Như thế nào là ý Tổ sư Tây Trúc đến. Chủ bèn dưa cái gáo lên nói: Khe sâu cán gáo dài. Tăng trở về hỏi lại Tuyết Phong. Phong nói cũng rất kỳ lạ. Một hôm Phong cùng thị giả sắp cạo tóc, vừa thấy liền hỏi: Nói được thì chẳng cạo đầu ông. Chủ liền lấy nước rửa đầu, Phong liền cạo đầu cho.

Sư nói: Am chủ tuy sắt sống đúc thành, Tuyết Phong khổ nổi bổn phận kềm búa. Nếu lúc đầu một mực mờ mịt sao thấy kinh thiên động địa. Lại hiểu rõ chăng? Mũi nhọn quen điều khiển từng bách chiến, roi sắt nhiều sức hiện không ai đáp trả.

- Nêu: Tăng hỏi Bảo Phước: Tuyết Phong bình sinh có nói câu gì được giống như linh dương khi treo sừng. Bảo Phước nói: Ta chẳng thể làm đệ tử của Tuyết Phong chẳng được sao?

Sư nói: Phỉ thúy mang lông, không lân đội sừng, lớp lớp quang thái cùng nương nhau. Phải biết cơ hãm hổ, phải nói câu núi hiểm. Tuy thế chẳng biết cùng gì đến. Hoặc có người hỏi sơn Tăng rằng Ngũ Tổ bình sinh có câu nói nào được giống linh dương khi treo sừng thì chỉ đáp rằng: Chẳng dám cô phụ tiên sư. Có hiểu rõ chăng? Núi cao há ngại mây trắng bay.

Nêu: Hòa thượng Huyền Sa đến huyện Bồ Điền, chúng long trọng đón tiếp. Hôm sau Huyền Sa bèn hỏi Tiểu Đường Trưởng lão: Hôm qua nhiều ồn ào hướng vào đâu mà đi. Tiểu Đường đưa sừng ca sa lên. Sa nói: Liệu điệu không can thiệp. Đại Qui Chân Như nói rằng: Ngài Đại Qui tức chẳng thế. Hoặc có người hỏi hôm qua ồn ào hướng vào đâu mà đi, thì bèn kêu lên mà chỉ rõ. Hoặc có nạp Tăng bước ra nói rằng: Liệu điệu không can thiệp thì ngài Đại Qui liền chịu. Vì sao? Vì kẻ Đại trượng phu vuốt râu cọp làm bổn phận. Lại hỏi lợi hại ở đâu?

Sư nói: Hai Lão túc đều là làm rạng cương phong nhưng lại tham xem trăng trên trời. Mà nay lại có người ra hỏi Đạo Lâm: Vừa đến nhiều ồn ào hướng vào đâu mà đi, thì chỉ đáp rằng: Lại từ đầu nếu ông ấy nói liệu điệu không can thiệp thì liền đánh vào lưng. Vì sao? Vì giống sóng Tào Khê, vô hạn người thường bị sụp chìm.

- Nêu: Tăng hỏi Đầu Tử: Như thế nào là một đại sự nhân duyên? Tử nói Doãn Ty không cùng lão Tăng mở pháp đường.

Sư nói: Người nói Đầu Tử đầu thật, chẳng ngại rất thuần phác.

Nếu là sơn Tăng thì chẳng thế. Hoặc có người hỏi: Như thế nào là một đại sự nhân duyên thì chỉ đáp rằng; Giỡn sóng phải là người giỡn sóng.

- Nêu: Dược Sơn một đêm không đèn đuốc dạy chúng rằng: Ta có một câu đợi con trâu đực đẻ con thì ta sẽ nói với các ông. Lúc đó có Tăng ra hỏi: Trâu đực đẻ con là tự Hòa thượng chẳng nói. Sơn nói: Cầm đèn lại đây. Tăng ấy liền trở về chúng. Động Sơn nói; Tăng ấy hiểu thì hiểu chỉ là chẳng chịu lễ bái. Pháp Đăng nói: Lúc ấy chẳng cần đòi đèn chỉ hỏi nó sinh trâu đực hay trâu cái. Lại đáp thay rằng: Cả hai cùng sinh.

Sư nói: Dược Sơn ý muốn câu con cá lớn Tăng ấy nuốt câu ba ngàn sóng vỗ. Động Sơn mắt ở ngàn dặm động gió, Pháp Đăng lại chỉnh tề cờ giáo, lại trang bị giáp tỳ. Tuy thế, sơn Tăng chẳng phải vậy. Giáp Sơn có một câu: Từ Oai Âm Vương trở về trước cùng các người nói xong. Hoặc có người hỏi đầu sáng họp hay đầu tối họp thì chỉ đáp rằng: Khi rồng được nước thì thêm ý khí, cọp gặp núi thì càng thêm dữ.

- Nêu: Nham Đầu tham ngài Đức Sơn vào cửa liền hỏi: Là phàm hay Thánh. Sơn liền hét Đầu liền lễ bái. Động Sơn nói: Nếu chẳng phải là Tuế Công thì rất khó thừa đương. Nham Đầu nghe nói bảo rằng: Lão già Động Sơn chẳng biết tốt xấu lầm với danh ngôn. Rất chẳng biết ta lúc ấy một tay nâng lên một tay nhấn xuống.

Sư nói: Đức Sơn theo lệnh mà làm chỉ được một nửa. Động Sơn thông các phương có mắt ngàn dặm đồng phong. Nham Đầu đã giỏi dựa vào đầu cọp lại hay nắm đuôi cọp. Giống như tác gia chiến tướng lâm trận đánh địch. Bảy việc đều toàn chẳng ngại kỳ đặc. Dám hỏi cái gì là chỗ một tay nâng lên một tay nhấn xuống. Bảo rằng: Sớm xâm nhập lại có người đi đêm.

- Nêu: Tăng hỏi Tào Sơn: Nóng ấy thì trốn ở đâu. Sơn nói: Ở trong vạc nước sôi, lò lửa đỏ mà trốn. Tăng nói trong vạc nước sôi lò lửa đỏ làm sao trốn. Sơn nói: Các khổ chẳng thể đến.

Sư nói: Hôi cơ chuyển vị, các phương rõ ràng như thế, ngay đây giống như hoa sen tháng chạp. Tuy thế chém đinh chặt sắt lại một đường. Hoặc có người hỏi Bích Nham. Nóng ấy thì trốn ở đâu thì chỉ đáp rằng: Trong vạc nước sôi lò lửa đỏ mà trốn. Nếu nó nói trong vạc nước sôi lò lửa đỏ mà trốn thì nói với nó rằng: Nóng giết cũng ngại gì. Lại nói: Còn chỗ người hữu vi cũng không.

Nêu: Lục Hằng đại phu hỏi Nam Tuyền Triệu Pháp sư nói: Trời đất cùng ta đồng căn, vạn vật cùng ta một thể, cũng rất kỳ lạ. Nam

Tuyền chỉ hoa trước sân chỉ Đại phu bảo rằng: Người lúc ấy thấy cây hoa này như mộng.

Sư nói: Lục Hằng tay mang xích vàng, Nam Tuyền khai tám chữ, liền được bảy trân tám báu bày ra trước mắt. Bèn đưa cây phất tử lên bảo rằng: Trời đất một ngón tay, vạn vật một ngựa toàn thân là nhãn phần sơ chẳng xuống.

- Nêu: Hưng Hóa dạy chúng rằng: Ngày nay chẳng cần như thế là sao liễn thỉnh một dao riêng vào, Hưng Hóa cùng ta chứng minh. Lúc đó có Mân Đức Trưởng lão ra chúng lễ bái rồi hét. Hóa cũng hét. Đức lại hét, Hóa cũng hét. Đức liền lễ bái. Hóa nói hôm nay cho Hưng Hóa hai mươi gậy. Nếu là người khác thì thiếu một gậy cũng không được. Vì sao thế. Bởi vì Mân Đức hiểu một hét chẳng làm dụng một hét.

Sư nói: Tác gia gặp nhau phải thế, cơ như điện xẹt, mắt như sao bay, vốn trước đến sau nâng đầu tiếp đuôi. Do đó nói lông mao lông vũ giống nhau, ngôn khí họp nhau, chỉ như hai nhà thay nhau cùng hét, lại làm sao biện được, một hét chẳng làm dụng một hét. Muốn thừa đương Chánh pháp nhãn tạng của Lâm Tế thì phải hiểu ý hai Lão túc. Lại hỏi ý gì. Đầu sào trăm trượng phải tiến bước, trong trướng Tử La buông (rải) trân châu.

Nêu: Tăng hỏi Vân Môn: Như thế nào là Thanh tịnh pháp thân? Môn nói: Sáu chẳng thâu.

Sư nói: Chỉ nói được một nửa. Nếu hỏi Đạo Lâm thì đáp rằng: Một chẳng lập. Nếu hỏi Đạo Lâm thì đáp rằng: Một chẳng lập. Bèn có tụng: Một chẳng lập sáu chẳng thâu, đột nhiên sao lại có nguyên do, vô hạn núi xanh lưu chẳng ở, hoa rụng nước trôi mãi dong dài.

Nêu: Tăng hỏi Trường Khánh như thế nào là lời họp Thánh. Trường Khánh nói: Sơn Tăng bị Xà-lê một câu hỏi thì miệng giống như dán dính lại.

Sư nói: Phải thì phải, ứng sơ không sai, đâu được đại kinh tiểu quái (kinh quán lớn nhỏ). Hoặc có người hỏi Đạo Lâm như thế nào là lời hợp Thánh thì đáp rằng: Chí Công chẳng phải Nhàn Hòa thượng, dao kéo chỉ ở đầu giường.

Nêu: Lâm Tế nói: Một hét phân chủ khách, chiếu dụng cùng một lúc. Sư hét một tiếng bảo rằng: Là chủ hay khách, là chiếu hay dụng. Lại hiểu rõ chăng? Thế núi ngàn ngọn nghỉ bên núi, vạn mạch tiếng về tiêu trên biển.

Nêu: Huyền Sa thấy Cổ Sơn đến liền vẽ một hình tròn. Sơn nói: Người người nói cái ấy chẳng được. Huyền Sa nói: Tình biết ông hướng

vào thai lừa, bụng ngựa mà làm kế sống. Sơn nói: Còn Hòa thượng làm gì? Huyền Sa nói người người nói ra cái ấy chẳng được. Sơn hỏi: Hòa thượng cùng ai nói được, còn con cũng ai nói chẳng được. Huyền Sa nói: Ta được, ông chẳng được.

Sư nói: Nêu ra một điều ấy tác giả mới biết, dù cho khắp trời đất nêu cổ kim mà chẳng dời. Tiêu kiếp đá trống bờ cõi mà chẳng hết. Liền là thấu cửa, phải gấp để mắt mới được. Cùng một thời tiết vì sao ta được mà ông không được. Rất kỵ hướng vào thai lừa bụng ngựa mà làm kế sống.

- Nêu: Hưu Tịnh ở ngài Động Sơn làm Duy-na, một hôm đánh kiền chùy phổ thỉnh rằng: Trên bừa đất dưới hái củi. Thủ tọa bèn hỏi còn Thánh Tăng làm gì? Hưu Tịnh nói ở pháp đường chẳng ngồi thẳng sao đến cỏ hai đầu.

Sư nói: Châu nát chín khúc, Hưu Tịnh đáng gọi là Thần Công. Ngọc giải liên hoàn, sơn Tăng lại giúp một nẻo. Hoặc có người hỏi Thánh, Tăng làm gì, thì chỉ đáp rằng: Rộng như gương sáng trên nhà chiếu, chẳng động hình thành ứng vạn duyên.

❧

Viên Ngộ Thiền Sư Ngữ Lục - Quyển 18

VIÊN NGỘ THIỀN SƯ NGỮ LỤC

QUYỂN 18

NIÊM CỔ 3

Nêu: Tăng hỏi Mã Đại sư: Lìa bốn câu dứt trăm quấy, thỉnh Sư chỉ thẳng con ý Tây Trúc đến? Đại sư nói: Ta nay lười biếng (mệt mỏi) chẳng thể nói với ông, hỏi Trí Tạng đi.

Sư nói: Nói lầm.

Tăng hỏi Trí Tạng, Tạng nói ta nay nhức đầu chẳng thể nói với ông, đi hỏi Hải Huynh đi.

Sư nói: Nói lầm. Tăng đi hỏi Hải. Hải nói ta đến chỗ ấy chẳng hiểu.

Sư nói: Nói lầm. Tăng bèn đem hỏi Mã Đại sư. Đại sư nói đầu Tạng trắng, đầu Hải đen.

Sư nói: Lầm lầm. Sư bảo: Nếu là kẻ mắt sáng thì một nêu liền biết chỗ rơi.

Bạch Vân Liên Sư nói: Tăng ấy gánh một gánh không hiểu gì, đổi được sự chẳng an lạc. Mã Đại sư nói Tạng đầu trắng, Hải đầu đen. Bạch Vân nói: Phong Hậu tiên sinh chỉ biết một mà chẳng biết hai. Chỉ như sơn Tăng nêu năm nhầm. Lại hỏi: Rơi chỗ nào, chớ đem học rỗng không mà hiểu, mai một tâm Tổ sư.

- Nêu: Tăng hỏi Vân Môn: Như thế nào là việc pháp thân hướng thượng. Vân Môn nói hướng thượng nói với ông thì chẳng khó mà, làm sao hiểu pháp thân? Tăng nói: Thỉnh Hòa thượng soi xét. Viên Môn nói: Giám thì được (cho gì cho gì?). môn nói cái ấy là Trường Liên (luôn ở?) trên giường học được. Ta hỏi ông: Pháp thân có ăn cơm không? Tăng không đáp được. Tuyết Đậu nói: Sắp thành núi chín nhận, chẳng dâng đất một chiếu. Bảo Phước nói: Thiếu một hạt cũng không được. Lại Cổ đức nói gọi gì là cơm. Sư nói: Vân Môn đáng gọi là đuổi trâu người cày, cướp cơm người đói. Quyền hành Phật tổ, qui giám Tông thừa. Do đó các tôn túc đời sau đều ra mắt phò giúp tông phong. Tuy thế chỉ nói

được việc bên pháp thân, chưa sáng được việc pháp thân hướng thượng. Lại như thế nào là việc pháp thân hướng thượng. Trong cõi không quay lưng, ngoài thành có quyền hành.

Nêu: Bảo Thọ mở pháp đường, Tam Thánh đưa ra một Tăng. Bảo Thọ liền đánh. Thánh nói: Người ấy chẳng phải là Tăng mù mắt, mù mắt là người một thành Trấn châu. Bảo Thọ liền trở về phương trượng.

Sư nói: Bảo Thọ toàn cơ gánh vác chẳng ngại kỳ đặc mà lại chỉ được một bên. Lúc ấy nếu khéo pháp môn Chánh pháp nhãn tạng của Lâm Tế, đợi Tam Thánh nói người ấy chẳng phải là Tăng mù mắt, mà mù mắt là người cả một thành Trấn châu thì liền cho bổn phận thảo liệu. Vì sao thế? Vì một chẳng làm hai chẳng nghỉ.

- Nêu: Kim Ngưu cơm ăn rồi, hỏi Bàng cư sĩ: Sinh tâm thỏ thực (mà ăn) thì Tịnh Danh đã trách, hai đường này cư sĩ cam chịu chăng. Cư sĩ nói ngay lúc Thiện Hiện há chẳng làm trâu nói: Há can dự việc khác cư sĩ nói: Ăn đến bên miệng bị người cướp lấy, Kim Ngưu liền đi ăn. Cư sĩ nói chẳng tiêu một câu.

Sư nói: Thiện Hiện làm Kim Ngưu kỳ đặc, bởi bị Bàng cư sĩ một lúc hiểu qua. Chỉ như Bàng cư sĩ nói chẳng tiêu một câu. Lại hỏi là một câu gì? Ngồi thẳng nhận cúng dường, thí chủ thường an lạc.

- Nêu: Tăng hỏi Thạch Môn: Năm cùng tháng hết lúc đó thế nào? Thạch Môn nói: Đông Thảo Vương Lão đêm đốt tiền.

Sư nói: Đáng gọi là thần thông diệu dụng. Tăng lại hỏi Khai Tiên Xiêm Hòa thượng rằng: Khi năm cùng tháng hết thì thế nào? Xiêm nói theo cũ Mạnh xuân cũng lạnh.

Sư nói: Chẳng ngại đất ruộng ẩn kín. Bỗng có người hỏi Đạo Lâm khi năm cùng tháng hết thì thế nào? Thì chỉ đáp rằng: Trên bàng tinh chuyển xa gió.

Nêu: Tam Thánh nói: Ta gặp người thì ra, ra thì chẳng vì người. Hưng Hóa nói ta gặp người thì chẳng ra, ra thì liền vì người.

Sư nói: Một người ở một mình trên đỉnh núi cao mặt đất đầu tro. Một người ở ngã tư đường, chém đinh chặt sắt. Có đầu có đuôi đồng chết đồng sống. Lại hỏi ra thì chẳng vì người là sao ra thì liền vì người là sao. Đưa cây phất tử lên bảo rằng: Đầm vắng muôn xưa trăng giữa trời, ba lần mò lặn mới nên biết.

- Nêu: Long Nha hỏi Thúy Vi: Như thế nào là ý Tổ sư Tây Trúc đến? Vi nói: Đưa Thiền bảng cho ta. Long đưa Thiền bảng cho Thúy Vi. Vi tiếp được liền đánh. Nha nói: Đánh thì mặc đánh, vẫn không có ý Tổ sư Tây Trúc đến. Nha lại hỏi Lâm Tế như thế nào là ý Tổ sư Tây

Trúc đến. Lâm Tế nói: Đưa ta cái bồ đoàn. Nha đưa bồ đoàn cho Lâm Tế. Tế tiếp bèn đánh. Nha nói đánh thì mặc đánh, vẫn không có ý Tổ sư Tây Trúc đến. Ở sau việc Tăng hỏi: Hòa thượng năm nay thấy hai tôn túc là chịu họ hay chẳng chịu. Nha nói chịu thì chịu mà không có ý Tổ sư Tây Trúc đến.

Sư nói: Lão ấy tham đến rụng răng chỗ học vẫn mịt mù. Tuy trông trước nhìn sau làm sao dấu thân bày ảnh. Đã không có ý Tổ sư Tây Trúc đến thì chịu làm gì? Nếu bước trong đó mà biện được, thì sơn Tăng cho ông cây gậy. Nếu biện chẳng được thì một lúc liền mất lỗ mũi.

Nêu: Tăng hỏi Vân Môn: Khi cây tàn lá rụng thì thế nào? Môn nói thể bày gió vàng.

Sư nói: Vân Môn phương tiện khéo léo, có thể gọi là tức sự tức lý tức ẩn tức hiển, ba câu có thể biện một mũi nhọn trên không. Tuy nhiên cũng là dán da làm xương. Nếu có người hỏi Tưởng Sơn khi cây tàn lá rụng thì thế nào, thì chỉ đáp rằng: Chống trời chống đất. Lại hỏi: Là ba câu hay một mũi nhọn. Thử ngọc phải qua lửa, tìm châu phải lìa bùn.

- Nêu: Lại Toản Hòa thượng nói: Ta có một lời dứt lo quên duyên, khéo nói chẳng được chỉ cần tâm truyền.

Sư nói: Lão già ấy là cá bơi nước đục bày vẻ chẳng ít. Tuy thế, nếu trong đó có người biết quên duyên dứt nghĩ ngợi thì bước ra nói, thế nào là tâm truyền. Nếu chẳng hiểu thì tâm tức lại bỏ rốt ráo là một lời nói gì. Trở về nhà hết đi.

- Nêu: Tuyết Đậu nói trong khoảng càn khôn vũ trụ trong đó có một vật báu treo trên vách. Đạt-ma chín năm ngó vách, chẳng dám chánh mắt nhìn thấy. Như nay nạp Tăng muốn thấy liền đánh vào lưng.

Sư nói: Tuyết Đậu là diệu trong diệu, kỳ trong kỳ, hướng trên đầu Phật tổ mà nắm giữ, trên đỉnh môn nạp Tăng mà đục lỗ chẳng ngại tự tại. Lại cần chỉ thấy đầu chày bén mà chẳng thấy đầu đục vuông. Nếu là Tưởng Sơn thì không thế. Trong khoảng càn khôn vũ trụ, trong đó có một bảo vật và đưa gậy lên bảo rằng: Trên đầu gậy nêu ra trời đất hồi chuyển buông ra rạp cỏ gió đi. Có lúc tám tay ba đầu có lúc vách đứng ngàn nhận. Như nay chẳng nói nạp Tăng muốn thấy, có nhiều ngàn Thánh cùng ra, các Tổ cùng đến, đều phải lui ngược về ba ngàn dặm. Dám hỏi đại chúng. Lại hỏi: Người nào họp được thọ dụng phân phó Thiên thai Mộc Thượng tọa, đột xuất Nam Sơn con lạc đà lỗ mũi ba ba, bèn ném gậy xuống tòa.

Nêu: Tăng hỏi Đại Mau như thế nào là ý Tổ sư Tây Trúc đến? Tăng đem hỏi như thế với Diêm Quan. Quan nói: Một cái quan tài gỗ,

hai người chết. Tuyết Đậu nói: Ba người cũng có.

Sư nói: Một xuyên suốt.

Nêu: Linh Vân tụng rằng:

Ba mươi lại tìm kiếm khách

Mấy hồi lá rụng lại trơ cành

Từ khi một thấy hoa đào rồi

Thẳng đến như nay lại chẳng nghi.

Huyền Sa nói: Rất đúng, rất đúng! Dám bảo Lão huynh chưa thấu suốt.

Sư nói: Xướng càng cao, họa càng hiếm tuyết khúc dương xuân, dao giết người kiếm cứu người, vốn yếu là lợi vật. Có người nào còn câu chấp thấy nghe theo lời nói mà hiểu, liền nói lừa nhau ai chẳng biết, mặt trời lặn một ngọn đèn côi đã mất sáng trước, rốt ráo chỗ nào là chưa thấu suốt. Trong cung (khổn) ngày tháng dài.

- Nêu: Huyền Sa hỏi Tăng: Gần đây lìa đâu? Tăng nói Đoan Nghiêm. Sa hỏi: Đoan Nghiêm có câu nói nào? Tăng nói: Luôn kêu lớn “ông chủ”, rồi tự “dạ dạ”, “Tỉnh tỉnh nhé”. Ngày khóc chớ để người lừa. Huyền Sa nói: Một hạng đùa tinh hồn cũng rất kỳ lạ. Lại nói sao không lại ở trong đó. Tăng nói: Đoan Nghiêm tịch rồi. Huyền Sa nói: Như nay lại gọi được chăng? Tăng không đáp được. Tuyết Đậu nói: Trời xanh trời xanh.

Sư nói: Đầm lạnh vạn tượng trăng thấu đáy ở trong tâm. Núi tùng ngàn thước nương gió trời sinh hang kín. Dù cô tiêu lẫm lẫm, phong thái lắng đọng. Cho đến trăng lìa núi biếc, bóng lạc đường mây. Bèn ở trước mặt mà sai. Lúc đó Tăng ấy nếu là Lão ấy đợi ông ấy nói tức nay lại gọi được chăng? Thì ngay đó liền hét. Không phải chỉ cầm định chức vụ quan trọng của Huyền Sa mà cũng cùng Lão Đoan Nghiêm thở ra.

- Nêu: Tăng hỏi Phong Huyệt: Chín hạ thưởng công mệt nhọc. Thỉnh Sư nói ra. Phong Huyệt nói: Một nắm hương cầm chưa rảnh, gậy vàng sáu vòng tiếng vang không.

Sư nói: Phong Huyệt dùng được việc rõ ràng, chẳng ngại phong lưu nho nhã, lại muốn chỉ nói được câu giữa đường. Hoặc có người hỏi Đạo Lâm: Chín Hạ thưởng công mệt nhọc thỉnh Sư nói ra, thì đáp rằng: Bốn dứt bên nhà trình đoạn khí, ba bờ Tương Giang cướp tiêu cao.

Nêu: Một hôm Xá-lợi-phất vào thành, thấy cô Nguyệt Thượng ra thành, Xá-lợi-phất hỏi rằng: Đi đâu? Cô gái đáp: Như chỗ Xá-lợi-phất đi. Xá-lợi-phất nói: Ta mới vào thành, còn cô ra khỏi thành sao nói như Xá-lợi-phất đi. Cô gái hỏi đệ tử chư Phật đang trụ chỗ nào? Xá-lợi-phất

nói đệ tử chư Phật đang trụ Đại Niết-bàn. Cô gái nói đệ tử chư Phật đang trụ Đại Niết-bàn, ta nay như Xá-lợi-phất đến đó.

Sư nói: Trụ chỗ không trụ, đi chỗ không đi thấy chỗ không thấy, dùng chỗ không dùng. Dưới chân các người rộng đồng thái hư. Như mười mặt trời cùng chiếu gặp đâu cũng rực rỡ. Nếu biết như thế thì cùng cô Nguyệt Thượng đồng chứng vô sinh, được bất thối chuyển, tùy chỗ đi lại mà đều được ở trong Đại giải thoát, lỗ mũi ba đời chư Phật cùng lúc xuyên suốt, nói gì như Xá-lợi-phất đi.

Nêu: Sư Tổ hỏi Nam Tuyền rằng: Châu ma-ni người chẳng biết trong kho Như Lai mà thân lấy được như thế nào là kho. Tuyền nói: Là nơi Vương Lão sư cùng Ngài ở đó. Tổ nói: Ngay khi không ở thì thế nào? Tuyền nói: Cũng là kho. Tổ hỏi: Thế nào là châu? Tuyền gọi: Tổ sư. Tổ liền: Dạ. Tuyền nói: Đi đi! Ngài không hiểu lời con nói.

Sư nói: Nam Tuyền một hẹn đưa tay, nắm buông bắt thả thì chẳng không. Lại chưa cần thấy việc hướng thượng ở đó chỉ như hết cả đại địa đều là kho Như Lai thì hướng vào đâu mà để châu, hết cả đại địa đều là châu ma-ni thì gọi cái gì là kho. Nếu biết có chỗ chuyển thân, cho nó chỉ đủ một con mắt.

Nêu: Tăng hỏi Hương Lâm: Như thế nào là việc dưới nạp y. Lâm nói: Tháng chạp lửa đốt núi.

Sư nói: Nêu một mà biết ba lỗ của nạp Tăng, ngàn sai một vết vốn không kềm búa. Tuy thế hoặc có người hỏi Đạo Lâm như thế nào là việc dưới nạp y thì chỉ đáp rằng: Đá đặc biệt được ba bông.

Nêu: Nam Tuyền hỏi Tăng: Đêm qua gió tốt không. Tăng đáp: Đêm qua gió tốt. Tuyền nói: Gió thổi gãy một cây tùng trước cửa. Tăng cũng nói gió thổi gãy một cây tùng trước cửa. Nam Tuyền lại thấy Tăng hỏi: Đêm qua gió tốt không? Tăng hỏi: Gió nào? Tuyền nói: Thổi gãy một cây tùng trước cửa. Tuyền nói: Một được một mất.

Sư nói: Đại phàm đáp gọi tùy cơ để mắt biện rồng rắn khác đạo tục. Chỗ gọi đánh trống chơi đàn, gặp nhau hai nhà hiểu. Chỉ như Nam Tuyền nói một được một mất. Dám hỏi cái gì được cái gì mất. Đến đó phải là người hướng thượng mới được. Lại hiểu rõ chăng? Ngỗng chúa chọn sửa trong, chẳng phải loài vịt.

- Nêu: Tu Sơn Chủ có tụng rằng:

Hai phá chẳng thành một,

Một pháp chấn động mãi mãi,

Nếu người một, hai hiểu,

Suốt kiếp chịu trầm luân.

Sư nói: Giống như cây ỷ trường thiên kiếm thần oai lẫm liệt, hướng vào chỗ bằng phẳng mà vách đứng ngàn nhận, chỗ vách đứng ngàn nhận bằng phẳng, tuy chỉ nói được một nửa. Đạo Lâm thì chẳng thế, hai pháp chẳng thành một, một pháp cũng chẳng còn, chẳng làm hiểu một, hai, suốt kiếp chịu trầm luân.

Nêu: Đạo Ngô hỏi Vân Nham: Thoát xác lậu tử hướng chỗ nào mà thấy nhau. Nham nói hướng vào chỗ chẳng sinh chẳng diệt mà thấy nhau.

Sư nói: Thái hồ tuấn sinh (chồn lớn sinh ở chót núi). Đại phàm Thiện tri thức nêu một lời đưa ra (độ) một cơ. Phải biết cội nguồn sinh tử khiến tất cả người minh (sáng) tâm kiến (thấy) tánh đi, há chẳng vui sao? Hoặc có người hỏi Đạo Lâm thoát xác lậu trỉ hướng vào chỗ nào mà thấu nhau, thì đáp rằng: Chỗ nào chẳng gặp nó.

Nêu: Tu Sơn chủ tụng rằng:

Muốn biết Đạo giải thoát

Các pháp chẳng đến nhau

Mắt tai dứt thấy nghe

Thanh sắc ồn ào lắm.

Sư nói: Thanh chẳng đến tai, sắc chẳng đến mắt, thanh sắc giao tham vạn phàp thành hiện. Lại nói: Chỗ bước vào đạo giải thoát cũng không. Chẳng tỉnh cái ý ấy, tu hành luống đắng cay.

Nêu: Tăng hỏi Thạch Củng rằng: Khi sinh tử đến làm sao tránh? Củng nói: Địch đó không có sinh tử.

Sư nói: Lại biết đích ấy chăng? Chim cắt giỏi lướt trên không. Chim mù đậu trên rào.

Nêu: Người xưa nói: Trong sinh tử có Phật thì chẳng mê sinh tử. Lại nói: Trong sinh tử không Phật thì không sinh tử.

Sư nói: Phải thì phải, mà hai cây kiếm báu kim cương, lại muốn phất lược hư không. Kim Sơn thỉ chẳng thế. Sinh tử là căn cơ của chư Phật. Chư Phật lấy sinh tử làm lò rèn. Nếu hiểu hiểm tuyệt thừa đương thì chứng sáu thần thông tám giải thoát.

———

TỤNG CỔ I

Nêu: Đức Sơn Tiểu Tham dạy chúng rằng: Lão Tăng đêm nay chẳng trả lời câu hỏi, ai hỏi sẽ bị đánh ba mươi gậy. Lúc đó có Tăng ra lễ bái. Đức Sơn liền đánh. Tăng nói: Con chưa hỏi, vì sao đánh con. Đức Sơn nói: Ông là người ở đâu? Tăng đáp: Người Tân La (Triều Tiên).

Sư nói: Chưa khoe mạn thuyền, đáng cho ba mươi gậy. Pháp Nhãn nói: Đại Tiểu Đức Sơn nói làm hai cộc. Viên Minh nói Đại Tiểu Đức Sơn đầu rồng đuôi rắn. Tuyết Đậu nói: Đức Sơn nắm oai quyền ở ngoài thành, có đáng dứt chẳng dứt, chẳng mời chẳng phải kiếm gây loạn. Phải biết Tăng Tân La chỉ là kẻ chột mắt lắc khua cột trụ.

Lò đúc nấu vàng bỗng sấm kinh động xuân, cây cỏ đẹp phát sáng rực ngày mới, chẳng phí sức mảy may. Bắt giữ kỳ lân thiên hạ, toàn oai giết cứu được tự tại. Ngàn xưa chiếu sáng đồng như vòng băng. Nói làm hai cọc, trong câu nhãn hoạt, đầu rồng đuôi rắn lấy ngón tay dụ ngón tay, gỡ khua cột trụ nạp Tăng chột mắt. Lấp dứt cổ họng không ra hơi. Định nghĩ bàn thì cách ngăn vạn núi, inh ỏi đầu lưỡi ba ngàn dặm.

Nêu: Đức Sơn mặc áo kép đến Qui Sơn lên pháp đường, từ Đông qua Tây, từ Tây qua Đông. Qui Sơn ngồi làm thinh không nhìn. Đức Sơn nói: “Không, không!” Liền xuống đi. Cũng chẳng được “thảo thảo”. Bèn đủ oai nghi mà gặp Qui Sơn. Bèn đưa tọa cụ lên nói: Hòa thượng. Qui Sơn định lấy phất tử thì Đức Sơn liền hét. Lúc ấy trong pháp đường đang mang giày cỏ liền cởi giày cỏ rồi đi ra. Đến chiều Qui Sơn hỏi Thủ tọa: Người mới đến ở đâu. Thủ tọa nói: Ở trong pháp đường mang giày cỏ rồi liền bỏ đi. Qui Sơn hỏi: Lại biết ông này chăng. Sau này ở trên đảnh núi cao một mình cất am tranh, mắng Phật mạ tổ.

Đại Dụng chẳng câu chấp khuôn mẫu xưa nay nghiêng đổ thì nắm đuôi mọt gỗ, bình thường thì vuốt râu cọp. Nếu chẳng luận sâu mánh khóe sao lại ngồi xem thành bại. Tuấn xứ dĩnh thoát nang chùy. Cao đến cuốn mở phương ngoài. Trên đỉnh núi cao sóng dậy trời, chánh lệnh phải làm nát trăm mảnh. Hét.

- Nêu: Nam Tuyền tham Bách Trượng Niết-bàn Hòa thượng. Bách Trượng hỏi: Từ trên các Thánh lại có chẳng vì người nói pháp chăng? Nam Tuyền nói: Có. Bách Trượng hỏi thế nào là chẳng vì người nói pháp? Nam Tuyền nói: Chẳng phải tâm, chẳng phải Phật, chẳng phải vật. Bách Trượng nói: Nói xong rồi. Nam Tuyền nói: Phổ Nguyện chỉ như thế, chưa biết Hòa thượng như thế nào? Bách Trượng nói: Ta lại chẳng phải Thiện tri thức, sao biết có nói hay không nói. Nam Tuyền nói: Phổ Nguyện chẳng hiểu. Bách Trượng nói: Ta quá mức vì ông nói

xong. Keo loan dứt nối dây đàn, màu sư tử hóa sửa lừa, từ nay trở đi chẳng vì người, cổ kim tham Phật tổ tên đã lìa đàn không trở lại, sắp muốn cướp lấy ắt cố cho. Nói lúc im, im lúc nói. Người từ Đông châu đến, liền đến Hứa châu đi.

Nêu: Bách Trượng lại tham Mã Tổ, Tổ đưa phất tử lên. Bách Trượng nói: Tức dụng này lìa dụng này Tổ máng cây phất tử vào chỗ cũ, đứng chờ một lúc. Tổ nói: Ông từ đây trở đi mở miệng như thế nào vì người? Bách Trượng dơ cây phất tử lên. Tổ nói: Tức dụng này lìa dụng này. Bách Trượng đeo cây phất tử. Tổ liền hét thì Trượng đại ngộ. Sau gọi Hoàng Bá bảo rằng: Ta lúc đó bị Mã Tổ hét một tiếng thẳng điếc tai đến ba ngày.

Dựng phất tử đeo phất tử toàn cơ ra vào, tức đây lìa đây xét như một bức họa. Đảnh môn ngay đó bị sét đánh. Kim ra khỏi bao ắt chết nhanh, thừa đương một tiếng hét điếc tai ba ngày. Sư tử thần oai mặc tình ném ngược lại, vàng ròng trăm luyện phải mất màu. Lại nói: Có chăng, có chăng? Hét.

Nêu: Đạo Ngô đến một nhà điếu tang, Tiệm Nguyên vỗ quan tài hỏi sống ư, chết ư? (sống hay chết). Ngô nói: Sống cũng chẳng nói, chết cũng chẳng nói. Nguyện hỏi: Vì sao chẳng nói? Ngô nói: Chẳng nói, chẳng nói! Sau đem hỏi Thạch Sương mới biết chỗ rơi. Một hôm, Nguyên vác cái mai lên pháp đường, từ Đông qua Tây từ Tây qua Đông. Sương hỏi: Làm gì? Nguyên đáp: Tìm linh cốt Tiên sư. Sương nói: Sóng to rộng xa, sóng bạc ngút trời tìm linh cốt nào? Nguyên nói: Tốt nhất là gắng sức. Thái Nguyên Phù nói: Linh cốt Tiên sư còn đấy.

Sống ư! Chết ư! Do dự khái trứ, chẳng nói chẳng nói, dấu đầu ló sừng, linh cốt vàng ròng khua rỗn rang, sóng bạc ngút trời cao, ân cần vì người nói thấu cửa, vạn dặm ánh sáng lẻ loi luôn rực sáng. Không đòi hỏi. Triệu Châu Thạch Kiếu thành lược (?).

Nêu: Trên hội Linh Sơn có một cô gái nhập định ở trước Phật. Phật sai Văn-thù bước ra Văn-thù đã nhiễu quanh cô gái ba vòng, búng tay một cái cô gái nhập định nghiễm nhiên. Văn-thù dùng thần lực ném cô gái lên Phạm thiên, cô gái cũng nghiễm nhiên nhập định. Phật nói không phải chỉ sức mình ông làm cô gái xuất định được, dẫu có trăm ngàn vạn ức Văn-thù cũng chẳng được. Ở hạ giới có Võng Minh Bồ-tát có thể làm xuất định này. Phật nói: Chưa xong thì Võng Minh từ đất vọt lên. Phật sai ngài làm cho cô gái xuất định. Võng Minh đi quanh cô gái ba vòng búng tay một cái. Cô gái bèn xuất định - Lão Túc Vi nói Văn-thù là thầy của bảy Phật vì sao khiến cô gái xuất định không

được? Võng Minh vì sao khiến được? Đại Định như hư không, rộng lớn ai phân biệt được. Cô gái cùng Cù Đàm, theo lịnh sao cứ thế. Sư tử hăng hái hề lay động trời đất. Tượng vương quay về hề chẳng cần sức khác, ai thắng, ai thua. Ai ra, ai vào. Mưa tan mây thâu trời xanh ngày trắng. Ông chẳng thấy ngựa chạy đạp chết người thiên hạ. Lâm Tế chưa phải là giặc Bạch niêm.

Nêu: Thanh Nguyên bảo Thạch Đầu rằng: Người người nói hết Tào Khê có tin tức. Thạch Đầu nói: Có người chẳng nói Tào Khê có tin tức. Nguyên nói: Kho lớn kho nhỏ từ đâu được? Thạch Đầu nói: Hết cả đều từ trong ấy. Có tin tức rất chìm khuất, không tin tức chuyển thành mai một, kho lớn kho nhỏ từ đó ra, ném đất rải cát không trọn hết, ngọt như mật, đắng như (?) sáng như mặt trời, đen như sơn. Đánh nát ngàn năm hang chồn rừng, lấp khe lấp hang ít người biết.

Nêu: Tăng hỏi Vân Môn: Phật pháp như trăng trong nước phải chăng? Vân Môn nói: Sóng xanh không đường thấu. Tăng hỏi: Hòa thượng từ đâu được. Môn nói: Lại hỏi cái gì đến? Tăng nói: Lại lúc ấy đi như thế nào? Môn nói: Chập chùng ải núi non. Khắp cõi chẳng dấu, sóng xanh lắng yên. Đổi nhau đầu cơ, tên nhọn chống nhau, đưa kềm búa hướng thượng, đá lửa điện chớp chẳng kịp, đó liền cách trở quan san, đầm biếc mây ngoài chẳng liên quan.

Nêu: Tăng hỏi Long Nha: Hai chuột vào dây mây lúc đó thế nào? Nha nói: Phải biết có chỗ ẩn thân mới được. Tăng hỏi: Như thế nào là chỗ ẩn thân. Nha hỏi lại thấy nhà nông chăng? Đường đường thành kiến, kín kín khó thấy. Hai chuột tuy điểm chẳng gặp được tiện lợi. Cành mây thấu qua trước khi chưa sinh, chánh nhãn rõ ràng khéo đổi nhau. Long Nha Lão Cơ nhanh như điện. Gặp hèn tức quý, quý tức hèn.

Nêu: Kinh Viên Giác nói: Lấy đại Viên giác làm Già-lam ta, thân tâm an cư bình đẳng tánh trí. Mảy may chẳng lưu dấu, ngang dọc tự do. Ngoài thành càn khôn rộng lớn, đại phương không ngoài ưu du sáng rỡ ý Tổ sư, sáng rỡ đầu trăm cỏ, phá bỏ lưới nghi, cắt đứt dòng sông ái. Dẫu có sức hồi thiên sao bằng ngay đây dứt. Đạo trong bốn đường sạch làu làu, thả ra con trâu đực Qui Sơn.

- Nêu: Tăng hỏi Tuyết Đậu: Khi ở khe xưa suối lạnh thì như thế nào? Phong nói: Trơ mắt chẳng thấy gì. Tăng hỏi: Uống vào như thế nào? Phong nói: Chẳng từ miệng vào. Sau có Tăng đem hỏi Triệu Châu, Châu đáp: Chẳng từ lỗ mũi mà vào. Tăng liền hỏi: Khi khe xưa suối lạnh thì như thế nào? Châu đáp: Khổ. Tăng hỏi uống vào như thế nào? Châu đáp: Chết. Tây phương nghe thì bảo rằng: Triệu Châu là Cổ Phật

do đây chẳng đáp thoại.

Triệu Châu núi Tượng cốt, cả đời không ai sánh, cùng vỗ mất dây đàn, ngàn năm trong tai người. Khe xưa suối lạnh trơ mắt ngưng nhiên. Chẳng từ miệng vào, uống vào quên lời. Lại nói: Lời khổ, lại chết chẳng trả lời đồng kia đây, gặp nhau nhà hai hội, đánh trống chơi đàn cầm sắc, trong đó ai là đích. Cò trắng vào hoa lau.

Nêu: Ngoại đạo hỏi Phật: Chẳng hỏi có nói chẳng hỏi không nói. Thế Tôn im lặng hồi lâu. Ngoại đạo nói: Thế Tôn đại từ đại bi, mở mây mê khiến con được vào. Ngoại đạo đi rồi A-nan hỏi Thế Tôn: Ngoại đạo có chỗ chứng nào? Thế Tôn nói: Như ở đời ngựa giỏi thấy bóng voi liền chạy.

Chẳng hỏi có nói không nói. Trước lời lập câu hỏi, hai bên đều quét sạch, một kiếm ỷ thiên hàn, bóng soi chưa động lịch khối quả đô. Cửa từ đã mở đôi có nghiến không. Xa trời lỗ mũi phải xuyên thông, ai là ngựa trời giỏi truy phong.

Nêu: Tăng hỏi Lục tổ: Ý chỉ Huỳnh Mai là ai được? Tổ nói: Người hiểu Phật pháp được. Tăng hỏi: Hòa thượng có được không? Tổ nói ta chẳng được. Tăng hỏi: Vì sao chẳng được? Tổ nói: Ta chẳng hiểu Phật pháp - Chém đinh chặt sắt rất khéo như vụng, một câu riêng nêu chẳng hiểu Phật pháp. Hết cả lá rụng thì hoa nở, chẳng hỏi xuân lạnh thu không riêng khác, đầm biếc ngàn xưa trăng giữa trời.

- Nêu: Thái Nguyên Phù Thượng tọa hỏi Cổ Sơn rằng khi cha mẹ chưa sinh thì lỗ mũi ở đâu? Sơn nói: Như nay sinh rồi thì lỗ mũi ở đâu. Phù chẳng chịu bèn bảo: Ông hỏi ta, ta sẽ đáp. Sơn hỏi: Khi cha mẹ chưa sinh lỗ mũi ở đâu? Phù chỉ Đông cây quạt mà thôi. - trước khi cha mẹ sinh, sinh rồi cũng chỉ như thế. Có một thứ lấy được khéo léo ngay đây vẫn đục, như trong lửa hoa sen mọc ra đốt nay đốt xưa. Hết sức diệu huyền thật đáng thương, thanh phong luôn đầy tòa một vận tám ngàn năm.

Nêu: Càn Phong dạy chúng rằng: Nêu một chẳng được nêu hai, bỏ qua một rơi vào thứ hai. Vân Môn ra nói rằng: Hôm qua có một ông Tăng từ Thiên thai đến, đi đến Kính Sơn. Phong nói Điển tọa ngày nay chẳng được phổ thỉnh - Xuân Lan cùng Thu Cúc, mỗi mỗi đều đúng lúc, chỗ nào không hồi hỗ oán ai phân tủy da. Gió tới chim đã biết, sương rơi hạc biết trước. Hỏi ông làm gì, người ấy trước chẳng biết.

Nêu: Vân Nham hỏi Đạo Ngô: Đại bi Bồ-tát dùng nhiều tay mắt làm gì? Ngô nói: Giống như người đang đêm lấy tay mò gối sau lưng. Nham nói: Con hiểu rồi. Ngô hỏi: Ông hiểu gì? Nham nói: Toàn thân

là tay mắt. Ngô nói: Thật nói chỉ nói được tám thành. Nham hỏi: Ông lại làm gì? Ngô nói: Toàn thân là tay mắt. Khắp thân là phải hay thông thân là phải. Tô Lạc đề hồ là một vị. Đầu lông phun ra núi Tu-di, hạt cải hút hết nước biển xanh. Mười hư nuốt sáng, Chánh nhãn trống vắng. Chiếu dụng đồng thời, nhân cảnh đều cướp, đầu gậy hét rồi lầm thừa đương. Tay sau lưng nắm lại cũng mất. Chớ chớ nước là nước hề núi là núi, rất kỵ không dây mà tự trói.

Nêu: Động Sơn cuối hạ dạy chúng rằng: Đầu thu cuối hạ phải hướng vào vạn dặm không tấc cỏ mà đi. Chúng không đáp được. Tăng đem việc hỏi Thạch Sương. Sương nói: Sao chẳng nói ra cửa liền là cỏ. Đường Tân Phong bằng phẳng há việc Chánh thiên viên, vạn dặm không tấc cỏ. Ai có thể đến trước, cơ chẳng chuyển rơi trần duyên, thấu được thoát phạm phong uyên Lưu dương đoan phá hết trung biên. Ra cửa đã là cỏ thiên miên. Đầu cơ lỗi lạc biết mạch đến, hai bờ đều huyền một chẳng toàn. Lại nói: Xem dưới chân.

Nêu: Định Sơn và Giáp Sơn cùng đi. Định Sơn nói: Trong sinh tử không Phật thì không sinh tử. Giáp Sơn nói: Trong sinh tử có Phật thì chẳng mê sinh tử. Hai người đều bảo mình nói thân thiết đến chỗ Đại Mai nêu ra mà hỏi, Mai nói: Một thân một sơ, hai người xuống đi. Hôm sau Giáp Sơn đến hỏi người nào là thân. Mai nói: Thân thì chẳng hỏi, hỏi thì chẳng thân. Giáp Sơn ở viện sau nêu việc này bảo chúng rằng: Ta lúc ấy mất một con mắt. Tuyết Đậu nói: Giáp Sơn chẳng biết lúc ấy đổi được một con mắt. Có Phật chẳng mê không Phật thì mê. Đại Mai đảnh môn Chánh nhã khi hoạch thì đã nghiệm thân sơ. Nhà ôm ngọc kinh sơn, người nắm châu linh xà, mất liền cho đổi được đồng về đường dứt xưa. Tác gia, chùy vàng ném trước mặt, gặp lúc chim diêu giỏi đuổi chẳng kịp. Sắp gọi Hồ tóc đỏ, lại có tóc đỏ Hồ?

Nêu: Triệu Châu nói: Lão Tăng trả lời đi. Có ai hiểu câu hỏi thì đem câu hỏi đến đây. Lúc đó có Tăng ra lễ bái. Châu nói: So với ném gạch dẫn ngọc thì liền dẫn được ngói. Rồi xuống tòa. Sau pháp nhãn đem hỏi Giác Thiết Chủy ý này như thế nào? Giác nói: Cùng Hòa thượng nói thí dụ giống như quốc gia bái tướng vậy, hỏi ai đi được. Có một người nói con đi được. Đáp rằng: Ông đi chẳng được. Pháp Nhãn nói: Con hiểu rồi.

Một ngàn năm ruộng tám trăm chủ, ai đương cơ biện chỗ đến. Triệu Châu cần trả lời ném gạch mà dẫn ngói. Giác Lão nói mánh khóe giống như việc bái tướng, đi được đi chẳng được, nói rồi phân Đạo tục, trong đó ở núi cao vạn nhận, chẳng động mảy may cầm giữ Phật tổ.

Sung Ninh bắt chước xưa trả lời câu hỏi đi, hoặc có người bước ra chỉ hướng ông ấy nói xong.

Nêu: Mã Tổ, Bá Trượng, Tây Đường, Nam Tuyền cùng ngắm trăng. Tổ chỉ trăng hỏi Tây Đường: Ngay lúc ấy như thế nào. Tây Đường đáp: Rất đáng cúng dường. Hỏi Bá Trượng, Trượng đáp: Chính đáng tu hành.

Hỏi: Nam Tuyền, Tuyền phủi tay áo rồi đi. Tổ nói: Kinh vào tạng, thiền về biển. Chỉ có Phổ Nguyện riêng vượt ngoài vật. Sáng rỡ ngọc bích ngưng hư, trầm trầm phát tia sáng. Sắc thu cùng lắng trong, suốt đêm đến Hoàn Hải, tu hành cúng dường đậu viên cơ. Nhờ nghe liền đi vượt phương ngoài, ngựa con và sư tử rất khác nhau. Muôn xưa định càn khôn, một lời toàn giết cứu. Lại nói: Mở mắt ra.

- Nêu: Kim Ngưu đi ăn hỏi Bàng cư sĩ rằng: Sinh tâm thọ thực, ngài Tịnh Danh quở trách, bỏ (đi?) hai đường này cư sĩ lại cam chịu chăng? Cư sĩ nói: Lúc ấy Thiện Hiện há chẳng làm nhà. Ngưu nói; Há can dự việc khác. Sĩ nói ăn đến bên miệng bị người cướp. Kim Ngưu liền đi ăn. Sĩ nói: Chẳng tiêu một câu - Tịnh Danh quở trách Thiện Hiện Kim Ngưu khám phá Bàng Lão, kia đây chẳng nhiều Tuấn Cơ không rơi cỏ. Mây làm mưa sấm chạy điện quét, giết cọp hãm cọp, ra cỏ vào cỏ. Tỳ-bà-thi Phật sớm lưu tâm, dù cho như nay chẳng được diệu.

Nêu: Sư Tổ hỏi Nam Tuyền: Châu ma-ni người chẳng biết, trong kho Như Lai thân thâu được. Như thế nào là kho. Tuyền nói Vương Lão sư cùng Ngài qua lại đó là kho. Tuyết Đậu nói lão trong cơ. Tổ nói: Ngay khi không qua lại thì thế nào. Tuyền nói: Cũng là kho. Tuyết Đậu nói: Trên tuyết lại thêm sương. Tổ hỏi: Như thế nào là châu. Tuyền gọi: Sư Tổ, Tổ: Dạ. Tuyết Đậu nói: Đầu sào trăm thước làm tài giỏi chưa là hiểm. Nếu hướng trong ấy để (làm) được một mắt, chủ khách đổi nhau thì có thể vào sâu hang cọp, hoặc chẳng thế dù cho Sư Tổ ngộ đi, cũng là lão đầu rồng đuôi rắn. Ưng xanh rượt thỏ, ly long giỡn châu, lọt mắt xanh chẳng nháy mắt, chiếu vật tay thà trống, qua lại, chẳng qua lại, trong cỏ gạt thoa hồ, đầu sào trăm thước vào hang cọp, rõ ràng trên trăng lớn san hô.

- Nêu: Tăng hỏi Dược Sơn như thế nào là quý nhất trong đạo. Sơn nói: Siễm khúc. Tăng hỏi lúc chẳng siễm khúc thì như thế nào? Sơn nói: Nghiêng nước chẳng đổi. Báu nhất trong đạo là cứu đời không người sánh, Dược Kiêu phát kho sâu. Chỉ nói chớ siễm khúc chẳng siễm khúc, nghiêng nước đáp nhau (cùng đáp) chẳng thẳng nhau (cùng thẳng). Vách đứng ngàn nhận tâm này chân, không cần sau này hỏi Di-lặc.

- Nêu: Tăng hỏi Vân Môn: Người học chẳng khởi một niệm lại có lỗi chăng. Vân Môn nói: Núi Tu-di - Măng đá trơ cành, trâu đất rống trăng. Ai liệu đồng thuyền từ Hồ đến. Ứng cơ vọt ra núi Tu-di. Một niệm chẳng sinh tuyết chỗ nào, bảo kiếm kim cương đương đầu cắt.

- Nêu: Tăng hỏi Đầu Tử: Một Đại tạng giáo lại có việc kỳ đặc chăng? Tử nói: Diễn ra một Đại tạng. Đốn, Tiệm, Thiên, Viên quyền thật có không. Miệng đinh lưỡi sắt, mắt sông, miệng biển. Một đạo thanh hư nêu cổ kim, tám rừng bàn thạch trong không chạy.

- Nêu: Trí Môn hỏi Ngũ Tổ Giới Hòa thượng rằng: Nóng đi lạnh đến thì chẳng hỏi, dưới rừng gặp nhau việc thế nào? Giới nói: Trước Ngũ Phụng Lầu nghe ngọc rơi. Vân Môn nói: Hề gì chủ núi bàn cao núi thấp. Giới nói: Trên đảnh Tu-di gõ chuông vàng. Cao cao đảnh núi lật ngược sóng bạc, đáy biển sâu sâu dậy bụi hồng, chuông vàng ngọc rơi thù tạc nhau. Nghi giết cuồn cuộn người thiên hạ. Nếu chẳng phải tác giả ai hỏi quan tân cầm roi quay đầu bốn biển thương nhau. Anh chẳng thấy Trọng Ni ôn Bá Tuyết, nghiêng long gặp nhau cũng kỳ tuyệt.

- Nêu: Bổn Nhân dạy chúng rằng: Tầm thường chẳng muốn hướng tiến trước cầu sau chơi trống nam nữ nhà người. Vì sao? Vì tiếng chẳng phải tiếng, sắc chẳng phải sắc. Tăng hỏi: Như thế nào là tiếng chẳng phải tiếng? Bổn Nhân nói: Gọi sắc được chăng. Tăng hỏi: Như thế nào là sắc chẳng phải sắc. Bổn Nhân nói gọi là tiếng được chăng. Tăng không đáp được. Bổn Nhân nói: Lại nói vì ông nói đáp lời ông. Nếu người biện được, cho ông có chỗ vào. - Tiếng ra hư sắc sinh không, tiếng trước câu sau chuyển đường hồ. Khoảng chẳng dung sợi tóc, sao có thể gọi khuôn mẫu Đường Đường viên ứng mất truy thù (số rất bé), khèo bày lò rèn phí công sơ, sao như dưới gậy vô sinh nhẫn, nghe tiếng thơm tho đầy đường đi.

- Nêu: Vân Môn hỏi Tăng rằng: Cổ Phật cùng cột trụ giao nhau là cơ thứ mấy. Tăng không đáp được. Vân Môn nói: Ông hỏi đi, ta nói. Tăng hỏi. Vân Môn đáp: Một điều thao ba mươi văn. Tăng hỏi: Như thế nào là một điều thao ba mươi văn. Vân Môn nói: Đánh cho. Đáp thay lời rằng: Núi Nam mây nổi, núi bắc mưa xuống. Du nhiên mây núi Nam, Bái nhiên mưa núi Bắc. Cột trụ cười ha ha, lồng đèn vượt Phật tổ. Giữa vọt bên mất, Tây Thiên Đông Độ, lầu các cửa mở trọn ngày nhàn. Lão quê chẳng biết chỗ nào đi.

❧