Đại Tập 174 · Bộ Chư Tông XIV · Số 1997–2000 (Quyển 1–20)

Viên Ngộ Thiền Sư Ngữ Lục - Quyển 15

VIÊN NGỘ THIỀN SƯ NGỮ LỤC

QUYỂN 15

PHÁP NGỮ II

* Dạy Giác Dân Tri Khố

Tròn sáng không ngưng đọng là Thể của đạo, mở ra thu vào, giết chết, cứu sống là diệu dụng. Mũi nhọn thiện du hay giữ lấy. Như hạt châu lăn trên mâm, mâm lăn hạt châu. Không có khoảnh khắc nào rơi vào hư, cũng không phân chia thế pháp hay Phật pháp, ngay đây nhồi thành một khối, gọi là chỗ chạm mặt với ông ta, ra vào ngang dọc, trước (xưa) không ngoài vật, sạch làu trơn tuột, lấy bổn phận sự mà ấn định, trên đầu đầu mà sáng, trên vật vật mà liễu. Chỗ nào lại có được mất phải quấy tốt xấu dài ngắn mà đến, chỉ sợ tự mình chánh nhãn chưa được rỗng sáng, lạc vào vào hai bên thì không dính dáng gì. Há chẳng thấy Vĩnh Gia nói: Thượng sĩ nhất quyết nhất thiết liễu trung hạ đa văn đa bất tín (Thượng sĩ một quyết thì tất cả liễu. Kẻ trung hạ nghe nhiều cũng chẳng tin.)

Phật tổ nói giáo thuyên như thế, nhờ nó làm cửa vào lý. Đã rộng rãi minh ngộ thừa đương được thì trên chánh thể tất cả đều tròn đủ. Xem ngôn giáo của Phật tổ đều ảnh hưởng bên sự, trọn chẳng đội trên đầu. Người tham học gần đây phần nhiều chẳng vốn là Tông Điện. Chỉ cốt chọn lựa câu lời, luận thân sợ, bàn được mất, ở trên bọt nổi mà khoe thật thật, khéo đào thải được bao nhiêu công án, mở nghi vấn của năm nhà tông phái các nơi, một mực đắm chìm trong tình thức, mê muội chánh thể. Thật đáng thương. Có bậc Tông sư chân chánh chẳng tiếc lời nói, khuyên xa lìa các ác tri kiến như trên, trái lại gọi nói là tâm hành đổi dời, lay động, rèn luyện. Lần lượt đi vào rừng gai gốc. Gọi đó là đánh đầu chẳng gặp tác gia, đến già chỉ thành cốt đổng.

Chỗ tỉnh yếu chẳng tiêu một tráp, không có khí phách, tự biết chỗ rơi của mình. Nếu do dự thì mất đi cái lỗ mũi. Bảy Đức Phật trở về trước đã cho cái gì. Cần phải cứng rắn mà cột giữ. Đầu và da phân

minh rõ ràng tiến thủ. Một khối sâu kín ấy luôn luôn tự hiểu, lui bước trọn chẳng nói: Ta có thấy chỗ, ta có hiểu tốt. Vì sao? Vì trong đó nếu lập một mảy may năng sở thấy mũi nhọn thì nặng hơn núi non. Từ trên đến quyết chẳng tương ưng. Thế nên Phật Thích-ca đối với Phật Nhiên Đăng do Vô pháp mà được thọ ký. Lô Lão (Lục Tổ) đối Huỳnh Mai (Ngũ Tổ) do xưa nay vốn không một vật mà được trao y bát. Đến như bờ mé sinh tử vừa tự gánh vác thì như rùa linh lột xác, cần phải tịnh uế hai bên đều chẳng nương tựa. Có tâm không tâm, có thấy không thấy giống như lò lửa hồng để một chấm tuyết. Trong suốt hai mươi bốn giờ luôn thấu đảnh thấu đáy cảnh giới đại triệt ngộ. Dạo chỗ ngàn Thánh chẳng cùng một đường, ngay đây mà thuần thục tự nhiên thành tựu, được cái tuyệt học vô vi, ngàn người vạn người cầm giữ cũng chẳng ở. Đó là người chân thật.

* Đưa Viên Thủ tọa về Tây.

Kẻ được đạo, chỗ đứng đã cao vót dứt hết chẳng cùng một pháp đối tác. Khi đi thì chẳng động mảy bụi, khi dừng vào rừng, thì không động ngọn cỏ vào nước chẳng động sóng. Bởi lẽ trong đã hư tịch, ngoài thì dứt công phu chiếu soi. Tu nhiên tự được, triệt chứng vô tâm. Tuy vạn cơ có đến nhanh đâu có thể khuấy nhiễu được thần, ngàn thứ khó khăn đối nhau mà chẳng liên quan đến lo nghĩ. Bình thường chỉ giữ cái không như ngu như dại. Đến khi gặp việc vì vật, trước chẳng làm kỹ lưỡng, định chuẩn cắt xén, gió thổi điện chớp, đều là đương cơ, há chẳng có chỗ giữ gìn. Thế nên Cổ đức nói: Như người học bắn lâu lắm mới trúng, còn ngộ thì nhanh chóng trong sát-na nhưng công phu cần phải nuôi dưỡng lâu dài. Như loài chim cắt mới sinh ra, đỏ hơn dưỡng nuôi lâu ngày thì lông cánh đầy đủ mới biết bay cao xa. Do đó ngộ sáng thấu đáy chánh yếu là phải điều phục. Chỉ như cảnh giới các trần thường trôi trong chất ngại. Đến được người mà phần thượng đều hư không, toàn là từ Đại giải thoát môn của nhà mình. Trọn ngày làm lụng mà chưa từng làm, rốt lại không ham chán cũng không biếng lười độ hết tất cả mà không có năng sở huống là sinh nhàm chán ư? Dầu tính chất nghiêng về khô, nhất là phải Tăng thêm chỗ không thể bỏ giáo để viên thông. Lấy bọt hòa sức mà nhiếp hóa, mở phương tiện cúi ngước mà ứng tiếp, khiến cao thấp xa gần đều không sai lầm luôn làm hạnh thường bất khinh, học tiên nhẫn nhục, tuân theo khuôn phép Phật trước, thành tựu ba mươi bảy phẩm trợ đạo, bền chắc hạnh tứ nhiếp, đến khi đại dụng hiện tiền. Huyên náo, vắng lặng như nhau như thuyền xuống nước chẳng nhọc

chèo chống, hỗn dung hàm nhiếp, viên chứng hạnh nguyện Phổ Hiền, mới là đại Thiện tri thức của thế gian, xuất thế gian. Cổ đức nói: Kẻ quê mùa tự có tòng lâm. Bởi không có tòng lâm, dầu kẻ có chí cũng vui tự tiện. Đến chỗ như thế cần phải giữ gìn. Chỉ luôn cố gắng chẳng biếng lười, cuối cùng đền chỗ ồn ào hay yên tĩnh cũng lại như thế. Chỗ ồn, thì khắp ứng biến trong hư tịch. Chỗ yên vắng thì không bị yên vắng trói buộc thì tùy đến nơi nào cũng đều là nơi sinh sống của ta. Chỉ trong hư ngoài thuận người có căn bản mới được như thế.

Đại phàm làm Thiện tri thức thì phải từ bi nhu hòa khéo thuận, bình đẳng tiếp vật, tự xử đoán không tranh cãi. Nó chỉ đem việc ác mà cầu tìm lấy tiếng xấu, danh sắc thêm ngã, đem phi lý liên can nhau, cùng chê bai làm nhục. Chỉ cần lui bước tự chiếu xét, đối với mình không hiềm nghi, tất cả vật cùng xét lường. Cũng chẳng động niệm giận dữ chỉ ngay đây mà quét sạch. Như từ xưa chẳng nghe chẳng thấy. Lâu dần thì ma nghiệp tự tiêu tan. Nếu cùng so sánh thì tiếng ác trái nhau há có kỳ hạn. Lại chẳng hiển bày lực lượng của mình, cùng đám người thường nào khác. Cố gắng mà làm thì tự nhiên không nghĩ chẳng phục. Ngay tiếng kiền chùy vang lên cõi trời người, giúp họ vượt thoát sinh tử, há là nhân duyên nhỏ. Phải phải nên điều hòa lời và sắc, tiếp dẫn đương cơ bằng khám phá đối đáp, luận về nguyên do, nghiệm về cấp bậc (chỗ ngồi?), đánh chỗ thiên trụy, dẹp chỗ chấp trước, cắt đứt chỉ bày, khiến thấy Phật tánh đến chỗ an lạc dứt nghỉ hết tất cả. Đó gọi là nhổ đinh tháo chốt mở trình bày. Không thể đem thật pháp mà trói cột người, khiến như thế mà trụ, như thế mà chấp, chớ chịu người khác dời đi. Thuốc độc này khiến nó uống vào, cả đời cố chấp gạt lừa, đâu có lợi ích gì?

Phật tổ ra đời riêng vì nhân duyên nhỏ này. Gọi là riêng truyền tâm ấn, chẳng lập văn tự lời câu tiếp cơ tối thượng chỉ quý chỗ một nghe mà ngàn ngộ, ngay đây mà thừa đương hiểu rõ tu hành, chẳng cầu tiếng khen lợi dưỡng chỉ cốt vượt thoát sinh tử. Nay đã làm con cháu, cần phải giữ còn cỏ giống, xem xưa nay có Đạo sĩ. Động thì hàng phục rồng cọp trao truyền giới cho thần minh, tu hành cực khổ mà uống đạm bạc, quên hết người đời, dứt hết trần lụy. Hai, ba mươi năm nồi bể mà nấu cơm cháo, mai danh ẩn tích, luôn luôn ngồi thoát đứng quên, ở trong đó mà một lời nửa lời. Các Thánh suy ra tạo lập Tông Phong, đều vâng theo cao hạnh cốt báo ân Phật, lưu thông đại pháp, mới nói ra một lời hoặc nửa câu, bất đắc dĩ mới biết đó là cửa tiếp dẫn vào lý làm viên ngói gõ cửa. Thể tài lực dụng chẳng ngại làm mô phạm cho kẻ hậu côn. Phải

chuyển theo Sư pháp cố gắng khôi phục lại Cổ phong rất kỵ cẩu thả mong cầu danh lợi, xin gửi lại lời khuyên.

* Dạy Khu Thiền sư.

Hiểu lời không dính đến lưỡi, hay nói chẳng ở lời. Biết rõ đầu lưỡi nói năng chẳng phải là chỗ nương cậy, thì người xưa một lời nửa câu, ý chỉ muốn người ngay đây mà khế chứng đại sự nhân duyên từ xưa nay. Do đó, Tu-đa-la (kinh) giáo như ngón tay chỉ trăng, biết thì mọi việc đều dứt nghỉ, chỗ hành lý niên mật, khi thọ dụng thì rộng thông, năm tháng lâu dài chẳng dời đổi. Nêu chơi nắm buông được thuần thục, trong cảnh giới nhỏ nhặt đều có thể chiếu phá cắt đứt chẳng để dấu vết, cho đến bờ mé sinh tử. Kết giác la văn chẳng lộn nhau. Trạm nhiên bất động tự nhiên xa lìa. Đây là ba mươi tháng chạp ngồi thiền trong nhà Niết-bàn.

* Dạy Dụ thư ký.

Bước lên sự thật đến chỗ an ổn. Trong lúc không luống bỏ công phu, niên mật luôn không sót một mảy may. Trạm tịch ngưng nhiên Phật tổ không thể biết, ma ngoại không thể sờ mó, là tự trụ vào chỗ Đại giải thoát không chỗ trụ, tuy trải qua vô cùng kiếp thì cũng chỉ như như, huống lại an trú trong các tà duyên. Trong đó mới có thể kiến lập, cùng người nhổ đinh tháo chốt, cũng chỉ khiến cho hắn không trụ. Đây gọi là đại sự nhân duyên.

Như Lai có mật ngữ, Ca-diếp chẳng che giấu. Mới biết là chân mật ngữ của Như Lai. Phải không che giấu tức là mật, ngay nơi mật tức là không che giấu. Đây há có thể cùng với tình buộc ràng với được mất còn hang hóc để hiểu mà nêu lên được ư? Siêu thoát đến chỗ thật chứng, hướng vào chỗ xuất cách vượt Tông trên đĩnh đầu mà hiểu mới được. Đã hiểu rồi thì phải giữ gìn, gặp kẻ thượng căn đại khí mới có thể nhận ấn khả.

Cầm phất trần chiếm ngôi vị gọi là Tông sư. Nếu không có bổn phận thủ đoạn tác gia thì chưa khỏi là lừa gạt. Ở phương khác đến dẫn người khác vào hang cỏ đánh cốt đổng đi. Nếu đủ kim cương Chánh nhãn thì phải đại triệt ngộ, chỉ đem việc bổn phận mà tiếp, dù cho thấy cùng Phật ngang nhau, còn có Phật địa bị che chướng ở đấy. Thế nên từ trên đánh gậy hét tiếng, một cơ một mảnh, một lời một câu, ý ở lời nói, chỉ quý chỗ riêng thoát, chớ khiến tựa nương cây cỏ. Chỗ gọi đuổi trâu của người cày, cướp cơm người đói. Nếu chẳng như thế, tất cả chỉ

là kẻ vướng mắc.

Nạp Tử phương khác đến có công phu ở kiếp trước. Bỗng người được vào, chẳng gặp tông sư chân chánh lại dẫn người khác làm khế cơ rơi vào cơ cảnh không dây tự buộc, nửa trước rơi vào sau, giống phải mà chẳng phải rất khó chỉnh lý. Cần phải biết mạch bệnh luận về lạc trứ, vi (phân tích kỷ) về chỗ thiên trụy mà phát khởi khiến bỏ chỗ chấp trước trụ trệ, sau mới chỉ bày bổn phận chánh tông khiến không nghi hoặc, rõ ràng được đại giải thoát. Ở trong nhà quý báu tự nhiên đuổi cũng chẳng đi. Có thể cứu giúp Đại pháp nối tiếp Tổ Đăng có thể báo được ân chẳng thể báo.

Huỳnh Long Lão Nam Thiền sư, khi chưa gặp Thạch Sương thì gặp thiền cạn cợt, Thúy Nham thương xót khuyên đến yết kiến Từ Minh chỉ cứu xét lời Huyền Sa nói với Linh Vân nhưng chưa hiểu thì gặp lúc ngói bể băng tan bèn được ấn khả. Suốt ba mươi năm chỉ lấy ấn này mà nắm các phương thuốc biết đường trị bệnh. Chẳng nhờ thuốc Lô Đà. Chỗ hệ yếu há có nhiều Phật pháp. Đại Tông sư vì người tuy chẳng lập khế cơ rập theo khuôn cũ. Lâu ngày học trò nhận lầm cũng thành khế cơ rập khuôn. Bởi đem (vì) không rập khuôn làm rập khuôn, không khế cơ làm khế cơ cần phải kịp thời khiến hết. Không khiến ôm cây đợi thỏ, nhận ngón tay làm mặt trăng. Soi gương cơ trước, phong trần cỏ động cũng chiếu mánh khóe, huống là quấy rối đáp lại ư? Chẳng trong lòng trống vắng, không một pháp đương tình, sao có thể viên ứng không sai, cơ trước chiếu vật. Đây đều bắt chước Na già tại định.

Kiếm báu kim cương vương của Lâm Tế, một câu sau cuối của Đức Sơn, một câu của Dược Kiều, ngón tay của Câu Chi, thoa của Bí Ma, Côn Cầu của Tuyết Phong, đánh trống của Hòa Sơn, uống trà của Triệu Châu, gai tất kim cang quyển của Dương Kỵ, đều là một chỗ này. Khế chứng được ngay đây mà tỉnh thức, tất cả ngôn giáo của Tổ sư đều thông suốt. Chỉ ở người ấy khéo tự giữ gìn.

Phật Trí Dụ Công, trải khắp tham lâu. Một lời khế nhau, các chứng giải từ trước đều thoát hết đi, siêu tuyệt cao vót. Bèn phân tòa dạy học trò, truyền trì lưu thông Đại Pháp Ấn này. Nhân đó viết Pháp Ngữ mà tặng.

* Dạy Sáng Thiền nhân.

Triệu Châu Hòa thượng thấy Tăng gọi: Hãy đến trước đây! Tăng bước đến. Triệu nói: Đi nhiều tỉnh lực, nếu nói được là rất hoàn toàn. Nếu hỏi như thế là sao thì biết tri kiến sinh.

Cổ đức Anh Thiền sư đời Đường, lúc chưa phát, làm ruộng lấy chày gõ khối. Thấy một khối lớn cười đùa. Bèn lấy chày đập mạnh thì khối nát ra, bỗng nhiên đại ngộ. Từ đó tan ra sinh làm người không lường được, lại bày thần dị. Có Lão túc bảo rằng: Núi non đại địa bị Tăng ấy một đập nát thành trăm mảnh, dâng Phật không cần nhiều hương. Thành thật thay, lời nói này!

* Dạy Tuyền Thiền nhân.

Tham vấn cần phải thấy tánh ngộ lý, ngay đây mà vọng tình dứt chiếu, lòng thênh thang như ngu như dại, chẳng xét được mất, chẳng tranh hơn thua. Phàm có các thuận nghịch đều cắt đứt không cho tiếp nối. Lâu ngày đến chỗ vô vi vô sự. Vừa mới mảy may muốn vô sự thì liền là sự sinh. Một sóng vừa động thì vạn sóng liền theo, đâu có lúc nào hết. Lúc khác sinh tử đến thì tay chân quờ quạng, chỉ vì không triệt ngộ, chỉ vì đây là xác thật, tự nhiên trong chợ ồn ào cũng sạch như nước, đâu có việc mình chẳng phân biệt ư?

Vừa có phải quấy là lăng xăng mất tâm. Ngay một câu ấy mà kinh động bao nhiêu người làm việc tính toán. Nếu thừa đương được thì ngồi quét sạch mà vượt qua trước Oai Âm Vương. Nếu theo lời nói này mà chuyển, trái lại rõ ràng phải tự hồi quang phản chiếu mới được. Thiền Như Lai, thiền Tổ sư đâu có hai thứ. Chưa khỏi quen theo các phần trắng đen, trái lại căng ra. Sự lý cơ phong cùng một lúc quét sạch là đánh trái cầu sạch sẽ. Lại biết chỗ thỏa đáng thật sự không: Buông xuống xem lấy.

* Dạy Kiệt Thiền nhân.

Hành cước tham thỉnh đã nương tựa Thiện tri thức ở Đại tòng lâm, vun bồi thanh cao nhã chúng rất lâu. Một sớm thân duyên phải trước lạc trở về động là cái ngàn dặm đi xa, cần phải do lực lượng mình chẳng quên đạp đến, cần phải chỗ đi chẳng sinh trần, huống là sự này chẳng nói ở đấy. Bên Thiện tri thức liền có, lúc ở quê hương liền không. Do đó tạm thời chẳng ở, đồng như người chết. Chính lúc ấy cũng chẳng khởi ra khuôn mẫu (chân thức) (mô dạng?). Tuy là bình thường mà từng giọt nước giọt đông gia chót vót không biết (hết biết) gì, thành cái sự nghiệp vô vi vô sự vô tâm, trong ngoài rỗng suốt không bờ bến, chẳng cùng vạn pháp làm bạn, chẳng cùng ngàn Thánh đồng đường, thâm căn cố đế chỉ giữ trống vắng nuôi tới nuôi lui chẳng lo không thấu. Chỉ hết phàm tình làm công phu mình, chẳng quản duyên ngoài, chẳng theo danh lợi khởi

ngã kiến tranh giành hơn thua. Thế nên Cổ đức nói: Mặc tình tự nhiên cũng như người ngu dại, nhà khác tự có người chung. Thương Kiệt biết tráng đã đến cáo biệt xin lời khuyên răn nên viết pháp ngữ này mà trao cho.

* Dạy Thành tu đạo.

Dưới cửa Tưởng Sơn, không có thiền có thể nói, không đạo có thể truyền. Tuy tụ tập năm trăm nạp Tăng, chỉ vì kim cương quyển và cỏ tật lê, kẻ nhảy cố gắng nhảy, kẻ nuốt dụng ý nuốt, chớ lạ vị vô tư rất cao vót. Hoặc nếu bồng hiểu được thì như áo gấm về làng ngàn người vạn người chỉ vui đón, lại tìm chỗ nó từ đâu đến chẳng được, là chỗ gọi bổn phận của mọi người vậy. Vừa sinh tâm động niệm thừa đương gánh vác là sớm chẳng phải bổn phận rồi, dẫu được vạn cơ nghỉ dứt, ngàn Thánh chẳng dắt, cũng còn có chỗ cậy nương. Phải dẹp hết siêu thoát bên kia đi mới được. Do đó nói: Chỉ có mảy may bụi trần cất lên ý liền gặp ma quấy nhiễu, thành tựu tất cả đều chỉ do nó, phá hoại tất cả cũng do nó. Duyên kỳ đặc thù thắng, kho công đức hằng sa, vô lượng diệu trang nghiêm, việc vượt đời hiếm có đều là chỗ thành tựu. Các xan tham ganh ghét chấp trước tình thức, hữu vi hữu lậu, cấu nhiễm tạp loạn, nêu bày danh tướng, tri kiến vọng tưởng đều là chỗ phá hoại. Chỉ nó mới chuyển tất cả vật, mà tất cả vật chẳng thể chuyển nó tuy vô hình không mặt mũi, mà bao quát mười hư, nuôi phàm gồm Thánh. Nếu có lấy liền rơi vào thấy đâm chích cuối cùng sờ mó chẳng được.

Chư Phật khai thị, Tổ sư chỉ thẳng duy tâm diệu tánh, cắt ngang thừa đương, chẳng khởi một niệm, thấu đảnh thấu đáy đều hiện thành, ở chỗ hiện thành chẳng nhọc tâm sức, mặc tình tiêu dao rốt không lấy bỏ, mới thật là mật ấn.

* Dạy Cảo thư ký.

Chánh tông của Lâm Tế, từ Mã sư Hoàng Bá mở mang đại cơ đại dụng, thoát khỏi sự khống chế, ra khỏi khuôn sáo cũ. Cọp chụp rồng lượn, sao bay điện xẹt mở cuốn, nắm bắt buông thả đều theo bổn phận. Niêm mật rõ ràng đến Hưng Hóa, Phong Huyệt, hét càng cao, cơ càng tột. Tây Hà giỡn sư tử, Sương Hoa đoạt kim cương vương. Chẳng vào sâu chỗ kín mà nhận được ấn ký, đều chẳng biết mánh khóe, uổng muốn danh vang xa, chỉ là càng hý luận. Có lẽ xung thiên khí vũ. Ngoài cách mà nắm giữ. Chẳng chiến đấu khuất phục người, giết người chẳng nháy mắt, còn chưa phảng phất chỗ chỗ đến, huống là dời đổi sao đẩu,

chuyển thiên luân về địa trục ư? Thế nên bày ba huyền ba yếu, bốn liệu giãn, bốn chủ khách. Bảo kiếm kim cương vương, sư tử ngồi xổm trên đất. Một hét chẳng có tác dụng một tiếng hét, sào dò bóng cỏ, một hét phân chủ khách, chiếu dụng cùng lúc. Bao nhiêu lạc tác boa nhiêu học gia suy lường chú giải. Đâu chẳng biết trong kho vua ta không có dao ấy, đem ra đùa giỡn xem, chỉ mở mắt. Phải là trên bậc thượng lưu khác khế chứng kiểm nhận. Phải trở về bổn phận trồng cỏ há nhờ thang và môi giới chỉ mượn Bảo Thọ khai đường, Tam Thánh đưa ra một vị Tăng. Bảo Thọ liền đánh. Tam Thánh nói: Ông là người gì? Tăng ấy chẳng mù một mắt, mù một mắt tức là mắt người trong thành Trấn châu. Bảo Thọ liền ném gậy trở về phương trượng. Hưng Hóa thấy đồng tham đến liền hét, Tăng cũng hét. Hóa lại hét, Tăng lại hét. Hóa nói: Ông có thấy gã chột mắt ấy không? Tăng đang suy nghĩ thì bị Hóa đánh đuổi ra khỏi pháp đường. Thị giả hỏi có lầm gì nhau (có xúc phạm gì?)? Hóa nói nó cũng có quyền cũng có thật., ta đưa tay trước mặt nó hai lần mà chẳng hiểu như lão một mắt này chẳng đánh thì đợi lúc nào? Xem (thấy) nó bản sắc tông phong khác xa thù tuyệt chẳng quý mưu lược, chỉ kính nó chánh nhãn. Muốn gánh vác chánh tông nắm giữ tông nhãn phải là thấy đảnh thấu đáy, thấu xương thấu tủy. Chẳng dính với rèm sáo, khác xa riêng thoát. Sau mới rõ ràng làm tiếp theo có thể dựng lên Đại pháp tràng này, đốt đuốc lớn này, nối nghiệp các ngài Mã Tổ, Bá Trượng, Thủ Sơn, Dương Kỳ chẳng vì thầm kính trọng thôi.

* Dạy Hàn Triệu Nghị.

Phật này, Tổ này chỉ thẳng Đại pháp này, ở dưới chân mọi người mà rỗng chiếu, như cả ngàn mặt trời cùng chiếu. Chỉ vì chạy tìm bên ngoài đã lâu, không tự tin mình có ánh sáng đại oai đức như thế. Chỉ cốt làm thông minh, lập tri kiến, đi vào nghiệp hoặc mà gọi là thoát ra, thật là mọi rợ, khoe sáng tự được hướng người thế gian, chỗ quen xưa nay rộng xem khắp xét, gọi là thấu đáy cùng cực. Thật chẳng biết sáng của lửa đom đóm há sánh với mặt trời. Sở dĩ bậc tài giỏi kỳ lạ xưa có tánh dĩnh thoát, đến gần mà luận thì như Bùi Tướng Quốc bạn của Dương Đại Niên đầu thành buông bỏ đền Tông sư mà chọn lựa, dẹp bỏ tri kiến phù trần, mà đại triệt đại ngộ, mới có thể vượt lên. Cùng Lão Thiền Thạc Đức đồng bước đi đến lúc họp sát kết giác, tự hiểu buông tay tức khắc chứng đại giải thoát há là việc nhỏ. Nay đã sáng suốt chẳng kém các bậc tiền bối. Bình thường kẻ học nghiệp tài sức xa lâu trên đường đời. Tuy biết Tông môn có nhân duyên này, bảo rằng: Chẳng ngoài chỗ

ta tôn trọng rất chẳng để ý vì xưa đã gieo trồng duyên lớn, Âu Phong đã nhiều năm tụ họp, một khi nghe nêu lên thì liền tin sâu mà hồi quang phản chiếu. Nhìn nhân gian như mộng như huyễn, tùy Đại hóa mà biến diệt, chính là hư vọng. Chỉ cái này ngàn kiếp chẳng hư hoại chẳng đổi dời, là cội gốc của tất cả Thánh hiền, là nguồn sâu xa tạo ra các vật, ấn định tự mình. Nếu một phát minh ngộ triệt, sao chẳng đến được? Thế mới biết đời trước từng nấu nướng gặp duyên mà thấy bày ở việc làm, ha chẳng phải tự tánh sao? Song hay tự kiểm điểm, trong hai mươi bốn giờ học Phật pháp đã là tâm tạp dụng thì liền bỏ Phật pháp, bởi trong cõi chân tịnh mà đi. Chỉ xin y đây tất cả chẳng tạp, tức là thuần rỗng suốt, không yêu ghét, lìa lấy bỏ, chẳng phân kia đây, chẳng tính được mất. Tất cả pháp thản nhiên, đều là chỗ ta không nghĩ bàn, tịnh diệu viên minh vật thọ dụng như thế. Phải khiến tâm này luôn luôn hiện tiền, chẳng rơi vào trầm hơn, chẳng sinh thông tuệ, vào cảnh giới bình đẳng an nhàn tịch tịnh. Sao có làm các nghiệp duyên tình thức xấu ác mà quấy nhiễu được. Bản diệu quang minh này chỉ sợ khi gặp cảnh giới hiện ra thì đều quên mất, y theo trước mà phân loạn thì không kham được. Người xưa tu hành cũng chỉ tự mình chứng nhập. Trong mọi lúc chiếu liễu, cắt đứt trần lao, sống trong chỗ cao vót. Lâu khoảng hai mươi, ba mươi năm thì thuần thục, vượt ra sinh tử chẳng khó. Cố gắng chỗ bước đi chẳng chỉ không nói năng cao xa không mà thôi. Người xưa nói: Nói được một trượng không bằng làm được một thước. Bởi sức định huệ chuyển được nghiệp duyên, chính là phải luôn tỉnh tỉnh, mạnh mẽ quả quyết, trong ngàn trăm đời mà thọ dụng. Ngoài ra các câu lời cơ duyên của người xưa bất tất phải hiểu biết hết. Chỉ một thứ rõ ràng thì cứ y như đây, ngàn biến vạn hóa há đổi dời được lực dụng của nó. Trong tâm đã trống duyên ngoài cũng vắng. Mặc áo ăn cơm vốn tự thiên chân, chẳng nhọc khắc chạm. Nếu thấy ta có hơn thua thì tức là tai họa đó. Phải rất quản chiếu (cai quản và xét chiếu (xem chừng nó)), chẳng làm hinh thức do đây mà có thể vào. Phải vô ngã chân thật, bình đẳng như như, chẳng động chẳng biến, tịch diệu thanh lương và kín đáo. Ngài Chí Công có nói: Chẳng khởi mảy may tâm tu học, trong ánh sáng vô tướng mà thường tự tại.

* Dạy Tăng Hải Chế.

Thiền không ý tưởng, đạo dứt công huân. Nếu lấy ý tưởng mà tham thiền thì như dùi băng mà tìm lửa, đào đất mà tìm lời. Chỉ càng hao thần mệt trí. Nếu dùng công huân mà học đạo thì như trên đất thêm

bùn, như ném cát vào mắt, càng thấy khốn đốn. Nếu dẹp ý thức, dứt vọng tưởng thì sông thiền ngưng sóng, nước yên sóng lặng. Nếu bỏ công dụng, hết tạo lập thì đại đạo rõ ràng ngộ triệt để. Thế nên Tăng hỏi ngài Thạch Đầu như thế nào là thiền. Thạch Đầu nói: Đá nát. Tăng hỏi: Như thế nào là đạo? Thạch Đầu nói: Khúc gỗ. Đây há là ý tưởng công huân có thể luận được. Trừ phi ngay đó mà hiểu nhanh cắt dòng liền thấu, thì thiền đạo rõ ràng. Vừa định hiểu rõ thì liền cách xa ngàn dặm vạn dặm. Nếu muốn đời sau thế trí biện thông thì phải nhanh chóng dứt bỏ thật hết thì tự nhiên ở đây đến thật địa, tự chứng tự ngộ mà chẳng lưu lại vết chứng ngộ, bèn nhanh chóng huyền hư thông đạt. Bèn tốt lành.

Mã Đại sư từng nêu kinh Lăng Già, lấy Phật nói tâm làm tông, vô môn làm pháp môn. Liền hỏi các người muốn biết Phật nói tâm chăng? Chỉ như nay ông nói liền là tâm, tâm liền là Phật. Cho nên nói Phật nói tâm chính là tông. Tông này vô môn chính là Phật nói tâm chính là tông. Tông này vô môn chính là pháp môn. Người xưa Thái Sát Lão bà kéo bùn dính nước. Nếu một nêu liền thấu càng được chút đỉnh. Nếu xét hiểu nghĩa lý thì rõ nắm chẳng được.

* Dạy Trí Tổ Thiền Đức.

Thế Tôn cầm hoa, Ca-diếp mỉm cười. Nhị Tổ lễ bái, Đạt-ma truyền tâm há có khác ư? Là mũi tên nhọn chống nhau vậy. Phải thầm khế lý ngự phải không nói nghĩ mà suy lường. Chỉ biết có Hướng Thượng Tông Phong thì chứng. Tuy là ngàn vạn ức năm cũng chỉ như sáng chiều. Thế nên Phật ấy Tổ ấy cầu người trước chẳng thảo sơ quả. Cốt yếu là thuần chắc mà đánh bậc lợi căn thượng trí, sau mới đề cái yếu mà đánh cái tiết, như keo đổ vào sơn, nêu một thì sáng ba như cái ròng rọc không có hang ổ, dứt hết rò rĩ, mới có thể thủ khăng (chịu đứng đầu). Lại phải đào luyện bàn thác giao gia (phải thêm mài giũa?) đến chỗ người không thể hỏi cùng biện biệt được. Cao tột mà dạo mũi nhọn có dư, đương khi thọ dụng, xâm dâm bày thủ đoạn, có người vượt tông vượt cách, không nương theo ý chỉ của Thầy mà riêng nêu lòng mình, vách đứng ngàn nhận thắng địch kinh người nói kham được giao phó. Pháp đã chẳng nhẹ, đạo lại càng tôn nghiêm. Gọi đó là nguồn sâu sông dài.

Các Cổ đức từ xưa động hết bình sinh, hoặc hai mươi, ba mươi năm, nương chỗ vào ấy mà thấu đầu thấu đuôi đi. Chí đã có lực, dụng tâm bền chắc. Do đó mà thành tựu được, lại ném đất tiếng vàng, người Đại trượng phu ngưỡng mộ các bậc trên trước chẳng được chẳng thế. Họ đã được như thế há ta chẳng làm được huống là vượt thoát sinh tử đến

hết vị lai. Một được thì mãi được, phải gốc rễ sâu chắc. Gốc rễ đã chắc thì nhánh lá ắt phải sum sê. Chỉ cần mọi lúc phải dài lâu chớ khiến vừa làm vừa bỏ. Trạm trạm trừng trừng (sâu dày lắng đọng) bầy vọi nuốt lửa, bốn đại sáu căn đều đầy đủ như thế huống tri kiến nói năng hiểu biết ư? Một lúc sát đáy mà buông bỏ hết, đến chỗ bình thường thật an ổn cuối cùng, không mảy may có thể được, chỉ thế mà tùy chỗ khinh an, thật là đạo nhân vô tâm. Giữ gìn mãi (bảo nhậm) cái vô tâm này, rốt ráo Phật cũng chẳng còn thì gọi gì là chúng sinh. Bồ-đề cũng chẳng lập thì gọi gì là phiền não. Tiêu nhiên thoát mãi. Đúng lúc nạp hữu (nhân phước). Gặp trà thì uống gặp cơm thì ăn. Dẫu trong chợ búa ồn ào thì cũng như chốn rừng núi, xưa nay không hai thứ thấy. Nếu có ngồi trên tòa liên hoa thì cũng chẳng mừng, bị đè dưới chốn cửu truyền cũng chẳng chán sợ. Tùy chỗ mà tạo dựng lại được biên sự sao lại có ta ư? Ngài Đại Ca-diếp nói: Pháp pháp pháp xưa nay, không pháp không phi pháp, sao ở trong một pháp mà có pháp có không (chẳng) pháp. Người xưa sau khi được ý chỉ thì phần đông đều giấu hết không muốn người (ai) biết sợ sinh việc. Nếu bất đắc dĩ bị người lôi ra thì cũng bền chắc không nhường, bởi vì vô tâm vậy. Đến như thương xót chỉ bày phương tiện, thì cũng tùy người mà rất tiết kiệm. Như Câu Chi chỉ dùng một ngón tay đánh đất chỉ đánh đất. Bí Ma đánh thoa, vô nghiệp không vọng tưởng, ngó vách mà hàng ma múa hốt chặt xương. Xưa chẳng câu chấp hơn thua chỉ cốt mong người đều biết trở về với thôi dứt. Chẳng khởi thấy mũi nhọn đâm vào trong hang quỷ mà đùa giỡn tinh hồn. Luôn cao vót dặn dò đến chỗ thoát thể an ổn chính là diệu chỉ. Kẻ linh lợi dưới chân phải điểm, xương sống phải cứng như sắt. Dạo cõi nhân gian xem vạn duyên như huyễn, nắm dừng làm chủ chẳng theo tình người, cắt đứt nhân ngã, bỏ hết các tri giải. Ngay đây mà thấy tánh thành Phật. Chỉ thẳng diệu tâm làm thềm bậc. Khi đến tác dụng thì ứng duyên mà không lạc vào khuôn sáo cũ biện mãi mãi dài lâu, giữ thân tâm tịch đạm, ở trong trần lao mà siêu thoát đi. Bèn khéo mà lại khéo!

* Dạy các Thiền nhân.

Đạo vốn không lời, pháp vốn chẳng sinh. Dùng không lời mà nói bày pháp chẳng sinh. Lại không có cái khác. Vừa định nắm bắt thì đã sai lầm. Thế nên Tổ sư ở Tây Trúc đến riêng nêu việc này. Chỉ quý ngoài lời mà hiểu lấy, ngoài cơ mà dâng lấy. Nếu chẳng phải kẻ thượng thượng căn khí sao có thể bỗng nhiên mà thừa đương được. Song người có chí đó há tính kể hạn lượng. Cần phải lập (đúng) chỗ một mình cao

vót mà chặt một cái thành hai đoạn. Mạnh mẽ thân tâm buông bỏ áo kép, nương tựa vào cái giống như thủ đoạn ác cắn vào heo chó tận tình theo trước học hiểu khế cơ dán da phụ thịt tri kiến, một đảo đã điệp (một sắp xếp ngược lại) liền khiến trong lòng trống không mệt nhọc. Đã nghĩ chẳng lộ một vật chẳng làmliền có thể triệt để mà khế chứng. Cùng theo trên đến chẳng đổi dời một mảy may. Thẳng được như đây lại phải biết có hướng thượng vượt thầy làm lược mới được. Do đó người xưa khi hỏi Phật hướng thượng thì đáp không có Phật. Lại đáp: Phương tiện mà gọi là Phật. Thì thấy tánh thành Phật chỉnh là thuyên đế mà thôi. Trong ấy nói sao chỉ Đông chỉ Tây, cần phải ngầm khế tự hay giữ gìn thì mới được thông dong tự tại. Còn nói gì đến chứng Niết-bàn khế sinh tử đều là lời nói thêm. Tuy nhiên chỉ sơn Tăng chỉ nói thế cũng chưa có thể lấy làm cực tắc, mới khỏi bệnh Phật bệnh Tổ. Kẻ Đại trượng phu cố tâm muốn tham há có thể lập thành kỳ hạn ư? Chỉ cần tin sâu một mực hướng về trước thì chưa có ai chẳng bước lên sự thật. Mỗi ngày càng đổi mới, mỗi ngày càng giảm bớt. Lui bước đến đáy liền là chỗ chỗ tột cùng, lại cũng chẳng lập đây thì chính là chỗ làm công phu.

* Dạy Tưởng Thị Chế.

Ở Tương dương có Vương Thường Thị tham ngài Qui Sơn Đại Viên được ý chỉ. Có Tăng từ Qui Sơn đến, Thường Thị hỏi: Ông già Sơn Đầu có câu nói nào? Tăng đáp: Người hỏi thế nào là ý Tổ sư Tây Trúc đến thì Sơn Đầu dựng cây phất tử lên. Thường Thị nói: Trong núi làm sao mà hiểu. Tăng nói trong núi thương lượng, tức sắc mà sáng tâm, nương vật thì hiển bày lý. Thường Thị nói: Hiểu thì liền hiểu, chết gấp làm gì, ông mau đi đi - Thị có viết thư cho Lão sư. Tăng mang thư trở về. Qui Sơn chợt thấy bèn vẽ một vòng (hình) tròn, ở giữa viết chữ Nhật. Qui Sơn ha ha cười lớn bảo rằng: Ai biết ta ngoài ngàn dặm có tri âm. Ngưỡng Sơn nói cũng chẳng chưa ở đó. Qui Sơn hỏi: Ông lại làm gì? Ngưỡng Sơn vẽ trên đất một vòng (hình) tròn rồi vẽ chữ Nhật, rồi lấy chân xóa mà đi. Xem nó là người gì mà vội bước đi há giữ hang ổ ư? Trong đó nếu khéo thấy nó biến đổi thì có thể biết nguồn tâm. Đã biết nguồn tâm thì có phần tự do. Đã có phần tự do thì chẳng thì chẳng đi theo cái khác. Sao đến mà chẳng tự được ư?

Mỗi khi tiếp sĩ đại phu, phần nhiều đều nói bận việc trần chưa rảnh. Đến khi đợi vừa dẹp hết sau mới để tâm mà thể cứu. Đây tuy là lời thành thật chỉ là làm việc trần lao, ló ra thụt vào mục rã cốt đổng. Chín rồi (thuần thục rồi) chỉ gọi là việc trần lại đợi dẹp hết trần duyên

mới có thể thú nhập. Đó gọi là trọn ngày làm mà chưa từng làm, trọn ngày dùng mà chưa từng dùng há là ngoài trần lao riêng có đại sự nhân duyên này ư? Rất chẳng biết trên đống báu lớn mà phóng ánh sáng báu lớn sáng rực trời đất, chẳng tự tỉnh ngộ thừa đương, lại đi ra ngoài mà cầu chuyển nhiều cực khổ, há là rất cần yếu. Nếu bậc đủ căn khí lớn thì chẳng cần phải xem lời câu và công án của người xưa. Nhưng chỉ theo triều mà khởi, chánh tức niệm, tịnh tức tâm. Phàm chỗ chỉ gọi làm một phen. Làm một phen lại đề khởi xét rõ xem. Từ chỗ nào khởi lên, là vật nào làm ra. Được nhiều như thế, ở trong trần duyên mà một thấu thì tất cả các duyên đều thế, sao đợi dẹp bỏ. Tức đây liền có thể vượt Tông vượt cách. Ở trong nhà lửa ba cõi liền hóa thành Đại Đạo tràng thanh tịnh vô vi mát mẻ. Kinh Pháp Hoa nói: Phật tử ở đây tức là thọ dụng Phật kinh hành và ngồi nằm đều ở trong đó.

* Dạy Trương Quốc Thái.

Tức tâm tức Phật đã là khai tám chữ ra, chẳng tâm chẳng Phật lại hướng rõ ràng mà điểm phá. Chẳng tìm lời nói ngay đó liền thấu. Mới thấy người xưa tâm đỏ mảnh mảnh. Nếu cũng do dự thì trước mặt liền sai.

Chẳng cùng vạn pháp làm bạn là người nào. Đợi ông một hớp uống hết nước Tây giang ta sẽ nói cho ông. Nhiều ít dứt ngang sao chẳng cùng gì thừa đương, lại vào câu lời của người khác thì vĩnh viễn chẳng thấu thoát. Phần nhiều thấy người học chỉ nói theo lẽ thường tình của thế tục hiểu rõ mà nêu lời cần cầu họp đầu, đây há là muốn thấu sinh tử, muốn thấu sinh tử trừ phi tâm địa khai thông. Cái công án này chính là cái chìa khóa mở tâm địa, chỉ cần biết rõ ngoài lời nói mà hiểu ý chỉ thì mới đến chỗ vô ngại này.

Xưa Tu Sơn chủ yếu đến gặp ngài Địa Tạng, tự bày phen này đến gặp Hòa thượng, đã trải qua nhiều núi sông hết sức cực khổ. Địa Tạng chỉ rằng: Có nhiều núi sông đối với ông cũng chẳng xấu. Nó liền ở đáy thùng mà thoát đi. Như đây há nói năng nhiều đường, phải giữ gìn mới được.

* Dạy Dương Thanh Lão Đạo Hữu.

Lão Đạt-ma từ Tây Trúc đến há từng mang một vật, đi từ Lương đến Ngụy, ở Thiếu lâm ngồi ngó vách không ai biết ông ấy. Riêng Tổ Đạo Khả cần cù đứng ngoài tuyết chặt tay, ngài mới thương xót mà ấn tâm. Nếu bảo không nói thì từ đâu mà vào. Nếu bảo có nói thì

hướng vào ông ấy mà nói gì. Phải biết là người ấy mới rất hiểu rõ bèn không sót lại. Do đó vào cửa này phải là người căn khí mạnh mẽ, nhanh nhẹn bỏ các tri kiến hiểu biết từ trước, khiến lòng trống rỗng chẳng lưu lại chút gì, rỗng suốt hư ngưng, nói nghĩ đều dứt mất, khế thẳng bản nguyên mất dứt không bờ mé, tự đắc vốn có không (mà) được diệu trí, mới gọi là tin kịp thấy suốt. Cũng có vô lượng vô biên không lường biết được đại cơ đại dụng ở đấy. Nếu lưu lại chút năng sở thì rơi vào duyên trần, thì chết gấp chưa tương ưng. Thế nên Cổ đức khuyên người ngay đây dứt bỏ hết. Đây ví như diều hâu chim cắt nhanh nhẹn lướt qua mây qua mặt trời gió mê đều thấu trong xanh. Bốc lên đều cắt ngang chẳng cho nghĩ ngợi. Nếu có do dự liền thành sai lầm. Khá biết đó là ngoài giáo riêng làm. Đã có chí ở đó thì bỏ hết thấy hiểu mà thừa đương, tất cả hiện thành thì Sơ tổ chẳng từng đến, tự mình cũng không được.

* Dạy Lý Gia Trọng Hiền Lương.

Toàn tâm tức Phật, toàn Phật tức người, người Phật không khác mới là đạo. Đây là lời chắc thật. Chỉ tâm chân thì người và Phật đều chân. Thế nên Tổ sư chỉ thẳng tâm người khiến thấy tánh thành Phật. Song tâm này tuy người người đều đầy đủ, từ vô thủy đến nay luôn thanh tịnh vô nhiễm từ xưa chẳng chấp trước, tịch chiếu ngưng nhiên, rốt không năng sở, mười thành viên già đà, chỉ do chẳng giữ tự tánh, vọng động nhất niệm, bèn khởi vô biên tri kiến trôi nổi trong các hữu. Dưới gót chân luôn đeo ánh sáng này chưa từng mù tối, mà ở căn trần uổng bị trói buộc. Nếu hay chứa nhóm căn bản, từ chư Phật các Tổ sư cắt ngang chỗ chỉ bày thì liền triệt để thấu thoát. Nương mở mặc áo kép đỏ hỏn sạch làu, ngay đây mà thừa đương, chẳng từ ngoài đến chẳng từ trong ra ngay đây rộng rãi chứng sáng tánh này, lại nói gì người Phật tâm. Như lò lửa hồng để một điểm tuyết, chỗ nào lại có nhiều lo lắng. Thế nên Tông này chẳng lập danh tự câu chỉ dành cho tối thượng thừa căn khí nhanh như gió bảo sấm vang điện chớp sao bay, mà thoát tịnh khế chứng, cắt gốc sinh tử phá vỏ vô minh, dứt hoặc vô ngại, ngay đó mà sáng nhanh. Trong hai mươi bốn giờ chuyển tất cả sự duyên đều thành Vô thượng Diệu trí, há lại phải chán ồn cầu tịnh, bỏ kia chọn đây. Một chân thì tất cả thật, một rõ thì tất cả rõ. Cả vạn hữu ở trong tâm này, nắm quyền cơ ở phương ngoài mà ứng vật hiện hình thì không pháp nào chẳng viên, sao có ở ta ư? Cần phải trước định chỗ trước lạc của mình. Lập chỗ đã cứng ngắt (??), tự nhiên gió đi cỏ rạp. Do đó Vương Lão Sư trên mười tám mở làm kế sống, Hương Lâm bốn mươi năm bèn thành

một khối, nhóm trần lao làm giống Như Lai. Chỉ do ở người khéo xem gió mà trương buồm, niệm niệm tiếp nối, tâm tâm chẳng trụ, hướng về đường trường sinh này mà cất bước, liền cùng Phật tổ đồng đắc, đồng thể, đồng tác đồng chứng, huống là trăm dặm mà quyền bính ở tay. An dân lợi vật tức là tự an, vạn hóa đồng một cơ này, ngàn sai đều cùng một chiếu này, hết cả trần sa pháp giới có thể dung thông, huống là người và Phật không khác.

* Dạy Viễn Điện Phụng Nghị.

Từ trên cắt ngang một đường, ngay đây siêu thăng chẳng ra. Chỉ thẳng tâm người thấy tánh thành Phật. Chỉ tâm này soi xét bỏ hết giai cấp Thánh phàm, chỉ quý kẻ lợi căn thượng trí. Ở vô minh cụ phược phàm phu ở trong hang ổ chẳng động mảy may, ngay đây mà khế nhanh rộng suốt minh linh, cùng hữu tình vô tình, hữu tánh vô tánh đồng thể, cùng đại pháp tương ưng phát khởi tác dụng, thấu cổ siêu kim cởi tiếng che sắc, hư mà linh, tịch mà chiếu đại giải thoát bất tư nghì không hạn lượng không bờ bến mỗi mỗi bảy lỗ tám hang, rốt không hồi hỗ liền biết chỗ rơi. Do đó Phật, Tổ ấy gọi là riêng truyền ngầm giao. Như ấn in trên không, như ấn in trên nước, như ấn in trên bùn. Vạn đức sáng tỏ mười phương quét sạch. Riêng chiếu riêng siêu xưa không nương cậy. Nếu khởi kiến làm tướng thì không can thiệp. Thời nay có bậc Cụ chủ tánh hay trước sau xem phá duyên huyễn cảnh huyễn chí mạnh mẽ hăng hái tiến đến bên ấy. Cũng có kẻ chí thành nghiên cứu chỗ sâu xa, song chỉ lo thiếu sức phương tiện. Chỉ cho tri kiến hiểu biết là sáng tỏ. Rất không biết toàn ngồi hiểu chỉ là thức tâm (biết tâm?). Dẫu biết đến bên Phật, đến tận cùng chỗ tu chứng là chẳng ngoài việc chỉ dấu vết. Thế nên, Tác gia tông sư xưa nay chẳng quý người hiểu biết mà chỉ cho người bỏ tri kiến, trong lòng chẳng lưu lại chút gì, thênh thang như thái hư không, càng lâu dài nuôi cho thuần thục. Đây tức là Bản địa phong quang, bản lai diện mục. Đến đây mà nêu cổ nêu kim thoát lìa sinh tử có khó gì. Giống như Bùi Tướng Quốc, Bàng cư sĩ. Ngay đây mà tin kịp thì liền đắc lực, thọ dụng tự tại, trần duyên huyễn cảnh há từ chỗ khác mà sinh. Nếu gót chân chắc thật trong hai mươi bốn giờ hay chuyển tất cả vật, mà tướng vô năng rãnh rang chỗ trống không chẳng sinh tâm động niệm, theo thiên chân mình luôn giữ thường thật, thì liền từ hoạn đến cán đều chiếu thấu, nương nhiều ân lực đó? Đã biết nó như thuyền xuống nước, nhờ mọi người chiếu cố nâng đỡ mà đi, tự nhiên nhanh chóng cùng thuyền như tương ưng. Đây kẻ tu thiền gọi là tự làm công

phu, đụng đâu cũng không có thời gian bỏ trống, nối tiếp chặc chẽ khít khao mãi mãi chẳng có tâm lui sụt, chẳng cần bỏ hết hữu lậu hữu vi thế gian, sau mới vào vô vi vô sự. Phải biết vốn không hai thứ. Nếu ôm giữ lấy bỏ thì thành ra hai thứ. Mọi nơi mọi lúc chỉ lấy đây làm thật cố gắng mà làm, cắt đứt các dòng được nhiều an lạc.

❧

Viên Ngộ Thiền Sư Ngữ Lục - Quyển 16

VIÊN NGỘ THIỀN SƯ NGỮ LỤC

QUYỂN 16

PHÁP NGỮ III

* Dạy Tông Giác Đại sư

Phật nói tâm là tông, tông thông thì thuyết cũng thông. Đã nói tông môn đâu có thể lìa cành bỏ gốc theo ngọn, theo ngôn ngữ cơ cảnh mà làm hang ổ. Cần phải cắt ngang vượt chứng thấu qua tâm tánh huyền diệu, cảnh giới thắng tịnh, thấu suốt miên một ổn đáng hướng thượng đại giải thoát, và dứt hết tất cả và rãnh rang giống như rộng rãi trống không, mà lực dụng viên chứng chẳng câu chấp hạn lượng. Ngàn người vạn người cầm giữ chẳng ở. Do đó Ca Văn Lão nhân im ắng lâu về cần thiết này, hơn ba trăm hội lược nói không phá, chỉ tùy cơ cứu giúp, đợi thời tiết đến liền ở Linh Sơn lộ mặt nêu ra. Riêng có Kim Sắc Đầu Đà (Ca-diếp) đưa ra dắt dẫn gọi là ngoài giáo riêng truyền. Nếu hiểu ý này thì Oai Âm Vương trở về trước bày vẽ rồi vậy. Điểm hóa tương lai tuy tùy loại hóa thân, ngàn thứ tài giỏi, vạn thứ cơ duyên đều là một cái ấy. Đây đâu thấy ít, nghe cạn còn hiểu biết, rơi cỏ bao quát mà lường biết được. Thế nên từ trước nay đánh gậy, hò hét, đánh cầu, đánh xoa, uống trà, đánh trống gặt hái, chăn trâu, bày cảnh trí, ngồi che cửa gọi hét, tát đạp... đều là gốc này. Chỉ bản sắc nạp tử tự đã liễu ngộ thấu triệt. Lại còn gặp Đại Tông sư có ác thủ đoạn đào thải dã luyện, đến sư tử cắn người chẳng theo được kỵ là chỗ cắt ngang chém dứt thì mới có thể một nêu liền biết chỗ rơi, như sư tử vào hang ra hang cào đất nhào lộn thì người nào có thể lường biết được. Môn này chẳng luận chỉ dạy lôi thôi dài dòng, trong cỏ ma đánh cát đằng (dây leo), mắt bệnh gai ba kéo chẳng trở lại, Duy có tám mặt chịu địch đánh. Chưa nêu đã biết, chưa nói đã khế. Tự nhiên nước sữa hòa nhau, được ngồi khoát áo nuôi được thuần thục đợi sương mù quả chín mà ló đầu ra liền cùng dụng như thế mới họp Tổ tiên bổn nhân địa, ra làm một vòng Phật sự. Do đó nói

muốn cùng tốt việc như thế phải là người như thế, nếu là người như thế thì chẳng lo việc như thế.

* Dạy Nhất Thơ Ký.

Anh Linh nạp tử, uẩn trát thức kỳ (biết kỳ lạ), đẹp khảng khái nát mão, thấy thân thế thanh danh như bụi bay mây sạch tiếng vang hang vắng. Do đại căn xưa mà biết có đoạn này, ra khỏi sinh tử, dứt hết Thánh phàm, chính ba đời Như Lai đã chứng là kim cương chánh thể. Các đời Tổ sư riêng truyền Diệu tâm, cất bước đạp lên làm hương tượng kim xí điểu, phải chợt bay liệng trên ức vạn loài. Cắt dòng ma tiêu (sờ khí), há chịu làm loại hồng hạo én sẽ. Cột chân ở cao thấp hơn thua ganh đua trước mắt nhanh chóng như đánh đá lửa ánh điện sẹt trong nháy mắt mà chuyển lợi hại ư? Thế nên người xưa đại đạt chẳng ghi nhớ nên chẳng chuộng cạn sâu, phát chí muốn vượt cao hơn Phật tổ gánh vác tất cả, chỗ gánh nặng chẳng thể thừa đương, khắp cứu giúp bốn loài y thứ, cứu khổ cho vui, phá ngu muội chướng đạo, phá điên vô minh uổng bị tên độc nêu ra pháp nhãn (kiến thích), khiến bản địa phong quang lắng trong. Từ kiếp không trở về trước mặt mày sáng tỏ. Đều là tâm hết sức chẳng sợ lạnh nóng, bỏ ngủ quên ăn, cố ý chuộng làm, ba nghiệp trong sạch ở dưới ba cây rui mà giết chết tâm viên ý mã, thẳng khiến như loại cây khô gỗ mục gạch ngói... Bỗng mà xuyên thấu qua, há là từ người khác mà được? Đào được kho sâu, đốt đuốc sáng nhà tối, thả thuyền ở bến yếu chứng Đại giải thoát, chẳng khởi một niệm mau thành Chánh giác. Lại thông cửa vào lý, sau mới lên chốn phổ quang minh (khắp sáng) mà chiếm tòa ngồi vì đặc pháp không vô lậu thanh tịnh thù thắng, miệng biển sóng trào bốn biện tài vô ngại. Vừa lập một cơ nói một câu hiện thành thắng tướng, khắp khiến phàm Thánh hữu tình vô tình đều kính oai quang, đồng nhận âm như thế, còn chưa phải chỗ dứt công huân lại chuyển đầu nào, ngàn Thánh nhốt chẳng ở, vạn linh cảnh ngưỡng vô môn. Các trời không đường dâng hoa ngoại ma sao được rình thấy. Bỏ hết tri kiến, chế ngự huyền diệu, gió thổi tác dụng chỉ đói ăn khát uống mà thôi. Trước chẳng biết có tâm không tâm, được niệm mất niệm, huống là luyến trước các câu lời học hiểu từ trước, lời nói lạ về lý tánh, phân biệt danh tướng, gông cùm Phật kiến pháp kiến, động đất nâng trời thế trí biện thông tự trói tự cột vào biển toán sa (tính toán?) có chỗ nương cậy nào? Các bậc Đại trượng phu nên cốt đánh địch kinh người, làm tròn chí nguyện của mình, chính là bổn phận của Chân Đạo Nhân đại tâm đại kiến đại giải thoát vô vi vô sự vậy.

* Dạy Thắng Thủ tọa.

Phật Thích-ca có nhiều đệ tử tháp trước đã phân nửa tòa ngồi, đã ngầm trao ấn này. Sau này niêm hoa là công án thứ hai. Đến việc trao y kim lan vào núi Kê túc, đợi Di-lặc là ít nhiều tiết văn Đạt-ma xa xôi từ Tây Trúc đến Lương qua Ngụy, ngồi yên ở Thiếu lâm trong tuyết sâu có ông già chặt tay, mở (?) phá, chẳng khỏi phân phó nó. Gọi là riêng truyền mật ký nghiên cứu kỹ lưỡng điều đó bị thua. Từ đây liền truyền nói ý chỉ Tây Trúc đến. Thế gian theo dòng từ lầm này đến lầm khác, khắp nơi lưu hành chia ra làm năm nhà bảy tông. Đến khi lập môn hộ đề xướng, thì thật tột cùng, điều đó đầu mối thành được bên việc gì. Thế nên từ khi theo người đạt chẳng uống trà ăn cơm thì như thế nào là đế đáng phải biết ngoài sáu họp mà để mắt, là sớm tự khác vậy. Huống là biển Hương thủy, phù tràng vương sát biểu thị mà nhìn rõ, bèn ít biết. Do đó nói: Việc Đại trượng phu này đánh tát nâng đẩy tiếp nhau, chỉ đồng phong khế chứng mới khéo gánh vác trọn chẳng tung rải cát đất, bèn cùng Thích-ca sắc vàng. Mắt xanh thần quang, cùng một tọa cụ rãnh ranh rủi tay giết người cứu sống người trước không hang ổ, chỉ quý trót vót muôn khổ ngàn cay rất hiểm rất độc có thể xuống tay giết chết, sau chẳng uổng ấn thọ. Bạch Vân Sư ông nói: Bí quyết thần tiên cha con cũng chẳng truyền nhau.

* Dạy Vô Trụ Đạo nhân.

Kinh Duy-ma nói y gốc vô trụ mà lập tất cả pháp. Kinh Kim cang nói: Phải không chỗ trụ mà sinh tâm Ưng vô sở trụ nhi sinh kỳ tâm. Cổ đức nói: Tất cả vô tâm không dính dấp, pháp thế xuất thế đều như thế. Nếu có trụ thì liền là chất keo chắc đâu có thể biến thông ư? Nếu nhật nguyệt trụ thì không có ngày đêm, bốn mùa trụ thì không có năm tháng. Chỉ có vô trụ mới trôi mãi vô cùng. Thế nên trụ ở chỗ không chỗ trụ mà chuyển phàm thành Thánh, tức vô tác vô vi là diệu dụng của vô trụ, ở trong vạn hữu mà được đại giải thoát. Đã hiểu được ý này thì thấy đạo này. Chỉ nên cố gắng làm không mỏi mệt mới thật sự là bậc Đạo nhân.

* Dạy Nguyên Trường Thiền nhân.

Phật nói tâm là Tông (gốc) Đạt mà truyền cái này mà Mã Sư vì rắn vẽ chân, từ bi rơi cỏ liền nói: Các người muốn biết Phật nói tâm chăng? Đã bày vẻ rồi. Lại nói chỉ như nay nói là Phật nói. Lời nói này phát ra ở tân liền là tâm Phật. Nếu nêu bày chánh tông làm thoại hơn như thế

thì làm sao phát ra được tám mươi bốn tác gia. Thế nên từ trước nay làm chánh lệnh, thấy liền đem nước xấu tưới vào người, thành khuôn mẫu nào. Phải biết Lão già ấy giết nhiều sự khuất khúc chẳng được rồi song người học ngày nay còn xem nó chẳng phá bỏ, mặc dù rơi vào nói năng chấp hiểu biết, nhận sáng tối làm hang ổ, tốt nhất là chẳng nói năng. Trong đó có cái sắt sóng đúc thành trong tay trình được, đá cứng nát tan ngáy mắt, nghỉ nghị chẳng đến, thong thả liền thấu. Lại nói gì Phật nói tâm như thế là sao? Ngay như ngàn Phật vạn Tổ đích thân động đất phóng quang như mây như mưa, đánh gậy hét tiếng sấm nổ điện xẹt, chẳng tiêu cái nóng chẳng làm rãnh rang. Phàm chẳng thâu, Thánh chẳng quản thì gọi gì là sinh tử Bồ-đề, Niết-bàn phiền não. Chẳng bằng đói ăn mệt nghỉ. Đây là chút chút trồng cỏ ở nhà người khác. Do đó Địa Tạng nói ông ở phương Nam Phật pháp mênh mông tranh sao được như ta làm ruộng nấu cơm uống trà mười thành. Do đó, lấy đây làm việc thấu đáo vô sự. Như chặt một cuộn tơ thì một chặt tất cả đều đứt, đem quét sạch thế giới chẳng lọt mảy may, lâu dài năm tháng luôn luôn chẳng động, chẳng lui sụt thì tự nhiên sẽ thành xong. Hương Lâm bốn mươi năm mới thành một khối. Qui Sơn ba mươi năm chăn một con trâu đực. Đã có chí này thì phải dài lâu mới có thể báo được ân chẳng thể báo. Đó là nạp tử chân xuất gia đại giải thoát.

* Dạy Siêu Nhiên cư sĩ Triệu Phán Giám.

Tào sơn từ giả, Ngộ Bổn hỏi đi đâu?

Đáp: Đi chỗ chẳng thay đổi. Lại hỏi chỗ không thay đổi há có đi?

Đáp: Đi cũng chẳng biến đổi. Nếu chẳng đạp được thật địa thì sao có thể thấu được như thế. Há có thể lấy lời cơ có nghĩ bàn mà lường biết được. Bởi đạp đến chỗ cực sâu xa không chỗ rò rĩ sau mới cầm giữ mà chẳng ở. Người học đạo lập chí ngoài hình hài một sinh tử, trộn cổ kim dứt tới lui, cần phải vin thượng lưu mà đến nhanh, đến cõi chân đế thật sâu kín đánh mình cho lộ bày trắng sạch. Không mảy may ý tưởng ở trong trần duyên, ngay đây tâm như cây khô gỗ mục, như người chết không còn chút hơi thở, tâm tâm không biết, niệm niệm không trụ, ngàn Thánh ra đời dời đổi chẳng được. Bèn cơ thể hướng lên cây khô mà nở hoa, phát đại cơ khởi đại dụng, khởi từ bi bèn không công mà ra công, không làm mà làm, đâu có rơi vào được mất phải quấy ư? Vừa có một chút mảy may liền rơi vào cõi sinh tử. Tự mình chưa thể độ, làm sao độ được người khác. Duy-ma Đại sĩ chẳng trụ ở Kim túc mà trụ ở quán

rượu phòng dâm làm Phật sự đại giải thoát, Bàng cư sĩ Bổ xứ Ứng thân chẳng ở cõi Đâu suất, bỏ hết của báu Hán giang đan vợt tre cùng Đại tông sư gõ đánh cho cướp. Đoạn này từ trên thể tài thảy đều như thế. Cần phải giọt nước giọt băng chẳng câu chấp kinh thành hay thôn quê, rèn đúc nhào nặng như Tào Sơn Ma-cật Lão Bàng. Bèn có thể chẳng bỏ Bi nguyện. Cũng chẳng như thế, từ cõi nhân gian bụi bặm dẫy đầy, làm sao đủ để chất chứa trong lòng.

* Quý phi Kiều Thị cầu Pháp Ngữ.

Dưới chân người một việc, xưa nay viên trạm chưa từng động lay. Từ trước Phật Oai Âm Vương cho đến như nay, rỗng suốt, linh minh, như như bình đẳng. Chỉ vì khởi kiến sinh tâm phân biệt chấp trước, liền có tình trần phiền não khuấy nhiễu. Nếu dùng lời căn mạnh mẽ, thân tâm ngay đây nhanh chóng thôi dứt đến chỗ một niệm cũng chẳng sinh, tức là mặt mũi xưa nay. Do đó, Cổ nhân nói: “Một niệm chẳng sinh toàn thể hiện, sáu căn vừa động bị mây che.” Phần nhiều thấy người thông minh vì vọng tâm rõ ràng, buông bỏ vọng tâm này đến chỗ thật hết, đến chỗ bất động chẳng chịu tự thừa đương bản tánh, liền gọi là chỗ trống không, tức định bỏ có chấp không là bệnh lớn. Nếu có tâm bỏ một bên là hiểu biết, chẳng thể triệt để thấy tánh. Tánh này chẳng có không cần bỏ, tánh này chẳng không chẳng cần chấp. Cần phải lìa bỏ chấp có không. Ngay đây mà giúp, viên tham hư ngưng tiêu nhiên an ổn. Liền có thể tin tâm diệu chân tịnh này bị duyên đời cột trói liền có thể biết được chẳng theo, phải luôn hư nhàn tự làm công phu tiêu dứt các vọng khiến có cái tự mình tỉnh ngộ mới được. Người xưa nói chẳng lìa chỗ này luôn trạm nhiên. Tìm thì biết ông chẳng thể thấy.

* Dạy Đơn Hà Phật Trí Dụ Thiền sư.

Tông Phong Tổ sư bước chợt rộng xa, xa xôi ngoài giáo thừa, riêng đề chánh ấn. Linh Sơn niêm hoa mà Ẩm Quang (Ca-diếp) cười hiểu. Long Mãnh vẽ hình tròn mà Đề-bà trúng đích. Thiếu lâm tìm tâm mà Nhị tổ siêu chứng. Lô Lão nói kệ mà Đại Mãn giao y bát. Người đều cho là mật truyền. Nuôi mánh khóe bèn là thất bại. Đâu nói chỉ cực diệu thâm chỉ thế mà thôi. Cần phải biết trời thì cao đất thì dày biển thì sâu hư không thì rộng còn chưa phảng phất tin quá lượng người đại giải thoát hồi trời chuyển đất, uống biển cạn khô, hét tan hư không, phần chấn đại cơ, hiểu biết đại dụng ở vô biên biển Hương thủy ngoài phù tràng sát. Chặt đứt lưới tà kiến của ngoại ma, dẹp quyền hóa của Phật

tổ, yết thị cái chẳng yết thị, nêu đề cái sâu kính chẳng thể nêu đề, còn chưa là đích thì Tuyết Phong Ngao Sơn được đạo. Vân Nham trước sau chẳng biết có, bèn hý luận như thế. Phải sắt sống đúc thành được tâm can, giết người chẳng thủ đoạn chớp mắt, bèn có thể bày phong qui quý dòng huệ mạng ở vô cùng, có thể sai ý người.

* Dạy Dương Vô Cửu cư sĩ.

Phật tổ ra đời, dùng nguyện lực đại bi, khởi vô duyên từ, chỉ cốt tiếp dẫn kẻ lợi trí thượng căn đủ lượng đại khí, ủy nhiệm được đại giải thoát thượng thượng thắng diệu huyền cơ, làm chỗ người chẳng thể làm, siêu quần tuyệt chúng. Có thể nháy mắt chứng vô sinh, có thể đứng trên đất mà vượt biển quả. Mắt thấy Đông Tây ý ở Nam Bắc. Như cắt nhanh diều giỏi bay liệng trên không. Gió mê mặt trời sáng, đánh thỏ ngọc đuổi gà vàng. Anh Linh bốc cao bèn nắm đương đầu trên ngọn một chỗ. Nhanh như điện xẹt sao bay chẳng chịu nghĩ bàn, đợi nó toàn thể thoát đi, ràng buộc ngay đây uổng một mảy may chỉ điểm. Bèn phất tay áo thấu đảnh thấu đáy hiểu được mà hai tay giao phó. Thế nên thể vừa chợt bước thì như rồng dữ được nước, như hổ dữ nương núi, mây ngút ngút, gió ào ào làm nghiêng đổ gan mật, tỉnh sáng tâm mắt con người, mới có thể gọi là cỏ giống của nhà ta. Do đó, Duy-ma Đại sĩ tập họp hội lớn, Ma vương hiện Thủ-lăng-nghiêm định, ở cõi ma làm bạn với Bất Ô Bồ-tát, cùng loại với Văn-thù, Phổ Hiền Kim Sắc Đầu-đà (Ca-diếp) đều nổi trội khác người. Mà một sớm đưa hoa mật truyền, đâu là việc thường ư? Cho đến Đạt-ma ở Tây Trúc đến, Thần quang chiếu đất tự thế. Mất nhiều người đại lượng (suy lường lợi nhân) đặc đạt tinh thông. Chỉ hướng động dụng nháy mắt đánh gõ nói im cuốn mở bắt buông cho giặc hiển bày việc ấy. Mãi mãi đã nghĩ chẳng bày rãnh rang cao ngất, như người trăm chẳng biết trăm chẳng hiểu, kịp khi đánh gõ liên thấy rung động quần chúng. Tuy nhiên nuôi chí thú trước không bằng nhiều việc, chỉ ngay đây minh diệu tất cả vô tâm mà thôi. Dẫu hay dẹp bỏ học hiểu chấp trước, bỏ giáo mà trống không, Thánh đế cũng chẳng làm thì tự nhiên khế hợp Cang tông từ trên đến, liền có thể vào trường tuyển Phật này, chuyển độ chưa độ, chuyển hóa chưa hóa. Được bất định trở lại nhân gian không nương tựa một vật, vô vi tuyệt học, một đại Đạo nhân chân chánh xuất cách ư? Chiếu Sứ Quanh Sát Dương Công Vô Cửu, chức cao thấy xa học rộng nhiều tài năng, mà ở Tổ đạo thì sớm đến rất sâu, trí giám cơ cảnh chưa nêu đã biết, chưa nói đã thấu. Suốt ngày lại được tham bồi. Theo lịnh vua sai Tuyên Võ Ty lại gặp cẩm

quan đặc nhục đạo chiếu lâm cột lại cát đằng, nhân đó nêu ra thất bại ấy.

* Dạy Lôi Công Duyệt cư sĩ thành Đô phủ.

Như nay xét rõ bản tâm viên dung không bờ bến. Sắc thanh các trần sao có thể làm đối, xa xôi riêng thoát, hư tịnh minh diệu. Cần phải triệt để nắm giữ chớ khiến cạn nổi. Ngay đây cao mà Vô thượng rộng không thể cùng, sạch làu làu, thật tròn trỉnh vô lậu vô vi, ngàn Thánh nương vào làm căn bản, vạn hữu do đó mà tạo lập. Cần phải nhanh chóng hồi quang tự chiếu khiến dứt hết hình dạng, viên chứng rõ ràng, ngàn biến vạn hóa không dời không đổi ai là Kim cương vương. Gọi đó là thân thấy pháp, trong khoảng đi đứng ngồi nằm không gì chẳng thấu suốt. Mọi vật nơi nơi đều không có gián cách, gọi là càn bạch lộ tinh, riêng sáng tự tâm, chẳng thể giữ gìn, giữ yên thì rơi vào hang ổ. Phải mạnh dạn cắt đứt mười phần bỏ hết, càng bỏ càng sáng, càng xa càng gần. Đánh chết thu nhặt, dứt bỏ mạng sống mới là người dứt hơi thở, mới cởi bỏ hành lý hướng thượng, chỉ mình tự biết. Biết cũng chẳng lập Thích-ca, Di-lặc, Văn-thù Phổ Hiền, Đức Sơn Lâm Tế chẳng dám chánh nhãn mà nhìn, há chẳng phải là kẻ kỳ đặc, một gậy đưa lên một tiếng hét xuống một câu một lời hoặc tế hoặc thô, hoặc sắc hoặc hương cùng lúc thấu suốt mới xứng với cảnh giới vô tâm như nuôi trẻ thơ thuần hòa xung đạm. Tuy ở trong trần lao mà trần lao không nhiễm, tuy sống chỗ tịnh diệu mà diệu tịnh giữ nó không dừng, tùy tánh mà theo duyên khát uống đói ăn, thiện còn chẳng khởi niệm há là làm ác. Do đó nói tùy duyên tiêu nghiệp cũ, lại chẳng tạo lỗi mới.

Đạo quý ở vô tâm, thiền dứt danh lý chỉ vọng ôm mất dứt chẳng thể tiến đến, hồi quang trong đốt đuốc, thoát thể thông thấu, lại chẳng cho nghĩ bàn, ngay dưới đáy thùng mà thoát. Vào đây là Đại viên tịch chiếu thắng diệu đại giải thoát môn, một liễu thì tất cả liễu, chỉ giữ lấy trống không, trước chẳng phân người ta, hơn thua. Vừa có mảy may gai chích thì liền chẻ vót, bỏ giáo ngộ triệt để tự do tự tại, luôn nuôi miên mật, ngàn Thánh nhìn cũng chẳng thấy, tự mình còn giống oan gia chỉ cầu được xa lìa chẳng cong vạy, nhanh chóng lắng trong, hư mà linh, tịch mà chiếu, mạnh mẽ cắt đứt triệt để, không mảy may quấy nhiễu trong lòng Vương lão sư gọi đó là tìm kế sống, Triệu Châu nói là trừ hai thời cơm cháo đều là dụng tâm, làm lâu dài khiến thuần thục, bèn hội với vô tâm thể đạo từ trên đến, tác dụng ngầm kín tự thấy công phu tiêu kết sừng trên đầu. Tự nhiên như núi dựng buông tay há chẳng khoái sao?

* Viết thư cho Cảnh Long Học.

Diệu Hỷ bày lai giáo kiến làm mãi ở đây thì ý huống rất nồng, thật chẳng quên bi nguyện, mà dùng Tông chánh nhãn để chiếu phá giải bày tình nghĩa thấy thấu gan mật sao mắt sáng như đây. Chánh tông lâu tịch liêu, kẻ hậu côn quen khuôn sáo cũ giữ cờ áo chuyển tương giở trò, cả đời chẳng biết là quấy đại gia theo lời nói sinh hiểu biết, Tổ đạo có khi nào dứt. Chẳng có kẻ siêu vượt dĩnh ngộ lấy gì làm khuôn phép mà sửa cho đúng niệm chân chánh này chính là chân ngoại hộ. Thời tiết nhiễu nhương ở núi lãnh chúng cũng chưa có thể bảo toàn, còn chưa có thể nắm làm kể chuyển mình mà làm sáng Phật Nhật một mùa hạ nọ sai học trò dạo núi đến sau đảnh cao cổ Vân môn muốn ở ẩn am tranh, chí ấy đã chuộng nay khiến thỏa mãn. Ông già núi viết mấy lời nhắn gởi, cũng cho nhiều tiền mà thành đó. Có thể chọn một sự quán xét vậy. Hắn muốn nâng cuốc chính là ở so lường cao.

NIÊM CỔ 1

- Nêu: Ngài Bá Trượng lại tham Mã Tổ. Tổ thấy đến liền dựng phất tử lên. Bá Trượng nói tức dụng này lìa dụng này. Tổ lại treo phất tử vào chỗ cũ, thì đứng hầu một lúc. Tổ hỏi: Từ nay về sau ông mở rộng như thế nào vì người. Bách Trượng lại dựng đứng cây phất tử. Tổ nói tức dụng này lìa dụng này. Bách Trượng máng cây phất tử vào chỗ cũ. Mã Tổ liền hét, Bách Trượng liền đại ngộ. Sau bảo Hoàng Bá rằng: Ta lúc đó bị Mã Tổ một hét mà tai điếc ba ngày. Phần Châu nói: Ngộ đi liền thôi, nói gì tai điếc ba ngày. Thạch Môn nói: Nếu chẳng phải ba ngày điếc tai thì sao thừa đương một hét ấy. Tuyết Đậu nói: Muốn hiểu ba ngày điếc tai chăng? Đồ đúc lớn vàng ròng phải không đổi sắc.

Sư nói: Vậy thì tác gia cùng đề xuống, chẳng ngại mắt người có làm. Chỉ mới sáng được Mã Tổ Bá Trượng đại cơ mà chưa sáng được đại dụng của Mã Tổ Bá Trượng, chẳng tiếc lời nói lộ bày cái tin tức ấy. Cần các phương kiểm trách. Lại biết một hét ấy chăng, giống như sấm vang, người nghe tan mật mất vía. Muốn hiểu điếc tai ba ngày, chính như đánh trống thoa độc, người nghe phải tan thân mất mạng. Đưa cây phất tử lên nói rằng; Nếu có hỏi tức dụng này, lìa dụng này hòa tiếng liền đánh, theo sau cùng hét. Lại nói: Lại thấy Mã Tổ Bá Trượng chăng?

Nêu: Tăng hỏi Vân Môn: Phật pháp như trăng trong nước phải chăng? Môn đáp: Sóng trong không đường thấu. Tăng hỏi: Hòa thượng từ đâu được? Môn nói: Lại hỏi từ đâu lại. Tăng nói: Khi đi như thế nào?

Môn đáp: Đường quan sơn trùng điệp.

Sư nói: Sóng trong vạn dặm trạm tịch ngưng nhiên. Trăng báu trên hư không ánh sáng nuốt vạn tượng. Tăng ấy thả một chiếc thuyền vào trong biển pháp Vân Môn dẫn được một trận gió mạnh xem nó bẻ lái kéo buồm chẳng dễ xúc phạm. Cho đến hạ tiêu, khá tiếc thua một thẻ. Lại nói: Chỗ nào là chỗ thua hãy nói xem.

Nêu: Ngài Thúy Nham dạy chúng rằng: Một hạ cùng huynh đệ nói Đông nói Tây, xem lông mày Thúy Nham ở đâu.

Sư nói: Thua cơ là gốc người tính toán Thúy Nham quét sạch ngôn ngữ người không có khế hợp thiền cơ. Ngài Trường Khánh nói: Sinh là nhân sự trí lớn. Ngài Bảo Phước nói: Làm người giặc tâm hư là tĩnh thức thanh tịnh. Vân Môn nói: Quan, cứ thành thật mà kết án, tuy Tông sư tranh nhau thù đáp, lại cắt được gót chân Thúy Nham chăng. Chẳng đuổi theo dấu trước, thử hãy nói xem.

Nêu: Tăng hỏi ngài Vân Môn: Đầu thu hạ, cuối tiền trình. Hoặc có người hỏi: Chưa biết đối nó nói gì? Môn nói: Đại chúng lui ra sau. Tăng hỏi: Lỗi chỗ nào? Môn nói: Trả lại ta chín mươi ngày tiền cơm.

Sư nói: Tăng ấy tham xem, sóng trắng Vân Môn thấy cơ mà làm tuy là cắt sắt chặt đinh chưa phải là bổn phận thảo liệu. Có người hỏi Sùng Ninh: Chỉ đối nói thì việc lừa chưa xong việc ngựa đã đến, đợi nó như thế như thế? Liền đánh ngay xương sống.

- Nêu: Triệu Châu nói: Lão Tăng đáp lời, giải xong một câu thì câu khác lại đến Tăng bước ra lễ bái. Triệu Châu nói: Ví như ném ngói dẫn ngọc, liền dẫn được ngói. Sau Pháp Nhãn nêu ra hỏi Giác Thiết Chủy: Ý này thế nào? Giác nói: Cùng Hòa thượng nói dụ, như quốc gia bái tướng.

Hỏi: Người nào đi được?

Có người nói: Con được.

Đáp rằng: Ông đi chẳng được. Pháp Nhãn nói: Con hiểu rồi.

Sư nói: Các phương đã nói hết rồi. Triệu Châu được cái dụng đầy đủ hẹn một câu hỏi, nêu ra chẳng ngại tự tại. Tăng ấy phải gõ tiết gõ cửa, trong ánh sáng mây rốt để tay chân chẳng làm, Giác Thiết Chủy hay lấy thí dụ gần chẳng rơi vào tiếng nhà. Pháp Nhãn có gương thông phương liền biết chỗ rơi mà dám hỏi. Đã là tông sư vì sao ném ngói mà chỉ dẫn được ngói? Hãy tham kỹ xem?

Nêu: Huyền, Thiệu hai Thượng tọa gặp Ô Cữu. Ô Cửu hỏi: Gần đây từ đâu đến đây? Tăng nói: Từ Giang tây. Cửu liền đánh. Tăng nói: Đã lâu nghe Hòa thượng có cơ yếu này. Cửu nói ông đã không hiểu cái

thứ hai gần trước. Vị Tăng ấy mịt mờ. Cửu cũng đánh nói rằng: Đồng hầm mà khác đất, tham đường đi. Tuyết Đậu nói: Mắt Tông sư phải như thế, như kim sí điểu xuống biển bắt rồng để ăn. Có kẻ ấy mắt chưa phân biện vật gì, chống gậy chẳng biết điên đảo, chỉ quản nói chiếu dụng đồng lúc người cảnh đều cướp.

Sư nói: Tuyết Đậu biện rõ xưa nay, phân biệt tà chánh nếu chẳng biết có sao nói thế. Tuy nhiên chỉ thấy Ô Cữu buông xuống. Muốn biết chỗ trụ của Ô Cửu chăng? Dù cho Thích-ca, Di-lặc cũng phải đi xứ, theo lịnh mà làm hết cả người đại địa đều ăn gậy.

- Nêu: Mục Châu dạy chúng rằng: Ta thấy Bá Trượng chẳng biết tốt xấu. Đại chúng vừa tập họp, liền lấy gậy đuổi đi. Lại gọi “đại chúng”! Chúng quay đầu Bá Trượng hỏi là gì? Có chỗ nào cùng nói. Hoàng Bá Hòa thượng đại chúng vừa tập họp liền lấy gậy một lúc đuổi đi. Lại gọi đại chúng, chúng quay đầu Hoàng Bá nói: Trăng giống cây cung ít mưa nhiều gió cũng tạm có chút ít. Tuyết Đậu hỏi: Nói cái gì cũng tạm có, ngay đây chưa có nếu là Tuyết Đậu thì lấy gậy đuổi đi rồi thôi, há trong đó có chày sắt không lỗ, khéo hay gánh vác, có thể trong lồng lưới xưa nay càn khôn mà quét sạch.

Sư nói: Người xưa đều đưa ra một tay mà phấn chấn cương tông, dạy dỗ nâng đỡ kẻ hậu tấn công chẳng uổng, kiểm tra kỹ lưỡng tương lai. Bá Trượng đem gậy gọi chó, chưa khỏi ngoái nhìn nhai sài. Hoàng Bá mồi thơm ở đâu lưỡi câu nuốt vào thì tan thân mất mạng. Mục Châu nêu với chúng biết cho giặc qua thang. Tuyết Đậu muốn người cố chấp không gió dậy sóng. Ngày nay đều chẳng thế. Đều thỉnh mọi người về nhà.

- Nêu: Bồ-tát Văn-thù hỏi cư sĩ Duy-ma rằng: Ta đều đã nói xong, thế nào là Bất Nhị Pháp môn của Nhân giả.

Sư nói: Một chuyển ngữ ấy hội thoại của tòng lâm không ít. Có nói im lặng, có nói rất lâu, cứ tọa, có nói chẳng đáp, cần phải sờ mó chẳng được. Phải được tiếng nói như sấm vang khắp làm mọi người kinh động. Từ xưa đến nay Thánh trước Thánh sau chỗ nói pháp môn chỉ hướng vào thời gian Duy-ma một lúc hiểu biết. Lại nói chính lúc ấy làm cái gì được thấy Duy-ma.

Nêu: Phong Nguyệt ở Dĩnh châu thượng đường nói: Tâm ấn Tổ sư giống như trâu máy bằng sắt đi thì ấn dừng, dừng thì ấn hư, chỉ như chẳng đi chẳng dừng thì ấn là phải hay chẳng ấn là phải. Lúc đó Lô Pha Trưởng lão hỏi con có trâu máy bằng sắt, thỉnh Sư chẳng đáp ấn. Phong Huyệt nói: Quen câu cá kình ở biển sâu tức như bắt éch nhái trên sình

cát. Pha nghĩ ngợi thì Huyệt liền hét rằng: Trưởng lão sao chẳng nói. Pha nghĩ ngợi Huyệt liền đánh một phất tử hỏi Trưởng lão lại nhớ được lời thoại chăng, thử nêu xem. Pha định mở miệng thì Huyệt lại đánh phất tử. Mục Chủ nói: Phải biết Phật pháp cùng Vương pháp là một thứ. Phong Huyệt nói: Thấy nói đạo lý gì? Mục Chủ nói: Đáng dứt mà chẳng dứt là gây ra loạn. Phong Huyệt liền xuống tòa.

Sư nói: Phong Huyệt ba huyền qua giáp, làm bốn thứ chủ khách, sáng lập tín hiệu mật, bày trận chống địch. Cho đến khi Lô Pha vừa khoe trâu sắt, hoạch định bắt giữ, bèn khiến Mục Chủ biết chỗ về. Bảo là rồng chầu hổ phục, phụng bay loa liệng. Tuy nhiên nếu là Sùng Ninh thì đời nó nói có trâu máy bằng sắt thì xương sống liền đánh dao giết người kiếm cứu sống người lại biết chỗ rơi chăng?

- Nêu: Tăng hỏi Đầu Tử rằng: Một đại Tạng giáo lại có việc kỳ đặc không? Đầu Tử nói: Diễn ra một đại Tạng giáo.

Sư nói: Bệnh sai chẳng nhờ thuốc lừa lạc đà.

- Nêu: Tam giác dạy chúng rằng: Nếu luận việc này chớp mắt sớm đã sai rồi. Ma cốc ra hỏi sai thì chẳng hỏi, còn như thế nào là việc này? Tam Giác nói: Sai rồi. Ma cốc lật đổ giường thiền, Tam giác đánh vào xương sống.

Sư nói: Trên kiếm dao hiểu biết giết chết cứu sống. Trong ánh điện chớp mà phân biệt đạo tục, chẳng ngại mắt nhìn tay làm là tên nhọn chống nhau. Tuyết Đậu nói: Hai lão già này nhanh chóng lãnh hội thiền cơ cũng chưa từng có, nói gì việc này sai lầm.

Sư nói: Quen điều cái mũi nhọn vàng lâu trải sa trường, một mũi tên bắn rơi hai con diều hâu, người tước khoe lanh tay. Tuy nhiên giống cầm tay nhau lên núi cao, chưa khởi kẻ bàng quang nhìn. Nếu căn cứ vào chỗ thấy của Sùng Ninh gọi việc này sớm là thịt tốt trên ghẻ lỡ huống luận nhanh chóng lãnh hội thiền cơ sớm đã sai lầm. Ma Cốc, Tuyết Đậu là giặc qua cửa rồi mới giương cung bắn, cho nên lại có một cái. Bỗng cầm gậy xuống tòa.

Nêu: Xá-lợi-phất hỏi Tu-bồ-đề rằng: Trong mộng nói Ba-la-mật, khi thức dậy thì đồng hay khác.

Sư nói: Nói nho nhỏ. Tu-bồ-đề nói: Nghĩa này sâu kín ta chẳng thể nói được.

Sư nói: Trong bùn có gai, trong hội có Đại sĩ Di-lặc, ông có thể đến hỏi.

Sư nói: Tìm lỗi người khác đâu được. Xá-lợi-phất bèn hỏi Di-lặc.

Sư nói: Đem từ sai lầm đến sai lầm. Di-lặc nói: Ai là Di-lặc, ai là

Di-lặc.

Sư nói: Da mặt dày ba tấc.

Nêu: Tăng hỏi Ngũ tổ rằng: Một đại Tạng giáo là sự câu nệ, chưa biết cắt chữ nào? Tổ nói: Nàng Bát-la.

Sư nói: Sấm gầm chẳng kịp bít tai.

- Nêu: Đại qui dạy chúng rằng: Người thời nay chỉ được đại cơ chẳng được đại dụng. Ngưỡng Sơn nêu câu này hỏi đáp chủ. Đáp chủ đạp ngã ghế. Qui Sơn nghe được cười ha ha.

Sư nói: Phải biết trong đại cơ có đại dụng, trong đại dụng có đại cơ. Lại nói: Lúc cùng bỏ cùng buông thì như thế nào? Trên đầu gậy giết chết, giữa mọc tâm sen.

- Nêu: Dược Sơn bảo Vân Nham rằng: Cùng ta gọi Sa-di đến. Nham hỏi: Hòa thượng gọi nó là gì? Sơn nói: Ta có cái đỉnh gãy chân muốn nó đưa lên hạ xuống. Nham nói: Đó thì cùng Hòa thượng đưa ra một tay đi.

Sư nói: Nêu một thì sáng ba là hành lý của nạp Tăng tầm thường. Vân Nham nói đến thì biết đến. Dược Sơn cũng chẳng giao phó nhầm lẫn. Sùng Ninh tuy trăm ngàn vụng về nhưng có một cái giỏ lũng đáy, mong các người hai tay nâng lấy. Vì sao, có điều thì vin điều.

- Nêu: Tăng hỏi Phá Táo Đọa rằng: Như thế nào là đại tu hành? Táo nói: Mang gánh gông xiềng.

Hỏi: Như thế nào là người tạo nghiệp? Táo nói: Ngồi thiền nhập định. Lại hỏi: Ông hỏi ta thiện chẳng theo ác, ông hỏi ta ác chẳng theo thiện. Lại có Tăng đem hỏi việc ấy với An Quốc Sư, An nói người này hiểu hết các pháp là vô sinh.

Sư nói: Cùng thiện thì thiện từ đâu sinh, cứu ác thì ác từ đâu khởi. Nếu hay thấy rõ chỗ ấy liền là các pháp vô sinh. Có người hỏi Sùng Ninh: Như thế nào là người đại tu hành? Sùng Ninh đáp rằng: Ngồi thiền nhập định, như thế nào là người tạo nghiệp? Đáp là: Mang gánh gông xiềng. Lại hỏi: Là đồng hay khác.

Nêu: Tăng hỏi Triệu Châu rằng: Lúc chưa có thế giới thì sớm có tánh này, khi thế giới này hoại thì tánh này chẳng hoại, như thế nào là tánh chẳng hoại? Châu nói: Bốn đại năm uẩn. Tăng nói đây cũng là hoại, như thế nào là tánh chẳng hoại? Châu nói bốn đại năm uẩn.

Sư nói: Đầm lạnh ngàn thước trong thấu đáy.

- Nêu: Trường Sinh hỏi Trường Khánh rằng: Khi hổn độn chưa phân thì như thế nào? Khánh nói: Cây cột có thai. Sinh hỏi: Phân rồi thì như thế nào? Khánh nói: Một mảnh mây điểm giữa trời xanh. Sinh

hỏi: Chỉ như trời xanh lại chịu điểm không? Khánh chẳng đáp. Sinh nói: Đó thì hàm sinh chẳng đến. Khánh cũng chẳng đáp. Sinh hỏi: Nếu toàn trong xanh không điểm gì thì như thế nào? Khánh nói: Cũng là chân thường lưu chú. Sinh hỏi: Như thế nào là chân thường lưu chú. Khánh nói: Như gương luôn sáng. Sinh hỏi chưa biết hướng thượng lại có việc chăng? Khánh nói: Có. Sinh hỏi Như thế nào là việc hướng thượng? Khánh nói: Đánh trống gương đến thấy nhau. Sư nói: Trường Sinh khéo hỏi, Trường Khánh khéo đáp, keo sơn đổ vào nhau, nước sữa hòa nhau. Chẳng thấy người xưa nói: Thân từ trong vô tướng mà thọ sinh, cũng như huyễn sinh ra các hình tướng. Người huyễn tâm thức xưa nay không, tội phước đều trống không chẳng chỗ trụ. Nếu biết tụng này liền thấy hai cụ già hỏi đáp. Mới biết cha mẹ chưa sinh trở về trước, sau khi sinh rồi thì toàn thể hiện bày. Lại nói: Đánh hễ giương rồi làm sao thấy nhau. Vỗ tay nói: Xong rồi.

- Nêu: Tuyết Phong hỏi Tăng: Gần đây từ đâu đến? Tăng đáp Lý Thuyền. Phong nói: Biển sinh tử chưa vượt làm gì đi thuyền. Tăng không đáp được. Lý Thuyền đáp thay rằng: Nó không sinh tử. Tuyết Đậu đáp thay rằng: Đã lâu nghe tiếng Tuyết Phong. Sư đáp thay rằng: Liền cùng lật đổ giường thiền.

Sư nói: Tuyết Phong có câu nghiệm người. Lý Thuyền có mắt thấu qua cửa. Tuyết Đậu có cơ hảm hổ. Lại nói: Sùng Ninh thành được cái gì bên việc đó.

- Nêu: Tuyết Phong dạy chúng rằng: Thế giới rộng một trượng, gương xưa rộng một trượng thế giới rộng một thước, gương xưa rộng một thước. Huyền Sa chỉ lò lửa nói: Lại hỏi: Lò lửa rộng bao nhiêu? Phong nói như gương xưa rộng. Huyền Sa nói chân Hòa thượng chưa chấm đất.

Sư nói: Hiện thành công án, gương xưa chẳng phải là lò lửa. Đánh ràng buộc lò lửa tức là gương xưa. Nếu chẳng phải cha con đầu cơ sao thấy được tâm thương xót. Các người làm sao hiểu được ông ấy nói, lão ấy chân chưa chấm đất, gậy báu thấy được dấu vết Như Lai.

- Nêu: Vân Môn dạy chúng rằng: Nếu ông thật chưa được chỗ vào thì ba đời chư Phật ở dưới gót chân ông, một đại tạng giáo trên lưỡi ông, lại hướng chỗ cát đằng mà hiểu lấy.

Sư nói: Sùng Ninh trên đất thêm bùn, mà dám nói được con trâu của Qui Sơn, gặp giết kình ngư Đông Hải, trâu sắt Thiểm phủ nuốt hết đại tượng Gia châu.

- Nêu: Người xưa nói một mảnh ruộng đất phân phó đến nay nhiều

lúc, ta đứng đây đợi (gặp) ông. Pháp Nhãn nói một mảnh ruộng đất ấy giao phó nhiều lúc ta ngồi đây đợi gặp ông. Một mảnh ruộng đất ấy phân phá nhiều lúc, ta nay ở giữa chúng mừng sám hối.

- Nêu: Bảo Thọ trước hỏi Bảo Thọ sau rằng: Cha mẹ chưa sinh trở về trước cái gì là mặt mũi xưa nay. Bảo Thọ sau không nói. Một hôm ở giữa chợ thấy hai người tranh cãi nhau, có một người khuyên rằng: Ông được cái không mặt mũi. Thọ bèn đại ngộ.

Sư nói: Do dự ngay đây bày bản địa phong quang; ứng tiếng ứng sắc ngay đây không riêng một mảy may lọt qua. Lại hiểu nó nói được cái gì không mặt mũi chăng? Tay rồng phất mở toàn thể hiện.

- Nêu: Nam Tuyền dạy chúng rằng: Vương Lão Sư từ nhỏ nuôi được một con trâu đực, định đến khe Đông mà chăn, thì sợ ăn cỏ nước của vua. Định đến khe Tây mà chăn, cũng sợ ăn cỏ nước của vua, chẳng bằng tùy phần nạp chút chút đều chẳng thấy được.

Sư nói: Hòa quang thuận vật, cùng đời đồng trần, chẳng phạm phong mang buông nắm tự tại. Là bổn phận thảo liệu của Nam Tuyền. Sơn Tăng từ nhỏ cũng nối được một con trâu đực. Có lúc trên đảnh núi cao riêng đứng, có lúc giữa chợ dọc ngang, chẳng luận khe Đông khe Tây một mực phá trần phá đích. Lại hỏi: Tức nay ở đâu. Hãy thử nói xem.

- Nêu: Tăng hỏi Cảnh Thanh: Người học chưa thấu nguồn, xin Sư chỉ bày. Thanh hỏi: Nguồn gì? Tăng nói nguồn ấy. Thanh nói: Nếu là nguồn ấy sao chịu chỉ bày. Tăng đi rồi sau thị giả hỏi vừa đến lại bị lột áo nó chăng? Thanh đáp: Không. Có người hỏi là chẳng bị lột áo chăng? Thanh đáp: Không. Người ấy hỏi tôn ý của Hòa thượng ra sao? Thanh nói: Một chấm mực hai chỗ thành rồng.

Sư nói: Cảnh Thanh đủ bổn phận kiềm chùy, có làm lò rèn, chính như gương sáng trên đài đưa lên chiếu không sót. Tuy là phó cảm ứng cơ, lại cũng uổng phí lời nói. Nếu là sơn Tăng bỗng có người hỏi chưa thấu nguồn thì đáp nó nguồn gì? Đợi nó nói nguồn ấy thì liền đánh vào xương sống. Lại có hỏi là thành lột áo nó chăng? Tôn ý Hòa thượng ra sao thì cứ nơi xương sống mà đánh, không phải chỉ cắt ngang các dòng, cũng chính là khơi sáng Tông nhãn, có phân biện ra được chăng?

❧