Đại Tập 174 · Bộ Chư Tông XIV · Số 1997–2000 (Quyển 1–20)

Viên Ngộ Thiền Sư Ngữ Lục - Quyển 7

VIÊN NGỘ THIỀN SƯ NGỮ LỤC

QUYỂN 7

THƯỢNG ĐƯỜNG 7

Sư đến Nam Khang Quân khai đường. Nhận sớ từ tay tri phủ, bèn dạy chúng rằng: Thấy chăng? Rõ ràng hiển bày, cắt đứt hiện thành, trăm vòng ngàn lớp, tự do tự tại, mỗi mỗi lỗ mũi của Tông sư, đầu đầu mọi việc ý chỉ huyền diệu của thiền tông, ngay đây mà thừa đương còn khá hơn một chút. Nếu hoặc chưa chứng thì thỉnh Tăng sửa đúng lại để phụ truyền bá.

Sư chỉ pháp tòa nói rằng: Sư tử thân ngồi xổm, các báu trang nghiêm, chẳng phải từ Tu-di Đăng Vương đem đến, mà đã sẵn có trong Đâu-suất nội viện. Đã là vui liền khó gặp, phải dạy mở mắt to ra để nhìn đất cao. Sư lên tòa niêm hương nói rằng: Một nén hương này kính vì chúc nghiêm Kim thượng Hoàng đế Thánh thọ vạn tuế.

Cung nguyện: Vị hưng long kiếp thạch, tuổi thọ sánh bằng giới thành. Hăng hái Tuyên Quang trung địa hưng. Lại dấu vết xưa của vua Đại vũ.

Kế một nén hương, kính vì Phán Phủ Phủ Phán Vạn Sứ Điện Tuyển Thông Phán Đại Phu Nạp Quận Tôn quan, Liêu Thái tại trường. Nhưng nguyện: Là trung là hiếu, vì nước vì dân là một bộ phận của Thánh chủ làm trụ đá sáng.

Một nén hương này được chỗ tân cần thâu lại, trong các kiếp xa rộng vài hồi nêu ra, phía trên núi cao không dám che dấu. Kính vì Pháp Diễn Thiền sư đời thứ mười hai, Chân Tuệ thiền viện, núi Ngũ tổ ở Trác châu, đốt nóng lò hương đền ơn pháp nhũ. Rồi bày tòa ngồi. Qui tông Hòa thượng bạch chùy nói: Những vị kiệt xuất trong pháp hội nên quán Đệ nhất nghĩa.

Sư nói: Bao dung vạn hữu, âm thanh chấn động cả đại thiên, này Phật này Tổ đảnh môn mở ra, hoặc trời hoặc người phương thốn rộng rãi, liền dâng được như thế thật là tỉnh yếu, nếu có do dự ắt lạc

vào nghĩa môn thứ hai. Lại có mũi tên nhọn chống nhau với nạp Tăng chăng? Bước ra đi cùng nhau bày tỏ.

Tăng hỏi: Tông thừa một khi xướng lên thì ba tạng dứt giảng giải. Tổ lệnh đương hạnh quét sạch mười phương. Một câu báo ân như thế làm sao nói.

Sư nói: Trời đất lâu dài không việc khác, vạn năm mãi chúc vua Thánh minh.

Lại nói: Như thế thì văn minh bằng nhật nguyệt, trí sáng sánh bằng trời đất.

Sư nói: Mọi việc phát triển được tự do.

Lại nói: Có thể nói cành vàng mãi tươi ngàn năm tốt, lá ngọc luôn thơm vạn cổ xuân.

Sư nói: Sao người trong nước chứng minh.

Lại nói: Cổ nhân nói: Vác chiếc gậy ngang vai chẳng ngó ai, vào thẳng ngàn vạn núi đi. Chưa biết Ana là trụ xứ khác.

Sư nói: Rắn chồm lên quấn chân, khế cơ quấn mình.

Lại nói: Sáng xem từng phiến mây, chiều nghe nước róc rách.

Sư nói: Phải mau dứt hết mới được.

Lại nói: Hồi này không phải mộng, cái chân đến Lô sơn.

Sư nói: Mở mắt ra.

Tăng hỏi: Xưa Thích-ca không trước, mới Di-lặc chẳng sau, chính ngày nay Phật pháp giao phó cho Vân Cư, ngàn Thánh chẳng mượn cơ như thế nào mà đề xuyết.

Sư nói: Nhanh chóng lãnh hội thiền cơ đi.

Lại nói: Dời việc trên lại, lại có chỗ phân phó chăng?

Sư nói: Phân phó cho Xà-lê.

Lại nói: Không thể có câu chẳng phải là tông chỉ, không nói năng dứt Thánh phàm.

Sư nói: Lại có kim cương vương bảo kiếm.

Lại nói: Ngay đây là đó, lại chẳng châu do.

Sư bèn hét.

Lại nói: Bỗng gặp pháp nhãn ra nói. Cái câu cách thân còn như thế.

Sư nói: Giặc qua rồi mới giương cung.

Lại nói: Thanh sơn bất tỏa trường phi thế. Thương hải hợp tri lai xứ cao. (Núi xanh chẳng khóa thế bay mãi, biển xanh cùng biết đến chỗ cao.)

Sư nói: Phân làm hai đoạn.

Lại nói: Một nêu bốn mươi chín.

Sư nói: Chính xác.

Sư bèn nói: Lấy Tổ Phật làm tiêu chuẩn, hưng Tổ Phật làm thầy, vì trời người làm thuyền bè, cùng trời người làm con mắt. Bỗng chẳng dựa vào một vật, một mình lên núi cao vòi vọi, ngàn Thánh chẳng thể biết, vạn linh mất gương soi, cắt dứt tất cả chẳng dính liêm tiêm, quét sạch thế giới, chẳng lọt sợi tóc tơ, trước chúng trời người như thế làm ra mà biểu lộ. Nếu hướng trong ấy thì trên dứt nương nhờ, dưới dứt thân mình. Rãnh rang như kim sí điểu nhào xuống biển bắt rồng, như sư tử ra khỏi hang thì chồn yêu mất dấu, mũi nhọn đường tắt. Chẳng khỏi nói núi là núi, nước là nước, Tăng là Tăng, tục là tục, mở cửa từ bi phương tiện, lưu thông đường thọ dụng. Bỗng như đổi núi chẳng phải núi nước chẳng phải nước, Tăng chẳng phải Tăng, tục chẳng phải tục, đến chỗ ấy lại có chỗ xuất thân chăng? Nếu có chỗ xuất thân thì liền có thể cao vái chào Thích-ca chẳng lạy Di-lặc, quét sạch đảnh Tỳ-lô, chẳng bẩm Thích-ca Văn, bó hư không làm gậy, cũng đánh người được. Họp dùng ngàn vạn tiếng sấm làm một hét, cũng kinh động người chẳng động. Thử nghĩ: Người này rốt ráo như thế nào gần gũi. Chỉ như nay mỗi mỗi rõ ràng không sau không trước chẳng lập một mảy may đường giải thoát, chẳng làm một một mảy bụi cơ quan. Chính ngay lúc ấy, một câu quét sạch đất trời là gì? Cung điêu đã đeo khói lang dứt, vạn quốc âu ca mừng thái bình.

Lại nói: Giường rồng đầu sừng, đích thân ban được, mây trên trời Đạo tràng xưa. Bên cây an lạc dấu lời nói vụng về, lại không Phật pháp có thể thương lượng. Đã không Phật pháp, liền nêu công án người xưa. Ghi nhớ thần đảnh sơn Yên Thiền sư khai đường dạy chúng rằng: Sơn Tăng đi hành cước, cũng không chánh nhân, chỉ đợi về thành Đông kinh mà nghe một, hai bản kinh luận. Ở chùa xưa phòng vắng làm sao qua thời. Chẳng bảo là đi đến huyện Diệp ở Nhữ châu bị một trận gió nghiệp thổi đến Thủ sơn trên giường gỗ khúc lục thấy có một lão Hòa thượng, lúc đó giữ không ở, bèn lễ ba lạy, thẳng đến như nay hối cũng không được.

Sư nói: Lão già ấy tham đến chỗ sắt sống đúc thành cuối cùng khi không mảy may có con đường giải thoát, do đó mà hướng về vách sắt núi bạc mà chém đinh chặt sắt. Nếu chẳng biết hướng thượng Tông thừa thì sao hiểu và nói gì. Tuy thế kiểm điểm tương lai, Thiếu lâm Nhị tổ cũng lễ ba lạy. Bỗng nếu nước sữa không phân, vàng thau chẳng phân biệt được, có điều thì vin điều không điều thì vin lệ. Sơn Tăng ở

cuối niên hiệu Nguyên Phong vì nghi ý Tổ sư từ Tây Trúc đến mà mười mấy năm ở Giang biểu gặp đại Thiện tri thức, liền đầu thành tham học lý tánh huyền diệu, gậy hét cơ quan đều là bỏ hết công phu, hoàn toàn không có chỗ thôi dứt. Khi đến Hải Hội thì gặp Lão Hòa thượng, bị ông ta đánh một chùy vào sau đầu, từ dó mất cơ trước mắt, bỏ vật trong lòng thẳng đến nay. Cũng phần sơ chẳng xuống.

Thử nói: Cùng người xưa là đồng hay khác, có hiểu rõ chăng? Linh dương treo sừng ngoài ngàn ngọn núi, lại có Linh dương ở trên núi.

Sư vào viện đến phương trượng nói rằng: Đó là tòng lâm thiên hạ, rèn Phật tổ chẳng có lò lớn. Dịch thế Tông sư là chỗ nấu kềm búa của nạp tử. Do đó Sơn Tăng đến đây. Lão già lảo đảo, què quặt mang xách, trăm việc không làm được, hướng vào đó làm sao mà thi thiết. Tuy thế ở lò không tránh lửa. Có hiểu rõ chăng? Đầu đồng trán sắt như rồng cọp, xem lấy vòng vàng cỏ gai lật.

Sư thượng đường nói rằng: Tai nghe không bằng mắt thấy. Mắt thấy không bằng tay sờ. Ngày nay Vân Cư đích thân đến, Trúc Dư về họp ngọn núi quanh co, rừng núi cao lớn, chỗ sâu Bạch Vân thấy lầu đài, không rõ như riêng tạo một thế giới. Đến trong ấy cũng không cần cung huyền nói diệu, lập cảnh lập cơ, luận tánh luận tâm, nghiên cứu Lý, Sự. Chỉ như nay người người phần trên tất cả quét sạch. Đang lúc như thế thân đến một câu làm sao nói. Tổ Phật diệu huyền cùng triệt để, Bạch Vân chỗ sâu thích an cư. Lại nói: Ban cho Vân Cư thân dưỡng bệnh, năm trăm nạp tử thân nhau gấp bội. Phan la trực thượng thanh thiên thượng, đầu lão y thì an lạc thần (Phan la lên thẳng trên trời xanh. Theo già ngơi nghỉ an lạc thần.)

Ngày mồng 08 tháng 04, Lưu Tri Sư thượng đường nói: Một tay vỗ chẳng kêu, một cây chẳng thành rừng, mọi người đưa ra một tay bẻ gãy chân đảnh, rất kham lãnh. Lại nói: Ngày xưa trong vườn Tỳ-lam sáng nay trước miếu cổ Phật. Phá tan chốt cửa Vân Môn, hãy tắm Kim Tiên Vô Cấu. Cái gáo vừa cầm lên, đã lỗi Thiền tổ sư.

Sư thượng đường nói: Sơn Tăng vào viện được sáu ngay, trong ngoài như như, mười phương thuần tịnh. Chỉ có một việc nói với các người. Thử nói: Là việc gì chẳng được động đến.

Tiết Tán Càn Long Sư thượng đường nói rằng: Uyên Thánh Hoàng đế, vua đến vạn quốc, đi tuần phương Bắc chưa về. Tiết Càn Long chúc nghiêm trí tuệ. Sơn Tăng một câu rốt không che dấu. Có hiểu rõ chăng? Trong điện Phật mà đốt hương.

Kiết Hạ, Sư thượng đường nói: Mắt tiếng tai sắc bất tư nghì, trăm

cỏ điên đầu thọ dụng thời, trong ngoài rỗng suốt không một vật, đầu mối bảo hộ kẻ sân người. Ngày tốt đồng nhiều gặp duyên liền chiếu. Pháp tùy pháp hạnh, pháp tràng tùy chỗ dựng lên. Có thế giới dùng ánh sáng làm Phật sự, có thế giới dùng âm thanh làm Phật sự, có thế giới dùng cơm thơm làm Phật sự, có thế giới dùng trang nghiêm làm Phật sự, có thế giới dùng tịch mặc (lặng yên) làm Phật sự.

Thử nói: Vân Cư dùng gì làm Phật sự?

Chẳng tiếc lông mày vì các người đem ra. Đi đứng ngồi nằm động chuyển ra làm, vạn tượng sum-la bao gồm trong ngoài, không một pháp nào chẳng khắp, không một vật nào chẳng tròn. Đến chỗ ấy tất cả dính mắc là Phật. Sư thì hãy gác lại Phật ở chỗ nào, lại hiểu rõ chăng? Cao cao đỉnh núi không tin tức, sâu sâu đáy bể mất dấu tìm. Lại nói: Chín mươi ngày quang âm, một nắm nửa ngàn người. Trong đầu lông mỗi mỗi đều bao hàm cả đại thiên giới, toàn nhờ sức lớn được ung dung. Mất trúc khái, dứt hành tung (dấu vết). Vạn vật tuy nhiên không tấc cỏ, Đức Vân chẳng dưới núi Diệu cao.

Cử Ngộ Hòa thượng lập Tăng thượng đường nói rằng: Chỉ cái ấy, giống như bụi cát rơi vào mắt. Chỉ cái ấy là không phải. Lại như rót nước vào tai. Ngay đây vô sự đất bằng nứt ra rơi xuống người. Riêng có cơ quan rơi hầm sụp hố, lại rốt ráo thế nào? Kỳ Viên khuất khúc suối chảy gấp, non Thứu cao vót mây chậm bay. Lại nói: Vân Cư mở lò lửa lớn, chẳng chỉ nấu Phật, nấu Tổ. Chỉ có tất cả đem ra đốt trong đống lửa mà phân biệt lấy. Thế thì ngay chỗ đó mà bình hòa, chẳng phải rất cần lui bước nung ra con người kim cương, thẳng được càn khôn riêng bày. Tuy nhiên đến chỗ ruộng đất ấy, cần phải biết con đường hướng thượng. Có hiểu rõ chăng? Buông ra ba Thánh mù, lừa đá chết mãnh hổ.

Thiên Thân mở ra thượng đường tháng năm tiết Thiên Thân, Chân Nhân giáng trung thiên. Vạn quốc, khắp nơi mở tòng lâm. Vân Cư cổ đạo tràng, đốt lên đuốc sáng. Long đồ phụng lịch bằng trời đất, trí tuệ lớn thạnh ức vạn năm. Sư bèn xuống tòa.

Sư thượng đường nói: Người xưa nói: Kiết hạ được mười một ngày, Hàn Sơn Tử làm gì? Lại nói: Kiết hạ được mười một ngày, trâu đực làm gì? Sơn Tăng tức chẳng thế. Kiết hạ được mười một ngày. Đèn lồng làm gì. Nếu thấu suốt được đèn lồng liền biết được con trâu đực. Nếu biết được trâu đực liền thấy được Hàn Sơn Tử. Bỗng nếu định luận bàn thì Lão Tăng ở dưới gót chân ông.

Sư thượng đường, Tăng hỏi: Gương trong sáng các phương chỉ có con mắt phối hợp thiền cơ nhanh chóng nhưng chưa có cái dụng phối

hợp thiền cơ nhanh chóng.

Sư nói: Đánh phá ngàn năm hang chồn hoang.

Hỏi rằng: Như thế nào là dụng phối hợp thiền cơ nhanh chóng.

Sư nói: Lật ngược Ly long hiểu vật thấp kém.

Hỏi: Ngài Nam Viện nói tác gia chẳng kêu mỗ, kêu mỗ đồng thời mất, như thế nào?

Sư nói: Tùy ngôn ngữ của ông ta chạy về trong sào huyệt cỏ mà đánh côn.

Lại nói: Bỗng bị người học đạp đổ giường thiền lúc đó như thế nào?

Sư nói: Ta lại hỏi ông thấy đạo lý gì? Tăng lễ bái nói Trong đạo nhân nghĩa tha cho một phen.

Sư nói: Lui ngược ba ngàn.

Sư bèn nói: Sớm mai ngày mồng 1 tháng 5, thổi lên tiếng sáo không lỗ của Thiếu lâm, mười phương sa giới bình thản tự nhiên, đất đai núi sông ấn ra. Nhị tổ chẳng từng ở Tây thiên, Đạt-ma chẳng từng đến nước Lương, mọi người chúc mừng bài ca thái bình. Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Lại nói: Một mình hướng về núi cao vót, trước mặt tiếp Sơn tử, xưa nghe Hoằng Giác nói. Sáng nay đích thân đến đây, có khi sinh tầng mây, có khi mưa rất nhỏ đến lúc trời tạnh sáng nương vào đột ngột trước.

Thử nói: Là tâm ư? Là cảnh ư? Lại ở trong tâm hay ở ngoài tâm? Uyên ương thêu ra uổng anh xem, chẳng đem kim vàng đưa cho người.

Sư thượng đường nói: Ngày 05 tháng 05 tiết Trung Thiên, vạn sùng ngàn yêu đều dứt hết, trong mắt đưa ra núi Tu-di, trong tai nhổ hết các đinh đóng. Chung Húc tiểu muội múa ba đài, tám tay Na-tra nhai sắt sống. Hãy gấp dứt ngang, nhanh nhanh như luật lệnh.

Sư thượng đường, Tăng hỏi Pháp Nhãn Tuệ Siêu Tư Hòa thượng như thế nào là Phật pháp?

Nhãn nói: Ông là Tuệ Siêu.

Sư nói: Có hiểu rõ chăng? Bệnh gặp thầy giỏi, đói gặp cơm vua. Trong tương được muối, trong tuyết được than.

Sư thượng đường nói: Hôm qua gió, hôm nay gió, từng trận chẳng từ cái khác phát ra, mười ngày mưa, năm ngày mưa, từng giọt chẳng rơi chỗ khác. Đại phương không ngoài, Đại tượng không hình. Hết cả thế giới nắm lại như hạt gạo, cả hư không như lá trong tay, có thể kéo nước Tân La cùng nước Chiêm Ba đấu trán. Dù Đông Thắng thân châu tên bắn, đất Tây Cù-da-ni. Do đó nói: Đầu lầu luôn liên can thế giới, lỗ mũi

rờ đụng gia phong. Nếu là chưa ra khỏi ấn giới thì còn trệ thấy biết nghe. Làm sao nói? Giống như vịt nghe sấm, như cách giày mà gải ngứa. Dù cho thoát tức căn trần, tức cơ cảnh còn dư ở một tuyến đường. Lại hai đường chẳng dính một câu như thế làm sao nói. Có hiểu rõ chăng? Sư tử đá trước thềm điện Phật, Thiết Côn Luân ở đáy đại dương.

Tiết Tán Thiên Thân, Sư thượng đường nói: Cổ Phật trên đời Chí tôn nhân gian, tháng năm giáng hạ xuống Diêm-phù, tháng năm vua đến vạn quốc, phấn chấn trung hưng sự nghiệp, hạt bụi trong bốn biển xanh, bền chắc mãi long đồ phụng lịch, xa trông cửa Bắc, kính chúc núi Nam. Một câu toàn đề đương cơ hiển bày. Có hiểu rõ chăng? Tiết Thiên trung Kiến Viêm Thiên Tử, Thánh thọ thạnh lớn ức vạn năm.

Sư thượng đường, Tăng hỏi: Bách Trượng hỏi Qui Sơn: Trừ bỏ yết hầu môi mép như thế làm sao nói? Sơn nói: Thỉnh Hòa thượng nói, Lý này như thế nào?

Sư nói: Kẻ bàng quan mĩm cười.

Hỏi: Bách Trượng nói không từ chối nói cho ông, sợ về sau chôn con cháu ta, lấy mà đáp nó, thoại vì nó nói.

Sư nói: Tâm lão bà tha rất thiết.

Hỏi: Ngài Ngũ Phong nói: Hòa thượng cũng trừ bỏ ý chỉ thế nào?

Sư nói: Bắn một mũi tên trúng hồng tâm.

Lại nói: Ngài Bách Trượng nói không chỗ người chẻ trán nhìn ông, là chịu nó hay chẳng chịu nó.

Sư nói: Vạn người trong bụi đoạt tiêu cao.

Hỏi: Ngài Vân Nham nói: Hòa thượng cũng chưa có như thế?

Sư nói: Nói năng dài dòng hai, ba lớp.

Lại nói: Chưa biết Vân Nham hiểu như thế nào? Không hiểu như thế nào?

Sư nói: Cùng Xà-lê một thứ.

Lại nói: Bỗng có người hỏi Hòa thượng quét sạch yết hầu môi mép như thế làm sao nói?

Sư nói: Họp lấy.

Hỏi: Thế nào là cùng với Vân Nham một thứ.

Sư nói: Dứt hết căn nguyên người chẳng biết, mịt mù nghiệp thức khi nào thôi. Sư bèn nói: Núi treo vạn nhận buông tay, cần phải (phải là) người ấy, nỏ ngàn cân bắn ra há là chuột nhắt. Vân Môn Mục Châu trước mặt lỗi lầm, Đức Sơn Lâm Tế dối gạt xóm làng. Ngoài ra lập cảnh lập cơ làm hang làm tổ mà diệt chủng tộc Hồ. Lại chỉ nói một câu như thế nào? Vạn duyên biến đổi lộn nhàn sự, tháng năm phòng núi lạnh

tợ băng.

Sư thượng đường, Tăng hỏi: Lâm Tế tam huyền nghiệm tác gia, như thế nào là Huyền trong thể?

Sư nói: Sấm sét càng làm mọi loài kính sợ.

Hỏi: Như thế nào là huyền trong câu.

Sư nói: Rất kỵ ở trên ba tấc mà phân biệt.

Hỏi: Như thế nào là Huyền trong Huyền?

Sư nói: Đầu gậy có mắt sáng như mặt trời.

Hỏi: Như thế nào là một ấn in trong bùn?

Sư nói: Dưới gót chân nát xương rau cần.

Hỏi: Như thế nào là một ấn in trong nước.

Sư nói: Không đút mỏ vào.

Hỏi: Như thế nào là một ấn in trên không?

Sư nói: Sau ót viên quang dài vạn trượng.

Lại nói: Vì một lý lẽ trái hai nghĩa.

Sư nói: Đâm rùa đập ngói.

Sư bèn nói: Thiện không phải là ý tưởng, lấy ý tưởng mà tham thiền thì trái đạo, dứt công huân. Lấy công huân mà học đạo thì lỗi. Ngay đây cần phải dứt hết ý tưởng, gọi cái gì là Thiền. Dưới gót chân rộng lớn, thiền của không thiền gọi đó là chân thiền, như thỏ có thai. Dứt hết công huân gọi cái gì là Đạo. Trên đảnh môn chiếu sáng. Đạo của không đạo gọi đó là chân đạo, như trai ngậm minh nguyệt. Đến chỗ đó thì thật tế lý địa đã sáng, kim cương Thánh thể toàn hiện. Sau đó mới núi là núi nước là nước, Tăng là Tăng, tục là tục. Vạn pháp tự nhiên trước không sau lưng, bèn cười to ha hả bảo rằng: Sơn Tăng nói, giống như không mộng mà nói mộng, vô sự mà sinh sự. Nếu là người mắt sáng thì nhìn thấy cả một trường bại khuyết. Lại lìa ý tưởng, dứt công huân một câu nói gì. Dạ-xoa tám tay cầm gậy sắt, giận dữ Na-tra đánh chuông vua.

Sư thượng đường nói: Nơi vách cao ngàn nhận mà thấu được thì trong chợ búa có thể xoay mình. Trong chợ ồn ào mà thấu được thì chỗ vách đứng ngàn cân có thể lui về. Vì sao? Vì căn bản nếu chân Chánh nhãn rỗng suốt thì đại triệt ngộ. Nếu căn bản không sáng, chánh nhãn như mi-na thì da thủng xương bày. Cho nên Đức Sơn vào cửa liền đánh, Lâm Tế vào cửa liền hét. Mục Châu thấy Tăng liền nói thành công án. Tư Phước nói cách sông thấy cây phướn liền đi. Dưới gót chân ưa cho ba mươi gậy. Há chẳng phải là chỗ vách đứng ngàn nhận thấu được là kẻ Đại trượng phu, nhất đẳng đạp rách giày cỏ, sao chẳng hướng về chỗ

Phật tổ đề chẳng khởi mà thừa đương, chỗ trời người để mắt chẳng kịp mà gánh vác. Sau đó mới tức tâm tức Phật, phi sắc phi tâm, lấy một lớp bỏ một lớp, lấy một câu thoát một câu, há chẳng phải là trong chợ ồn mà thấu được? Hướng vào đó mà thẳng được vách đứng ngàn nhận. Sau đó mới giống cốt mà đề cưu. Do đó người xưa nói: Buông tay xuống lại đồng núi cao vạn nhận, chánh thiên đâu cần an bày. Sau mới như thế cũng được, không như thế cũng được, như thế không như thế đều được, giống như cọp nương núi. Bỗng nếu như thế cũng chẳng được, không như thế cũng không được, như thế không như thế đều không được như núi bạc chắn ngang lộ, cho người khác là có mắt trí, hướng vào đó mà cùng chiếu cùng ngăn, đồng sống đồng chết, toàn sáng toàn tối, toàn giết chết toàn cứu sống, chính lúc ấy thì làm sao. Đầu gậy điểm ra kim cương vương, vách sắt núi bạc đều nát vụn. Lại nói: Tịnh Thánh phàm giải ban đầu vô tướng, khi một pháp chân thì pháp pháp chân. Đầu núi vạn nhận hay buông tay, trên ngàn đảnh núi hiện toàn thân.

Sư thượng đường nêu: Người xưa nói: Động là dối trá, tịnh là chê bai, động tịnh hướng thượng có việc ở đấy. Lão Tăng miệng chật hẹp, chẳng cùng ông nói được.

Sư nói: Phải thì phải chỉ nói được một cọc. Nếu là sơn Tăng thì chẳng thế, nói là dối gạt, im là chê bai. Nói im hướng thượng có việc ở đấy. Lão Tăng đầu lưỡi ngắn chẳng thể cùng ông nói. Lại hiểu rõ chăng: Bảo kiếm kim cương hai nhận, chùy sắt không lỗ.

Sư thượng đường nói: Ngày mười lăm trở về trước ngàn trâu kéo chẳng lại. Ngày mười lăm trở về sau, con diêu giỏi đuổi chẳng kịp. Chính ngay ngày mười lăm, trời đất bằng phẳng, đồng sáng đồng tối. Đại thiên sa giới chẳng ngoài chỗ ấy, có thể bao hàm cả mười hư không. Bước tới một bước, có thể vượt thoát bất khả thuyết bất khả thuyết biển Hương thủy, lui lại một bước, quét sạch ngàn dặm vạn dặm mây trắng. Chẳng tiến chẳng lùi chớ nói Xà-lê, Lão Tăng cũng không chỗ mở miệng. Bèn đưa phất tử lên nói rằng chính lúc ấy như thế nào? Có lúc nắm lại ngàn đỉnh núi, vạch đứt mây trời chẳng phóng cao.

Cầu mưa, Sư thượng đường.

Tăng hỏi: Vạn dặm chẳng đeo một mảng mây lúc ấy thế nào?

Sư nói: Lão Tăng cũng lấy làm lạ.

Hỏi: Trời xanh cũng phải ăn gậy.

Sư nói: Phân phát sớm chậm.

Hỏi: Chưa biết lỗi ở đâu? Sư nói kia là người ở núi này, càng không dùng chú phá.

Hỏi: Khi trời mưa được thì không mưa, trời tạnh lại trời tạnh.

Sư nói: Ông vừa đến lại đi về đâu. Đáp: Chợt cuốn chợt mở mà đi.

Sư nói: Dưới chân ông lại cho một gậy. Dù cho mưa thì giống như chậu nghiêng.

Hỏi: Chính là chẳng như thế thì thế nào.

Sư nói: Vặn lại lỗ mũi.

Lại nói: Bỗng nếu đúng thời đúng tiết thì làm gì?

Sư nói: Trước núi lúa gạo chín, cùng ca khúc thái bình.

Sư bèn nói: Trên đường Tào Khê trời cao đất dày, trước ngọn thiếu thất đất rộng người thưa, một mình ngồi sửng lạnh se thắt, đồng rộng xoay mình gió thôi vi vu, mắt thấy thì mù, tai nghe thì điếc, miệng nói thì câm, tuy nhiên chẳng ra một đầu lông, hàm cả mười hư không trước sau. Đã thế có thần thông gì, đủ dụng gì vì sao đất khô khan. Cá Lý ngư biển Đông, đánh một gậy, mịt mù khắp mặt đất đều mưa dầm.

Sư thượng đường nói: Thích-ca xan tham Di-lặc đáng, tám chữ mở toang kho vô tận, cây gậy hóa thành rồng, mặt trời sáng rực nhả mây mù, khắp cõi mịt mù rưới mưa ngọt. Sư dơ cao gậy lên rồi xuống tòa.

Buổi sớm tháng bảy, Sư thượng đường nói: Một, hai, ba, bốn, năm, sáu, bảy, con ngươi trong mắt thổi tất lật, bảy, sáu, năm, bốn, ba, hai, một người đá người gỗ nước mắt chảy ra, đại triệt ngộ nêu ra, liền biết còn ở thấy nghe là cách giày gải ngứa. Con trâu sát ở Thiểm phủ nuốt tượng lớn ở Gia châu thì gác qua một bên. Chó thỷ thiên trước thềm điện Phật. Trên núi Ngũ đài mây nấu cơm, một câu như thế làm sao nói. Gió thổi bóng cây lay động, lá rụng liền biết thu.

Sư thượng đường nói: Biết huyễn liền lìa, không làm phương tiện, trong mắt để núi Tu-di, lìa huyễn liền giác, cũng không thứ lớp. Trong tai trừ bỏ bốn biển lớn, chẳng thấy mà thấy. Chuông kêu, trống đánh, tiếng ngọc kêu, chẳng nghe mà nghe. Đất đai núi sông rõ ràng. Ruộng đất vô sinh có trồng có gặt. Thuyền bè Bát-nhã có bến có cứu giúp. Lìa tất cả tướng tạm gác lại. Oai Âm Vương trở về trước một câu như thế làm sao nói. Trong mây sinh măng đá, trong lửa có sen xanh.

Giải hạ sư thượng đường. Tăng hỏi: Lúc hỗn độn chưa phân như thế nào là lộ trụ có thai, ý này thế nào?

Sư nói: Đột xuất khó phân biệt.

Hỏi: Phần sau như thế nào là mảng mây điểm Thái thanh là tông chỉ gì?

Sư nói: Mở mắt ra.

Hỏi: Chưa biết Thái thanh lại nhận điểm không? Linh Vân vì sao chẳng đáp.

Sư nói: Người biết pháp thì sợ.

Lại nói: Như thế thì hàm sinh chẳng đến, lại chẳng đối đáp là họp lý như đây lại là khó đối đáp.

Sư nói: Từ sắt đúc thành.

Lại nói: Dù được trong vắt không còn chấm nào, vì sao vẫn còn là chân thường lưu chú. Lại thế nào.

Sư nói: Nếu hay chuyển vật tức đồng Như Lai.

Lại nói: Như thế nào là chân thường lưu chú, tợ như gương luôn sáng, ý chỉ thế nào?

Sư nói: Đúng là một câu họp đầu ngữ.

Lại nói: Đất đai núi sông là đèn lồng lộ trụ của mình, cũng không phải khác.

Sư nói: Chớ vọng tưởng.

Hỏi: Khi lẫn lộn vô dụng thì thế nào?

Sư nói: Hơi một chút.

Lại nói: Hướng thượng lại có việc chăng?

Sư nói: Đập bể gương đem lại đậy ta cùng ông thấy nhau. Chưa biết ý ở chỗ nào?

Sư nói: Phân phó gậy gộc.

Lại nói: Ngõ hẹp không cỡi ngựa sắc vàng, trở về mặc áo rách.

Sư nói: Nhà ấy được tự do. Sư bèn nói: Ánh sáng thu trong cạn, sương thu ngưng đọng, gió thu vi vu, sắc thu trong sạch. Là công hộ sinh Thích-ca đã xong, thật là pháp kiết chế của nạp Tăng đã trọn, nếu có thể trong quên thấy mình, ngoài rõ pháp không, trong ngoài như một, hư ngưng trừng tịch, thì toàn tâm tức Phật, toàn Phật tức tâm, cùng chư Phật nắm tay cùng đi, cùng các Tổ sư đồng đắc đồng dụng, đến chỗ ấy còn nói kết gì, lại nói giải gì? Suốt mười hai giờ hai (mươi bốn giờ) sạch làu làu sáng rực rỡ. Trọn ngày mặc áo, mà chẳng từng đeo một sợi chỉ, trọn ngày ăn cơm mà chẳng từng căn một hạt gạo. Gọi đó là động như mây bay, ngưng như hang thần. Há có tâm ở kia đây, sao có hình tượng ở lui tới, gặp chỗ gặp bến thì toàn cơ riêng thoát, chính lúc ấy như thế nào. Mây trắng vốn là vật vô tâm, rãnh rang ra vào thái hư không.

Lại nói: Chín mươi ngày công tròn đủ một ngày này, chẳng phải nghiệm người sáp đến, tuy vậy vạn dặm không một tấc cỏ, miệng túi sáng nay đã mở rồi.

Sư thượng đường, Tăng hỏi: Ngài Triệu Châu hỏi một am chủ

rằng: Có chăng có chăng? Am chủ đưa nắm tay lên.

Triệu Châu nói: Nước cạn chẳng phải chỗ thuyền đậu, ý chỉ ấy như thế nào?

Sư nói: Căn cứ vào khoản mà kết án.

Lại nói: Chỉ như hỏi một am chủ, cũng dựng đứng một bàn tay.

Triệu Châu khen ngợi và lễ bái.

Sư nói: Hai lớp công án.

Lại nói: Hỏi đáp một thứ, vì sao chịu một cái còn một cái không chịu.

Sư nói: Có rất nhiều người đến đây giống như khua vách sắt.

Lại nói: Bỗng có người hỏi Hòa thượng có chăng có chăng, thì đối đáp như thế nào?

Sư nói: Chẻ xương sống liền đánh.

Lại nói: Ân lớn khó đáp đền.

Sư liền đánh.

Bèn nói: Rõ ràng hiển bày Chánh nhãn bao quát cả tam thiên đại thiên, ông ta không đầu lưỡi, diễn ra Hải tạng Long cung, hiện thành thọ dụng chạm chỗ gặp nguồn, khắp cõi gia phong lấy xung quanh nếu chẳng phải đồng đạo thì sao có thể nấu đề cương. Đã là người như thế phải sáng việc gì. Có hiểu rõ chăng? Cả trái đất nhét vào một hạt gạo, mười phương sát hải xem trong tay.

Ngày mồng 01 tháng 08, Sư thượng đường Tăng hỏi: Chẳng trải hóa thành liền lên Bảo Sở, như thế nào?

Sư nói: Đầy mắt vốn chẳng phải sắc, đầy tai vốn chẳng phải tiếng.

Lại nói: Thân đến núi báu về tay không, lại như thế sao?

Sư nói: Vào ruộng hoang không chọn.

Sư bèn nói: Vật cao ở trên trời mà sinh trời là gì? Vật dày ở đất mà nuôi đất là gì? Vật rộng ở hư không mà bao cả hư không là gì? Vật vượt trên Phật tổ mà trồng Phật tổ là đó. Ngoài lục họp chỉ có đạo, tồn tại chớ luận bàn. Nếu căn cứ vào việc bổn phận thì chưa nói được một nửa. Có biết hết cả quả đất mà nắm lại hết cả đều ở trên lông mày của các người, hóa làm Thiên Đại tướng quân hiện vô biên thần thông. Nếu cũng thấy được, chuyển phàm thành Thánh. Nếu cũng chẳng thấy thì rất kỵ chần chờ. Dẹp hết then chốt trên đầu cửa, phân thân trăm ức hóa vô biên.

Thỉnh Trường Lô Giác Thiền sư thượng đường nói: Nhiều người trước tháp phân nữa tòa, cắt đứt các dòng. Thiếu Lâm ngồi ngay trải

qua chín năm, vách đứng ngàn nhận, hăng hái làm lò rèn, làm kềm búa hướng thượng, hiển bày đại dụng đại cơ hoàn toàn cứu sống hoàn toàn giết chết, cùng tất cả mọi người nhổ đinh mở chốt, cởi trói, khiến người đại địa mỗi mỗi đều như sư tử con hăng hái cào cát ngồi xổm. Do đó nói: Pháp vương pháp lực vượt quần sinh, thường dùng pháp tài thí tất cả, chứa lâu tịnh nghiệp xứng vô lượng, dẫn dắt chúng lấy chỗ vắng lặng mà đảnh lễ. Phàm như thế thì hướng núi cao vạn nhận mà buông tay, thầy trò hỏi đáp đầy đủ, đầu sào trăm thước tiến lên, chủ khách đổi nhau, chính lúc ấy như thế nào? Rồng ngâm nổi sương mù, cọp gầm thì gió lên. Lại nói: Đánh gõ bạn đạo cùng sánh vai, một đời tham học đã xong rồi, sáng nay may gặp Đại đạo sư, Bảo Hoa Vương Tòa mà nêu ra.

Sư thượng đường, Tăng hỏi: Lìa bốn câu dứt trăm lỗi, xin Sư chỉ thẳng ý trở về phương Tây đến? Mã sư vì sao chẳng cùng người khác nói.

Sư nói Xà-lê chẳng ngại có mắt.

Lại nói: Trí Tạng nói: Hỏi lấy, Hải huynh đi. Như thế nào?

Sư nói: Trong bùn nát có gai nhọn.

Ngài Bách Trượng nói: Ta đến chỗ ấy lại không hiểu, ý chỉ như thế nào? Sư nói quạ rùa dùi phá vách.

Lại nói: Mã Tổ nói Tạng đầu trắng, Hải đầu đen, là thế nào?

Sư nói: Lấp ngoài lệnh tướng công.

Hỏi: Chỉ như ba bậc Tôn túc, là trả lời người khác hay vì người khác nói.

Sư nói: Một trạng thái lãnh hội qua. Lời nói mang huyền mà không lộ, miệng muốn nói mà chết lời.

Sư nói: Cũng có cát đằng này trong đó.

Lại nói: Bỗng như cắt đứt các dòng nói năng chẳng dính, lại như thế nào?

Sư nói: Đợi ta lên núi lấy gậy.

Lại nói: Lão Hòa thượng ấy một điểm cũng lừa dối người khác không được.

Sư nói: Bỏ qua một phen.

Sư bèn nói: Ngày tốt có nhiều tia sáng cùng chiếu, trên gấm thêu hoa hoàn toàn thông cả trong ngoài, nếu là tri âm lại chẳng nói. Này Đại chúng! Ba đời chư Phật ở trong lửa sáng mà chuyển Đại pháp luân, tường vách ngói đá ở trong mắt các người mà chuyển Đại pháp luân, gậy gộc ở trên đầu ngàn Thánh mà chuyển Đại pháp luân chỉ có lộ trụ

đèn lồng? Lại hơi một bắt chước chút ít. Vì sao thế. Vì đi Đông chẳng thấy lợi đi Tây, một chiếc lá rụng biết thiên hạ có mùa thu.

Trung thu, Sư thượng đường, Tăng hỏi: Huỳnh Long tam quan tức chẳng hỏi, như thế nào là Dương Kỳ cỏ gai lật. Sư nói người thiên hạ nuốt chẳng được.

Hỏi: Hòa thượng có nuốt được chăng?

Sư nói: Lão Tăng là người thứ nhất nuốt không được.

Lại nói: Đã nuốt không được thì lấy gì cho người.

Sư nói: Trọn chẳng dám cô phụ Dương Kỵ. Hỏi như thế nào là vườn kim cang?

Sư nói: Xà-lê hết tài giỏi trăm năm thấu chẳng ra.

Lại nói: Bỗng gặp lão ấy bước ra nói hết là ngôn ngữ như thế nào?

Sư nói: Một cái nhảy vọt.

Lại nói: Lão Hòa thượng ấy ngày nay chút tướng làm.

Sư nói: Lại chớ dùng dấu ấn bí đao.

Sư bèn nói: Giữa mùa thu gió Tây thổi gấp, trăng lên không rất tròn. Tiêu điều lá cây rụng, lóng lánh hạt ngọc treo, líu lo nhạn xuyên mây, nỉ non ve ôm cây, đầu đầu mà rò rỉ, tha thiết tìm u huyền.

Sư ra khỏi thành, nữa chừng trở về Viện thượng đường nói: Đại chúng, rất may không có việc ngồi sang, cứng như đất bằng nổi đống xương phí hết công phu. Chỉ cái ấy là bước theo dòng nước mà trở về, làm sao cũng không được, chẳng làm sao cũng không được, làm sao chẳng làm sao đều không được. Sau đó mất giao thiệp chính thân cái thời tiết này tuy nhiên như thế. Nhà khác tự có thông tiêu lộ, Nam nhạc núi cao cùng Thiên thai. Lại nói Na Tra tám tay nâng gậy sắt, xoay mình vào thẳng biển xanh kia. Rụt rè giận dữ vỗ chuông vua, phạm lỗi trời to không chỗ tuyết, chỗ không tuyết chẳng khỏi nương ở chỗ an ổn cũ trước. Lại đang lúc ấy như thế nào? Một tiền trộm chẳng được làm dối mất lượng người.

Tạ Giám Viện thượng đường nêu rằng: Dược Sơn ngày nọ bảo Vân Nham rằng: Cùng ta gọi Sa-di lại Nham nói Hòa thượng gọi ông ấy làm gì Sơn nói ta bẻ gãy chân vạc, y phải đưa lên để xuống.

Nham nói: Như thế cùng Hòa thượng đưa ra một tay.

Sư nói: Nói đầu biết đuôi, nêu một sáng ba. Sơn Tăng có một tụng nhỏ: Một bước rộng một bước, một trứ cao một trứ bẻ gãy chân vạc (đảnh) cho thuốc A-già-đà, đất Tu-di một nắm, nước biển xanh nửa bụm. Quyết ý ca bài ca nhai, qua cửa đồ tể.

Sư thượng đường nói: Đại chúng, cuối mùa Đông trời rất lạnh, ngàn núi vạn núi, giọt nước đông giá, thành viên thành hòn. Đông giá được ván Đạt-ma răng rụng, băng được mỏ quạ vàng đoàn hoan (viên tròn). Lại xem song phụng múa cô loan.

Lại nói: Sư tử lông vàng một giọt sữa, cùng tan trong mười hộc sữa lừa, cứu sống người chết trên đất bằng, giống như đất nâng núi đá ngậm ngọc.

Nêu. Cảo thủ tọa lập Tăng. Sư thượng đường nói: Con chim cốt chưa ra hang đã có chí vượt trời cao. Cọp con chưa dứt sữa đã có khí ăn trâu, huống chi lông cánh móng vuốt đầy đủ. Hăng hái liền kinh người, tám mặt gió mát nổi, một xương sống cứng như sắt. Một cây gậy trắng nâng trời đất, cùng (nhau) dựng pháp tràng, mở lỗ mũi nạp Tăng.

Sư thượng đường nói: Chẳng lên núi Thái Sơn chẳng biết Trời cao, chẳng lội xuống biển chẳng biết biển rộng. Trong khu này mà luận. Nếu là người trong ấy thì trời ở trong một hạt gạo, biển ở trên đầu một sợi lông, cõi Phù tràng hoa tạng, tất cả đều ở trong lông mày nháy mắt. Lại nói: Người này ở đâu mà an thân lập mạng. Lại hiểu rõ chăng? Vô biên hư không đầy chẳng nhận, thẳng thấu oai âm ở bên nào.

Sư thượng đường nói: Ba cõi không pháp, trời sương trăng sáng, chỗ nào cầu tâm. Núi cao nước sâu, bốn đại vốn không, chẳng phân biệt Tây Đông, Phật nương chỗ nào mà trụ, trời đất riêng bày. Thấu được thoát, thấy được suốt, chánh ở nữa đường rụt rè, đập nát nhổ hết cửa sắt, thoát cây vô căn liền thấy, tay vỗ nhật nguyệt lưng vác núi Tu-di, dắt tay qua một trăm mười thành, quay mình đứng, mười phương cõi Hoa tạng. Đến chỗ ấy cũng không Phật, cũng không Tổ. Chẳng lập chiếu, chẳng lập dụng, chẳng lập quyền, chẳng lập thật, chẳng đánh gậy, chẳng cất tiếng hét. Ngay lúc ấy thì như thế nào? Nương cậy vào thuốc A-già-đà, điểm lấy mở Chánh nhãn kim cang.

Sư thượng đường nói: Mười phương đồng tụ hội thân xưa nay chẳng mê muội, người người học vô vi, trên đảnh dùng kềm búa. Đây là tuyển Phật trường sâu rộng không thể lường. Tâm không thi đỗ mà về kiếm bén không bằng chùy. Bàng cư sĩ lưỡi chống Phạm Thiên, miệng hao bốn biển. Có lúc đem một cộng cỏ làm thân vàng trượng sáu, có lúc đem thân vàng trượng sáu làm một cộng cỏ. Rất là kỳ đặc. Tuy nhiên phải cần chăng từng động tới cửa hướng thượng. Như thế nào là cửa hướng thượng. Đức ấn dựng đàn cao.

Hàn quán sát thỉnh, Sư thượng đường nói: Đại chúng! Mặt trời chìm chìm gió dìu dặc. Muôn đời chỉ như hôm nay. Mây vần vũ nước

cuồn cuộn ngay chỗ toàn thể hiện, dán da nắm xương, chưa khơi luận tánh luận tâm, vượt cách vượt tông. Liền nói lôi thôi dài dòng, đâu chẳng biết, người người quét sạch đầu lưỡi người thiên hạ, mỗi mỗi có chánh nhãn kim cang. Nếu có thể chưa nêu mà biết trước, chưa nói mà khế hợp trước thì giữa đường gặp người đạt đạo, chẳng đem nói nín mà đối đáp. Đến chỗ đó giống như vàng đổi vàng, nước vào nước, liền hoàn toàn dựa vào ân lực này. Chính lúc ấy như thế nào là toàn đề một câu, có hiểu rõ chăng? Tri ân mới biết báo ân sâu.

❧

Viên Ngộ Thiền Sư Ngữ Lục - Quyển 8

VIÊN NGỘ THIỀN SƯ NGỮ LỤC

QUYỂN 8

THƯỢNG ĐƯỜNG 8

Đầu năm mới, Sư thượng đường nói: Đầu năm mở nước mở cửa nẻo, vạn vật mới mẻ trời đất đồng mùa xuân. Đúng lúc nạp phúc chẳng rơi vào lỗ cối, hết cả đều nên. Muôn đời một lúc mạnh xuân cũng còn lạnh. Phục nguyện: Thủ Tọa Đại chúng khởi cư vạn phúc, xin lửa cùng được khói, gánh nước mang trăng về. Lại nói: Năm mới có Phật pháp, chính là trên đất còn thêm bùn. Năm mới đầu không Phật pháp, lại thành trước mặt sai lầm. Đến chỗ ấy Phật pháp thế pháp, có không mới cũ đồng thời đem bỏ qua một bên, lại chẳng rơi vào chức tước một câu như thế làm sao nói. Có hiểu rõ chăng. Trời đất họp một bánh bột, hai vầng nhật nguyệt thiên khí cầu.

Thí chủ cúng pháp y, Sư thượng đường nói: Ca-diếp dắt tay lên ngồi trên núi Kê túc, Lão Lô ôm qua ngọn Đại dữu. Như nay trùm phủ Bảo hoa tòa, ánh sáng chiếu khắp đỉnh núi cao.

Lại nói: Là đồng hay khác. Áo gấm công tử quý, dưới rừng đạo nhân cao.

Sư thượng đường nói: Này đại chúng! Nhiều tay cùng đãi vàng, người người đều có được sương gió vây bốn bề, hoa trời đầy vạc áo, thưởng lớn chẳng luận công, hư không mãi khắp đầy, phân thân ngàn trăm ức, Di-lặc chân Di-lặc. Lại nói: Vào nước phải chém giao long, vào núi phải bắt hổ, có tai tác chung vua, liền cột thoa trống độc, một mũi tên bắn rơi chín con quạ, một nắm ngàn cân đất, các Thánh đều chẳng bằng, ngày hai mươi lăm tháng chạp.

Thư Thiền Sư biến khắp thượng đường nói: Đại chúng, ngày này năm rồi một ông già nói. Trâu đất vào biển không tin tức, ngày nay năm nay lão búa sắt, hoa Ưu-đàm-bát ở Trù thất, dầu mây ra vào Thái hư không, động tịnh tới lui nào có dấu. Phải tin tuyết tạnh trời đất xuân, mặt trời như cũ mọc ở phương Đông.

Sư thượng đường nói: Đại chúng, trăng tròn trên trời, vạn tượng rõ ràng. Trăng dưới đất khuyết gặp đường thành hiện. Thấy chẳng thấy, bao trong mười hư còn dư nửa. Nghe chẳng nghe, thấu thoát viên thông tận gốc rễ. Ngọc chảy hồ đồng thúc chẳng được, càn khôn đại địa một cây đèn. Một chỗ viên thông tất cả chỗ, vô biên sát hải lại tầng cao.

Sư thượng đường nói: Siêu thoát cửa ải thiền cơ của Tổ sư, chẳng biết vật biến đổi, một niệm bằng vạn năm một điều chân bạch luyện, ngàn sai mắt thấy rõ. Trong kính vạn hoa hiện, bỗng muốn vào ba cửa rãnh rang cởi điện Phật. Lại nói mưa đêm trách xuân sâu. Màu rong rêu dính người. Bên khe cỏ xanh thơm, hoa cùng liễu mới. Khí vị nồng ở rượu, Phong quan nhẹ đầy nguyên khí, mây linh tìm chẳng được chỗ nào ngộ thiên chân.

Sư thượng đường nói: Mặt trời mặt trăng Hồ đến Hán hiện. Có lúc bỏ hạnh có lúc cầm dứt. Thế pháp Phật pháp nhồi thành một khối. Nếu nhồi một khối mà hiểu thì gặp sang thành hèn. Chẳng thành một khối mà hiểu thì trong lúa có bột. Lại nói: Ba đời chư Phật chẳng biết có nhất nhất ở phía Nam nhìn sao Bắc đẩu. Mèo nhà trâu trắng liền biết có, mang sừng húc vào đầu sư tử rống, bốn góc đạp đất lại vo tròn, tám sừng ma bàn trong không chạy, đinh suy tìm bữa xương sống kéo ra, nắm được lổ mũi thì mất miệng. Hỏi Phổ hóa một đầu lừa, sao giống một con chó Hồ màu tím.

Sư thượng đường nói: Hữu cú, vô cú siêu vượt tông cách, như dây leo dựa cây, núi bạc vách sắt. Cho đến cây ngã thì dây leo héo khô, bao nhiều người mất lỗ mũi. Dù cho thâu nhặt lại được, đã là ngàn dặm vạn dặm. Chỉ như lúc chưa có tin tức này. Có thấu được chăng? Gió ấm tiếng chim nát, ngày cao bóng hoa nặng.

Sư thượng đường nói: Đại chúng, mưa lâu chẳng tạnh ngày nay tạnh, càn khôn đại địa phóng ánh sáng. Tường vách ngói gạch nói Phật pháp lộ trụ đèn lồng mở mắt nghe. Dám hỏi các người làm sao nghe được? Bèn nói: Thân. Lại nói: Ông già Thích-ca nói: Biết huyễn lìa, xoay mình vạn dặm chẳng làm phương tiện mười phần hiện thành, lìa huyễn tức giác, Tu-di đổ nhào cũng không thứ lớp, trong mắt có gai. Bỗng hết cả đại địa nắm lại như hạt gạo lớn, hãy làm như nào biết. Cái quạt nhảy lên trời ba mươi ba, hãy làm sao biết? Chính lúc ấy có hiểu rõ chăng? Mười phương sát hai tòa kim cang, trong vạn lò nung tật lê sắt.

Sư thượng đường Tăng hỏi: Ngày mặt Phật, tháng mặt Phật ý chỉ như thế nào? Sư nói lật đi lật lại xem. Hỏi thưa: Chỉ như nói ba đời chư Phật, sáu đời Tổ sư đồng một lưỡi nói, chưa biết có đồng một lưỡi kia

nói không? Sư nói: Đó là đồng vậy, là cắt đứt hết vậy.

Hỏi: Chưa biết lấy gì cắt đứt?

Sư nói: Lấy không lưỡi cắt.

Lại nói: Giặc cỏ thua to.

Sư nói: Điểm.

Sư bèn nói: Đại chúng, trăng sinh một, con diều cắt giỏi nhanh không đuổi kịp, trăng tháng sinh hai, Đức Sơn, Lâm Tế mất lỗ mũi, trăng sinh ba Văn-thù, Phổ Hiền trái lại tham. Na Tra giận dữ nắm Tu- di, một tay trăm nát vụn, bẻ chân đảnh, đập phá tan giỏ không đáy. Đại bi ngàn tay, trong một tay có một mắt đề không khởi. Vô ngôn đồng tử liền hiểu đạo trước ba mươi ba, sau ba mươi ba, có hiểu rõ chăng. Trên đảnh vạn nhận đều buông hết nhiều năm rách áo của nạp Tăng.

Sư thượng đường nói: Đại chúng, Phó Đại sĩ nói: Tu-di hạt cải cha, hạt cải Tu-di cha, núi sông bằng phẳng, gõ băng để nấu trà. Từng nghe Phó Đại sĩ chính là hóa thân của Di-lặc Đại Sĩ. Xem nó không tin tức, chẳng ngại chấp thật. Sơn Tăng ngày nay trên đất lại thêm bùn. Cũng có bài tụng:

Tu-di nạp giới bất dung dị

Giới nạp Tu-di thất tợ nhàn

Trường hà giảo trước thành tô lạc

Khinh khinh kích thấu Tổ sư quan.

(Tu-di cho vào hạt cải chẳng dễ dàng, hạt cải cho vào Tu-di nó giống nhàn. Sông dài nắm lại thành tô lạc, nhẹ nhàng gõ thấu cửa Tổ sư.)

Nêu: Đơn Hà Dụ trưởng lão vì người vào thất. Sư thượng đường nói: Đại chúng, Ma-hê Thủ-la yết thị pháp nhãn. Nước Ma-kiệt-đà toàn đề kềm búa hướng thượng, vách đứng ngàn nhận dứt thừa đương, ánh sáng đốt phá bốn thiên hạ.

Do đó nói: Dao giết người, kiếm cứu sống người. Từ sai lầm đến sai lầm. Phong qui của thượng cổ cũng là xu yếu của thời nay phương tiện dạy người. Nếu luận dao giết người thì còn mảy may, kiếm cứu sống người hoành thân vạn dặm. Phải biết trong giết có cứu sống, bắt thả trời người, trong cứu sống nó giết quyền hành Phật tổ. Dù cho nói được giết cứu lỗi lạc rõ ràng. Sơn Tăng lại hỏi ông. Tìm kiếm ở đâu chính lúc ấy thấy gì? Núi treo vạn nhận mà buông tay, núi cao cùng hát ca thái bình. Lại nói Triệu Châu nói: Triệu Châu ở Nam, Thạch Kiều ở Bắc. Trong viện Quan Âm có Di-lặc, Tổ sư lưu lại một chiếc giày. Mãi đến nhưng nay tìm không được, các người phải biết rơi chỗ nào chăng?

Phải hỏi Đơn Hà Hòa thượng.

Kiết chế, Sư thượng đường nói: Hai ngàn năm trước Phật chế các phương tuân hành làm lệ trong chín tuần an nhàn cùng là kế sống trong hang quỷ, lại như thế nào là kế sống trong hang quỷ? Con khỉ vào túi vải lại nói: Chín tuần cột miệng túi, đạo an cư giải thoát nước sữa tự hòa đồng, vạn duyên không chỗ quấy nhiễu, cỏ gai lật, nhảy thoát vòng kim cang, cùng thấu nhà Nạp Tăng, trên đầu một cái lỗ.

Sư thượng đường nói: Đầu-đà sắc vàng Ca-diếp mặc y phấn tảo. Cúc-đa Tôn giả vận thần thông. Hỏa tinh cùng vào nước Tân La, voi lớn dấu sen trong lổ nhỏ.

Sáng ngày mồng 01 tháng 05, Sư thượng đường nói: Cây sắt chia tóc thành từng búi, trâu đá gầm rống, mây lửa lên trời dài vạn trượng, mặt trời tỏa ánh sáng khắp nơi. Dù cho cá lý ngư ở biển Đông phơi râu, bày vẩy. Nam Quốc Ba Tư trình múa mái chèo. Văn-thù, Phổ Hiền chẳng dám nói Lý sự. Đức Sơn, Lâm Tế chẳng dám dùng gậy, tiếng hét. Chính lúc ấy có hiểu chăng? Gậy gộc định nuốt ba đời chư Phật, đèn lồng tuông xuống hạt minh châu. Lại nói, ông già Thích-ca nói: Nếu có một người phát chân qui nguyên, mười phương hư không thảy đều tiêu mất. Ngũ tổ Hòa thượng lại nói: Một người phát chân qui nguyên, mười phương hư không đang xây đang lên đạp nát đi. Sơn Tăng không như vậy. Nếu có một người phát chân qui nguyên thì mười phương hư không như trên gấm thêu hoa.

Sư thượng đường nói: Trăng mới như cái móc mây nhẹ ánh lửa. Trước núi lúa chín trong sọt tằm kéo kén. Nông phu cấy cày gặt lúa, liễu bờ ao buông rèm. Mưa hòa gió thuận, trộm cướp vắng bóng. Bọn ta người dưới rừng, một tặng cho vui mừng pho thường. Vừa nói lời này, bỗng đất có cái phù sứ (Sư đưa bùa) ra nói: Trước núi các chỗ đều có bệnh ôn dịch dữ dội, muốn đến Hòa thượng tìm bùa thần đến đó đuổi bệnh đi. Sơn Tăng bèn lấy gậy vẽ một vòng tròn cho thì bỗng nhiên biến mất, rụt rè nói: Quỷ ôn dịch đã đuổi xong, mà đi về thế giới khác. Chỉ có một việc đợi thỉnh ích Hòa thượng linh nghiệm thần phù này từ đâu có được. Sơn Tăng liền đánh vào lưng ngay đây dứt dấu mất tiếng, nhân đi mà động tay, thành bài tụng rằng: Ngày 05 tháng 05 tiết trung thiên, miệng đỏ lưỡi độc đều diệt mất, viết giờ 05 ngày 05 tháng 05, buông bỏ đầu rắn vuốt râu cọp.

Sư thượng đường nói: Xa không nương cậy siêu tông vượt cách, không Phật không tâm, vách đứng ngàn nhận, trên cây dâu dính mũi tên, trên cây liễu nước tiết ra.

Sư thượng đường nói: Đầy đủ cơm cháo, củi nước. Lô lăng gạo giá cao, trước núi lúa chim chạy, hết cả càn khôn sát hải đều là cái tự mình, nhướng mày chớp mắt dù cho phóng quang động đất chẳng phải là Như Lai Thiền cũng chẳng phải Đệ nhất nghĩa, lại nói Nạp Tăng nắm lổ mũi, đầu bằng vực thẳm buông tay thuốc kỵ, lại hát la la lí lí. Tham đi!

Sư thượng đường nói: Một, hai, ba, bốn, năm sáu, bảy; bảy, sáu, năm, bốn, ba, hai, một. Gió lốc trên xe Định Bàn tinh. Đầu gậy trăm thước thổi gào tất lật.

Lại nêu: Vân Môn một hôm dạy chúng rằng: Hòa thượng con chớ vọng tưởng, núi là núi, nước là nước, Tăng là Tăng, tục là tục. Lúc đó có Tăng bước ra nói: Học Tăng thấy núi là núi nước là nước lúc ấy thế nào? Vân Môn lấy tay vạch một vạch bảo: Điện Phật vì sao từ trong ấy đi.

Sư nói rằng giống đất nâng núi, như đá ngậm ngọc. Thấu qua được thì tất cả ở trong kho vô tận, thấu không qua thì chưa khỏi nghĩ ngợi chỉ như Vân Môn lấy tay vạch một vạch bảo rằng: Điện Phật nhân gì từ trong ấy đi, như thế nào? Một chiếc lá rơi thì biết thiên hạ có mùa thu.

Tưởng Vận Sứ gởi núi Vân cư ba chữ lớn. Và thỉnh Sư thượng đường nói: Pháp pháp viên dung. Tâm tâm hư tịch. Lớn thì bao trùm không gì ngoài, văn thái rõ ràng, nhỏ thì không gián đoạn mắt không thể thấy. Do đó nói: Vạn pháp là tâm sáng, các duyên là tánh hiểu, vốn không người mê ngộ. Chỉ cần ngày nay hiểu rõ, ngày nay lại như thế. Quét sạch Báo Hóa Phật, gọi gì là tâm, gọi gì là tánh, vì sao nói rồi là cắt đứt các căn rồi, như thế là cắt đứt các căn xứ, bỏ một tuyến đường thông cái tin tức. Có hiểu rõ chăng? Đại hạn được mưa ngọt, nóng dữ được mát mẽ. Có tụng rằng:

Chúng phong bàng khuất ốc đam đam

Thiên thượng hoằng trừng vũ bích đàm

Khát ký nộ nghê tam đại tự

Cao tung thiên cổ chấn danh lam.

(Các núi bàn khuất nhà vui vui. Trên trời lắng sâu mưa đầm biếc. Ngựa ký khát, Sư tử giận ba chữ lớn, dấu cao ngàn xưa chấn danh lam.)

Vân Cư, ở Chân Như Thiền viện tại Nam khang quân. Đưa hóa chủ thượng đường nói: Lửa không đợi mặt trời mà nóng tánh cũng cùng một loại. Gió chẳng đợi trăng mà mát khí họp nhau. Một cây chẳng thành rừng, một sợi tơ không thành chỉ dệt, kiến lập đại hạ không phải một cây mà được, qua sông lớn không phải một mái chèo mà đủ sức.

Do đó nói: Nhiều lông thành trái cầu, một đốn sắt thành búa. Cần phải trong ngoài tương ưng, chủ khách biết dung, tự nhiên khí loại đồng nhau, cánh lông giống nhau. Đang lúc như thế thì làm sao? Tám vạn bốn ngàn không phải lông phụng, ba mươi ba người vào hang cọp. Lại có tụng rằng:

Tam thập dư viên cân thủy khách

Chư phương phân hóa lực hành trì

Sơn môn thứ sự hồn y lại

Chánh thị kim mao phấn tấn tài.

(Hơn ba mươi viên mây nước khách, các phương phân hóa sức hành trì, sơn môn các việc cùng nương cậy, chính là lúc lông vàng phấn tấn.)

Sư thượng đường nói: Hữu cú, vô cú đã dứt các sai lầm, phi sắc phi tâm, vượt lên lời nói khế cơ, đến trong đó có mở miệng phân cũng không? Chớ nói là siêng, Thượng Tọa miệng giống biển mái tranh giả sử ba đời chư Phật các đời Tổ sư bước ra, biện hiện trôi chảy cơ như điện xẹt, chưa khỏi quên mũi nhọn kết lưỡi. Vì sao thế? Chỉ vì gió rất dữ. Tuy như thế, nếu hướng trong đó ngay đây thừa đương được thì như rồng được nước như cọp dựa núi. Có chí khí trượng phụ, đủ dứt thủ đoạn ràng buộc. Do đó nói: Dao giết người kiếm cứu sống người thì bên này bên kia hướng thượng hướng hạ, có sự không sự, cõi Phật cõi ma một lúc quét sạch. Bỗng có người hỏi: Chưa biết dao kiếm ở chỗ nào? Rõ ràng chăng? Từ trước công lao hơn mã không người biết. Chỉ cần luận lại có lẽ thay công.

Lại nêu: Có Tăng hỏi Vân Môn: Lúc cây tàn lá rụng thì thế nào?

Vân Môn nói thể lộ gió vàng.

Sư nói: Mắt Vân môn như sao băng, cơ như điện xẹt. Nắm được tương lai chẳng ngại kỳ đặc. Như nay bỗng có người hỏi sơn Tăng: Cây tàn lá rụng lúc đó thế nào? Chỉ hướng về đạo ấy. Ngàn núi mây mù cuốn, một trông thấy thôn trước.

Sư thượng đường nói: Mười phương đồng tụ hội, người người học vô vi. Đây là tuyển Phật trường tâm không thi đậu về, đại trượng phu đều quyết liệt chí khí, khảng khái anh linh. Đạp phá hóa thành thẳng dứt thừa đương. Ngoài chẳng thấy có tất cả cảnh giới, trong chẳng thấy cơ mình, trên chẳng thấy có các Thánh, dưới chẳng thấy có phàm ngu, sạch làu làu sáng rực rỡ. Một niệm chẳng sinh đáy thùng sơn lũng, há chẳng là tâm không? Đến chỗ ấy còn dung cho gậy hét chăng? Có dung cho huyền diệu lý tánh chăng? Có dung cho bỉ thử thị phi chăng? Ngay

đây như trên lò hồng có một điểm tuyết, há chẳng phải là trong tuyển Phật trường gỏ đầu đội sừng. Tuy nhiên như thế, kiểm điểm tương lai kỹ lưỡng, còn việc liên quan đến thềm bậc. Lại chẳng dính thềm bậc, một câu như thế làm sao nói. Có hiểu rõ chẳng? Ngàn Thánh chẳng lưu vết tích vạn người trong bụi cướp tiêu cao. Lại có tụng rằng:

Trụ sơn chỉ quý chúng hòa hài

Biểu lý thông minh ưng chỉnh tề

Triết khước lạm nhi hạnh vô dạng

Tương bằng xuất thủ cộng đề huề.

(Ở núi chỉ quý các hài hòa, trong ngoài thông mình phải chỉnh tề. Bẻ chân cái lạm có lẽ không bệnh, dựa nhau ra tay cùng đề huề.)

Sư thượng đường nói: Trời thu tạnh ráo mầm mống nẩy chồi (lúa thóc đầy bồ), bốn biển yên bình vạn dân vui sống. Người dưới rừng ý hết tâm dừng. Ngay đây rõ ràng quét sạch Báo Hóa, đói ăn khát uống mệt nằm rảnh đi, vô sự vô vi được đại tự tại. Rõ ràng một câu chẳng thể lập lạc, trốn tránh chẳng làm phải hậu tiết ngay. Có hiểu rõ chăng? Mùa thu tháng tám chỗ nào nóng.

Lại nói: Đêm qua mộng lên lầu, bỗng nhiên được thời tiết nhân duyên sáng nay nêu giống đại chúng, bốn cõi lắng yên, ngồi nghiêm như ở Thiếu lâm. Mây lồng đỉnh núi cao, trăng ở tâm sóng biếc.

Trung thu, Sư thượng đường nói: Chỉ như thế mà hiểu được, đã là nước dính bùn sao kham rèm sáo. Mất đầu lại mất mỏ. Đến đến cũng phải giống như người chết mà sống lại (người sống như chết?) mới được. Có hiểu rõ chăng? Đầu gây hay chứng lấy, hét xong dứt thừa đường. Lại nói ngày giờ gấp như thoi đưa, Hiền minh không thể làm được sao? Ngàn rừng điêu tàn lá rụng, một con chim nhạn qua sông thu, gió gấp tiếng chày xa, núi cao trăng nhiều sắc. Ai ở ngay lúc này mà biết hát bài ca Tử Chi.

Lui về Viện, Sư thượng đường nói: Ba mươi năm trụ trì bảy chỗ. Sáng nay mới làm Địa Hành Tiên. Trên mong nhờ Thánh chủ theo nguyện hèn, ân làm cho kết quả thuần thục, xa tợ trời. Thấy được thì tiến biết khó thì lui. Quyền bính ở trong tay nắm mở không thể khác. Trụ đã vô tâm, động cũng chẳng phải ta. Do đó trong mười hai giờ cùng người khác (nó?) đồng đắc đồng chứng, đồng ra đồng vào. Há có tâm ở kia đây, sao có (hành) Tượng ở tới lui. Do đó nói: Muốn biết nghĩa Phật tánh phải quán thời tiết nhân duyên. Thời tiết nếu đến thì lý tự bày chánh đáng cùng lúc nào, lại hiểu rõ chăng. Khoảng rừng chỗ tiêu tán, ngoài đời một người nhàn. Lại có tụng rằng:

Thiền nguyệt tích niên tằng hữu ngữ

Sơn Tăng sư phạm tác lương mưu

Như tư tiêu trí tuy thanh chuyết

Đại trượng phu nhi hợp tự do.

(Thiền nguyệt năm xưa từng có lời, Sơn Tăng làm kế tốt gương mẫu, nêu đến đây tuy thanh chuyết, đại trượng phu chưa họp một chút tự do.

TIỂU THAM MỘT

Sư trụ ở phủ Thành đô, chùa Thiên ninh Tiểu tham Sư dạy chúng rằng: Chánh lệnh đã ban hành, quét sạch mười phương. Ngàn Thánh ra rồi quên mũi nhọn kết lưỡi. Tuy như thế, Sự không một hướng, còn có kẻ cũng sống, cùng chết với nạp Tăng chăng?

Lúc đó có Tăng hỏi rằng: Chớ bảo vô tâm chính là đạo, vô tâm cũng cách một lớp cửa, vật vị vô tâm tiện thị đạo. Vô tâm du cách nhất trùng quan. Thế nào là một lớp cửa. Sư nói: Mười lớp cũng có.

Lại nói: Thế nào là chủ trong cửa?

Sư nói: Bỏ qua một qua một lần.

Lại nói: Sao là diện mục? Sư liền hét.

Sư bèn nói: Như thế sớm nhiều việc, như nay dù có nêu một tắc ngữ thì hết cả ngôn giáo xưa nay một lúc sáng được thì chính là phương pháp giáo hóa. Nắm một sự kiện, hết cả đại địa một lúc suốt thấy cũng là ghẻ khuyết trên da thịt lành, xem nó từ trên người mà được, miệng như tháng chạp dù quạt cũng sinh mốc. Tâm như cây khô, dẫu gặp xuân hạ chưa từng biến động. Chẳng phải gượng làm tự động như thế. Há cần ông nêu cổ nói kim, ném đất rải cát. Đêm nay việc chẳng được rồi, từ lầm đến lầm, cùng các người đến cát đằng đi. Có biết việc này chăng? Hết cả mười phương cùng tột hết hư không, không mảy may qua lọt. Là con mắt kim cang, không vật nào ngoài cả. Do đó tầm thường cùng huynh đệ nói. Ông vừa quán sắc sớm lấp mắt vừa nghe tiếng sớm lấp tai, vừa ngữi mùi hương sớm lấp mũi, vừa như khỉ sớm lấp yết hầu, vừa chuyển động sớm lấp thân, vừa khởi niệm sớm lấp ý căn môn sạch làu làu sáng rỡ rỡ. Chỉ là chẳng chịu hồi quang phản chiếu. Xem lời người xưa nói với Tiên đức liền khế chứng không tin tức, chẳng ngại thân thiết. Nước mưa ngập bị Mã Tổ một đạp, đứng dậy ha ha cười lớn bảo rằng trăm ngàn pháp môn, vô lượng diệu nghĩa, chỉ hướng trên một đầu lông biết được căn nguyên, há chẳng vui thích sao? Ngài Lâm Tế đối

với Hoàng Bá ba phen hỏi, bị ăn sáu mươi gậy. Lại đến ngài Đại Ngu trước mặt chẳng biết đạo. Té ra Hoàng Bá trong Phật pháp không nhiều con. Giống được chỗ này há chẳng kinh động người. Các ông có hiểu tin tức chăng? Nếu lại lật ngược ra mà tham rõ thật là được chỗ vào. Mới biết trong mười hai giờ đi đứng ngồi nằm động chuyển làm lụng, mỗi mỗi đều vượt lên xưa nay không gián đoạn. Cùng Phật tổ nắm tay đi. Tầm thường chỉ giữ nhàn an nhàn khởi mảy may tình lượng phàm Thánh. Lại có gì được mất có thể nghi sinh tử có thể ra giống lời nói này, có thể gọi là ở trước mắt các ông. Không mộng mà nói mộng, vô sự mà sinh sự. Bỗng nhiên có người nhẫn giỏi chẳng cấm ra, hét tan đại chúng kéo xuống giường thiền đánh đau một cũng quái lạ người khác không được. Tuy như thế, cũng phải thật đến điền địa mới được. Như nay lại có người như thế chăng? Sơn Tăng cam ăn một trận. Lại phải cùng người này gặp nhau. Có chăng? Có chăng?. Như không có Sơn Tăng thì đêm nay thất lợi.

Sư dạy chúng rằng: Tâm ấn Tổ sư dứt ngay đương cơ. Lẫm liệt như kiếm nhọn sáng như mặt trời. Đương đài sáng rỡ dầu ông hiện tiền, lại có lẫn nhau phát triển bình đẳng chăng?

Tăng hỏi: Thế Tôn từ lâu đã im tiếng cần thiết này, cho đến cuối cùng vì sao riêng mời Ẩm Quang (Ca-diếp) mà ngầm truyền pháp nhãn.

Sư nói: Mang lụy Sơn Tăng thưa rằng: Bầu đắng cả rễ cũng đắng, dưa ngọt cả hoa cũng ngọt.

Sư nói rõ ràng. Thưa rằng cũng là rùa đen ăn rau sống.

Sư nói: Giữ tánh.

Lại nói: Muốn biết nghĩa Phật tánh phải quán thời tiết nhân duyên. Thời tiết nếu đến thì lý nó tự lộ ra. Nếu như thời tiết chưa đến, lý địa chưa sáng. Lại chính nghiệp thức mịt mờ, không có gốc mà nương. Dám hỏi các ông tức nay là (lúc nào) gì có phải là thời tiết hoàng hôn chăng? Có phải là thời tiết tiểu tham không? Có phải là thời tiết ngồi đứng nghiễm nhiên không? Có phải là lúc nói Thiền nói Đạo không? Có phải là thời tiết vạn tượng giao tham không? Có phải là thời tiết tâm cảnh nhất như không? Nếu cùng đó thẳng mực (thống lung?), lại mừng mất giao thiệp. Đêm nay các ông ở đây mà quyền lập chút thời gian. Sơn Tăng không tiếc lời nói bình luận xác thật một đoạn thời tiếc. Chỉ như các người ở đây nghe Sơn Tăng trống hai miếng dùng làm thời tiết chính đọa vào thường tình. Phải biết Sơn Tăng không từng nói một chữ, các người chẳng từng nghe một lời. Các người cùng

Sơn Tăng đều có một việc lớn. Huy đằng (khởi dậy?) cổ kim, dứt hết tri kiến, sạch làu làu, sáng rực rỡ, đều chẳng biết nhau, đều chẳng đến với nhau. Thấy tiếng thấu sắc vượt Phật vượt Tổ. Nếu hay lui bước mà đến. Thoát khỏi tình trần ý tưởng, ghi nhớ phân biệt lời lẽ khế cơ, nghe thấy hiểu biết phải quấy được mất ngay đây rỗng suốt, nháy mắt cùng cổ Phật liền đồng một tri kiến, đồng một nói năng, đồng một làm lụng, đồng một thể tướng. Không phải chỉ cùng các Thánh đồng, cũng cùng các đời Tông sư thiên hạ lão Hòa thượng đồng nhau. Dưới đến bốn loài sáu đường gà vịt, mối kiến đều đồng. Chẳng bị tiền trần cảm lấy, chỗ hiểu biết quấy nhiễu. Chẳng sợ sinh tử, chẳng thích Niết-bàn, rộng rãi bình thường tùy lúc mặc tình tự tại, động tịnh làm lụng đều giải thoát. Hay chuyển tất cả cảnh giới, hay khiến tất cả nói năng. Chẳng phải chỉ các người phần thương như thế. Đến như người xưa đều từ thời tiết này mà vào. Há chẳng thấy ngài Triệu Châu ban đầu tham với ngài Nam Tuyền ngộ “Tâm bình thường là đạo” rồi, lại hỏi ý Tổ sư từ Tây Trúc đến, thì liền đáp rằng: “Cây bách trước sân”, cho đến Trấn châu đưa ra đại La bồ. Ta ở Thanh châu làm cái áo nặng bảy cân. Chẳng phải chỉ có Triệu Châu mà Đức Sơn được thời tiết này vào cửa liền đánh, Lâm Tế được thời tiết này vào cửa liền hét, Mục Châu được thời tiết này liền nói hiện thành công án, tha cho ông ba mươi gậy. Trên đầu ngón tay chai dùng thời tiết. Chỗ xuy bố mao của ngài Ô Sào thổi mà lấy thời tiết này. Nói tóm lại, các Tông sư xưa nay đều dùng thời tiết này. Chỉ như ngài Pháp Nhãn từng nêu tham khế hợp với người rằng: Tâm Trúc Sĩ Đại Tiên bèn nói: Lời này không lỗi. Đến ngay khoảng giữa cũng chỉ là đúng thời đúng tiết mà nói. Đến cuối cùng cẩn bạch người tham huyền, chớ để ngày tháng luống qua. Bèn bảo rằng: Dừng dừng, ân lớn khó đáp đền. Dẫu có nát thịt, tan xương cũng không đền đáp được. Há chẳng phải là biết rõ thời tiết mới nói thế ư? Như nay nếu chưa có chỗ phát minh thì chỉ luống qua ngày tháng. Nếu tham được rõ ràng triệt để, thì trong suốt mười hai giờ quản lấy, không mảy may để luống qua. Không phải chỉ trong mười hai giờ mà dưới đến trăm ngàn kiếp hết đời vị lai đều chẳng luống qua chỉ như Sơn Tăng nói: Thời tiết ấy lại được hiểu chắc chưa.

Lại nói: Mộng cũng chưa từng mộng thấy có.

Lại hỏi: Lại có chỗ vì người chăng. Nếu khéo tham rõ, chỉ một câu ấy cũng chẳng hư thiết (dối lập). Có bài Sơn Tụng kể giống đại chúng rằng:

Thu sâu khí trời sáng

Vạn tượng đều chìm chìm

Trăng sáng bờ ao vắng

Gió mát tòng cỏ rậm,

Đầu đầu vật chẳng ngoài

Mỗi mỗi tâm xưa nay

Ngay đây liền nêu lấy

Chớ nên lại trầm ngâm.

Sư dạy chúng rằng: Dưới hiên có đường, ngay đây bằng phẳng, quen chiến (tranh cải) tác gia liền thỉnh một dao vào thẳng. Có chăng có chăng?. Im lặng một lúc, Sư lại nói: Các người đã cất dấu mũi nhọn, Sơn Tăng chẳng khỏi làm một trường diễn kịch. Chưa trước đó là đầu thứ hai, đang lúc như thế là đầu thứ ba. Chỉ là đuổi theo sóng. Như nay lại vào chỗ đuổi theo mà cùng các người thương lượng có che đậy được chăng? Lại có một pháp cùng với người làm bạn lữ được chăng? Do đó nói: Nó hay thành tựu tất cả pháp, hay sinh ra tất cả pháp, tất cả chư Phật đều nương nó mà ra đời, tất cả hữu tình nhân nó mà kiến lập, sáu đường bốn loài đều lấy nó làm gốc. Chỉ như các người đứng tại tòa này đều ở trong sánh sáng của nó mà hiển hiện, có thấy được nó chăng? Nếu thấy được thì ngay đây không mảy may cách ngăn, không một mảy may đạo lý lại có gì thấy nghe hiểu biết làm duyên là đúng, chỉ sợ tự mình không thể phản chiếu, do đó mà sinh nghi. Tầm thường chẳng phải là hướng các người mà nói, ngàn lời vạn lời chỉ biết lấy một lời, ngàn câu vạn câu chỉ biết lấy một câu, ngàn pháp vạn pháp chỉ biết lấy một pháp. Biết được một vạn Sư rồi thì thấu được một không cách trở, ngay đây thoát khỏi tình trần ý tưởng, bỏ nói thân tâm không mệt nhọc. Ở mọi lúc gặp trà thì uống trà gặp cơm thì ăn cơm. Trời chỉ gọi là trời, đất chỉ gọi là đất, cột trụ chỉ gọi là cột trụ, lồng đèn chỉ gọi là lồng đèn. Tất cả cũng thế. Trong mười hai giờ chỉ cái thế đó luôn bình thường không một tinh sự. Tuy như thế, nếu có cái vô sự ở trong lòng thì cũng không được tự tại, có cái hữu sự cũng không được tự tại. Ngay đây thì hữu sự cũng không, mà vô sự cũng không, chẳng hai cũng không, cũng còn ở nữa đường. Nếu là nhờ nghe nói là người vào xương vào tủy tin kịp nghe nói năng gì đều giống như chén nóng kêu ra tiếng. Trong lúc tầm thường nói chữ Thiên liền đến bờ rửa tai, hãy coi như thường chẳng dính vào đâu, lại ngẫu nhiên nói lên chữ Phật cũng phãi sức miệng ba lần thà thân đang sống vào địa ngục, suốt kiếp chịu trầm luân bị nấu chết trong vạc dầu lò lửa đỏ, trọn không đem Phật pháp làm chỗ hiểu biết cũng trọn không khởi thấy Phật pháp. Thấy Phật còn chẳng khởi,

huống gì khởi tình tưởng thế gian, phân biệt vọng duyên các nghiệp. Như thế để thấy được người này, làm thế nào mà gần gũi được người này. Ai có tuệ nhãn, thử ra nói xem! Nếu không thì đợi ba mươi hai năm sau, Sơn Tăng đổi xương rồi sẽ riêng cùng các ông thông tin tức.

Sư dạy chúng rằng: Đại đạo xưa nay không trước sau, tâm định ghé vào thì đã sai lầm sắc nha trác sóc hay gầm hét tức là lông vàng sư tử con. Lại có gì bước ra thấy nhau. Tăng hỏi như thế nào là câu Định càn khôn. Sư nói: Chỉ có ta là tôn quý, rằng xoay mình đương vũ trụ đi. Sư nói đáng cho ba mươi gậy. Tăng lại nói: Xin mời.

Sư nói: Cho ông to gan.

Hỏi: Là nói gì.

Sư nói: Đợi mưa dầm liền đánh.

Bèn nói: Trẫm triệu (điềm) chưa phân đã thành câu nói khế cơ lời nói vừa lập thì đã trái nhau. Tuy nhiên nghĩa môn thứ hai lại chẳng phải là phương pháp giáo hóa. Đại chúng, có biết việc này chăng? Quét sạch ngàn sai, chẳng lập một hạt bụi. Vi vi hoa hoa, bao trùm trời đất, ứng tiếng ứng sắc, chẳng cùng ngàn Thánh đồng đường chẳng cùng vạn pháp làm bạn, cuốn mở tự tại không câu chấp. Nếu cũng thấy được thì có thể hướng trên đầu trăm cỏ mà dọc ngang, trong khối sắc thanh mà ngồi nằm. Lời lẽ đó không hiểu kịp, so sánh không thể được, hiểu biết chẳng thể hiểu biết. Chẳng phải tâm chẳng phải Phật, chẳng phải vật, chẳng phải Thánh, chẳng phải phàm, chẳng phải có, chẳng phải không, chẳng phải phải, chẳng phải quấy, chẳng phải được, chẳng phải mất. Làm sao cũng chẳng được, không làm sao cũng chẳng được. Đến chỗ ấy làm thế nào nêu gọi, như thế nào mà đề ra, Sơn Tăng ngay đây miệng giống như biển muối, không lý có thể bày, không lời có thể nói. Tuy như thế, quan chẳng cho kim tư thông xa mã, bỏ một tuyến đường, có cái thương lượng. Sư bèn đưa nắm tay lên nói rằng: Có thấy không? Chư Phật do đây mà ra đời, Tổ sư do đây mà từ Tây Trúc đến, các đời Tông sư do đây mà tiếp vật lợi sinh, thiên hạ Lão sư do đây mà kềm búa nạp tử. Đó là nắm định. Càn khôn vuốt sắc, mặt trời mặt trăng không ánh sáng. Hết cả đại địa người đều tan thân mất mạng, đó là phóng hạnh. Hang núi sinh ánh sáng, sum-la hiển sáng. Tùy dài tùy ngắn theo có, theo không, nơi nơi đều chân, chỗ chỗ đều hiện bày.

Lại nói: Cầm gậy tốt hay phóng hạnh tốt. Ba mươi năm sau gặp người chẳng được nêu lầm.

Sư dạy chúng rằng: Thuyền nhỏ một chèo dạo Ngũ hồ, đầu lưỡi câu lại được cá tốt. Như nay bốn điểm trong như gương. Lại có cá vàng

trên lưỡi câu chăng. Người phụ mạng ra khơi chúng gặp nhau. Tăng hỏi Phật quá khứ cũng thế, Phật hiện tại cũng thế, Phật vị lai cũng thế, chưa biết Hòa thượng thế nào? Sư nói (cũng) thế là cái gì. Tăng nói chính là như thế. Sư nói tôm nhảy chẳng ra khỏi đấu.

Lại nói: Thỉnh Hòa thượng nói câu ra khỏi đấu. Sư nói thuyền nhỏ đã qua động Đình Hồ.

Bèn nói: Động thì ảnh hiện, giác thì băng sinh. Chẳng động chẳng giác thì ở trong nước chết mà bình trầm. Đã động đã giác thì chưa khỏi giáo nhọn phạm tay. Đến chỗ đến chỗ ấy thì làm sao mà nêu nói, lại làm sao vì người tuy thế, tất cả pháp không mất. Người xưa nói một mảnh ruộng đất đó giao lại nhiều lúc, ta đứng đây đợi ông dắt đi, lại biết lạc vào chỗ nào chăng? Oai âm trở về trước không kiếp bến bờ kia, một mảnh ruộng đất kia sừng sửng bất động, cho đến bốn loài mênh mong vạn tượng lăng xăng, thế giới đổi dời, sống chết biến hóa, một mảnh ruộng đất đó sừng sửng bất động. Cho đến tam tai kiếp hoại, gió tỳ-lam nổi lên thổi tan đại địa cũng như bụi nhỏ thì một mảnh ruộng đất đó, cũng sừng sửng bất động. Chư Phật ra đời, Tổ sư Tây trúc đến chính là phát minh một mảnh ruộng đất đó. Từ trên các Tông sư, các lão Túc thiên hạ ngàn phương trăm kế lập bày phương tiện đều hết sức giữ gìn mảnh ruộng đất ấy. Tuy thế, trọn chưa có người hiểu đương đầu nói ra lại kéo dắt được chăng? Tám mặt bằng phẳng, bốn phương thanh tú. Vạn pháp chẳng thể bao trùm, ngàn Thánh chẳng dám ở trước, nếu dắt được thì một xong, tất cả đều xong, một thành tất cả thành, một thấy tất cả thấy, một được tất cả được. Do đó nói: Một trần vừa cất lên thì toàn thâu cả đại địa. Một lông sư tử thì trăm ức lông cùng lúc hiện ra. Chỉ vì vọng tình chấp trước nên không có lúc thấu thoát cam ở trong phàm tình mà chẳng cắt đứt. Nếu ngay đây buông được, không một pháp nên tình, không một vật nương tâm, mênh mông tự nhiên không trói buộc như trên nước mà xét giống hồ lô, đụng thì chuyển, đẩy thì động kéo ra chẳng trở về, nắm lên chẳng được, động tịnh nói nín bao trùm trời đất, người sáng mắt mất lổ cối, tức giận là trên, theo vật là dưới. Nếu luận chiến thì cái sức ở chỗ chuyển. Lại có gì là cao thấp có thể nghi, phải quấy có thể sợ. Trên cửa gọi người lửa gấp, há chẳng phải là lão sáng suốt hiểu biết. Trong chúng lại có người như thế chăng? Hãy bước ra làm chứng cứ, khiến người nhớ mãi Lý tướng quân, vạn dặm bên trời một con chim ngạc bay.

Sư dạy chúng rằng: Đạo không nơi chốn, sáng là do người. Pháp lìa thấy nghe đoạn dứt là bởi trí. Nếu hay bỏ nhanh các vọng tưởng chấp

trước từ xưa, ở một niệm mà đốn ngộ tự tâm đốn mình tự tánh (ngộ nhanh tâm mình, sáng nhanh tánh mình), chẳng nhiễm các trần, chẳng rơi vào có không. Tự nhiên pháp pháp thành thấy. Tuy nhiên việc này chẳng thể vội lãnh hội. Cần phải phát chí khẳng khái đặc đạt của đại trượng phu về, chẳng đoái hoài nguy vong chẳng câu chấp đắc thất, giữ còn cái dài lâu thân tâm sắt đá, gặp cảnh gặp duyên chẳng đổi chẳng dời. Luôn luôn để mắt thể cứu, chẳng luận tháng năm lấy ngộ làm hạn kỳ. Dưới cửa Tổ Sư chẳng so sánh giáo gia, chỉ cần dứt ngang căn nguyên ở một lời nói mà hiểu lấy. Cùng các Thánh đồng thể đồng dụng đại giải thoát, mặc tình chỗ ra làm đều thấy tánh. Cho đến tạp loạn cuồng huệ suy lường phân biệt, có một mảy may nào chém chẳng đứt thì không có kỳ hạn bước vào. Trong giáo chuông nói pháp ấy chẳng phải do suy lường phân biệt mà hiểu được. Lại nói gì lấy tâm có suy nghĩ mà suy lường cảnh giới Viên giác của Như Lai thì như lấy lửa đom đóm mà muốn thiêu đốt núi Tu-di trọn không thể được. Tổ sư nói chỉ hết phàm tình không còn Thánh lượng. Phàm tình hết chỗ, Thánh lượng dứt thấy, chỉ cần mau hết vọng duyên, không nghĩ không làm buông bỏ giáo trống vắng. Ngàn Thánh vạn Thánh chưa có ai chẳng từ cửa này mà vào. Chỉ ở chí thành bền chặt nỗ lực hướng đến trước. Chỉ có tâm ưng chịu ắt chẳng hiềm gì.

Trân trọng!

❧