Đại Tập 174 · Bộ Chư Tông XIV · Số 1997–2000 (Quyển 1–20)

Viên Ngộ Thiền Sư Ngữ Lục - Quyển 5

VIÊN NGỘ THIỀN SƯ NGỮ LỤC

QUYỂN 5

THƯỢNG ĐƯỜNG 5

Sư ở tại Tưởng sơn nhận sắc vua, bèn cầm sắc dạy chúng rằng: Đại chúng thấy chăng? Rồng bay phụng múa giáng xuống Cửu trùng, Cương tông Phật tổ đều ở trong ấy. Liền thỉnh Duy-na đối chúng tuyên đọc.

Sư thượng đường, Tăng hỏi: Nương theo lời Sư có nói rồng bay phụng múa giáng xuống Cửu trùng, ý này như thế nào?

Sư nói: Không người nào chẳng kính ân rất sâu.

Hỏi: Tiếng tốt ở tai người đều sợ.

Sư nói: Nước đến sông thành một nhà.

Lại nói: Dù cho Tiều phu múa, lão già què âu ca.

Sư nói: Ai không thế.

Lại nói: Thôn trang rừng xuân cùng hoa trời họp sắc thái.

Sư nói: Một nhánh khác là xuân Thái hòa.

Lại nói: Ngặt vì mây vốn vô tâm tự có từ thế rồng.

Sư nói: Liền bị trút nổi bực tức.

Đáp: Thế thì Bảo Công có chịu thả Hòa thượng đi chăng?

Sư nói: Thả ra lâu rồi.

Lại nói: Từ giáo vượn hạc oán lại xứng tâm một người.

Sư nói: Là chỗ là Di-lặc không cửa, không Thiện Tài.

Sư nói: Núi lạnh cây khô mây trắng đùn. Trang tan chất làm sao có của to, há là hư thanh thấu thanh cấm, Tử vi Thánh chiếu cửu thiên đến. Đã thế sự ở ngoài ý, cần phải ngay đây mà gánh vác, Chánh nhãn quý báu lưu thông, kính chúc Vô lượng sáng suốt. Ngay đây mà được côn trùng đều kính động Địa phong quang. Đất đai sinh linh đều thấm nhuần ân trạch của Đường Ngu, nơi nơi gió hòa khắp thôn dã, người người vui tươi, cảm được ân bao trùm không biên giới, mang ân đức một người sinh thành. Ngay lúc đó phải làm sao, có hiểu rõ chăng? Đào

xanh dần dần đọng sương sớm, hạnh mầu hồng tối tăm ánh sắc ráng chiều.

Sư vào viện đến phương trượng ngồi nói rằng: Nước Ma-kiệt-đà hai mươi mốt ngày miệng kêu da da, trong thành Tỳ-gia tám vạn người các mắt tháp tháp. Tuy nhiên một hẹn nắm lấy, không tránh khỏi mũi nhọn làm đứt tay thủ đoạn khéo léo rỗng suốt khắp nơi, đâu giống trên nhờ một người bảo hộ, bèn khen Thánh hóa vô cùng. Một câu dứt hết dòng, muôn cơ đều tiêu hết, có hiểu rõ chăng? Biết lấy ý đầu móc, chớ nhận kiến giải thủ quan.

Sư chỉ pháp tòa nói rằng: Ba vạn hai ngàn tòa sư tử, sao bằng ngồi trên ghế dựa quét sạch Báo Hóa Phật, chẳng dính vào nghe, thấy, biết, dơ cao cao phong trên đỉnh Thứu, kính chúc Nam Sơn mưu kế sáng suốt, có thấy chăng hãy hành lệnh đi.

Sư thượng đường niêm hương nói: Một nén hương này chúc ng- hiêm Kim thượng Hoàng đế Thánh thọ vô cương, vạn tuế, vạn tuế, vạn vạn tuế.

Sư bèn nói: Vào cửa liền thấy, lại không cho nghĩ ngợi suy tư, mở miệng liền nói, cũng chẳng trở lại giáp vòng từ đó. Giả sử Thiện Tài vào lầu các Di-lặc, còn giúp kiểm niệm. Phổ Nhãn vào diệu cảnh Phổ Hiền cũng nhờ oai thần. Thế thì dù được thủ đoạn khéo léo, bốn thông năm đạt. Một chỗ thấu suốt thì ngàn chỗ vạn chỗ đều sáng, một sáng thì ngàn sáng vạn sáng khắp chiếu. Hãy đến nhà, một câu như thế làm sao nói. Trước gió có con đường vượt Điều ngự, vỗ trống âu ca vui thái bình. Lại có tụng rằng:

Bổn thị sơn trung nhân

Vô năng duy thủ chuyết

Há vị hữu hư danh

Viễn đạt đan phụng thuyết.

(Vốn là người trong núi, không tài chỉ giữ vụng. Há gọi là hư danh. Xa đến cửa Đan phụng), giáng sắc ở Thiên ninh. Trúc Dư sao đêm hiện, sáng nay đích thân đến, một câu không nói năng riêng khác, kim sắc Đầu-đà từng tiết lộ.

Kiều Quý Phi thỉnh Sư thượng đường: Một câu toàn đề, ngàn sai đều biết. Một hoa nở hiện, vạn pháp đến kịp, qua lại không gián đoạn mà có nguồn, động tịnh không dời đổi mà thường tịch. Nơi nơi là Phật, đầu đầu là đạo. Nếu cũng tin sâu được kịp, lại chẳng nhờ sức của người. Dường như khoảng tráng sĩ co duỗi tay, toàn nêu cơ này. Hoặc động hoặc tịnh, hoặc ra, hoặc ở, trong thù thắng mà hiện thù thắng, trong kỳ

đặc mà hiện kỳ đặc. Lại không phải ngoài duyên, mà toàn nhờ đức lớn. Do đó nói: Trời người loài quần sinh, đều nhờ ân lực này. Nếu biết ân này, thì hành vi đều trăm ngàn biến hiện, thảy đều chẳng giả dối, đang lúc đó, một câu như thế làm sao nói. Rõ ràng khắp cõi không hồi hỗ, ngàn lớp trăm vòng chuyển ánh sáng.

Tổ sư hội Thượng đường. Tăng hỏi: Thiếu Lâm đầu tiên truyền trực chỉ, năm lá thơm tho, Thông Lãnh khác các dòng, ngàn đèn nối chiếu, môn đình tuy khác năm nhà Bát-nhã đồng về địa vị, thế nào là tông phái năm nhà?

Sư nói: Cao thấp so le không đều, rất rõ ràng không chấp trước.

Hỏi: Nếu chẳng nhờ hỏi sao thấu cội nguồn.

Sư nói: Xóa bỏ hết.

Lại nói: Đạp đổ tịnh bình không để lại kế sống, hai miệng không lưỡi, chính là tông ta. Thế nào là Tông Quy Ngưỡng.

Sư nói: Người thiên hạ nhảy không ra khỏi viên tướng.

Lại nói: Ba lần ăn gậy, giống như cây sào, cuối cùng lừa mù, Chánh nhãn trời người.

Thế nào là tông Lâm Tế.

Sư nói: Chỗ hỏi đáp của thầy trò không thưa hở.

Lại nói: Thôi đi hết đi, lò hương cổ miếu, cây khô sinh hoa, Tổ Phật tâm yếu.

Thế nào tông Tào Động?

Sư nói: Hai, hai chẳng thành đôi.

Lại nói: Đối cỏ bánh bột vốn tự thiên nhiên, một mũi nhọn xa không ba câu biện được. Thế nào là tông Vân Môn.

Sư nói: Lỗi lầm trước mặt.

Lại nói: Sắc không sáng tối gặp chỗ là sáng suốt, vô số cõi nước đầu đầu hiển bày.

Thế nào là tông Pháp Nhãn.

Sư nói: Điểm.

Lại nói: Tổ sư tâm ấn giống như cơ trâu sắt, đi thì ấn dừng, dừng thì ấn phá. Chỉ như nạp Tăng không lỗ mũi làm sao sinh ấn.

Sư nói: Liền là Xà-lê.

Lại nói: Lỗ mũi Tổ sư trong thiên hạ đều bị Hòa thượng xuyên lỗ, chưa biết Hòa thượng bị người nào xỏ mũi.

Sư nói: Chớ tốt Phật quả. Sư bèn nói: Trên đảnh ngàn Thánh có thể chứa sát hải, trong mạng mạch của nạp Tăng chẳng chịu chân cơ, lại thông một tuyến đường. Dùng Phật hiện Tổ, từ Tổ chứng Phật. Ấn

ấn không sai, cơ cơ viên chứng. Trên hội Linh sơn niêm hoa thị chúng, kiến lập Tông phong này. Kim Sắc Đầu-đà (Ca-diếp) từng kế thừa Diệu chỉ, cho đến Tây thiên hai mươi tám vị Tổ, cõi này sáu vị Tổ từ Tào Khê đến nay khoảng mấy trăm năm, các sát trông nhau, mỗi mỗi đều nắm hạt châu linh xà, người người đều ôm gai ở vách núi. Có chiếu có dụng, có quyền có thật, chấn hưng hướng thượng tông phong, truyền giữ Chánh pháp nhãn tạng. Lại phải trăm sông khác dòng cùng đổ về biển lớn, ngàn lớp trăm vòng không ngoài một nguồn. Do đó nói: Hai mươi tám vị tổ của Tây Vức cũng thế, sáu vị Tổ Trung Quốc cũng thế. các cõi trong thiên hạ trông nhau, các bậc lão túc cũng như thế. Sơn Tăng cũng thế. Thử nghĩ: Làm sao thương lượng, có đưa ra vụng về chăng? Đen trắng rõ ràng chăng? Sơn Tăng chẳng tiếc lông mày cùng các người chấm phá.

Bèn đưa gậy lên nói rằng: Có thấy chăng? Ba đời chư Phật, lịch đại Tổ sư. Lão Hòa thượng trong thiên hạ đều ở trên đầu gậy phóng ánh sáng lớn. Hiện quyền hiện thật hiện cảnh, cả năm vị quân thần, khai tam huyền tông yếu. Cơ cảnh theo nhau, tên nhọn chống nhau. Một chữ ba câu đồng nguồn. Viên tướng cảnh trí rất khác nhau. Nếu cũng ở đây mà hiểu rõ. Trên đầu trăm cỏ bỏ việc bình sinh, rễ cây cũng chẳng giữ lại. Nghe tiếng trong ngoài câu, chớ ở trong câu mà tìm. Nếu chưa được thế thì sơn Tăng chẳng tránh khỏi lôi thôi dài dòng. Đạt-ma chẳng đến Đông Độ, Nhị Tổ chẳng đến Tây thiên. Người người vách đứng ngàn nhận, mỗi mỗi thường quang hiện tiền. Sư gỏ gậy một cái mà xuống tòa.

Hội Liên Hoa, Sư thượng đường. Có vị Tăng hỏi: Trong tuyển Phật trường trong rừng hoa sen, chiếu diên khai lớn một lò hương, Linh sơn vạn cổ việc niêm hoa, ngày nay nhờ Sư nêu lên.

Sư nói: Chẳng phải người khổ tâm thì chẳng biết.

Lại nói: Như thế các pháp đã tùy các pháp mà trụ, rõ ràng lô ra cơ hoa sen trắng.

Sư nói: Tức nay gặp mặt đã trình nhau.

Lại nói: Trong biển Diệu Tánh làm mưa sương, trong trường Bồ- đề nổi gió mát.

Sư nói: Cũng rơi vào đầu thứ hai.

Lại nói: Học nhân chỉ như thế, còn ý Sư thì thế nào?

Sư nói: Đảnh môn ba ngàn, sau não tám trăm.

Sư bèn nói: Tỳ-bà-thi trở về trước ngàn hoa hiện điềm lành. Thiên trung thiên chánh địa, hoa Ưu-đàm biểu lộ cát tường, dù cho khắp cõi

chẳng từng cất chứa, toàn thân không hình ảnh, hiện hoa sen chúa, nhiễu quanh ngàn tòa hoa. Một chiếc lá một Thích-ca, một sợi tóc một Di-lặc. Vô số như thế, nhiều cõi như thế, nơi nơi như thế, niệm niệm như thế. Một một hạt bụi dấy lên cả đại địa toàn thu, một bông hoa nở cả thế giới khởi. Có thể gọi là trong thù thắng, lại thù thắng, trong kỳ đặc càng kỳ đặc cảm trước tháp từ đọng khí lành, bên động La-hán hiển chân dung, pháp hội nghiễm nhiên trời người khắp nơi tụ hội. Đến đó họp nói việc gì. Nói huyền nói diệu được chăng? Nói Phật nói Tổ được chăng? Cử cổ nêu kim được chăng? Hiển tác hiển dụng được chăng? Tất cả đều từ trước đến sau Đại Tông sư nêu ra. Tức nay chẳng bằng, chẳng động được. Chỉ trình một cái hiện thành công án, nếu cũng nêu được, người người tâm hoa bừng sáng, nơi nơi chiếu mười phương cõi, đang lúc ấy suy công Sư vốn một câu như thế làm sao nói, có hiểu rõ chăng? Vạn phương có khách về Minh Thánh. Nguyện thấy Hoàng hà trăm độ trong.

Kiều Quý Phi Nương Tử vì Pháp Chân Hòa thượng bệnh thỉnh Sư thượng đường nói: Ngọn Linh thứu đơn đề căn cơ hướng thượng, ngàn linh chẳng mưu tính mà hội họp. Thiếu thất mật truyền Chánh pháp nhãn, vạn tượng chẳng dung mà viên thông, khế ấn theo nhau, duyên vào nhân tướng. Thần công như trời đất che chở, Diệu trí như nhật nguyệt soi chiếu. Sa giới bằng, lược không có trước mặt, sau lưng. Có bậc Đại giải thoát, chứng đạo Đại giải thoát, mở cửa Đại giải thoát, bày việc Đại giải thoát. Người xưa nay hội họp bệnh chẳng được, dù cho dạy ngàn Thánh tìm chỗ khởi chẳng thấy. Chư Phật chúng sinh đều có bệnh ấy. Chư Phật nếu bệnh tức chẳng phải chúng sinh, chúng sinh nếu bệnh tức chẳng phải chư Phật. Thế nên vì chúng sinh bệnh nên thị hiện có tật này. Do đây người thành Vương xá, mọi người bẩm thọ ánh sáng trên đảnh mà đến hỏi thăm bệnh. Nhưng Đại sĩ tùy theo chỗ cầu mà hiện bày, khiến vách đứng ngàn nhận cho đến chúng sinh hết bệnh thì bậc Đại giải thoát cũng an. Sau khi an rồi thì có nhiều đàn-việt, làm Đại pháp thí, dựng Đại pháp tràng, diễn Đại pháp nghĩa, mưa Đại pháp vũ, mỗi mỗi bao trùm trùng trùng vô tận. Ngay lúc đó đúng thời đúng tiết một câu như thế làm sao nói hiểu rõ chăng. Mầm linh thêm khí đẹp, cỏ lành phát ánh tường quang, lại thành một kệ:

Thị bệnh Duy-ma thị bất bệnh

Vấn tật Văn-thù sơ bất lai

Kiến đại pháp tràng khải đại thí

Đốn linh Thiên nhãn nhất thời lai.

Bày bệnh Duy-ma vốn chẳng bệnh. Hỏi bệnh Văn-thù trước chẳng đến. Lập Đại pháp tràng mở Đại thí, khiến ngay ngàn mắt mở cùng lúc.

Cao Quý Phi lập hội thiên Phật. Sư thượng đường nói: Ngàn hoa hiện thụy ứng, vạn thiện chứa Linh đài (Phật tánh thanh tịnh), rộng mở cửa giải thoát, mở lớn kho vô giá, nêu cao Chánh pháp nhãn, biểu thị nhân ngàn Phật. Dù cho chấm dứt sự khống chế khắp các cõi. Rõ ràng không lấy bỏ, vượt lên trên thanh sắc, từ xưa đến nay. Có đủ Đại tín căn tu hạnh Bồ-tát, phát nguyện lực khó nghĩ bàn, mở thanh tịnh trang nghiêm, kiến lập đại Đạo tràng bày đủ thức ăn ngon, một hương một hoa một trà một quả, đồng pháp tánh, bằng Thái hư. Vô số thiên Phật phóng quang, Lý như Sự như mười phương khắp ứng. Do đó nói: Thợ giỏi không cần dây mực, gỗ tốt không có quanh co và bằng thẳng, vầng hồng sáng Thái hư, khắp cõi đều rực rỡ. Một hoa nở một Phật ra đời, một hạt bụi dấy lên một Đức Phật thành đạo. Chủ bạn giao xen, sum- la bày sáng, tập họp phước lộc không bờ bến, chúc đức sáng vô cương. Ngay lúc ấy một câu làm sao nói. Trong nhà ngàn ngọn đèn cùng chiếu sáng, bên trời vầng trăng báu càng trong sáng.

Đại vương nước vận thỉnh Sư thượng đường.

Tăng hỏi: Như thế nào là câu thứ nhất?

Sư nói: Há cho âm thanh, sắc tướng từ ông thấy.

Lại nói: Nửa đêm mây biếc bao điện xưa, bờ biển thiên trời sáng trên bờ biển vầng kim ô tung tóc.

Sư nói: Khuỷu tay người có bùa chú cùng xem.

Hỏi: Thế nào là câu thứ hai.

Sư nói: Chân kim phải vào lò mà đốt.

Lại nói: Cởi ngược ngựa sắt bay lên núi Tu-di, đạp quét sạch tiếng nước Tào Khê.

Sư nói: Đang ở giữa đường.

Hỏi: Như thế nào là câu thứ ba?

Sư nói: Ra vào thế gian muốn tìm người.

Lại nói: Trong cõi Diệu hỷ làm mưa sương, trên núi Vô minh nổi mây sấm.

Sư nói: Rõ ràng chỗ rủ tay, thích sinh quán tỉ mỉ.

Sư bèn nói: Đến lý tự điều hòa, hội thiên hoa hiện điềm lành. Không ở hay đều, mười phương liền trước mắt. Nếu là bậc Lợi căn thượng trí, nhất cử liền hiểu thừa đương. Đã có thể quét sạch các dòng, có thể vượt cổ trùm kim. Dùng trí như thế, dùng sức như thế, dùng tâm

như thế, dùng nguyện như thế, sáng đồng mặt trời rộng như Thái hư. Cho nên nói: Thí như hư không, thể phô các tướng mà chẳng chống với các tướng đó để phát huy. Lại nói: Nếu người muốn biết rõ, ba đời tất cả chư Phật, nên quán pháp giới tánh, tất cả đều duy tâm tạo. Bởi thanh tịnh bổn nguyên này, mà xa lìa đi, đến xa lìa âm thanh sắc tướng. Nếu lấy chánh kiến chân thật mà khế với tịch như như, tuy suốt mười hai giờ không nghĩ lường, không tạo tác, cho đến trong động tịnh, nói nín, mộng tỉnh, không gì chẳng phải là Bổn địa phong quang, bản lai diện mục, hiện các điềm lành, hiện các kỳ đặc, đều là từ vô lượng vô biên kiếp hải, huân tập chủng trí theo căn trí thanh tịnh vi diệu, như thế mà ứng hiện. Ngay lúc ấy thì thế nào? Trong sáng vô tướng thiên Phật hiện, một đạo Thanh hư nêu cổ kim.

Lại nói: Thích-ca lão tử trên hội Linh sơn nói Đại Bát-nhã, Xá- lợi-phất ở trước Phật hỏi Tu-bồ-đề rằng: Trong mộng nói sáu Ba-la- mật, cùng lúc thức là đồng hay khác. Tu-bồ-đề nói: Nghĩa này sâu kín tôi chẳng thể nói. Trong hội này có Di-lặc Đại sĩ là sẽ làm Phật có thể đến hỏi.

Di-lặc nói: Ai là Di-lặc, ai là Di-lặc.

Sư nói rằng: Có hiểu rõ chăng? Một câu đương cơ vạn duyên dứt hết, còn nghe một bài tụng nói pháp trong mộng, giác không khác diệu dụng ngoài cừ vĩ, thần thông chẳng thùy thị thùy danh tổng Di-lặc, tường quay khởi xứ hiện tâm châu. Ai là, tên ai đều Di-lặc, chỗ khởi sáng lành hiện tâm châu.

Bổn Nhiên cư sĩ thỉnh Sư thượng đường nói: Tấc tơ chẳng đeo cũng có luật sạch trọi ở đấy, chỗ muôn dặm không mây cũng có một khoảng trời xanh. Nếu lại chẳng bỏ hết chưa khỏi cũng lý do trọn vẹn, dù cho tất cả đều quét sạch, đã rơi quyển hội của Phật tổ. Đến chỗ này nêu lên như thế, hành trì như thế. Tuy nhiên như thế, từ trên đến có cái hiện thành công án, chẳng khởi hành trì. Người xưa nói: Ta có bệnh lớn đời không trị được. Sau đó, Tăng đem hỏi Tào Sơn không biết là bệnh gì.

Sơn nói: Họp chẳng được bệnh ấy.

Tăng hỏi: Không biết tất cả chúng sinh có bệnh này không?

Sư nói: Chúng sinh nếu bệnh tức chẳng phải chúng sinh.

Tăng hỏi: Chỉ như Hòa thượng có bệnh chăng?

Sơn nói: Chính tìm chỗ khởi chẳng được. Đại chúng, bệnh này chẳng phải đời trị được, cần phải bổn phận sự tác gia, dùng chày kim cương cùng người khác một tráp trên đảnh, chính tìm chỗ khởi chẳng

được vậy. Cho một lần uống dạy thẳng bệnh Tổ bệnh Phật là bệnh huyền diệu. Cảnh giới cơ duyên đều đại triệt đại ngộ, tự nhiên giải thoát. Chẳng trụ cơ giải thoát. Đến chỗ đó khống chế chẳng chịu dừng, kêu gọi chẳng quay đầu. Thánh xưa chẳng an bài, đến nay không nơi chốn, chỉ cái không nơi chốn ấy, sớm là nơi chốn. Phải ngay ở ngàn núi, vạn núi bên kia mà thừa đương đi thì tốt dễ dãi nắm một cơ nêu một cơ. Hết cả cùng ngươi nhổ đinh tháo chốt, mở nêm cởi trói, còn nói gì chỉ thẳng tâm người, lại tìm gì mà thấy tánh thành Phật. Đang lúc như thế thì làm sao, chẳng nhờ một chút sức sắt thép, làm nát hang ổ Phật tổ.

Ngày cúng giỗ Thiếu Bảo Trương Thừa Tướng thỉnh Sư thượng đường, Tăng hỏi: Duy-ma Đại sĩ đi từ đâu, ngàn xưa khiến người trông chẳng cùng Bất nhị pháp môn nay hỏi, đêm đến trăng sáng trên núi cao. Chỉ như Duy-ma im lặng, ý chỉ như thế nào.

Sư nói: Lấp đầy hư không.

Lại nói: Như thế thì rõ ràng không quay lưng, thấy thể bày toàn cơ.

Sư nói: Không chỗ ông cắm mỏ.

Lại nói: Khổ nổi trước ba mươi ba sau ba mươi ba.

Sư nói: Đó cũng là treo buộc bình trà.

Lại nói: Chỉ như Văn-thù nói: Ta ở tất cả chỗ không hề nói năng cùng người khác im lặng là đồng hay khác?

Sư nói: Rơi ở đầu thứ hai.

Lại nói: Khổ nổi chém đinh chặt sắt.

Sư nói: Đặt ngang kiếm Mạc da.

Lại nói: Chỉ như vô tận cư sĩ cùng Hòa thượng ngày xưa đạo khế hợp nhau.

Thử nghĩ: Là nay ở đâu?

Sư nói: Đã nói cho ông xong rồi.

Lại nói: Học nhân ngày nay có chút gặp lớn.

Sư nói: Ông đem cái gì để báo ân.

Lại nói: Vạn cổ trăng trên không trong đầm biếc.

Sư nói: Lời nói chẳng có gì quan trọng.

Sư nói: Đại chúng nắm kềm búa Phật tổ kéo lò rèn không chế tác gia, nấu đốt cổ kim, nghiệm chứng nạp Tăng. Chỉ dùng một cơ bảo kiếm Kim cương vương, Lâm Tế Tổ sư truyền cho Hoàng Bá, cơ yếu này của Mã tổ hướng vào phía Bắc sông lớn mà riêng chấn động Chánh tông. Một tiếng hét phân chủ khách, chiếu dụng cùng một lúc. Ngồi

dứt đầu lưỡi người thiên hạ, nước mây chảy đi bốn biển. Cho đến này con này cháu, truyền chánh kiến này, dùng căn cơ thật này. Nếu không phải người Đại giải thoát sao có thể chứng nghiệm rõ ràng. Nhớ xưa Vô Tận Đại cư sĩ lúc sinh bình lấy sự này làm nghiệp vụ, đi tham học với các Tông sư khắp trong hoàn hải. Đến dưới núi Đâu-suất mà gặp Lão nạp. Luận chưa hết câu trước đã được thoát thể toàn chân nói giải đạo lý đồng thời toát ra, bèn làm kệ rằng:

Cổ tịch chung đình thác bát hồi

Nham đầu nhất tạc ngữ như lôi.

(Trống chuông im ắng khất thực về, đầu non một gõ nói như sấm), quả nhiên chỉ được sống ba năm, chẳng phải gặp người khác thọ ký lại. Vàng ngọc khua vang, cọp múa rồng bay. Chẳng ngại đủ đại cơ được đại dụng. Lấy chánh ấn này mà trao cho Thiện tri thức khắp tùng lâm trong thiên hạ. Xưa Sơn Tăng ở Hồ bắc cùng y gặp nhau, điện cuốn sao bay. Một câu nói khế chứng, trong ngoài như một. Cư sĩ công phu viết trên tre lụa, để đức lại cho dân sinh, kẻ hậu ngày nay buông tay bên nào mà làm hay ngưng.

Thử nói: Cư sĩ Vô Tận đi về đâu. Lại hiểu rõ chăng. Đại thiên sa giới cõi chư Phật, hiện vô số thắng thân.

Lại nói: Đức thịnh ở dân sinh, bốn phương cùng khâm ngưỡng. Ba giáo Đại tông sư, đầu cân có thù lượng, bảy mươi chín tuổi, Phật đồng một năm che, sương gió ngày ấy nói tiêu hoại. Một tiếng cất lên như sấm vang, vì sao trược chợt rới xuống màng mây. Kỳ lân chế đứt khóa Huỳnh kim, một bước nhảy thẳng lên Phạm thiên, ngàn thu vạn năm tưởng còn sót lại.

Sư thượng đường, một hai ba bốn năm sáu bảy. Sáng mồng 01 tháng này. Đêm qua lửa lớn về dòng Tây, gió vàng động đất tiếng đàn sáo. Tiếng đàn sáo mở lớn cửa viên thông. Liền xin cắt đứt mà vào. Có hiểu rõ chăng. Niệm dứt là tỏa chiết phiền não đầu mối vô tâm là cung thủy tinh.

Đầu tháng Sư thượng đường nói: Xưa nay không hình đoạn, sao lại có môi mỏ. Trái lại rộng xưng dương, thay các đạo lý khác.

Thử nghĩ: Nó là ai tham?

Sư thượng đường nói: Trăng sinh một nhà sinh trắng, trăng sinh hai thứ linh dị, trăng sinh ba vạn trở lại ngu si, cách ngoại không dấu vết, trước gió cưỡng chỉ nam, khắp nơi không quay lưng, mỗi mỗi dứt rèm sáo. Viêm hoa trái lại sinh cơ gió, khiến người cười mãi lão Cù-đàm.

Lý Điển Ngự cúng trai hằng năm. Sư thượng đường nói: Đại

chúng, Như Lai tâm Niết-bàn, Bồ-tát Đại giải thoát, Chánh pháp nhãn của Tổ sư, chày kim cương của nạp tử. Có chiếu có dụng có quyền có thật, có thả có bắt, có giết có làm sống. Ở chỗ hướng thượng then chốt là cái người đến trong đó mà tự tại, hướng vào trong đó mà niêm đề, trọn chưa thể sữa chữa lại toàn bộ. Nếu cũng sữa chữa toàn bộ thì biến đất đai thành vàng ròng, khuấy sông dài thành sữa, biến rơm thành lúa, đổi chết yểu thành sống thọ, chẳng bị chia bên ngoài. Vì sao thế, vì đề cương tông hướng thượng, dùng lỗ mũi tác gia, trả đầu năm vào sáng nay, dùng năm tốt vào ngày này. Đang lúc như thế thì làm sao? Vạn người trong bụi cấm cao cây nêu, trên gấm thêu hoa chuyển sắc sáng.

Mùa đông, ngày mồng một, Sư thượng đường nói: Ngày ngày qua mau như tên bay, sáng sáng chiều chiều chuyển sông biển. Đó là tin tức tốt của nhân gian. Cố sức hét lại phải chú ý, để khỏi khiến đầu bạc.

Trịnh Thái Sư thỉnh Sư thượng đường có một vị Tăng hỏi: Vạn cơ thôi nghĩ lúc đó thế nào?

Sư nói: Quét sạch đảnh Tỳ-lô.

Lại nói: Có thể nói trước gió một câu vượt cả Điều ngự, định hỏi thế nào trải kiếp mê.

Sư nói: Chỉ được vòng tay khen ngợi.

Sư bèn nói: Linh quang chưa báo điềm, muôn thứ bao trùm Thái hư, một hơi đã bày, hoa nở thế giới bừng dậy. Chư Phật quá khứ hiện tại vị lai đều đồng ở trong đó mà ra, hoặc trời hoặc người hoặc quần sinh, đều từ trong ấy tuôn ra. Vì một chỗ sáng thì trăm chỗ ngàn chỗ rực sáng, một cơ chuyển thì trăm cơ vạn cơ rõ ràng. Do đó nói: Tịnh pháp giới thân vốn không nổi chìm, Đại Bi Nguyện Lực hiện bày thọ sinh, song Bi này, Nguyện này, Lực này, nếu là linh căn vốn có sẵn, đủ siêu thoát chủng trí thì lúc mới hạ sinh đã làm tiếng sư tử rống, đã đủ Đại thần thông. Đến như hoặc đi hoặc đứng hoặc ngồi hoặc nằm hoặc buông bỏ hoặc nắm giữ đều ở trên đỉnh đầu các Thánh mà dọc ngang chữ thập. Cho đến hưởng phước hưởng thọ, hưởng giàu sang nhiều con cháu, đều nhờ cừ mong oai lực. Đang lúc đó một câu như thế làm sao nói. Khí lành từng lớp rõ rệt, mỗi mỗi vọt sen vàng. Lại nói tụng rằng:

Oai âm dĩ tiền linh miêu tú

Đáo kim quang thái chuyển tân tiên

Vạn bôn phân phân phong cảnh lệ

Thọ sơn cao đáo đại thung niên.

(Oai âm về trước mầm linh đẹp,

Đến nay quang thái chuyển tươi mới.

Vạn cỏ thơm tho phong cảnh đẹp.

Núi thọ cao đến đại thung niên).

Đại Nội Khánh Quốc phu nhân thỉnh, Sư thượng đường, có một vị Tăng hỏi: Trong kiếp không lại có Phật pháp chăng?

Sư nói: Lấp đầy hư không.

Tăng nói: Không biết Học nhân hướng chỗ nào mà an thân lập mạng.

Sư nói: Sai lầm rồi.

Tăng nói: Hòa thượng gọi cái gì là hư không.

Sư nói: Xà-lê hỏi từ đâu đến.

Sư nói: Ba đời đoạn phàm Thánh dứt, mười thân viên xứ sát trần không.

Sư nói: Khốn nổi ông đạp chẳng được.

Sư bèn nói: Nơi nơi chân không trở lại, trần trần ông có gương giác vạn tượng lấy không thấy mà thấy, vạn pháp lấy chẳng nghe mà nghe. Chẳng thấy mà thấy, cái thấy lấp đầy hư không, chẳng nghe mà nghe, cái nghe bao hàm vạn hữu. Lìa hết thấy chẳng thấy nghe chẳng nghe. Riêng có việc kỳ đặc phải là cái cơ Đại giải thoát có dụng Đại giải thoát. Sau mới mới rơi vào chỗ toàn chân, đâu phải chẳng thấy.

Tăng hỏi Vân Môn: Như thế nào là Trần trần Tam-muội.

Vân Môn nói: Cơm trong bát, nước trong thùng.

Tăng lại hỏi: Như thế nào là chỗ chư Phật xuất thân.

Môn nói: Đông Sơn nước chảy lên, đồng một thời tiết. Chỗ phác thật chính là chỗ phác thật, đỉnh cao nguy hiểm chính là đỉnh cao nguy hiểm. Đang lúc ấy thì thế nào, đem cái gì đề trì, đem mắt nào mà phân biệt. Lại hiểu rõ chăng. Thử ngọc thì phải vào lửa, tìm châu chớ có lìa bùn. Lại tụng rằng:

Thử tâm hàm pháp giới

Minh khiết bổn lai nhân

Thiên tường như vụ tập

Vạn thiện như vân trăn.

(Tâm này trùm pháp giới,

Minh khiết người xưa nay.

Ngàn lành như sương tụ,

Vạn thiện như mây đến.)

Ngày sinh Đại Bi, Vận Quốc Đại vương thỉnh Sư thượng đường, Tăng hỏi: Nghe tiếng ngộ đạo, thấy sắc minh tâm, tất cả đại địa là sắc, cái gì là tâm?

Sư nói: Quán Thế Âm Bồ-tát đến.

Lại nói: Có thể nói mò trăng đáy nước, chơi hoa thơm đầy áo.

Sư nói: Thế nào là bánh bò?

Thưa: Chỉ như Vân Môn nói gì? Có ý chỉ gì?

Sư nói: Nặng dẫn nặng lui, nhẹ dẫn nhẹ lui.

Lại nói: Cuối cùng thủy triều từ biển xanh đi, rốt ráo mây tự tìm núi về.

Sư nói: Cũng phải trên đảnh môn mà đủ mắt Quán Âm mới được.

Sư bèn nói: Ngày này năm đó Đại Bi sinh, ngàn tay trang nghiêm ngàn mắt sáng. Thế xuất thế gian việc thù thắng. Thần thông thảy đều viên thành. Như thế mà bước từng bước lên bậc thềm Phật. Đến đâu (vì sao đến), mà nơi nơi hiện thân hiện độ. Ở sáu căn được thân viên thông, ở giải thoát được Phổ môn trí. Do đó không cõi nào chẳng hiện, không chỗ nào chẳng chân, hoặc vì Bảo Công mười hai mặt, hoặc làm Đạt-ma truyền tâm ấn, hoặc đến Tứ châu vận thần thông, hoặc đến Hương sơn phát diệu thân, châu toàn qua lại. Hoặc chứng ba chân thật được hai thù thắng, bốn Bất tư nghì, bốn vô úy, ba mươi hai ứng. Đến Ta-bà thế giới có đại duyên khác, mà nói không nói vô cùng, diệu chú hiện vô thân. Bảo Vương diệu thân tùy loại bày Bi, ứng cơ phó cảm. Cầu nhiêu ích thì được nhiêu ích ứng, cầu nam nữ thì được nam nữ ứng, cầu như ý thì được như ý ứng. Đây cũng là sức phương tiện của Quán Thế Âm. Dám hỏi đại chúng: Thế nào là Quán Thế Âm chỗ xác đáng không thấy một pháp tức Như Lai, mới được gọi là Quán tự tại.

Ngày mồng một tháng mười, Sư thượng đường nói: Vô biên sát hải rộng lớn đồng Thái hư, đêm qua thu hết ngày nay Đông mới bắt đầu. Từng không biến đổi, há có thân sơ, ngay đây dứt hết. Tô lỗ, tô lỗ.

Sư thượng đường nói: Ta ta ta lớn lớn lớn. Trên đảnh ngàn Thánh là lều bồng, chẳng phải tâm chẳng phải vật, một miệng nuốt hết ba đời Phật. Phù Tràng Vương, Hương Thủy Hải, dở lên ném đi phương ngoài sạch làu làu, sáng rực rỡ, vạn tượng sum-la không may chỗ nứt, bình đẳng tự nhiên đằng lên lồng lộng, đói thì ăn cơm, mệt thì ngủ.

Tiết lệnh đại lễ, Sư thượng đường, bảy ngày trở lại, đều về tận gốc, mặt trời mọc, nhìn thấy tâm trời đất, mở triệt để trùng huyền, bày chánh nhãn rõ ràng, dù cho được vạn quốc cùng mừng, bốn biển cùng vui, phước nhóm một người nối tiếp ngôi vị vô cực. Có cái kỳ đặc đúng thời đúng nhân duyên, nêu giống đại chúng, lại có hiểu rõ chăng. Hoàng đế sắc lệnh đại xá cho thiên hạ.

Kim thượng Hoàng đế khi ở Phiên Để thỉnh Sư thượng đường Tăng hỏi: Một mặt trăng trên trời ảnh trùm khắp mặt nước, một Đức Phật ra đời đều ngồi trên một hoa sen. Chỉ như khi Phật chưa ra đời thì như thế nào?

Sư nói: Gió thổi vèo vèo.

Hỏi: Thế nào là sương sa rồng ngâm, gió thổi cọp rống?

Sư nói: Cũng so sánh một chút.

Hỏi: Sau Phật ra đời thì thế nào?

Sư nói: Khắp cõi chẳng từng chứa?

Lại nói: Chỉ giữ tâm địa không các điều ác, thì trong rừng đao kiếm cũng lập thân.

Sư nói: Thân tâm sắt đá báo ân nước.

Lại nói: Xưa nay không có đường khác, người đạt đường cộng đồng.

Sư nói: Phải được mọi người cùng chiêm ngưỡng khen ngợi.

Sư bèn nói: Tâm kim cương chân, cõi Hoa tạng rộng. Một Phật ra đời ngàn cõi ủng hộ, một đóa hoa nở thì vạn hoa đều vây quanh. Hiện nhân thù thắng, làm việc kỳ đặc, có thể giữ yên nhà nước, có thể nhập Thánh siêu phàm. Chỉ nhờ thần thông bất tư nghì, tác dụng vi diệu khó nghĩ. Xe không đi ngang, lý không dứt vạy. Há chẳng thấy: Ngày xưa vua Ba-tư-nặc hỏi Thích-ca lão tử, trong Thánh Nghĩa Đế, có Thế Tục Đế chăng? Nếu nói có trí thì chẳng đúng một, nếu nói nó không trí thì chẳng đúng hai, nghĩa một hai việc ấy thế nào? Thích-ca lão tử nói: Này Đại vương! Ngài ở thời Phật Long Quang Vương từng hỏi nghĩa này. Ta nay không nói, Ngài cũng không nghe, không nói không nghe là Chân Nghĩa Thánh Đế. Đó gọi là một lý hai nghĩa. Nghĩa một, hai việc ấy như thế. Ông già Thích-ca trên đảnh phóng quang, dưới tay đeo bùa, ở trong trăm ngàn vạn ức cảnh giới mà đề khởi một cách rõ ràng. Các người chứng cứ được chăng. Nếu chứng cứ được thì xét đầu được sắc, nếu chứng cứ không được, thì lại nghe xử phân. Đang lúc như thế thì làm sao? Buông bỏ một tuyến đường, gặp chỗ hiện thần thông.

Lại nêu: Ngày xưa có một vị vua qua Tây thiên gặp Tổ sư, gặp rồi bèn thỉnh Tổ sư nói pháp.

Tổ sư nói: Đại vương khi đến thì Đạo tốt đã cách xa Như Lai.

Sư nói: Phật pháp tức là Thế pháp, Thế pháp tức là Phật pháp, lấy chân đạo mà làm, gió thổi cỏ rạp, Sơn Tăng có bài tụng ngắn: Rất giản dị, rất tôn quý. Đi về lại ở trên đầu ngàn Thánh, thí xuất thế gian bất tư nghì, nháy mắt viên thành tám vạn môn một bước thẳng vào Như

Lai địa.

Tân Vương thỉnh Sư thượng đường, có vị Tăng hỏi: Phổ quang điện sáng ở nhân gian, phàm Thánh giao nhau dứt qua lại, nếu từ một hạt bụi mà thấy được, chỗ kính Từ Nhan chiếu sáng. Ngay lúc đó thì thế nào, Tỳ-lô-giá-na ở đâu?

Sư nói: Ở trên đầu ông.

Hỏi: Sao học nhân gõ chẳng được.

Sư nói: Chỉ vì ông không phải là đầu đồng trán sắt.

Lại nói: Đại Tiểu Thiên Ninh Hòa thượng trong ngữ mạch mà chuyển.

Sư nói: Đại Tiểu Thiền khách theo chân người mà chạy.

Lại nói: Nên biết đồng đường chứ không phải đồng vết xe.

Sư nói: Cũng chẳng phải cái đạo lý ấy.

Trời cùng mây trắng sáng, nước và trăng sáng trôi.

Sư nói: Tôm nhảy không ra khỏi đấu. Rằng: Ngày xưa ngài Triệu Châu ở trong tượng thất, thị giả báo rằng: Đại vương đến.

Châu nói: Đại vương vạn phúc. Lý này như thế nào?

Sư nói: Mắt kim cương trên đỉnh đầu phóng ánh sáng.

Lại nói: Tuy vạch cỏ tìm người, khốn nổi lôi thôi dài dòng.

Sư nói: Chớ chê Triệu Châu.

Lại nói: Bỗng nhiên Tân Quốc Đại vương hôm nay đích thân đến, như thế nào?

Sư nói: Mở ra chữ bát nói pháp xong. Sư bèn nói: Đại chúng, dùng Phật thấy Phật không thấy cái khác, dùng pháp nói pháp không nói cái khác. Phật pháp nghe thấy đều hiện rõ ràng ngay đây toàn siêu việt. Minh bạch một phen chẳng Phật chẳng pháp chẳng thấy chẳng nói, chẳng có chẳng không, chẳng khác chẳng như. Rộng như Thái hư, sáng như mặt trời. Do đó ba đời Như Lai ở đây mà hiện sinh. Ở đây mà tu hành, ở đây mà ngộ đạo, ở đây mà thành Phật toàn chẳng do gì khác, riêng nương sức lớn. Tức như nay trên đầu ngàn Thánh phóng ra. Chẳng dùng mắt thấy chẳng dùng tai nghe chẳng dùng miệng nói chẳng dùng tâm biết. Chính lúc ấy cần phải là người đó mới được. Do đó nói: Đại nhân đủ Đại kiến, Đại trí được Đại dụng. Nêu một nói ba, bảo xưa thì biết nay. Chính lúc ấy, chẳng dính Di Duyên một câu như thế làm sao nói, có rõ ràng chăng? Sở trạch mở sáng năm trăm năm, Bàn Đào kéo dài một ngàn năm. Lại có tụng rằng:

Nhất trần tài cử nhất sát hiện Nhất hoa khai thời nhất Phật sinh

Khắc chứng kim cang đắc trường thọ

Lục căn trú dạ phóng quang minh.

(Một trần vừa cất một sát hiện,

Một hoa mới nở một Phật sinh,

Ắt chứng kim cương được trường thọ,

Sáu căn ngày đêm phóng ánh sáng.)

Tế Vương thỉnh Sư thượng đường nói: Đem vô lậu căn làm việc kỳ đặc, dùng trí giải thoát trồng duyên kim cương. Chẳng ở chỗ khác mà hiện thân, luôn ở đảnh môn mà riêng bày. Chẳng tâm chẳng Phật chẳng khác chẳng như. Rãnh rang cầm một cọng cỏ làm thân vàng trượng sáu. Rãnh rang nói một câu có thể đáng kiếm báu kim cương người người đều vâng theo dụng này, mỗi mỗi đều nương tâm này, nếu hay tự soi xét lấy mình chính là Tỳ-lô Chánh thể. Há chẳng thấy vua Ba-tư-nặc hỏi ông già Thích-ca rằng: Con xưa chưa được Phật dạy, thấy Ca-chiên- diên đều nói thân này chết rồi thì dứt mất hết, con tuy gặp Phật tâm vẫn hồ nghi. Thân này niệm niệm dời đổi, chẳng biết có cái chẳng đổi dời. Do đó Thích-ca Thế Tôn bảo vua Ba-tư-nặc rằng: Ngài tuy biết cái dời đổi chẳng dừng lại biết trong thân này có cái chẳng dời đổi chăng? Vua chắp tay bạch Phật rằng: Con thật chẳng biết. Phật nói: “Này Đại vương! Ngài mấy tuổi thì thấy nước sông Hằng”. Vua nói: “Con thấy lúc ba tuổi.” Phật nói: “Như nay thì thế nào?” Vua nói: “Nay con đã sáu mươi hai tuổi mà cùng cái thấy lúc ba tuổi không khác.” Phật nói: Đại vương! Mặt Ngài tuy nhăn, nhăn là biến đổi, mà cái thấy này tinh tánh chưa từng biến đổi. Biến đổi là có diệt mất, không biến đổi là nguyên không sinh diệt. Ông già Thích-ca hướng trên đầu ngàn Thánh, đầu núi vạn nhận mà chỉ ra tánh kim cương, chẳng dời chẳng đổi trạm tịch ngưng nhiên, rõ ràng hiển bày. Do đó vua Ba-tư-nặc biết rõ bổn tâm. Dám hỏi đại chúng chỉ như nay tất cả người đều thấy Sơn Tăng lên pháp tòa. Thử nghĩ: Cái thấy này từ đâu mà được, cùng Oai Âm trở về trước, bên kia bờ của kiếp không là đồng hay khác. Nếu thấy được không khác thì thấy hiện tiền. Ngay lúc ấy một câu như thế làm sao mà nói. Thấy mặt đánh mở kho vô tận, khắp nơi phóng ra dạ minh châu. Lại nói Tế Quốc Đại vương đủ Đại căn khí, có chủng tánh Thượng thừa sinh ra làm con vua, thân tột cùng vinh hoa phú quý. Chẳng quên lời chư Phật giao phó, biết có nhân duyên lớn này thùy thần giáo điển biết sâu nhân quả. Phàm chỗ thi hành đều là tâm nguyện rỗng chiếu. Do đây mà làm nhân duyên lành, bảo vệ được định, giàu sang lâu dài, phước lộc tràn đầy, có phước tu phước như biển lớn thâu nạp nước các sông, chỉ cho người có

lợi căn chủng trí đủ tác dụng như thế. Chỉ đây liền là Phổ quang điện, thân vô tướng là Lô-xá-na. Vạn hạnh nhân, hoa viên quả hải, nguồn phước lớn rót tràn sông trời.

❧

Viên Ngộ Thiền Sư Ngữ Lục - Quyển 6

VIÊN NGỘ THIỀN SƯ NGỮ LỤC

QUYỂN 6

THƯỢNG ĐƯỜNG 6

Vương Quý Phi thỉnh. Sư thượng đường, Tăng hỏi: Như trời khắp che luôn thấy mặt trời, mặt trăng chiếu sáng giống như đất vạn cổ khắp nâng núi sông bền chắc. Đang lúc như thế nhờ ân sức ai?

Sư nói: Một đóa hoa xuân trong ngàn bụi hoa.

Lại nói: Có thể nói là già quê đã biết sức Nghiêu Thuấn, ca dao ngày nay vui thăng bình.

Sư nói: Cũng cần biết ân này mới được.

Lại nói: Người nào chẳng chiêm ngưỡng?

Sư nói: Mau lễ ba lạy.

Sư bèn nói: Đột xuất khó biện. Chỉ chớp mắt, nhanh như điện chớp mà đưa ra giữ, nạp Tăng không chỗ khế ngộ, buông bỏ một tuyến đường, chuyển thấy sai lầm, chẳng rơi vào thềm bậc, chỉ là lời nói đầu môi, đến chỗ đó thì như thế nào, xe chẳng đẩy ngang, chôn chẳng cong dứt. Ngàn hoa hiện tướng, vạn cổ một mùa xuân. Nơi nơi hiển kỳ đặc, các nơi rõ ràng thù thắng. Chớ phải là đầu năm mới Phật pháp chăng. Quả thật đẩy cho người khác không được, phải là hướng thượng đưa ra giữ chăng? Quả thật nghị luận nó chẳng ra, chớ phải là ứng cơ cảnh tạm thời so với lúc này chăng. Chưa khỏi lôi thôi dài dòng. Có phải là một nét xóa hết vách đứng ngàn nhận chăng? Cần phải nhìn không mà nói. Gọi đó là pháp tùy pháp hành, pháp tràng tùy chỗ mà kiến lập, gặp người kỳ lạ thì nêu ra, gặp cơ kỳ lạ thì đưa ra giữ, vả lại một người chiếu sáng thì vạn kiếp mở mang. Chín hữu đều kính ngưỡng oai quang, một lời nói một câu chỉ bày cơ cảnh. Một nổi một chìm một xô, một đẩy đều là từ sự đại giải thoát phả ra. Thử nói rốt ráo nương vào cái gì liền được kỳ đặc ấy. Nếu biết có đi thì chẳng nhờ hình ngôn (lời nói và hình chất). Nếu chưa như thế thì lộ tin tức đi. Tịnh trí trang nghiêm nhóm công đức, chúc cho đỉnh núi tùng vạn năm. Lại có tụng rằng:

Đại đạo hư huyền thiên địa tiên

Côn trùng thảo mộc tất đào diên

Thần công dĩ cực tam thiên giới

Duệ toán nhưng qua ức vạn niên.

(Đại đạo hư huyền trời đất trước,

Côn trùng cây cỏ đều ung đúc,

Thần công đã rốt ba ngàn cõi,

Sáng suốt vẫn qua ức vạn năm.)

Các Đạo hữu xuống tóc cho Lý Đạo Sơn. Sư thượng đường nói rằng: Có con mắt trí tuệ (đảnh môn chánh nhãn kim cương) mới biện Đại cơ, gã giết người chẳng nháy mắt, lập tức thành Phật mới sáng đại dụng, cho dù như thế cũng chỉ là nơi ủ ta chúng dựng pháp tràng lập thú hướng Tông chỉ. Vả lại, có việc hướng thượng không. Nếu biết có thì hãy hướng thượng đi. Giả sử hết cả càn khôn đại địa cỏ cây tòng lâm mỗi mỗi đều hiện trăm ngàn ức thân Thích-ca, một nắm cũng không tiêu. Đến như dùng biện luận trôi chảy, căn cơ như núi hiểm, hết cả bốn Thánh sáu phàm, một lúc bằng phẳng sáng sủa, để được tương lai, một cái xô chẳng tiêu. Lại nói: Cứ vào cái gì lại như thế. Đó gọi là Đại nhân có Đại kiến, Đại trí được Đại dụng, hướng vào hang vô minh mà phả ra vô lượng tia sáng báu, hướng vào cảnh giới chúng sinh mà làm việc không thể nghĩ bàn. Giống như Đơn Hà vừa mới nêu ra liền biết cứu cánh, lại chẳng liên can đến đầu môi liền chẳng rơi vào lời giảng mới giống hơn người khác một cái đầu cao. Lại là hiểu biết nhiều. Chỉ như khi chưa cắt cỏ thì ở chỗ nào? Người quá lượng có việc quá lượng chỉ như đương cơ một câu như thế làm sao nói, mấy tiếng khánh là ngoài thị phi, có một nhàn nhân trong trời đất. Lại có tụng rằng: Đơn Hà cắt cỏ thiêu Phật gỗ, cung khiến bỏ duyên thổi lông tơ, làm kinh sợ địch thủ hơn sư tử thật một lưỡi câu móc được mười hai con ba ba.

Tri Tỉnh Thái Úy thỉnh. Sư thượng đường nói: Một câu rõ ràng hiển sáng, khắp cõi đã dứt khống chế, chẳng từ trong tâm tủy của chư Phật tuôn ra, cũng chẳng phải lúc càn khôn chưa lập. Chỉ như nay lẫm liệt hiểm nguy lắng trong dứt chiếu. Nếu là đủ mắt siêu phương có cơ cách ngoại, chưa bày câu văn về trước, đã khám phá rất nhiều và kịp bày ngôn cú, lập hình cơ cảnh hỏi đáp làm kia đây, dù cho ngàn lớp trăm vòng, trăm vòng ngàn lớp, và cơ trung, hạ, đồng thời thâu nhặt ở trong đó. Còn có ngay chỗ mà chứng minh thẳng giải thoát chăng? Thử nêu ra cái tin tức ấy xem. Như trước Phật Oai Âm Vương tươi sáng. Thẳng đến như nay sạch làu làu. Lại có tụng rằng:

Pháp giới quảng bao hàm

Khai số Ưu-bát-đàm

Phổ huân Bát-nhã lực

Vạn thiện tự trang nghiêm.

(Pháp giới rộng bao hàm,

Mở bày Ưu-bát-đàm,

Khắp huân sức Bát-nhã,

Vạn thiện tự trang nghiêm.)

Nơi đại nội quý phi thỉnh Sư thượng đường nói: Một câu nói ra trên đảnh môn ngàn Thánh, một diệu cơ phát ra ở vô tận kho báu. Chỗ không nương cậy đạp dứt mánh khóe. Chẳng sắc chẳng tâm chẳng như chẳng khác, hết cả hư không cùng khắp pháp giới đều lo là cái Đại giải thoát môn. Các ông ở trong chỗ mênh mông đất mà ra vào. Lại biết lạnh sởn sốc chăng nếu ở dưới chân một niệm chẳng sinh thì toàn thể hiển bày, thì sạch làu làu tươi sáng. Cần đi thì đi cần trụ thì trụ, cần dùng liền dùng, cần nghỉ liền nghỉ. Chẳng chỉ đầu thứ hai, chẳng rơi vào kiến thứ hai. Đến chỗ ấy thì nêu kim nói cổ, ngưng nhiên tịch chiếu. Nếu đi thì thấu suốt sinh tử là việc rất nhàn. Có thể dùng vô lậu căn lực mà lập pháp tràng dựng Tông chỉ. Áo trùm tất cả quần linh hết cả đời vị lai vô cùng tận. Chính lúc ấy thì nói nhờ ân lực ai. Có hiểu rõ chăng? Đầu núi năm uẩn Phật vô tướng, phóng quang động đất khắp châu sa. Tụng rằng:

Nhất tâm vô trụ trước

Biến giới pháp vương gia

Sùng thành vô lậu phước

Đoan tọa bảo liên hoa.

(Một tâm không dính mắc,

Khắp pháp giới vương gia

Kính thành phước vô lậu,

Ngồi nghiêm hoa sen báu.)

Cư sĩ Thản Nhiên cúng dường trai Tăng Sa-di Cống. Sư thượng đường, Tăng hỏi khi Đạt-ma chưa truyền ấn tâm, Thích-ca chưa cởi hạt châu trên búi tóc. Có người nếu hỏi ý của Tổ sư từ phương Tây đến, có ý của Tổ sư từ phương Tây đến chăng?

Sư nói: Sư tử đá trước sân.

Lại nói: Nếu thế thì trải kiếp Thản nhiên không sắc khác, gọi là tâm ấn sớm hư ngôn.

Sư nói một điểm cùng vào chẳng được.

Lại nói: Khổ nổi cổ kim cũng không rơi, luôn rõ ràng ở trước mắt.

Sư nói: Ông thử nêu trước mắt xem.

Lại nói: Một điểm cũng không lừa mắt Hòa thượng được.

Sư nói: Khổ nỗi đại chúng thế nào.

Sư nói: Cất bước vượt Đông Thắng thân, lui thân vào Tây-cù-da. Quay đầu nhìn Bắc-uất-đơn, nắm tay chạm Nam Diêm-phù. Hãy nhìn trong đất Tịnh, là Phật tự tâm dùng Chánh nhãn xem lại, giống như là Ma-chỉ khúc mạt, phải biết bốn góc trên dưới vô biên hương thủy hải, bất khả thuyết phù tràng vương sát, nghiền nát thành vi trần, trong mỗi mỗi vi trần hiện vô biên thân, nói vô lượng pháp. Cũng chỉ là thuận cơ ứng giáo. Xem khổng hung trước khế (cổ rồng gái chốt), huống gì đưa kềm búa hướng thượng dùng lò rèn tác gia liền là khắp cõi Đức Sơn có gậy mà không chỗ hạ thủ, khắp cõi Lâm Tế có hét mà không chỗ mở miệng. Khắp cõi Kim sắc Đầu-đà (Ca-diếp) có định lực mà không chỗ dụng thân. Chính lúc ấy bỗng nhiên có cái thừa đương được, thú hướng được, hành lý được lại nói gì chỗ trước cư. Sơn Tăng có cái chỗ chấp dính định đợi nói ra, lại sợ thành lộ bố (lộ bày?), định chẳng nói lại sợ cô phụ đương cơ. Nói cùng chẳng nói hãy nêu ra, cuối cùng một câu nói ra mà hiểu đi. Dưới tòng cao sáng trong cửa, điện ngọc lầu châu chưa là đối. Che đấp mông đầu vạn việc hết. Lúc này Sơn Tăng đều chẳng hiểu. Lại hiểu rõ chăng? Thiên thai hoa đảnh (đảnh hoa) đẹp, Nam Nhạc thạch kiều cao (cây đá). Đêm qua ma bàn sinh tám sừng, sợ đem lộ trụ cười hy hy. Dẫn được trước cửa sư tử đá, nghiêng duyên la bích lên Thiên thai.

Sư từ bỏ chức vụ trụ trì thượng đường nói: Kiến lập ngôi nhà lớn chẳng phải một cây mà được, cứu sông lớn chẳng phải sức một người, huống là khoảng không tuyệt dấu vết, đại đạo thể rộng lớn. Hiểu rõ là do người, chấm dứt là ở mình. Hoặc ra làm quan hoặc ở ẩn, hoặc nói, hoặc im, hang cọp cung ma, cõi uế cõi Tịnh, núi rừng thành thị trong bụi gai gốc, cho dù mỗi hành vi có cơ xuất thân, nơi nơi có cái thấy vượt tình, không thể chẳng thể, nắm định Phật tổ chẳng thể dòm, buông bỏ cùng sống cùng chết. Thử nghĩ: Buông bỏ là người tốt hay giữ vững là người tốt. Có hiểu rõ chăng? Khoát áo tơi đứng nghiêng ngoài ngàn núi, dẫn nước thiêu sơ trước năm lão. Uyển thân đem ép túng tâm niên. Lười chìm trần lao ở lâu trong thế gian, nương lá bùa làm gậy hộ thân, gượng dìu bệnh suy yếu tạm về núi.

Sư trụ ở Kim sơn, Long du ngữ lục. Sư ở Cao Bưu Càn Minh nhận

sắc vua, cầm sắc dạy chúng rằng: Thấy chăng? Khi đưa ra chiếu sáng mười ngày, chỗ nêu ngàn cõi rạng rỡ. Cửu trùng từ trời gắng xuống, trong tay Tể phụ đích thần giao phó. Lại chẳng dám che phủ. Thỉnh Tăng Chánh nhất vì nói. Kế sư cầm sớ nói rằng: Bảo Sát đầu sợi lông ngoài thành oai quyền. Có cuốn có mở có chiếu có dụng, chữ chữ châu hồi ngọc chuyển, mỗi mỗi gió thổi cỏ rạp. Tuy câu văn lại xim làm mới lại đề đưa ra.

Sư chỉ pháp tòa nói rằng: Cây gậy đem theo mình gặp trường thì múa giỡn, Tu-di Đăng Vương chỉ nay thấy, trước mắt càng chẳng cần đảnh lễ. Có tin được kịp chăng? Ngàn Thánh không truyền bí quyết vi diệu, đỉnh núi cao Diệu phong có người đi.

Sư thượng đường nói: Chánh lệnh ban hành mười phương đồng ứng, hiến hoa mượn nước toàn nhờ người ngoài. Lại có người cùng chứng minh chăng?

Tăng hỏi: Hát xong ngự lâu một khúc, lên cao đỉnh núi phù ngọc, chưa qua sông Dương Tử, như thế nào mà nói được câu tiếp tay.

Sư nói: Gió không thổi thì cây chẳng động.

Lại nói: Chỉ cái đó đâu khác đỉnh Diệu phong.

Sư nói: Cơ phong bén nhạy.

Lại nói: Bỗng như Đức Vân Tỳ-kheo ra nói, Hòa thượng như thế nào mà chuyển thân.

Sư nói: Cũng sờ mó không được.

Lại nói: Khổ nổi nơi nơi không trở lại, khắp chốn chẳng nhượng cơ.

Sư nói: Bảy ngày sao từng được thấy lại.

Lại nói: Giả sử thân thấy chỉ là tiên núi.

Sư nói: Lời khổ khuất rất khó nói.

Hỏi: Học nhân khổ cũng thông tin tức, chỉ sợ sông Dương tử nước chảy ngược.

Sư nói: Ba mươi gậy lại đợi lúc khác.

Sư nói: Đại đạo không quay mặt, chân cơ có cuốn mở nắm đất đai như thợ gốm vân cả đại thiên vào đầu kim, cũng chưa là trong hoàn vũ chánh lệnh, ngoài thành toàn oai. Do đó vạn quốc chiêm ngưỡng đồng hướng về thái bình, Linh quang một đạo cùng chiếu Hoàng gia, lập lại Phật tổ Đạo tràng, đuổi theo khắp trời Bảo sở. Chánh lệnh toàn đề, chủ khách đồng dụng. Sơn Tăng ngày nay được kính lễ vì một người được Thánh chiếu, được giúp bởi một Tể phụ oai quyền. Cùng dựng pháp tràng, cùng lập tông chỉ. Tâm sông Dương tử nổi sóng tung trời mây tụ,

tan trên đỉnh núi Diệu phong. Nơi ấy để ý chánh lệnh toàn hiện. Nếu cái ấy được sử dụng, cùng giết chết, cùng cứu sống. Cùng thấy, cùng nghe, cùng nói, cùng diễn ra. Không có duyên nào khác cũng không thấy khác. Nói gì chín mươi sáu thứ, hai mươi lăm hữu chính phải đương đầu biện lấy, một lúc nêu ở. Lại như ngày nay đúng tiết một câu như thế làm sao nói vượt qua kim cổ, vạn năm kính chúc trời Thánh minh.

Sư thượng đường, Tăng hỏi: Xa từ cửa khuyết đã tới Nam từ, chẳng dính đường đi, thỉnh Sư chỉ bày.

Sư nói: Đến đây đã sáu ngày.

Hỏi: Trúc dầy chẳng ngại nước chảy qua, núi cao đâu ngăn mây trắng bay.

Sư nói: Cũng dính môi mép.

Hỏi: Chẳng dính môi mép thỉnh.

Sư nói: Chỗ cao cao có dư.

Lại nói: Nhà nạp Tăng vào rừng chẳng động cỏ, vào nước chẳng động sóng, lấy gì làm chứng.

Sư nói: Cũng còn so xét chút ít.

Lại nói: Chỉ cho Lão Hồ biết không cho Lão Hồ hiểu.

Sư nói: Lại chớ lừa dối. Sư bèn nói: Ba mươi năm trước từng đến đây, như nay lầu các ngọc so le, Thiện Tài chỗ tham chân tin tức, ai biết Đức Vân chày nhàn xưa. Lại có người biết được chăng. Khi chưa qua qua châu có một câu, đã nói cùng các người xong. Nếu lấy Tâm suy nghĩ, nếu lấy ý biết, hoặc lấy mắt thấy hoặc dùng tai nghe thì mất giao thiệp. Thẳng được bảy Phật về trước, trước Phật Oai Âm Vương nói được cũng là thoại hội. Nếu hiểu rõ được, lại chẳng dùng như thế là sau. Liền thỉnh Đơn Hà riêng bước. Nếu chưa được thế thì chẳng khỏi lạc vào nghĩa môn thứ hai. Giang tâm một ngọn lầu đài chiếu nhau, mặt nước hai tháp, vàng đá giao sáng, thật Thánh đế phước điền, là Thiền lâm Thượt sát, là Lâm cung, là chùa Phật, là Tịnh độ là cõi uế, kiến lập pháp tràng gánh vác đạo tổ. Nếu không phải là Kim thượng Hoàng đế duệ Thánh văn minh tin sâu đạo này thì sao có thể giáng xuống chiếu thư, lại ở Bảo phường lấy làm đất phước. Như nay do đó cùng các người hướng vào Đạo tràng xưa này mà đều được thấy nhau. Đã đến chỗ ấy cần phải niệm đức tu đức biết ân báo ân. Nếu cũng như đây thì Phật pháp phó chúc còn đủ. Chính lúc ấy thì một câu như thế làm sao nói. Núi bạc vách sắt không dung hợp nhau, gió thổi cọ rạp được tự do.

Lễ khai đường, Phán Phủ Diên Khang Độ đưa sớ cho Sư. Sư nhận xong nói rằng: Dứt hết hiện thành công án, tiếng vàng ném đất, phát

sáng cổ sát gia phong, ánh sáng rực trời. Rút từ Đại thu bút, hiển bày tối thượng thừa. Đang muốn vang khắp bốn biển. Liền thỉnh Tăng chánh tuyên bố.

Sư chỉ pháp tòa nói: Tu-di Đăng Vương Như Lai thấy ở tòa này phóng ánh sáng lớn, nói pháp xong, có nghe chăng. Nếu chưa nghe, thì ông ở trong lò mà không tránh lửa, lại phải dẹp bỏ chuyển lên đầu cửa. Sư bèn xuống tòa niêm hương nói: Một nén hương này kính vì Kim thượng Hoàng đế, chúc nghiêm Thánh thọ. Phục nguyện: Văn minh đồng hai sáng, sáng suốt bằng càn khôn, đoạt thiếu khang phục lại công vua Vũ, thành tuyên quang hưng nghiệp Thánh thất vạn bang về với Thánh hóa, tám biểu dẹp can qua - Một nén hương này kính vì Phán phủ An Võ Diên Khang, Thông Phán Học sĩ và các văn võ quan liêu trong quận.

Phục nguyện: Vị Thạnh Bàn Thạch, công giúp Duy Thành. Ở phương diện thì Lỗ - Vệ - Tấn - Tề, Thiệp Nham Lang thì Cao Quỳnh Tắc.

Một nén hương này, Phật nhãn nhìn cũng chẳng thấy. Giang Hoài mười năm chịu hết đắng cay khổ nhọc. Một sớm bạch vân phá thùng sơn đen, sáu nơi thêm lãnh Đại sát. Bảy lần dâng lên hương này, kính vì núi Ngũ tổ ở Trác châu, Chân Tuệ thiền viện Diễn Thiền sư đời thứ mười hai, để đáp ơn pháp nhũ. Bèn vén y xuống tòa.

Tiêu Sơn Hòa thượng bạch chùy nói: Chúng kiệt xuất quán Đệ nhất nghĩa.

Sư bèn nói: Vừa rồi chưa lên tòa này, Đệ nhất nghĩa đã tự hiện thành. Như này dưới chùy phân sơ biết cái khác là nghĩa thứ mấy. Lại có ai nhồi thành một khối mà hiểu xem được chăng? Hãy bước ra đối chúng nói xem.

Tăng hỏi: Mắt thấy Vân Hán Đức Vân chẳng xuống núi Diệu cao, Chí hóa khó trốn, Kim sơn lại thông một đường đi, Báo Ân một câu thỉnh Hòa thượng nói.

Sư nói: Vạn năm mãi chúc vua Thánh minh.

Lại nói: Có thể nói sức vua to hơn gò núi, ân vua rộng như vũ trụ.

Sư nói: Càng khiến tâm như sắt.

Lại nói: Cành vàng tươi mãi ngàn năm đẹp, lá ngọc luôn thơm vạn cổ xuân.

Sư nói: Lại được Xà-lê cùng chứng minh.

Lại nói: Ngày xưa Bùi tướng công vào chùa, Thạch Sương mượn

hốt rủ lòng từ, ngày nay đích thân đến, chưa biết thấy nhau thế nào.

Sư nói: Chỉ cái thấy thành công án.

Lại nói: Khí lành từ trên trời xuống, mây lành vốn từ mặt trời lại.

Sư nói: Mở mắt ra.

Lại nói: Chỉ như Hòa thượng sáu chỗ khai đường vì người nói pháp, lại có người chịu chăng?

Sư nói: Một lúc chẳng chịu.

Hỏi: Vì sao chẳng chịu.

Sư nói: Chỉ chấp nhận.

Sư bèn nói: Đại đạo dứt bên trong, thật đến cho hết nói năng. Chư Phật không thể đưa ra, Tổ sư chẳng thể truyền. Vượt khỏi âm thanh sắc tướng, dứt hết rào ngăn, trùm khắp trời đất không trước sau. Há chỉ ngay nơi gậy thủ chứng, ngay tiếng hét thừa đương. Dù cho ngàn mắt mở nhanh, chưa khỏi nương nhờ cây cỏ. Đến chỗ ấy phải là kim đâm không vào, gió thổi không ngã. Cắt đứt chức vụ quan trọng chẳng thông làm Thánh mới được. Thế nên trên hội Linh sơn tên đồ tể Quảng Ngạch buông dao nói: Ta là một trong số của ngàn Phật. Đại lực Ma vương trong hội Đại tập nói rằng: Đợi tất cả chúng sinh đều thành Phật hết, sau mới phát tâm Bồ-đề. Há chẳng phải là voi giẫm đạp, sư tử rống. Thắng địch khinh người nuôi lớn ý khí trượng phu, mới có thể thừa đương gánh vác. Do đó nói: Giết người không gớm tay đứng trên đất thành Phật. Đứng trên đất thành Phật, giết người không gớm tay, trả lại quá lượng người khác, nắm giữ quá lượng trí. Chính lúc ấy hướng vào cảnh giới quá lượng mà nói như thế, có biết chăng. Kính chúc Thánh quân vô lượng thọ, biển lặng sông yên vui thái bình.

Sư thượng đường nói: Này đại chúng, trên cục thịt đỏ, mọi người là gia phong cổ Phật, khắp nơi Tỳ-lô đảnh môn là lỗ mũi Cúc Tổ sư. Nắm một cơ thì ngàn cơ vạn cơ đều thông suốt, dùng một câu thì ngàn câu vạn câu lưu thông. Chẳng nhờ người khác, hoàn toàn làm rõ ràng cái dụng mình. Nếu mọi người ai cũng phản chiếu như thế thì từ xưa đến nay, ngưng nhiên tịch chiếu. Một thứ ánh sáng không trong không ngoài, chẳng sắc chẳng tâm, đem gậy đánh người khác chẳng được, đem miệng hét người khác chẳng được, dù cho sạch làu làu sáng rực rỡ, cái ấy là vô sinh pháp nhẫn, là Bất thối chuyển luân. Dứt hết hai đầu về nhà ngồi yên ổn. Chính lúc ấy chẳng cần tìm chỗ khác, chỉ ngay đây là Tây phương.

Công chúa Đại Trường nước Tần, Lỗ dâng hương thỉnh Sư lên

tòa. Sư niêm hương rằng: Một nén hương này kính vì Công chúa đại Trường nước Tần Lỗ hôm nay thiết lễ chúc nghiêm Kim thượng Hoàng đế: Thánh thọ vô cương.

Sư bèn nói: Trời cao vô cùng, vô cùng có tôn, đất dày vô hạn, vô hạn có chủ. Gương vạn tượng phương thốn, ôm cả lục hợp vào lòng, phát đại cơ hiển đại dụng. Thế nên Phật Tổ này hoặc niêm hoa, hoặc diện bích, hoặc dùng gậy đánh, hoặc dùng tiếng hét to, hoặc lý luận dọc ngang, hoặc vắng lặng không lời, xoay vần qua lại chỉ nói cái này tông chỉ vô vi. Do đó trên thân phận con người, mỗi mỗi là vách đứng ngàn nhận, không một mảy may dời đổi. Há chẳng thấy đạo. Ví như sức vua chẳng bỏ sót một người dân nào, chẳng nói không biết mà không bao dung, không nói biết mà hàm dưỡng. Đến chỗ ấy mở giáo hóa vô vi, thực hành giáo hóa vô ngôn, đều đội trời đạp đất, uống nước suối quý mạch đất, đang lúc đó có hiểu rõ chăng? Một bông hoa quý có hương thơm báu thơm từ trời xuống, Kim Luân vương ức vạn năm này.

Tiền Nhị học sĩ thỉnh, Sư thượng đường nói: Thấu cửa sinh tử phát ra vô kiến, thoát cơ Phật tổ siêu cách nên suy lường. Phải là bậc Lợi căn thượng trí một nghe ngàn ngộ, ngay đây mà thừa đương mới được. Buông tay bên kia xong, việc không còn. Do đó nói: Bao lần sống bao lần chết. Đạt được xa xôi không định dừng, tự do đốn ngộ liễu vô sinh, đối các vinh nhục đâu có vui buồn. Các người có biết vô sinh chăng? Kiếp lửa rỗng không mảy lông không còn, núi xanh như cũ trong mây trắng.

Sư thượng đường nói: Bao trùm trời đất, ở một mình gặp hắn, từ xưa đến nay toàn bày chánh thể, pháp không tướng lạ, chẳng rơi vào sinh diệt, thời không duyên lạ chẳng dính xuân thu. Cho nên nói: Ly châu chỉ sáng ở biển xanh, ngồi bờ Niết-bàn, treo vầng trăng sáng trên trời xanh. Như thế thì người người dưới gót chân sáng vọt lên xưa nay hoàn toàn khác hẳn, dứt hết thấy biết, sáu chỗ xảy ra không đi được, ba cõi nắm lấy không được. Chỉ rõ ràng thẳng dứt thừa đương, lại thấy thấu suốt rõ ràng, đang lúc đó thì làm sao. Trên trời có sao đều chầu hướng Bắc, nhân gian không có sông nào chẳng chảy về hướng Đông.

Sư thượng đường nói: Pháp thân vô tướng ứng cơ mà hiện hình, Pháp nhãn không tỳ vết, tùy vật mà chiếu soi, chỗ an bày chẳng được là Thiên chân Phật, chỗ thọ dụng chẳng kịp là cơ hướng thượng. Nếu hay trên dứt kính vin, dưới dứt cung thân, lỗ mũi rờ đụng gia phong, đầu lâu thường ngàn thế giới thì một là vô lượng, vô lượng là một, trong nhỏ hiện lớn, trong lớn hiện nhỏ, thì cái gì là sinh tử tới lui đất, nước, lửa, gió

thanh, hương, vị, xúc đều là nhân thể chân thật. Lại có ai hướng vào đó mà thừa đương được chăng? Biết lấy ma-ni vô giá châu, đương lai thọ dụng không cùng cực.

Huỳnh Vận Sứ thỉnh, Sư thượng đường nói: Này đại chúng! Một câu cắt dứt dòng vách sắt núi bạc. Chớ khế hợp vạn duyên đều thấu suốt, chiếu đấu chiếu trời dứt lồng lưới, sáng tỏ không che dấu, làu làu chẳng chiếu dụng. Ba đời chư Phật ra đời chỉ một việc này. Lịch Đại Tổ sư truyền trì cũng một tâm này. Do đó Bát-nhã như đống lửa lớn, Bát- nhã như kho vô tận, Bát-nhã như thuyền lênh đênh ở trên biển, Bát-nhã như đèn sáng ban đêm. Nếu hướng hạ rõ ràng đưa ra nắm giữ thì gõ giường, dựng phất tử trợn mắt nhướng mày hoặc nói hoặc im, nói có nói không. Nếu hướng thượng đưa ra dẫn dụ như đập đá lửa, như ánh điện chớp, có lúc thì đánh gậy có lúc thì hét to, có lúc thì tiễn phong chống nhau, có lúc thì Phật nhãn nhìn không thấy. Tuy nhiên như thế cũng có hướng thượng hướng hạ. Bỗng gặp người trong ấy liền mất nhiều thứ việc, chỉ là thấy thành. Cho nên nói: Núi là núi, nước là nước, trời là trời, đất là đất chẳng dời đổi một mảy may. Chính lúc ấy lại hiểu rõ chăng. Vạn nước có nói về giáo hóa vua, dứt hết chiến tranh vui thái bình.

Trịnh Long Học thỉnh, Sư thượng đường nói: Gặp nhau chẳng nêu ra, khởi ý lại biết có. Lại nói: Ý này làm sao nêu biết có cái gì? Nếu luận Phật luận Tổ, luận huyền luận diệu, luận cơ luận cảnh, luận gậy luận hét, tất cả là việc trên ngọn đem để trên đầu được chăng? Nếu để được thì hết cả mười phương thế giới hương hải thủy, hướng trên một đầu lông mà thấy được. Vật vật đầu xưa không biến đổi, nếu hướng một đầu lông mà lầm lẫn. Nếu dụng được đại triệt ngộ cũng mất can thiệp. Chỉ như có can thiệp một câu như thế thì ông làm sao nói. Líu lo đầu lưỡi ba ngàn dặm, nhật nguyệt trong hồ tự rõ ràng.

Lữ Tả Thừa thỉnh, Sư thượng đường nói: Một câu nói toàn khuôn phép, nên rút ấn Tỳ-lô, một thứ cơ cắt đứt các dòng, thấu qua cửa Tổ sư, nếu là người sáng mắt, đã thấu qua ba ngàn dặm. Nếu hoặc còn lưu lại thấy nghe thì cũng còn vướng mắc vào da thịt, chưa khỏi hướng vào Nghĩa môn thứ hai nói lại mà hiểu. Do đó nói: Biết huyễn tức lìa chẳng làm phương tiện, lìa huyễn tức giác, cũng không lần lượt thứ lớp. Thích- ca lão tử ba đời chư Phật, tâm tủy một lúc hiện nhanh liền thừa đương như thế. Toàn tâm tức Phật, toàn Phật tức tâm, tâm Phật chẳng hai thì nghi cái gì. Đang lúc ấy thì làm sao nói. Ngàn xưa vạn xưa tối dày đặc. Lấp kín sông ngòi không người hiểu.

Sư thượng đường nói: Linh sơn nói trăng nói mật khó dấu Tào Khê chỉ mặt trăng. Tâm chân không thể lường xô ngã cột phước trước cửa, đã rơi vào đầu thứ hai. Ngồi xổm dưới thềm kim cương, đi trong ngọn lửa thần qui, cũng rơi vào đầu thứ ba. Chỉ như chưa có Phật tổ về trước, lại có thời tiết như thế không? Đến chỗ đó không kể là không biết, chỉ là người tài giỏi. Có rõ ràng không? Sóng lớn dậy ngàn tầm, sóng lắng không lìa nước.

Cảnh Tả Thừa thỉnh, Sư thượng đường nói: Vô Phật thế giới là Bát-nhã Quang, trăm ngàn Thánh hiền là Bát-nhã Dụng, kim cương chánh thể là Bát-nhã Căn, đập phá thành ma là Bát-nhã Lực. Có như thế là oai thần tự tại, được như thế là giải thoát tri kiến, dụng một mảy may thì ngàn dặm vạn dặm đều sáng rỡ. Nắm giữ một mảy may vô biên thế giới không biến đổi, toàn thể thừa đương như như bất động. Do đó Phật Tổ này đưa ra việc này, khiến tất cả người đều ngay gót chân mà rỗng sáng chánh kiến, được ánh sáng ấy, hiển dụng ấy, chứng căn ấy, được lực ấy. Chính ngay lúc đó thì như thế nào. Trên trời có sao đều chầu Bắc đầu, cõi người không sông nào chẳng về biển Đông.

Trần Đại Phu thỉnh, Sư thượng đường nói: Câu có câu không trước không hai đầu, như dây leo nương cây kết thành một khối, cây ngã thì dây leo khô héo. Nhẫn giỏi Hàn lư ha ha cười lớn. Sư tử lông vàng nếu là mắt sắt con người đồng. Rõ ràng nhìn thấu suốt có thể cắt đứt việc quan trọng, chẳng thông phàm Thánh cuối cùng không đến làm trong lời nói của người khác. Trên hang ổ cơ cảnh nhận lấy lưới lồng. Do đó nói: Nói không mở việc, nói chẳng đầu cơ. Nương lời thì chết, dính mắc vào câu thì mê. Chẳng rơi vào ngôn ngữ, chẳng lập cơ quan. Trải khắp lưới trời đánh sóng cá, thả câu muôn dặm, thiên lý mã trú ngàn dặm, cũng phải trả lại bậc Đại đạt mới được. Do đó chỗ Triệu Châu khám phá làm phương tiện, chỗ Huyền Sa xét nghiệm tác gia sai lầm. Tuyết Phong côn cầu, Vân Phong nhìn gương. Mục Châu thấy thành, một ngón tay của câu-chi như sắt sống đúc nên, thông trên thấu dưới, chỉ cần người biết bổn phận, bỗng hoặc đều chẳng thế thì làm gì. Có hiểu rõ chăng? Giữ tâm bình thường là đạo. Đói thì ăn cơm mệt thì ngủ. Lại có tụng rằng:

Tức tâm tức Phật mở ấn tâm,

Chẳng Phật chẳng tâm đạp Đại phương,

Ngay đây phân thân trăm ngàn ức,

Phổ quang điện sáng phóng hào quang.

Triệu Quán Sát thỉnh. Sư thượng đường Tăng hỏi: Có một câu, từ

trên ngàn Thánh chẳng từng nói được, chưa biết là câu gì?

Sư nói: Ông ở đâu mà được tin tức ấy?

Tăng nói: Ngàn Thánh cũng chẳng từng nói gì.

Sư nói: Chớ chê ngàn Thánh khác.

Tăng nói: Thà cắt lưỡi chớ chẳng phạm quốc húy.

Sư nói: Phá nát diện môn cũng tự không biết Tăng nói chưa biết ngàn Thánh ngầm khấn thì dùng một câu nào? Sư nói dùng một câu trên lỗ mũi. Tăng hỏi một câu này lại gồm tất cả chăng.

Sư nói: Xà-lê không thiếu.

Sư bèn nói: Rõ ràng cắt đứt chẳng mê thời cơ.

Hỏi: Qua đáp lại toàn bày ý chỉ sâu. Thẳng được ngàn xưa vạn xưa chỉ như nay, trước Phật sau Phật không nói khác, rộng rãi không gì ngoài, cả đại thiên sa giới ở trong cái ấy, trong vắng không phải trọng, trong biển Hương thủy trong phù tràng sát. Nếu có thể không kia, không đây, không tâm, không sắc, ngay đây ngồi cắt đứt chức vụ quan trọng, chẳng thông phàm Thánh thì Thích-ca xưa chẳng trước, Di-lặc mới chẳng sau. Chỉ như nay người trên đảnh môn phóng ra ánh sáng báu lớn, vách đứng ngàn nhận hiển bày tất cả thần, một câu như thế thông diệu dụng, dắt dơn đề sức bất tư nghì, chính nguy lúc ấy một làm sao nói. Mỗi mỗi núi sông không chướng ngại, lớp lớp lầu các đúng lúc mở.

Sư trụ ở Chân Như thiền viện quận Cư vân, Nam khang. Sư vào ngày mồng 06 tháng 11 niên hiệu Kiến Viêm năm Đinh Mùi, Sư ở trấn Giang phù, Ngọc sơn nhận được thiệp mời đến chầu vua. Đến ngày mười bảy, Sư yết kiến vua, nhận sắc lệnh đến Vân cư. Ngày hôm sau thì sắc đưa xuống, lúc đó hai phủ đều cấm theo, đến chùa Ung hy thỉnh Sư lên pháp tòa mà nhận sắc văn. Sư cầm sắc dạy chúng rằng: Cửu trùng trong thành thân ban, một đạo Thần quang sáng rực Thái hư, là Chân nghĩa đế trong Thắng nghĩa đế, là hoa sen trong ngàn bụi hoa, một nêu liền biết có chút tỉnh lực. Nếu hoặc chưa thế lại thỉnh nói qua.

Sư chỉ pháp tòa nói: Xưa ở tòa báu Ung hy nêu công án Dương kỳ vòng vàng, ngay đây hiện thành, rõ ràng dâng lên. Có hiểu rõ chăng? Kim cương chánh thể lộ bày đường hoàng, cất bước đều là Đại Đạo tràng, chợt đứng trên đảnh Tỳ-lô, lại ở chỗ nào lễ Đăng vương, hãy xem. Sư lại lên tòa niêm hương nói: Hư không thế giới chưa phân siêu nhiên thơm phức, Hoa tạng viên dung đã hiện, trái lại khí lành hòa hợp, giới định tuệ giải thoát tri kiến xông lên, trăm ngàn ức vô lượng thù thắng tập họp, đốt nóng lò hương, trên chúc Kim thượng Hoàng đế

Thánh thọ vạn tuế.

Phục nguyện: Đạo đức ngũ đế xa xưa, oai linh vượt trước trăm vua. Thánh thọ sánh bằng Nam sơn, la đồ sánh bằng Bắc cực. Hai Thánh sớm về xe ngọc, vạn quốc đều mừng thăng bình, dứt hẳn chiến tranh bốn dân lạc nghiệp. Kế đến Sư niêm hương: Này Tả Bộc Xạ Tướng Công, hai phủ Thai Tá, hợp triều bách quần, ngày nay đến dự, Hồng Nho Thạc Học, nhiều bậc Huân quý.

Phục nguyện: Là thuyền chèo. Bổ suy ở Trọng Sơn, hòa canh tức truyền nói.

Tăng hỏi: Sông Dương tử, tâm dừng chèo, Thiên tử mời, đỉnh núi Vân cư giữ cửa Phật tổ chẳng nhượng. Khi chưa lìa thành Vương xá thì như thế nào?

Sư nói: Ngồi dứt đầu lưỡi người thiên hạ.

Lại nói: Không cần Giác thành bờ Đông năm chúng đã đến, Văn- thù, Thiện Tài như thế nào mà phân biệt.

Sư nói: Nhất Tăng lãnh xứ.

Lại nói: Vì sao Hoàng thiên không thân chỉ Đức là phụ giúp.

Sư nói: Chớ thương lượng khác.

Lại nói: Chỉ như Thuấn nhật trùng minh tổ chứng Tăng chiếu tri ân báo ân lại như thế.

Sư nói: Một câu hiểu rõ vượt trăm ức, vạn năm chúc mãi vua Thánh minh.

Lại nói: Ân cần nguyện chúc thọ Nam sơn, một đuốc hương thơm đầy lầu đá.

Sư nói: Đã ở trước lời.

Lại nói: Chưa biết Tổ lệnh đương hành lưu bố như thế nào?

Sư nói: Điểm.

Lại nói: Muốn truyền Lục Khải Giang Nam Tín, gió Đông bẻ được cành thứ nhất.

Sư nói: Khắp cõi chẳng từng dấu.

Tăng hỏi: Khi gương sáng ở trên đài thì như thế nào.

Sư nói: Ai chẳng chiếu kiến.

Lại nói: Vạn tượng rõ ràng không hồi hỗ.

Sư nói: Thần thông của ông đi đâu.

Lại nói: Cũng biết Hòa thượng ở trong đó.

Sư nói: Gốc ngọn đồng thời thâu.

Lại nói: Chỉ như giáo Trung đạo, chứng ngộ hoàn toàn Vô thượng tri kiến của Như Lai, chưa biết Thiền sư cùng Phật cách nhau bao nhiêu.

Sư nói: Chẳng cách một mảy may.

Lại nói: Cao cao đứng trên đỉnh núi, sâu sâu đi dưới đáy biển.

Sư nói: Gậy đánh đầu người đá, dữ dằn luận sư thật.

Tăng liền lễ bái.

Sư bèn nói: Đề Chánh nhãn kim cương, mở Tông thừa hướng thượng, báo ân chẳng báo, hay làm việc khó làm, vận bảo kiếm của Lâm Tế Kim Cương Vương. Ngay tiếng hét mà toàn bày. Dụng cây gậy sơn hình của Đức Sơn mà thấy mặt giao phó. Thế thì toàn phải, thấy thì toàn thấy, chẳng rơi vào giai cấp Thánh phàm, ngay đây mà rõ ràng. Đã thấy đã gặp, mắt sáng mà chứng. Lại gặp đời Thánh hưng thịnh chẳng dám dấu diếm che đậy. Ngay đây mà nói rõ ràng. Sư bèn cầm gậy dạy chúng rằng: Há chẳng thấy. Tăng từ giả ngài Qui Tông, Tông hỏi: Đi đâu? Tăng nói: Đi các phương tham ngũ vị thiền. Tông nói: Ta ở trong đây chỉ có nhất vị Thiền. Tăng hỏi: Như thế nào là một vị thiền của Hòa thượng? Tông liền đánh. Ngài Hoàng Bá nghe liền bảo: Mã Tổ Đại sư sinh ra tám mươi bốn Thiện tri thức.

Hỏi: Ai ai cũng chậm lụt, chỉ có Qui tông là khá hơn một chút.

Sư nói: Qui Tông Hòa thượng trói hư không thành cái gậy, hướng trên đầu ngàn Thánh mà toàn đề, nấu bình mâm thoa xuyến làm một vàng, khuấy Tô-lạc đề hồ làm một vị. Nếu được Hoàng Bá biện luận rõ minh khóe, gặp hiểm lao mà vô công. Tuy như thế có điều thì vin điều, không điều thì vin lệ. Ngày nay trước mặt các người đưa ra rõ ràng. Lại có hiểu rõ chăng? Sáng buộc ba ngàn chiều tám trăm, nấu nướng Phật tổ chỉ bằng vào ấy. Lại nêu Hoàng Bá Hòa thượng dạy chúng rằng: Các người hầu hết đều là bất trước tiện để vì sao tóm tắt chỗ nào có ngày nay. Sao biết trong nước Đại Đường không có Thiền sư?

Tăng nói: Chỉ như các phương sữa cho đúng việc lành chúng như thế. Huỳnh Bá nói: Chẳng nói không thiền chỉ là không có Sư.

Sư nói: Lão già Hoàng Bá có thể phân biệt, có thể chọn lựa. Bắt cọp hủy thì nhất định rồng rắn chẳng không. Cần phải chỉ sáng được việc đương thời, đâu không bằng bên này bên kia đồng một lúc. Nếu là Sơn Tăng tức chẳng như thế. Các người hết cả là anh linh hào kiệt cử chỉ gì phải tin có việc kỳ đặc. Có biết trong nước Đại Tống có Thiền sư chăng?

Lại nói: Thiền sư nay ở đâu? Biết nay tránh chẳng kịp, chẳng khỏi lộ bày mặt mũi. Bèn nói: Đích thân mong nhờ kim khẩu ban tên Sư, hoa Ưu-bát-la sinh trong lửa hoàn toàn tỏ ngộ vô thượng tri kiến của Như Lai, âu ca vỗ bụng vui thăng bình.