Đại Tập 174 · Bộ Chư Tông XIV · Số 1997–2000 (Quyển 1–20)

Viên Ngộ Thiền Sư Ngữ Lục - Quyển 11

VIÊN NGỘ THIỀN SƯ NGỮ LỤC

QUYỂN 11

TIỂU THAM 4

Sư nói: Một lần thấy càng chẳng thấy lại, nay đã thấy lại, một lần nói lại chẳng nói lại, nay đã nói lại. Chưa có ai đi mãi mà chẳng dừng ở giữa đường mà không có tin tức ấy. Chưa có ai đứng mãi mà chẳng đi vào nhà. Mất dây leo (cát đằng) này thẳng được hai đường đều chẳng dính dáng. Đi dừng đều được dọc ngang. Khi dừng thì ngàn người vạn người ràng buộc chẳng được, khi đi thì cũng rãnh rang quét sạch đầu lưỡi tất cả mọi người. Nếu như có thân đến chỗ ấy thì phải biết có chiếu dụng đồng thời. Người cảnh đều đoạt hướng thượng mới được. Nếu luận về hướng thượng thì Phật tổ chẳng lập, phàm Thánh dứt bặt, sạch làu làu không thừa đương, sáng rỡ rỡ không hồi hỗ. Chính ngay lúc ấy thì thế nào chỉ nguyện gió xuân cùng gắng sức, một lúc thổi vào đây mà đến. Lại có tụng rằng: Minh châu ở tay người có công thì thưởng. Trưởng lão mới vào viện đều không tài giỏi. Chẳng lập cửa Triệu Châu, đều tự dính tào xưởng.

Ngày 08 tháng 04 Tiểu Tham. Ngay đây là đó, đã bước lên thềm bậc đều chẳng thế cũng rơi vào tình thức, dù Oai Âm trở về trước không dính dáng, bảy Đức Phật trở về sau không dính dáng, hướng thượng hướng hạ đều không dính dáng. Tuy thế, Thông Phương tác giả cử động nói năng liền biết, còn trệ ngoài lớp da khó thoát lối tắt. Do đó hướng vào Đệ nhị nghĩa môn, trong chẳng như thế mà có lúc như thế, trong như thế mà có lúc chẳng như thế. Tịnh thân pháp giới vốn không ra vào, Đại bi nguyện lực thị hiện thọ sinh. Tuy nói rơi cỏ nhưng cũng ở trong cỏ mà có đường thông thân. Dám hỏi các người, muốn biết lý lẽ vốn không ra vào chăng? Bèn dựng phất tử lên nói rằng: Chỉ là cái ấy. Muốn biết thị hiện thọ sinh chăng? Bèn đưa phất tử lên nói rằng: Chỉ là cái ấy. Đến chỗ ấy thì cùng thâu bắt cùng buông thả, toàn tối toàn sáng, vì cơ trung hạ thì được. Dù chín rồng phun nước một vùng kỳ quái mắt

nhìn bốn phương chuyển nạp bị thua. Chỉ có Vân Môn Đại sư biết trên cây sắt sinh hoa đạo. Nếu ta thấy một gậy đánh chết cho chó ăn. Vân Môn Đại sư đủ mắt mũi gì mà nói như thế. Các người muốn thấy Vân Môn Đại sư chăng? Sơn Tăng chẳng tiếc lời nói buông thả một tuyến đường. Lại có hiểu rõ chăng? Chẳng vào sóng ngàn tầm, khó gặp cá vừa ý. Lại nói: Chưa lìa Đâu suất đã xuống cung vua, chưa ra thai mẹ đã độ người, một lần xem qua là đó, tử tế kiểm điểm tương lai, cũng trệ cả hai bên. Thật chẳng biết. Đông phất vu kịp chạy ngựa, Nam Thiệm bộ châu nhảy múa, Tây Cù-da-ni gõ nhịp, Bắc Uất-đơn-việt phiên cân đấu, cũng không phải cũng không đúng, cũng không được cũng không mất. Lại nói rốt ráo như thế nào? Tám sừng ma bàn chạy trong không.

Vận Vương thỉnh Tiểu Tham - Tăng hỏi: Không tu không chứng, chính là Bản Giác Diệu Minh, vì cầu Phật quả Bồ-đề, chính là Nhân có tạo tác, bỏ hai đường này xin Sư chỉ thẳng.

Sư nói: Kiếm báu thổi lông ép người lạnh.

Lại nói: Một điểm Linh quang khác, vạn cố chiếu nhân gian.

Sư nói: Dùng một điểm linh quang làm gì.

Lại nói: Có thể nói: Lời lời họp đạo Thánh, pháp pháp tại viên thành.

Sư nói: Nó cũng vốn không lời. Tăng lễ bái.

Sư bèn nói: Rộng rãi chẳng ngoài, mười phương cõi nước thấy trước mắt. Tịch liêu (trống vắng) chẳng trong, một lông trên đầu cõi Bảo Vương. Dù chẳng trong chẳng ngoài dứt kia dứt đây, nói cổ nói kim toàn tối toàn sáng. Đến chỗ ấy cũng phải có chuyển thân (xoay mình) một đường mới có thể được Đại tự tại. Há chẳng thấy nói: Đại nhân đủ đại kiến, đại trí được đại dụng. Pháp đại cơ, các cơ dứt mất. Lập một lời, các lời dứt gọi. Dù lời lời cơ cơ đầu đầu bức ép nhau, như khóa vàng xiềng xích mãi chẳng dứt. Đây cũng là việc trên đường trường sinh. Do đó nói: Ngôn phong nếu sai thì cửa huyền xa vạn dặm. Dù vách đứng buông tay tự chịu thừa đương. Chết rồi sống lại dối ông chẳng được, là ý chỉ phi thường, người sao lường được. Đã có ý chỉ phi thường ắt phải nhờ người phi thường. Đã có người phi thường ắt phải sáng ý chỉ phi thường. Chính lúc ấy như thế nào. Nghiêng mình phương ngoài xem ai là người trong ấy.

Lại nói Đức hộ sinh suốt cả khôn duy. Cây cỏ côn trùng khi thích Thánh, thắng địch kinh người có kỳ đặc. Như thế nào là kỳ đặc? La la lý lý gõ giường thiền. Sư xuống tòa.

Tiểu Tham: Trước mắt không một pháp, sum-la vạn pháp rõ ràng.

Cách ngoại lập ngàn cơ. Quyền thật chiếu dụng rộng lớn như thế là quyền vậy. Nạp núi Tu-di vào hạt cải, ném cả đại thiên ra phương ngoài là thật vậy. Trên là trời, dưới là đất, núi là núi sông là sông, Tăng là Tăng tục là tục, là chiếu vậy. Rộng khắp sa giới mà không dư thừa là dụng vậy. Hét như sấm rượt, đánh gậy như mưa rơi. Chỉ như chẳng rơi vào quyền thật chiếu dụng, chẳng rơi vào cách ngoại ngàn cơ chẳng rơi vào một pháp trước mắt. Chính ngay lúc ấy như thế nào mà khế hợp. Nếu là tâm cơ siêu thoát, được mất đã quên, huyền diệu dứt lý. Có người ấy chăng. Nhờ nghe nói nêu cước nọ liền đá. Thích-ca tự Thích- ca, Di-lặc tự Di-lặc, giải thoát tự giải thoát, Thiện Tài tự Thiện Tài. Nếu hoặc ai chưa được như thế, mà ngay đây tin được kịp, nắm được định, làm được chủ, thì liền phải phương tiện của người xưa lập ra mà khắp nơi sáng ra, vật vật hiển sáng, không một mảy may lầm lỗi, không một mảy may đắc thất, sạch làu làu dứt thừa đương, sáng rỡ rỡ không hồi hỗ. Đạp lên bản địa phong quang ấy, thấy rõ bản lai diện mục (mặt mũi xưa nay) chính ngay lúc ấy như thế nào mà ra sức. Chẳng khởi mảy may tâm tu học, trong ánh sáng vô tướng luôn tự tại. Lại có tụng rằng:

Phật Phật đạo đồng, đồng chí đạo

Tâm tâm chân khế, khế chân tâm

Rộng rãi thấu qua ngoài Oai Âm

Trời đất lâu dài biển lại sâu.

Phu nhân Ích Quốc thỉnh Tiểu Tham.

Sư nói: Trước mắt không một pháp, kín đáo có ai biết cách ngoại bày ngàn sai, đáo đầu cần tự dùng, nếu tự dùng được thì đổi rơm thành lúa, đổi yểu thành thọ đổi đất đai thành vàng ròng, khuấy sông dài thành sữa chẳng bị phân ngoài. Lại như chỗ kín đáo. Nếu biện được thì chỗ dùng tức là kín đáo, kín đáo tức chỗ dùng. Do đó nói: Tam-muội của Thế Tôn, Ca-diếp chẳng biết, Tam-muội của Ca-diếp A-nan chẳng biết, Tam-muội của A-nan, Thương-na-hòa-tu chẳng biết. Tam-muội của Thương-na-hòa-tu, Ưu-ba-cúc-đa chẳng biết. Đã là mỗi mỗi chẳng biết thì làm sao truyền trao nhau đến chỗ ấy chẳng ngại, chỗ dối gạt thẳng là dối gạt, chỗ kín đáo là kín đáo. Nếu hiểu sơn Tăng vừa đến đáp. Tăng ấy hỏi Tam-muội của Hòa thượng thì ai biết, đáp rằng sơn Tăng tự biết. Tuy như thế rất giống như cầm tay lên núi cao, chưa khởi kẻ bàng quang cười nhạo. Các người thường thường hướng vào chỗ biết chẳng biết mà sống. Nếu nói biết thì người này chỉ đủ một con mắt. Nếu nói chẳng biết thì người này cũng chỉ đủ một con mắt. Lìa biết và chẳng biết thì ngay lúc ấy như thế nào? Đại thiên sa giới bọt trong biển, tất cả

thành hiền như điện xét.

Lại nêu ngoại đạo hỏi Phật: Ngày hôm qua nói pháp gì?

Thế Tôn đáp: Nói pháp định.

Ngoại đạo hỏi: Hôm nay nói pháp gì?

Phật đáp: Nói pháp chẳng định.

Ngoại đạo hỏi: Hôm qua nói định, hôm nay vì sao nói chẳng định?

Thế Tôn đáp: Hôm qua định, hôm nay chẳng định.

Sư nói: Lớn nhỏ Thế Tôn đầu rồng đuôi rắn. Nếu là Thiên ninh thì chẳng thế.

Bỗng có người hỏi: Buổi sớm nói pháp gì?

Đáp: Pháp chẳng định. Nay thì nói pháp gì?

Đáp: Pháp định.

Có kệ nói: Sáng chẳng định mà nay sao định. Liền hướng vào người khác nói một lưỡi câu đưa lên.

Tiểu Tham:

Đề cơ hướng thượng phải là con mắt hướng thượng. Chỉ việc trong ấy phải là người trong ấy. Nếu hay lập ngàn Thánh ở dưới gió, ném đại thiên ở phương ngoài, dưới gót chân cứng ngắt ngắt. Trên đảnh môn tối mịt mù. Quét sạch chức vụ quan trọng chẳng thông phàm Thánh, cũng chưa là cơ hướng thượng, cũng chưa là việc trong ấy. Lại thế nào là cơ hướng thượng là việc trong ấy? Chước nhiên đem gọi thật có lời nói gì, rất chẳng biết. Như đem quả ngọt mà đổi mướp đắng, gạn lọc nghiệp căn đều là việc không thật. Nếu là người linh lợi nhờ nghe nêu nói liền biết lại lại chẳng bối rối. Đã chẳng bối rối thì trong hai mươi bốn giờ tuy trọn ngày ăn cơm mà chẳng từng nhai một hạt cơm, trọn ngày mặc áo mà chẳng từng mang một sợi chỉ, trọn ngày nói năng mà chẳng từng động lưỡi. Tuy như thế, có người nào đến được chỗ ấy. Vì sao thế, chỉ vì chẳng lạc tâm ý thức, chẳng lạc chỗ sạch dơ, thấu suốt Oai Âm bờ kia toàn sáng Bản nguyện yếu địa. Một gậy một hét, một xô một gõ một ra một vào, một hỏi một đáp. Thí như quăng kiếm lên không chớ luận tới và chẳng tới. Bởi khoảng không chẳng có dấu tích, kiếm nhọn không thiếu. Chính ngay lúc ấy trước thật một câu như thế làm sao nói? Có hiểu rõ chăng? Buông tay bên kia ngoài ngàn Thánh, đèn lồng cột cái phóng ánh sáng. Có tụng rằng:

Diệu Đức không sinh khen chẳng cùng,

Ma-hê Chánh nhãn gió chẳng thông,

Cả đại thiên ném ngoài phương khác,

Tác giả cần sáng hướng thượng tông.

Giải Hạ Tiểu Tham rằng: Hộ sinh cần phải giết, tuy giết một không bị (hại) thương. Người sáp đã băng, công ấy như thế. Có thể đi thuyền sắt vào biển, có thể bay ma bàn trên không, nửa khép nửa mở thành cục thành khối, ra ngoài cái Đại Viên giác không được, nếu có ra được đáy Viên giác thì liền có thể nghịch thuận dọc ngang, giết chết cứu sống tự tại. Thế nên Văn-thù Bồ-tát một hạ ba chỗ qua hạ một ngày ở cung ma, một tháng ngày ở nhà Trưởng giả, một tháng ngày ở phòng dâm, đã ba chỗ qua hạ liền vào trong hội Thế Tôn. Giải chế tột là bất bình. Do đó Ca-diếp muốn bạch chùy đuổi Văn-thù, vừa khởi niệm này, liền thấy trong hội có vô lượng Thích-ca, vô lượng Văn-thù, vô lượng Ca-diếp, vô lượng kiền chùy. Ca-diếp đã thấy thế liền trợn mắt phùng má. Vì sao? Vì người quá lượng có thấy quá lượng, có dụng quá lượng. Tuy Đầu-đà sắc vàng (Ca-diếp) đến chỗ ấy co tay chẳng được, duỗi tay chẳng được. Vậy lúc nào là trong Đại Viên giác hay ở ngoài Đại Viên giác. Cần phải thông phương tác giả mới có thể chứng minh. Vì sao thế? Vì đây là cảnh giới Đại nhân của Văn-thù Phổ Hiền. Nếu tham được cảnh giới Văn-thù Phổ Hiền thì vô biên biển hương thủy, vô lượng vô số vi trần Phật sát đều là chỗ an cư. Cho đến hiện vô biên thân nơi nơi đi đứng ngồi nằm, cũng chẳng hại nhau cũng chẳng phạm tay. Chính ngay lúc ấy nếu là người tri âm, thì khởi nêu lên liền biết sở dĩ Thiên ninh tuy cùng đại chúng chín mươi ngày an cư, các người có biết chăng? Các người nếu thấu đầu thấu đáy thì liền là cảnh giới Văn-thù, Phổ Hiền. Nếu chẳng thấu đầu thấu đáy tức là cảnh giới Ca-diếp. Lìa Văn-thù Ca-diếp thâu nhân kết quả một câu như thế làm sao nói? Có hiểu rõ chăng? Chín mươi ngày công phu nay đã mãn, mở toang túi vải đều thong dong tự tại.

Tiểu Tham.

Tăng hỏi: Như thế nào là khách trong chủ?

Sư nói: Xà-lê hỏi chỗ còn mang hạt bụi nhỏ.

Lại nói: Như thế thì Linh quang ngàn xưa đẹp, vạn pháp lạc bậc thang.

Sư nói: Đứng dưới thềm.

Hỏi: Như thế nào là chủ trong khách.

Sư nói: Sơn Tăng chẳng khỏi tự nói lấy.

Hỏi: Vị trong cổ Phật không tìm chỗ, sâu sâu trong cỏ bày toàn thân.

Sư nói: Chớ đến trong ấy trình túi che.

Hỏi: Như thế nào là chủ trong chủ.

Sư nói: Ngồi dứt đầu lưỡi không đi lấy.

Lại nói: Trong tay áo chày vàng sáng rực rỡ, kiếm báu thổi lông ép người lạnh.

Sư nói: Bảy mươi lăm gậy lại thành một trăm năm mươi.

Hỏi: Như thế nào là khách trong khách.

Sư nói: Ngoài núi xanh lại sầu người.

Lại nói: Như thế thì nhà nghèo chưa phải là nghèo, đường nghèo buồn giết người.

Sư nói: Trong thôn hoàng miếu mà đi.

Hỏi: Chỉ như chẳng dính chủ khách là người nào.

Sư liền hét.

Sư bèn nói: Mắt thấy biết về đã là phần ngoài, chưa nói trước đã họp cũng dính đường đi. Phải biết trong đó có cỏ cách ngoại làm dụng cách ngoại, sáng đạo cách ngoại, chứng tâm cách ngoại. Sạch làu làu dứt thừa đương, mật mật đường đường dáng rỡ rỡ không hồi hỗ, chỗ vách đứng vạn nhận ngàn sai vạn khác, chỗ vạn khác ngàn sai vách đứng vạn nhận. Do đó nói: Buông câu bốn biến chỉ câu rồng dữ, cơ cách ngoại vì tìm tri thức. Ở trong nếu có thì cái thừa đương nào được cách ngoại thú hướng, cái quyền hành nào được tác lược cách ngoại thì khi hướng đạo ấy cái gì mà liền được nói huyền nói diệu, nói Phật nói Tổ, nói tâm nói tánh. Đã là người này bỏ việc thêm lời, luận gậy luận hét, luận quyền luận thật luận chiếu luận dụng. Cũng là người này chẳng cần nuôi lớn vật, vì ở khoảng giữa chẳng phạm phong mang, bụi nhỏ chẳng lập, như thế nào mà siêu thoát. Có hiểu rõ chăng? Đại Đạo thể rộng không trước sau, rõ ràng cần phải người trong ấy.

Lý Do Bổ thỉnh Tiểu Tham: Bỗng đất hẹn nhau, toàn cơ riêng chứng, mắt mắt chiếu nhau, tâm tâm biết nhau, đều chẳng từ chỗ khác đến, hết cả đều ở trong lòng tuôn ra. Chính ngay lúc ấy sum-la vạn tượng, cổ Phật gia phong. Ngọc bích trời xanh, Đạo nhân tìm sống. Mở toang kho tàng của mình, chở ra gia tài của mình. Cùng chư Phật Tổ sư đồng đức, đồng thành Duy-ma Bàng Lão đồng nắm đồng buông, cùng Bùi Tướng Quốc Vương Thường Thị, đồng một cơ dụng, đồng một cảnh chiếu, lại không có việc khác, cắt đứt đường sinh tử, đánh phá hang ổ phiền não, chẳng tiêu một câu.

Lại nói: Đó là câu nào? Lại hiểu rõ chăng. Siêu nhiên thấu thẳng ngoài Oai Âm, trước mắt không pháp để thương lượng.

Thỉnh Tiểu Tham rằng: Rõ ràng dứt thẳng chẳng lập thềm bậc,

thấy mặt trình nhau, toàn bày chánh thể. Lấy pháp Thế Đế mà tiếp người thì rơi vào trong pháp Thế đế. Lấy Phật pháp mà tiếp người thì rơi trong Phật pháp. Lấy cơ Tổ Phật mà tiếp người thì rơi vào trong cơ cảnh Tổ Phật. Lấy hướng thượng niêm đề mà tiếp người thì rơi vào trong niêm đề hướng thượng. Lấy thế ấy thế ấy mà tiếp người thì rơi vào trong thế ấy thế ấy. Lấy chẳng thế chẳng thế mà tiếp người thì rơi vào chẳng thế chẳng thế. Lấy đều chẳng thế đều chẳng thế mà tiếp người thì rơi vào đều chẳng thế đều chẳng thế. Đến chỗ ấy mà ràng buộc thì nó chẳng ở, ngàn Thánh ra đời, chẳng dám chính mắt nhìn nó. Tuy là phải đương đầu mà thoát thì hướng vào bên nào mà thừa đương, thì cũng chỉ được cái không dính dáng vào cái gì. Lại làm sao mà họp sát. Nếu có người đại căn đại khí, hướng chỗ họp sát mà tẩy được một tuyến, liền có thể cầm một cọng cỏ mà làm thân vàng trượng sáu. Có lúc đem thân vàng trượng sáu mà làm một cọng cỏ. Có lúc đem lồng đèn làm cột cái, có lúc đem cột cái làm lồng đèn. Có lúc cởi Phật điện ra tam môn, buông một tuyến khiển, nắm đầu ngạch Tân La cùng nước Chiêm Ba.

Lại nói: Là tông chỉ gì? Là cảnh giới nào? Chính ngay lúc ấy đương đầu một câu như thế làm sao nói? Đầy mắt sáng trưng không trước sau, hoa Ưu-bát-la nở trong lửa.

Tiểu Tham.

Sư nói: Nêu ngàn sai, chỗ nêu dứt rào cản. Vạn hóa một nắm, khi nắm không trước sau. Chỉ như nói Thượng cổ chư Phật chưa ra đời, chưa thành đạo, chưa phát tâm trở về trước, lại có cái tin tức không? Nếu nói có thì có ở đâu? Nếu nói không thì sao được cái này. Do đó trước hiền sau Thánh, trước Phật sau Phật, chỉ là nắm chắc được nó, cảnh ngưỡng được nó. Lại nếu chưa hiểu thì từ trên cơ cảnh mà nắm chỗ định, mà làm được chủ. Sơn Tăng đêm nay cùng nó làm chủ đi. Chư Phật khi chưa ra đời chưa phát tâm chưa thành đạo tất cả đều ở trong tay của Sơn Tăng, phóng giáo tha thông một khẩu khí. Nếu chẳng phóng hành thì chẳng tiêu một giết chết. Do dó Hoàng bá nói: Đầu trâu nói ngang nói dọc, chẳng biết có cửa hướng thượng đóng chốt. Nếu dạy nó cửa hướng thượng đóng chốt, thì Tổ Phật cũng đưa chẳng ra, thật vì đất rộng người thưa, gặp nhau thì ít. Bỗng nếu có người đồng sống đồng chết cùng đến Thiên Ninh gặp nhau, lại cần phải chứa nó. Vì sao? Nếu nó ngồi sơn Tăng cũng phải xuống giường thiền. Nếu sơn Tăng ngồi nó cũng phải đứng một bên, được như đây. Tuy là đồng đường nhưng chẳng đồng vết xe, tuy là đồng sáng nhưng chẳng đồng tối, tuy là đồng được nhưng

chẳng đồng mất. Lại cuối cùng thì thế nào? Ló đầu ngoài trời xem ai là người trong ấy. Lại nêu: Ở Kinh Triệu có Hiện Tử Hòa thượng sau khi tham vấn ngài Động Sơn rồi thì chỗ ở không nhất định, chẳng theo luật nghi. Mỗi ngày thì dọc theo bờ nước nhặt sò ốc đế sung triều, đêm đến thì ngủ trong đống giấy tiền ở miếu Bạch Mã. Lúc đó có Hoa Nghiêm Tịnh Thiền sư nghe nói muốn biết thật giả, liền lén trốn trong đống giấy tiền, nửa đêm Hiện Tử trở về.

Sư Tịnh bèn cầm gậy hỏi: Như thế nào là ý Tổ sư Tây Trúc đến?

Hiện Tử đáp: Mâm đài rượu trước Thần.

Sư Tịnh lấy làm lạ, sám hối mà lui.

Sư nói: Các người nếu chưa hiểu rõ, sơn Tăng sẽ giải thích sau mâm đài rượu trước thần, đàn sắt lớn như nắm tay, một đánh liền nát bét, chẳng đáng nửa phần tiền.

Phu nhân Ích Quốc thỉnh Tiểu Tham.

Tăng hỏi: Trước hết là Oai Âm Vương, sau hết là Lâu Chí Phật. Chưa biết Oai Âm Vương tham kiến người nào?

Sư nói: Tham kiến không mặt mũi.

Tăng hỏi: Còn người không mặt mũi thì thấy ai?

Sư nói: Con chó điên rượt cục đất.

Tăng hỏi: Sao (nói gì?) cái gậy ở trong tay học nhân.

Sư nói: Ông thử dùng xem.

Tăng nói: Đến chỗ ấy được không lời có thể nói, không lý có thể bày.

Sư nói: Chỉ được bảy thành.

Tăng hỏi: Có thể nói Sư thừa chẳng lập đến đời truyền nhau.

Sư nói: Một dao cắt đứt.

Tăng nói: Đã rõ như thế, Hòa thượng cần gì phải tìm Bạch Vân.

Sư nói: Ông nói Oai Âm, Lâu Chí Phật hiện nay ở đâu?

Tăng nói: Một xuyên qua.

Sư nói: Ở trên đầu lại thêm một mắt mới được.

Sư nói: Ba đời chư Phật cũng thế, nhiều đời Đại Tổ sư cũng thế, Đức Sơn cũng thế, Lâm Tế cũng thế, Thiên Ninh há có thể chẳng thế. Do đó sớm mai cũng thế mà nay cũng thế - Lại nói: Như thế như thế là cái gì? Lại hiểu rõ chăng. Do đó nói: Hướng thượng một đường ngàn Thánh chẳng truyền, học giả cực nhọc như khỉ bắt bóng. Nếu như gặp kẻ đạt trở về trước thì làm sao đề xuyết, làm sao hiểu rõ, nói lý tánh huyền diệu được chăng, hét một hét được chăng, vẽ một nét (vạch một vạch) được chăng, miệng được chăng sáu lần sáu là ba mươi sáu, chín lần chín

là tám mươi mốt được chăng. Lại đều chẳng phải đạo lý ấy, huống đây là diệu của ngàn Thánh chẳng truyền, chỗ đó chỉ có Phật cùng Phật mới có thể biết. Sau khi biết rồi lại truyền cho người hay chẳng truyền cho người. Nếu truyền được thì đầu rồng đuôi rắn. Nếu truyền chẳng được thì ngàn Thánh vạn Thánh người người đều đến chỗ ấy. Hoặc Phật hoặc Tổ. Ở tất cả người cơ cảnh chẳng đến chỗ phát sáng ở tất cả người chỗ dụng chẳng kịp đề xuyết, ở tất cả người tình thức tính đếm chẳng được chỗ ngồi dứt đường ngàn sai. Tuy cầm một câu mà họp gấm họp hoa, họp hoa họp gấm, có thể tiến đến bờ bên đó. Nếu cũng thừa đương thì không còn can thiệp. Đến chỗ ấy có gậy có hét, có quyền có thật, có giết chết có cứu sống, có bắt có thả. Chỉ cho chư Phật biết, chẳng cho chư Phật hiểu. Đã cho chư Phật biết vì sao chẳng cho chư Phật hiểu. Hiểu thì truyền được. Do đó cần người tâm cơ dứt trí cảnh quên được mất, bỏ phải quấy, một lúc rơi hết, vạn cảnh xóa hết mà không chướng ngại gì. Có thể cùng ngàn Thánh dắt tay nhau đi, đồng dụng đồng chứng tất cả chỗ đều sáng rỡ, tất cả chỗ đều lóng trong nhổ đinh tháo chốt, mở niệm cởi trói. Chỉ như nay sơn Tăng đối chúng nói thế lại sẽ được ngàn Thánh chẳng truyền chăng? Rõ ràng sẽ chẳng được. Đã chẳng được thì lại nói gì? Ngàn người vạn người quản lấy chẳng làm sao? Do đó người xưa nói: Tuy điểm phá lưới tòng ý ở đấy khi văn thái chưa sinh, cần một thấy liền thấu, một cắn liền dứt. Nếu cũng chưa hiểu thì rất chẳng được nghi. Như nay chẳng tiếc tánh mạng, hướng vào trong ấy cùng các người thông tin tức. Có hiểu chăng? Ngàn Thánh cùng truyền bát không đáy. Đại thiên sa giới một bọt nổi.

Tiểu Tham:

Quét sạch đường ngàn sai, ngồi tức là phải quấy, báo hóa chẳng dung thân, nói nín bặt tin tức. Chánh ngay lúc ấy nếu có ý Tổ sư Tây Trúc đến chính là thấu đất thấu cát. Nếu không có ý Tây Trúc đến rất giống như đối mặt gạt lừa nhau. Bỏ hai đường này phải biết nhà người khác có đường xuất thân. Này đại chúng. Rõ ràng chẳng phải là việc trước mắt cũng chẳng phải là cơ trước mắt. Có một câu ngàn Thánh thấy người chẳng thấy. Có một câu ngàn Thánh ló đầu chẳng được, có một câu ngàn Thánh cùng dùng.

Lại nói: Một câu này rốt ráo từ chỗ nào tuôn ra. Nếu có biết được chỗ tuôn ra thì sạch làu làu sáng rỡ rỡ, cũng chẳng nói một tức ba, ba tức một. Chẳng dùng gậy chẳng dùng hét, chẳng dùng nói thấy thành công án, chẳng tiêu nháy mắt nhướng mày, chẳng cần nói huyền nói diệu. Do đó Thích-ca, Di-lặc Văn-thù Phổ Hiền cũng là nó khiến chạy,

nó vốn chẳng làm tất cả, chẳng là tất cả, quét sạch tất cả, từ xưa không lay động, mỗi mỗi đều ở dưới gót chân người, viên minh chiếu sáng rực rỡ như mặt trời. Người người hồi quang được độ, cũng chẳng ở chỗ nó, cũng chẳng ở chỗ mình, chẳng ở trong, chẳng ở ngoài, chẳng ở giữa. Song tất cả sự kỳ đặc nhân nó mà lập nên, tất cả sự thù thắng, nhân nó mà viên thành, như đao báu kho vua, như Ma-hê ba mắt như ba điểm vòng tròn, như trống độc. Ngàn lời vạn câu trọn nói nó không thành, nói nó chẳng đến. Chánh ngay lúc ấy có hiểu rõ chăng? Như kiếm báu vua theo ý vua, chém chặt dọc ngang được tự do.

Tiểu Tham.

Tăng hỏi: Vua Ba-tư-nặc thỉnh hỏi Thế Tôn rằng: Trong Nghĩa Thánh đế lại có sự thế tục chăng?

Thế Tôn nói: Đại vương, khi ông ở thời Phật Long Quang từng hỏi nghĩa này. Nay lấy câu trả lời ngày xưa mà đáp lại.

Sư nói: Một lúc ở trong đó.

Lại nói: Chỉ như ngài Thúy Nham nói: Đại vương khéo hỏi mà chẳng khéo đáp, Thế Tôn khéo đáp mà chẳng khéo hỏi, chưa biết ý này như thế nào?

Sư nói: Tháo chốt cửa.

Lại nói: Nếu bỗng Đại vương thỉnh truyền lời này hỏi Hòa thượng chưa biết như thế nào mà đáp.

Sư nói: Mở miệng thấy mật.

Sư nói: Sớm đã bày đường dây, như nay lại mở gia phong. Ma-hê- thủ-la ba mắt tám mặt thông suốt. Ông già Thích-ca trăm ức thân mười phương phân hình. Như ấn in trên không, ấn in trên nước, ấn in trên bùn, xưa chẳng phân bờ mé trước sau, cũng chẳng phân dọc ngang đều khác. Đến chỗ ấy như vào sâu đến xương tủy, ngay đây mà thấu suốt, chẳng nghi đầu lưỡi người thiên hạ, nhờ nghe nêu nói dở chân liền đi, có thể quét sạch mười phương, có thể càn khôn riêng bước. Nếu hoặc còn lưu thấy nghe, còn trệ ngoài da, thì phải ngay gót chân mỗi mỗi rỗng suốt, mỗi mỗi thấy bản lai diện mục (mặt mũi xưa nay). Đạp trên bản địa phong quang chẳng theo thanh sắc, chẳng ở phàm Thánh, chẳng rơi vào thấy nghe, chẳng dính vào nói nín, sạch làu làu sáng rỡ rỡ. Do đó nói: Mười phương không vách ngăn, bốn mặt cũng không cửa. Toàn thể cùng cái gì đến, toàn thể cùng cái gì đi, rốt ráo trời người, quần sinh đều nương nhờ ân lực này. Nếu biết ân lực này trọn chẳng luống uổng. Từng bước lên đất thật, từng câu thấy rõ căn nguyên. Toàn thể như như không biến động, suy đây kịp đến các quần linh, nhiếp đây khắp giúp

phẩm vựng. Chính ngay lúc ấy vượt thanh vượt sắc một câu như thế làm sao nói, có hiểu rõ chăng? Chẳng cần phí bỏ sức mảy may nuốt cỏ gai lật nhảy vườn vàng.

Phu nhân Trương Quốc Thái thỉnh Tiểu Tham: Gió sương lạnh ngắt mưa nhỏ phất phơi, cửa giải thoát bát tự mở toang, con mắt Chánh pháp trên đảnh môn bày rõ. Lại có vượt tông vượt cách, lìa kiến dứt tình chăng, hãy bước ra làm chứng cứ. Nếu cũng chứng được, thì bảy Phật trở về trước cũng chẳng thế bảy Phật trở về sau cũng chẳng thế hai mươi tám Tổ Tây thiên cũng chẳng thế, sáu Tổ nước Đường cũng chẳng thế. Cho đến lịch đại tông sư, thiên hạ Hòa thượng cũng chẳng thế. Vì sao chẳng cùng? Chỉ sợ dối gạt người. Đã chẳng cùng thế (gì), cũng chẳng dối gạt người thì làm sao thừa đương. Đến chỗ ấy thì trong ruộng bằng vách đứng vạn nhận, chỗ vách đứng vạn nhận một giống ruộng bằng. Đem dứt sạch chức vụ quan trọng chẳng thông phàm Thánh cũng không lời nói phân, cũng không phần diễn giảng. Cuối cùng nói tất cả người vào làm gì. Lão Tăng chẳng tiếc lời nói mà thông cái tin tức ấy.

Sư bèn dựng cây phất tử lên nói rằng: Thấy chăng?

Sư lại gõ giường thiền nói: Có thấy chăng? Nếu nói thấy, lại được không dính dáng. Nếu nói chẳng thấy càng không dính dáng. Cuối cùng làm sao, nếu bảo Lão Tăng chỉ cùng ông nói trải vô cùng kiếp sờ mó chẳng được chẳng theo lời nói mà hiểu thì sạch làu làu sáng rỡ rỡ, mỗi mỗi đều quét sạch Báo Hóa Phật, người người khác đều khí xung vũ trụ. Nếu ngàn Phật ra đời khớp giống ruồi muỗi cũng gì cầm được định làm được chủ, mới là bổn phận của tác gia. Chính ngay lúc ấy hiểu thế nào một câu hướng vượt cách chư Phật, quét sạch đầu thiên hạ nạp Tăng. Lại có tụng rằng:

Tuy là nói phá tông năm nhà,

Sao bằng Tào khê một đường thông.

Kiếm báu Đương Dương ai giết sống,

Lìa danh lìa tướng chấn động cao phong.

Tiểu Tham:

Chẳng phải Như Lai Niết-bàn tâm, cũng chẳng phải Tổ sư Chánh pháp nhãn. Vạn duyên hiểu chẳng đến, ngàn Thánh biết chẳng kịp, Từ Oai Âm Vương kiếp không trở về trước, chính là lúc hươi kiếm báu kim cương, huống là Oai Âm Vương trở đi cho đến cùng tột kiếp vị lai chỉ là đánh cát đằng trọn chẳng phải nguyên là thảo liệu. Do đó nói: Nếu ta một mực nêu nói Tông giáo thì trước pháp đường cỏ cao hơn trượng. Như nay việc chẳng được mình hướng các người nói thì hết cả đất đai là

ánh sáng Bát-nhã. Khi ánh sáng chưa phát thì không Phật không chúng sinh, tin tức từ chỗ nào đến được. Nếu hướng trong ấy liền dứt tin tức đi. Người này mạng căn chưa dứt. Nếu mạng căn dứt rồi thì cát đá rổn rảng nói năng đầy đủ, cơ cảnh có mặt. Tuy thế, đây cũng là cơ thứ hai. Nếu đến cơ thứ nhất, nói gì Oai Âm trở về trước kiếp không bờ kia. Nếu khiến Đức Sơn Lâm Tế hét xong thừa đương, đầu gậy thủ chứng, chưa khỏi dùng phương pháp chẳng bị người lừa. Răng như rừng kiếm, miệng tợ chậu máu. Ngay đây mà thừa đương, có thể dùng lồng nhốt cổ kim, càn khôn quét sạch. Tuy nhiên Thiên Ninh cùng ai nói năng giống như bên mình không người. Vì sao thế? Vì Phật Phật đạo đồng, Tổ Tổ cùng chứng. Mỗi mỗi ở đây thừa đương. Hướng vào đâu mà để một điểm tuyết trên lò lửa nóng đỏ. Đến chỗ ấy trong ngoài thuần tịnh, trong ngoài nhất như. Tuy rơi vào cỏ nhưng chưa khỏi dụng hướng thượng, chánh ngay lúc như thế? Đầu gậy có mắt sáng như mặt trời, cõi vàng ròng trong lửa xem.

Lại nêu việc Bàng cư sĩ hỏi Mã Đại sư: Chẳng cùng vạn pháp làm bạn là người nào?

Mã sư đáp: Đợi ông một hớp uống hết nước Tây giang ta sẽ nói với ông.

Sơn Tăng lược bày cái tin tức ấy, vì người phải thấu suốt, giết người phải thấy máu, ngay đó liền thừa đương đã rơi vào mặt trăng thứ hai. Lại nói: Như thế nào là mặt trăng thứ nhất. Hét.

Đêm đông Tiểu Tham. Tăng hỏi: Đức Sơn ngày xưa Tiểu Tham chẳng đáp thoại. Còn ngài Triệu Châu Tiểu Tham thì đáp thoại, không biết đáp là đúng hay không đáp là đúng.

Sư nói: Đều là chẳng đúng.

Lại nói: Tiếng hay ở tai người đều điếc (sợ?).

Sư nói: Tiêu bốc nghe âm thanh rỗng.

Hỏi: Bỗng nếu trong đáp thoại mà chẳng đáp thoại, trong chẳng đáp thoại mà đáp thoại thì khi ấy thế nào?

Sư nói: Trong hang ổ cát đằng mà ló đầu ra.

Hỏi: Bỗng nếu có lão ấy đến chẳng quản đáp thoại hay chẳng đáp thoại, chỉ khi lật đổ giường thiền thì như thế nào?

Sư nói: Xương sống liền đánh.

Tăng nói: Cao vót (?).

Sư nói: Cao vót.

Tăng liền hét. Sư cũng hét. Tăng lễ bái trở về chúng.

Sư nói: Một vụng lậu đậu.

Sư bèn nói: Đại chúng, dứt hết các cơ lúc chưa có điềm báo, quét sạch đầu lưỡi thiên hạ, dấu vận ngầm ở tức Hóa Thế Đế một Dương liền sinh - Lại nói: Là một hay hai. Nếu nói là một thì nhân đâu mà trong Thánh đế nghĩa lại có Thế tục đế. Nếu nói là hai thì vì sao trong Thế tục đế không có Thánh nghĩa đế. Đến chỗ ấy nếu không có mắt thấu cửa để nhìn thấu cơ quan thì chưa khỏi mù mù điếc điếc lại biết cái đó chăng, như gương sáng trên đài, châu sáng trong tay. Nêu vô khiển để chiếu vạn tượng rõ ràng, tuy bốn tự đổi dời, trong đó có một thể nhỏ bé không đổi dời. Tuy vạn cơ đều đến, trong đó có một nguồn trạm nhiên bất động. Do đây mà phát chuyển con đường đi, tùy cơ ứng cảm. Các người nếu cũng chẳng thấy, dầu khiến ngàn Thánh xuất hiện thì cũng rờ mó không được. Nạp tử lỗi lạc bước ra thì mắt như chuông đồng, miệng nơi trôi chảy cũng nói nó không được, cũng nhìn thấy nó không được. Thiên Ninh ý muốn cùng các người mở trói tháo chốt. Đến chỗ ấy thì một điểm tài giỏi cũng không được. Lại nói vì sao như thế? Nhà người khác tự có đường thông lên trời. Rất kỵ rõ ràng chỉ ngày ấy.

Sư nói: Đêm qua khi chuông kêu, các người đều đến đây, đã là đâm não vào chậu keo. Đêm nay khi chuông kêu thì lại có việc gì. Hai lớp ba lớp đã rơi vào thời tiết. Nếu là biết có nhờ (hãy) nghe nêu nói thấu xương vào tủy cất chân liền đi, quét sạch Báo Hóa Phật, chẳng rơi vào nói nín thanh sắc, tức so chút ít. Nếu chuẩn theo trước chỉ giữ hang ổ. Sơn Tăng chẳng khỏi hướng về chỗ vô sự mà sinh sự, chỗ không nói mà hiển nói, chỗ không cát đằng mà nói cát đằng, chỗ không gai gốc mà lập gai gốc, một hạt bụi vừa dấy lên thì cả đại địa gồm thâu, bốn phương tám hướng sạch làu làu. Hoa nở thế giới khởi, phù tràng vương sát sáng rỡ ràng, dù cho vô tình hữu tình đều thành Phật đạo, nói có nói không đều chuyển pháp luân. Đây cũng là bên biển pháp tánh mà nhặt lấy. Nếu đến dưới cửa nạp Tăng dù cho một gậy đánh phá hư không, một tiếng hét, hét tan mây trắng. Thích-ca, Di-lặc cũng phải chạy đi, Đức Sơn Lâm Tế trợn mắt phùng má chưa phải là bổn phận khí ở đấy.

Do đó nói: Quét sạch đầu lưỡi riêng sinh kiến giải họ tham hoạt cú chẳng tham tử cú, ngay nơi hoạt cú tiến cử được, vĩnh kiếp không quên. Ngay tử cú mà dâng được. Tự cứu không xong, chỉ như các người, tức nay làm sao hiểu được hoạt cú của người, tâm chẳng phải Phật là hoạt cú sao không dính dáng. Chẳng phải tâm chẳng phải Phật chẳng phải vật là hoạt cú sao không dính dáng. Chớ phải là nhập môn liền đánh là hoạt cú sao không dính dáng. Nhập môn liền hét là hoạt cú sao không dính dáng. Chỉ có tất cả lời nói đều là tử cú, làm sao là hoạt cú, có hiểu

chăng? Núi cao ngàn nhận đứng một chân, bốn phương tám mặt tối mịt mờ. Lại nói: Một hớp uống hết nước Tây giang. Cỏ gai lật giết chết lão Bàng. Rõ ràng nếu cũng nuốt được, quản lấy Hải nội vô song.

Sư nói: Trời không bốn vách, xa xôi ràng buộc. Đất dứt tám duy hiểu không ngăn cách, cùng hư không đồng thể, họp sáng họp tối, cùng hư không đồng tuổi thọ. Từ xưa đến nay, người người có một tọa cụ, lấy gì để an bài, nơi nơi đều Di-lặc mở cửa chẳng cần nháy mắt, hết cả là người người thọ dụng không tới không lui, dùng sức đại bi để thành thắng sự này. Do đó ông già Thích-ca chưa lìa Đâu suất đã xuống cung vua, chưa ra thai mẹ đã độ người rồi. Lại nói: Các người phần thượng lại có tin tức này không? Nếu không, thì người người đầy đủ, cái cái viên thành. Nhân đâu mà không. Nếu có, thì nay các người ở đâu mà an thân lập mạng, lại biết rơi chỗ nào chăng? Nếu biết chỗ rơi, thì chẳng động Đạo tràng mà khắp có thể thâu nhận cả mười phương sát hải. Một trần một sát tùy chỗ thọ sinh. Sao đợi chín rồng phun nước thơm, phân tay chỉ trời đất làm tiếng sư tử rống lớn. Phải biết khi chưa ra khỏi thai mẹ đã gầm thét tiếng sư tử, thẳng đến nơi nơi lúc lúc niệm niệm đều viên thành thanh tịnh vô vi không gián đoạn đại giải thoát môn. Chính ngay lúc đó, ngày lên trời Đâu suất đêm xuống Diêm-phù, trong ấy ma-ni châu làm gì chẳng hiện. Dám hỏi các người, trong đó là gì? Lại hiểu rõ được chăng. Tay áo rồng phất lên toàn thể hiện, chỗ đi của voi chúa mất dấu chồn.

Sư nói: Đại cơ viên ứng, Đại dụng dọc ngang, chẳng rơi cơ quan (cửa cơ) ngàn Thánh, chẳng dạo hang ổ các tổ, cử một cơ thì ngàn cơ cắt đứt, nắm một việc thì vạn việc đều bày. Cần phải là người đại giải thoát ấy mới có thể nói Tông chỉ hướng thượng há chẳng thấy: Duy-ma chẳng chỗ ngồi mà dời đi cả thế giới Diệu Hỷ, như kim nhọn giữ (ghìm) lá táo lại chẳng thấy. Đại Ngưỡng nói: Nắm một miếng lá cây là dời đi một tòa Ngưỡng Sơn. Thế nên biết việc ấy nếu ở tâm cơ ý thức khế cơ ở trên lời nói mà tìm thì giống như đào đất tìm trời rốt không dính dáng. Nếu là sắt sống đúc nên chẳng dính với hóa thành, chẳng do mê ngộ, chẳng chấp được, mất. Sau đó mới một sáng thì tất cả sáng, một hiểu thì tất cả hiễu, một thấy thì tất cả thấy, một dụng thì tất cả dụng. Đây cũng là nạp Tăng đưa tay ứng cơ vì người làm hành lý. Nếu khiến nó riêng chiếu riêng vận cho đến ngàn Thánh tìm nó chẳng được, các trời không đường dâng hoa, ma ngoại rình xem chẳng thấy, quanh quẩn đi về mười phương vô ngại. Một niệm khắp ứng, dứt hết bờ mé trước sau. Chỉ như nay ngồi đứng nghiễm nhiên, đèn đuốc sáng rực. Lại nói: Là thời tiết

gì. Nếu nói là cảnh giới duy tâm là đang ngồi trong rừng gai. Nếu nói là hướng thượng thời tiết thì cũng chưa nhảy khỏi kim cương quyển. Đều chẳng thế lại làm sao. Lại có người nói được chăng? Nếu chẳng lam điền bắn hổ đá cơ hồ lầm giết Lý tướng quân. Có tụng rằng:

Trên trời nhân gian chẳng thể bồi

Đồng phong ngàn mắt đúng lúc mở

Trí Thông cư sĩ thật kỳ đặc

Đạo chiếu ba năm hai lần đến.

Sư nói: Lời nói phát ra không tiếng, hòa vào lời đánh nát, trước sắc chẳng vật, cùng vật dung hợp nhau. Màn che của thanh sắc tiêu hết, nguồn cội của thấy nghe cũng thoát hết, dù sạch làu làu sáng rỡ rỡ, trong vắt, trắng tinh, bản địa phong quang, bản lại diện mục, thần thông diệu dụng ngang dọc chữ thập, chẳng lìa chỗ ẩn kín, ở chỗ ẩn kín quét sạch mười phương chẳng lìa thần thông diệu dụng. Trong hai sáng có hai tối, trong đồng sống có đồng chết. Như thế cũng chẳng được, chẳng thế cũng chẳng được, như thế cũng được, chẳng thế cũng được. Do đó nói: Tức thấy nghe này không phải thấy nghe, không dư thanh sắc để trình anh, trong đó nếu hiểu toàn vô sự, thể dụng ngại gì phân chẳng phân. Trong đó thấy nghe là thể, thanh sắc là dụng, thanh sắc là thể, thấy nghe là dụng, phân cũng được, chẳng phân cũng được. Do đó Vân Môn nói: Dời lồng đèn trong điện Phật nắm Tam môn hướng lên lồng đèn. Nếu lấy Chánh nhãn nạp Tăng mà thấy thì cũng là việc nhỏ. Dù nhét núi Tu-di vào trong hạt cải, ném đại thiên ra phương ngoài cũng chỉ là đưa nửa cái ấy. Do đó hết cả càn khôn đất đai đều là chỗ không cửa không, lại phải biết có toàn đề thời tiết, ba đời chư Phật chỉ có thể lập dưới gió, sáu đời Tổ sư chỉ được toàn thần xa hại. Đương cơ cắt đứt ngay đây một câu như thế làm sao nói. Cây gậy ba thước khuấy sóng biển, khiến cá rồng kia biết tánh mạng.

❧

Viên Ngộ Thiền Sư Ngữ Lục - Quyển 12

VIÊN NGỘ THIỀN SƯ NGỮ LỤC

QUYỂN 12

TIỂU THAM 5

Sư trụ ở núi Vân cư, Kiết hạ Tiểu Tham. Vân cư ngàn trăm chúng như không, chỉ duyên trong ngoài dứt tin tức, trong đó không động (trống rỗng) bằng hư không, giết sống toàn nương ân lực này. Do đó nói: Hộ sinh phải là giết, giết hết mới an cư, cần luận ý trong ấy, thuyền sắt nổi trên nước. Tính lại thuyền sắt nổi trên nước cũng có kỳ đặc gì, chỉ như hộ sinh phải là giết.

Lại nói: Giết cái gì? Liền có Thiền Hòa Tử nói: Chẳng phải là giết vật mạng, chỉ là giết giặc vô minh, là giết giặc phiền não, là giết giặc sáu căn sáu trần, giết giặc tranh người tranh ta. Tuy cùng một hạ lạp, cần phải mộng thấy dưới gót chân nạp Tăng đã là hộ sinh cần phải sáng ý giết. Như thế nào là ý giết. Cao vót, nếu hướng trong ấy mà biện ra được liền có thể bỏ một tuyến đường, trong mênh mông mà quản lấy, quét sạch đầu lưỡi thiên hạ, sau rồi mới giết hết được. Tuy như thế ông già Thích-ca cũng giết không hết, Ca-diếp giết cũng chẳng hết, hai mươi tám Tổ Tây thiên cũng giết không hết, sáu Tổ đời Đường (Trung Quốc) cũng giết không hết, muốn nói chẳng hết, phải là bỏ hết từ trước đến sau thấy được sáng tối huyền diệu, lý tánh, thù thắng, kỳ đặc, tịnh khiết, cắt dẹp chẳng lưu lại mảy may, cũng chẳng đến chỗ hết cùng cực. Chỉ như chỗ chánh tịnh họp làm gì, có hiểu rõ chăng? Rừng sâu đầm lớn không người đến, tốt nhất dụm đầu cùng thương lượng. Lại nói: Ông già Thích-ca nói: Dùng đại Viên giác làm già lam ta thân tâm an cư bình đẳng tánh trí.

Sư nói: Ông già Thích-ca từ bi rất sợ giết, những người các ông chẳng biết cùng ông một lá bùa hộ thân. Tuy thế kiểm điểm tương lai còn mang ảnh hưởng. Nếu là sơn Tăng thì không như vậy. Tức núi Vân cư thấy thành già lam, chín tuần an cư vỗ nhịp là lệnh.

Thượng tọa Như thỉnh Tiểu Tham. Tăng hỏi: Bà lão ở thành Đông

cùng Phật đồng sinh, vì sao chẳng thấy Phật.

Sư nói: Nó đủ ý khí Đại trượng phu.

Lại nói: Lấy tay che mặt, mười ngón đều thấy Phật, vì sao trốn tránh không được.

Sư nói: Người ta cừ mông được tự do.

Lại nói: Ngài Tuyết Đậu nói: Nó tuy là con gái mà có hạnh Trượng phu là chịu hay chẳng chịu.

Sư nói: Lời lập lại chẳng đáng xin.

Sư nói: Tình cùng vô tình là một thể, mắt thấy thì đều chân, Phật cùng chúng sinh chẳng khác, đương thể toàn hiện, tùy chỗ làm chủ, gặp duyên tức Tông. Có lúc phóng hạnh thì khe suối ngói đá đều sinh ánh sáng. Có lúc cầm định (giữ yên định) thì vàng ròng bảy báu đều mất màu. Do đó nói: Các người muốn biết mạng chăng? Suối chảy là mạng, trống vắng là thân ngàn sóng tranh nhau nổi dậy là cảnh giới Văn-thù. Một nói tròng mắt trống không là giường nằm của Phổ Hiền, kế mượn một câu là chỉ trăng, việc trong đó là nói trăng. Việc từ trên đến như Tiết Độ Sứ tin cờ lệnh. Như các Cổ đức chưa lập nên nhiều tác lược (làm gọn?) đến chỗ ấy làm sao thương lượng. Chẳng nhờ ba tấc lưỡi, xin hãy nói xem, chẳng nhờ mắt thử nhìn thấy xem, chẳng nhờ tai thử nghe xem. Do đó nói hết cả mười phương thế giới đều là thể của người chân thật, lại hướng vào chỗ nào mà để mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Do đó sơn Tăng từ xưa nói với các người rằng: Lấp mặt ông lại là nói mắt ông nhìn chẳng thấy, bịt tai ông lại là nói nghe mà chẳng nghe, bít mũi ông lại là nói ông ngửi chẳng được, bịt miệng ông lại là nói ông nói không được, cầm (giữ?) thân ông lại là nói ông chẳng biết đau ngứa, quét sạch ý căn ông là dạy ông phân biệt chẳng được. Ngay lúc ấy tức là tin tức tốt. Lại chẳng phải là tình trần ý tưởng phân biệt tính toán so sánh được mất, phải quấy, cũng cần phải dẹp bỏ cơ cảnh chẳng lập tri kiến, chẳng suy lý lẽ, trừ bỏ hết hiểu biết, chẳng thấy có Phật tổ. Sau đó mới có thể quét sạch Báo Hóa Phật. Người thiên hạ bắt nhốt chẳng ở. Thế nên Huyền Sa nói: Mắt của Sa-môn cần phải cầm định thế giới, chẳng rò rĩ mảy may. Chỉ như khi cầm giữ các người hướng vào đó mà hét được chăng? Đánh một tọa cụ được chăng? Phất tay áo bỏ ra được chăng? Từ Đông qua Tây, từ Tây qua Đông được chăng? Sáu lần sáu là ba mươi sáu, chín lần chín là tám mươi mốt được chăng? Đều là việc trong nhà mình được chăng, gọi là việc bổn phận mình được chăng? Chỉ cột cái mà nói lồng đèn được chăng? Duy tâm tuy tánh được chăng? Nếu thế đều là rối rắm đều chẳng phải chánh kiến. Nếu có cái chánh tri chánh kiến liền biết

có bổn phận sự. Đã biết có bổn phận sự trọn chẳng làm lý lẽ hang ổ tính toán, thì làm sao nói, có hiểu rõ chăng? Chấn phấn tra sa không trước sau, xoay mình sư tử cho mọi người xem.

Tiểu Tham. Rõ ràng một làm, ngàn Thánh chẳng thấy. Một cơ trước mặt, tác gia không làm như thế như thế, chẳng thế chẳng thế, nắm về một bên hoặc đánh hoặc hét, đánh đá lửa, ánh điện chớp. Chánh ngay lúc ấy, nước tiết ra chẳng thông, quét sạch càn khôn. Có mắt chẳng thể thấy, có tai chẳng thể nghe, có miệng chẳng thể luận, có tâm chẳng thể nghĩ. Cho toàn thân là mắt. Hết cả càn khôn đất đai cỏ cây rừng rậm lớn nhỏ dài ngắn mỗi mỗi giao la làm vô lượng vô biên thần thông diệu dụng. Đến chỗ ấy chẳng tiêu một tháp. Lại nói: Đủ lý lẽ gì mà kỳ đặc như thế, lại cắt đứt như thế, có thể ngồi đoạn như thế sạch làu làu rỡ rỡ. Toàn thân riêng bày, liền gánh vác được, thấu xuất được. Ba đời chư Phật sáu đời Tổ sư, cho đến các lào Hòa thượng trong thiên hạ, chỉ được uống khí nuốt tiếng trừng mắt câm miệng. Tuy thế nay các người ở trong đó làm cái gì, sơn Tăng căn cứ vào cái gì mà nói liền được phải thì phải, giết hết chẳng gần nhân tình, chẳng khỏi bỏ một tuyến đường. Có hiểu rõ chăng? Bốn biển như nay trong như gương, ráng trời khí thấu thẳng trời xanh.

Sơn Tăng năm hai mươi bảy tuổi, mở bày pháp tòa cùng tất cả người nhổ đinh tháo chốt mở trói cột, khiến tất cả đều không rập khuôn, không tính toán nghĩ suy, không nói họp đầu, không nói giống người khác, không nương cậy một vật. Cùng hai mươi tám tổ khác, Mã Tổ, Bá Trượng, Hoàng Bá, Lâm Tế các thiên hạ Đại tông sư chỗ ra làm toàn thể hiển bày, chẳng chỉ ngày nay, tầm thường chẳng ở trên Bảo hoa vương tòa mà nói Thế đế, cũng chẳng nói Thiền cơ, chẳng luận sinh diệt, há có thể nói bướng nói càng mà tạo nghiệp địa ngục. Duy chỉ dựa theo đây một chỗ chân thật, đối trước mặt tất cả mọi người mà cắt đứt nói bày, thừa đương được nó mà chân thật ngộ nhập, được đại thọ dụng không chút ngưng trệ. Sơn Tăng ngày nay được lui về ở đây chẳng muốn lên tòa Tiểu Tham. Đây bởi nhân Thái phu nhân khiến quân Triều Nghị Thông Phán Đại Phu cùng các Quan viên, sáng chiều thường lấy nói này mà kiếm chiếu, ba lần kính thỉnh vì chúng Tiểu Tham, tùy phần ứng mạng. Song một việc này cũng chẳng khó cũng chẳng dễ. Nếu nói khó thì ngài Vĩnh Gia khi đến Lục tổ sau một câu liền có thể thừa đương. Trước đến Tào khê đi nhiễu quanh giường thiền ba vòng, chế tích trượng mà đứng.

Tổ nói: Phàm Sa-môn phải đủ ba ngàn oai nghi tám vạn tế hạnh

đại đức ở phương nào đến đây mà sinh đại ngã mạn.

Vĩnh Gia nói sinh tử là việc lớn vô thường nhanh chóng.

Lục tổ mở phương tiện liền nói: Sao không thể lấy vô sinh, sao không liễu lấy không nhanh chóng một đêm biết chỗ đương đầu. Có tụng rằng:

Thể về sinh, liễu vốn không nhanh chóng

Như nước vào nước, nước sữa đồng nhau,

Tên nhọn chống nhau tự nhiên vừa khớp.

Lục tổ thấy Vĩnh Gia thấu được liền nói: Ông rất được ý vô sinh. Chỉ một câu này cũng có quyền, có thật, cũng có chiếu có dụng, là Vĩnh Gia kia chẳng hướng về tử cú mà xuống tòa giết, cũng chẳng nói thích hợp chỉ nói từ từ Hòa thượng? Vô sinh há có ý ư? Kỳ lạ thay mà người nay vừa thấy.

Sư nói: Ông rất được ý vô sinh. Liền nói Hòa thượng chịu ta ấn chứng ta, ân này khó báo đền.

Nén hương thứ ba chẳng vì người khác, chỉ là hướng trong câu nói mà giết chết, chẳng thấu nguồn gốc, đánh dẹp cái oan nào, và đến Vĩnh Gia cáo từ.

Tổ nói: Lại rất nhanh, rằng vốn tự chẳng động, há có mau chăng.

Tổ nói: Ai biết chẳng động, rằng nhân giả tự sinh phân biệt. Lúc này có ý khí Đại trượng phu, đáng tiếc đã bỏ qua, liền lật đổ giường thiền, chẳng bị phân ngoài. Lại liền theo lệ mà ở lại một đêm.

Lại khi Thạch đầu làm Sa-di trong hội của Lục tổ, một hôm hỏi Tổ rằng: Khi Hòa thượng tịch rồi con sẽ thế nào?

Tổ đáp: Hãy tầm tư đi. Và khi Lục tổ tịch rồi thì ông ấy chỉ tọa thiền, chỉ tầm tư về đạo lý vô sinh. Trong hang quỷ mà tìm kế sống. Lúc đó có bạn đồng tham hỏi: Ông làm gì?

Đáp: Hòa thượng dạy tôi tầm tư đi, do đó mà tọa thiền.

Bạn đồng tham nói: Ông lầm rồi. Có Thanh Nguyên Sư huynh tên là Tư, Tổ chỉ ông đi gặp ông ấy đấy.

Thạch Đầu mới tĩnh ngộ, bèn đến gặp Thanh Nguyên. Nguyên hỏi ở đâu đến?

Đáp: Ở Tào khê đến.

Nguyên đưa phất tử ra hỏi: Tào Khê có cái này không mà nay huynh đệ bị người khác hỏi như thế? Nói xong liền hét. Kiến giải của loài chồn hoang, nhướng mày trợn mắt, gượng làm chủ tể đều không dính dáng. Thạch Đầu hiểu liền đáp rằng: Không phải chỉ Tào khê, Tây thiên cũng không.

Tư hỏi: Ông có đến Tây thiên không?

Đáp: Nếu đến liền có chẳng ngại kín đáo khít khao, nói chẳng mất tông. Bước bước đều đạp đến. Tư nói: Chưa có lại nói (không do lời nói). Thạch Đầu nói: Hòa thượng cũng phải nói một nửa, chớ toàn nhờ con. Tư nói: Chẳng từ chỗ ông nói, sợ về sau không người thừa đương.

Một hôm lại hỏi Thạnh Nguyên rằng: Khi Hòa thượng ở Tào khê có biết Lục tổ chăng?

Tư đáp: Ông nay lại biết Lão Tăng chăng?

Đáp: Biết lại đâu có thể biết được. Loài có sừng tuy nhiều, nhưng một con lân là đủ. Tự nhiên khí loại đồng nhau, lông cánh giống nhau, như keo với sơn mà nay người Đông một câu, Tây một câu. Có lúc nói tâm nói tánh, cầu người ấn chứng. Có dính dáng gì? Lại khi Dược Sơn ngồi dưới hội Thạch Đầu. Thạch Đầu gặp liền hỏi: Ông ở đây làm gì?

Đáp: Một vật cũng không làm.

Thạch Đầu nói: Đó là rãng rang mà nay người chẳng hiểu liền nói gọi gì là rãnh rang.

Lại nói: Nếu Hòa thượng chẳng hỏi thì con không biết, tâm đen ngòm ngòm dù nói càng nó tự có chỉ thú.

Bèn nói: Rãnh rang thì là làm vậy.

Thạch Đầu hỏi: Ông nói chẳng làm là chẳng làm cái gì?

Đáp: Ngàn Thánh cũng chẳng biết. Do đó Thạch Đầu làm bài tán rằng: Từ xưa cùng ở chẳng biết tên, mặc tình tướng tướng cùng làm gì. Từ xưa Thượng Hiền cũng chẳng biết, vội vàng phàm tục há biết được.

Lại nói: Rốt ráo chẳng làm là cái gì? Vì sao? Vì chẳng biết ngàn Thánh. Đã chẳng biết, như thế nào cùng ở. Sở dĩ việc ấy chẳng cho ông một chút suy nghĩ tính toán, gần bên chẳng được, quỷ thần chẳng thấy. Thoát ra ngàn lớp vạn lớp hiểu biết sai lầm thì tâm mắt tự thấy. Nếu thấy gai chẳng trừ, quan niệm đắc thất thị phi thì vĩnh viễn không dính dáng. Đây là sơn Tăng bất đắc dĩ vì các người nói bệnh của thiền.

Lại nói là nói sâu lý vào. Như ngài Huyền Sa sai Tăng đem thư lên ngài Tuyết Phong. Phong lên pháp đường mở thư ra chỉ thấy ba tờ giấy trắng. Bèn đưa ra cho đại chúng xem và nói rằng: Hiểu chăng? Chẳng thấy nói rằng: Quân tử ngàn dặm đồng phong. Rồi xuống tòa. Vị Tăng ấy đem việc này hỏi Huyền Sa. Sa nói: Lão già đầu núi sai lầm cũng chẳng biết. Dám hỏi đại chúng, chỗ sai lầm của Tuyết Phong như thế nào? Có phải là Huyền Sa thấy hiểu hơn Sư chăng? Lại mừng không dính dáng, đều hướng theo tình trần mà hiểu. Lại sao hiểu được. Do đó

Chân Như Triết Hòa thượng có tụng rằng:

Huyền Sa gởi giấy trắng,

Tuyết lão tức đồng phong,

Sai lầm người khó hiểu,

Khúc xưa điệu chẳng đồng.

Đến chỗ ấy tình phàm Thánh dứt, cửa sinh tử thấu qua, đắc thất thị phi rõ ràng chẳng sinh, toàn thể như như, như như cũng chẳng cần sau đó mới cởi điện Phật ra Tam môn, đem nước Tân La cùng nước Chiêm Ba gặp nhau, bôi tro trát đất, mở bát ăn cơm, mặc áo chống lạnh tự tại du chơi. Trước không hai duyên, cũng không hai tướng, chẳng phải là tâm, chẳng phải là Phật. Toàn tâm tức Phật, toàn Phật tức người, người Phật chẳng hai, chỉ cái chẳng hai ấy cũng chẳng tiêu được. Do đó ngàn Thánh hiện ra không chỗ ông đề xuyết, không chỗ ông khế ngộ như gần lửa dữ thì cháy cứu mặt. Như chống kiếm Thái A thì tan thân mất mạng. Đến được chỗ ấy mới hiểu được kế sống của nhà mình. Do đó người xưa nói: Tìm trâu phải theo vết, học đạo quý ở vô tâm. Vết tích của trâu còn đó, vô tâm đạo dễ tìm. Lại nói: Phật nói tất cả pháp, là độ tất cả tâm. Ta không tất cả tâm, đâu cần dùng tất cả pháp. Có một việc cùng các người thương lượng. Mọi người có một cái tâm chỗ ra làm là nhân của đạo vô tâm. đã vô tâm thì mở miệng động lưỡi nói năng mà các tâm hiểu rõ thì tức là cái gì? Tới chỗ ấy nếu chẳng thấy rõ thì chỉ là một vùng dối gạt nhau. Do đó Nhị tổ gặp Đạt-ma chặt tay đứng ngoài tuyết. Đạt-ma nói đem tâm của ông ra đây ta an cho. Nhị tổ nói: Con tìm tâm không được. Mà nay huynh đệ nếu bị hỏi đem tâm ông ra ta an cho. Liền Mạnh Bát Lang, hoặc vẻ viên tướng, hoặc tiến lên ba bước, lui lại ba bước, làm người nữ lạy, vỗ một cái hét một tiếng hoặc nhướng mày trợn mắt, hoặc nói tâm nói tánh. Chỉ là tình trần nghiệp thức. Chỗ gọi: Người học đạo chẳng biết chân, chỉ vì từ trước nhận thức thần, là gốc sinh tử từ vô lượng kiếp đến nay, người si gọi là người xưa nay. Chỉ như Nhị tổ há chẳng hiểu làm nhiều đạo lý vì sao chỉ đáp: Tìm tâm mãi chẳng được. Cần biết Đạt-ma lúc ấy một gõ thì Nhị tổ liền biết như tối được đèn, như nghèo được báu thấy rõ căn nguyên. Trong đấy chẳng gọi là tâm, chẳng gọi là Phật cũng chẳng là vật, giống như trên lò hồng một điểm tuyết. Sơn Tăng một hôm có hỏi Ngũ tổ Hòa thượng. Nhị tổ nói: Tìm tâm mãi không được, rốt ráo như thế nào? Ngài nói: Ông phải tự tham mới được chỗ tốt ấy. Người khác vì ông làm chẳng được, tham tới tham lui. Gọi hoài Tiểu ngọc nguyện là cớ. Cốt muốn đàn lang nghe tiếng mình. Ở đáy thùng thoát ra, cây bách ở trước sân cũng thấu, mè ba

cân cũng là đó Huyền Sa lầm lỗi cũng là đó. Mục Châu gánh vác cũng là đó, chẳng rơi vào nhân quả cũng là đó, chẳng lầm nhân quả cũng là đó. Ba thừa mười hai phần giáo suốt mười hai giờ trong tai mắt. Cho đến tiếng chuông trống vang rền, lừa hý chó sủa, đều là tin tức ấy. Phương tĩnh Hoài Thiền sư có tụng rằng:

Thục phách liền trời kêu,

Xuyết kiết kêu suốt đêm,

Cửa Viên thông mở lớn,

Việc gì cách mây bùn.

Lão Đại trượng phu, một lượt (đều) đi rách đôi giày cỏ, buông bỏ tình trần tính toán được mất phải quấy đúng sai. Biết được cội gốc, một vật chẳng lưu lại, mảy may không được. Trăm xương đều tiêu tan, một vật trấn trường linh, hòa một linh cũng chẳng muốn. Sau đó mới y thời tiết mà mặc áo ăn cơm. Mà nay huynh đệ thấy nói thế (nói gì?). Lại nói: Chỉ là nhào lộn trong hư không. Này huynh đệ chỉ cái hư không ấy cũng khó được. Há chẳng thấy Tổ sư truyền pháp kệ rằng:

Tâm đồng hư không giới

Thị đẳng hư không pháp

Chứng đắc hư không thời

Vô thị vô phi pháp.

(Tâm đồng cõi hư không bày pháp bằng hư không, khi chứng được hư không, không pháp thị và phi). Còn kinh Lăng-nghiêm nói: “Mười phương hư không, sinh trong tâm ông, cũng như mây điểm trên hư không. Này các huynh đệ, đã là phỏng tầm tri thức đem sinh tử làm niệm, dứt hết tâm viên ý mã, gánh vác đại cơ đại dụng. Đối với Phật tổ chẳng vì chỗ ngồi an ổn, có khi đứng trên ngọn núi cao, có khi xuống tận đáy biển sâu sâu, mặc tình cũng như người si dại, nhà người tự có chung tình người. Sơn Tăng mười năm ở trong chúng, không có một phút nào duyên việc khác, chỉ chuyên nhất tham thiền tham. Đến năm thứ mười mới thấu triệt được, xoay vần biết chẳng phải, sau mới ổn đáng. Nếu có một niệm yêu ghét được mất phải quấy, tức là áo dơ. Cần phải biết được nguyên tắc nhiệm mầu (huyền chỉ) mới được. Do đó nói: Chẳng biết nguyên tắc nhiệm mầu thì uổng công niệm tịnh, được mất phải quấy cùng một lúc bỏ hết. Chỉ cần đừng yêu ghét, rỗng nhiên sáng sạch. Dương Kỳ gọi đó là cỏ tật lê có gai khó nuốt. Kim cương quyển rất nhỏ mà khó nhảy ra. Đừng nói trong đó có lời, vì người gỡ niêm cởi trói. Chẳng phải là việc của nhân tình. Huynh đệ tham thiền thì không được hiểu sai lệch, phải kỹ lưỡng mới được. Chỉ như Triệu Châu khám

phá một am chủ, vào cửa liền hỏi. Có chăng có chăng? Am chủ liền đưa nắm tay lên thì Triệu Châu nói: Nước cạn chẳng phải chỗ đậu thuyền. Lại hỏi một am chủ khác rằng: Có chăng có chăng? Am chủ cũng đưa nắm tay lên, thì Triệu Châu nói: Là chỗ có thể theo, có thể cướp, có thể giết chết hay cứu sống. Có người nói: Triệu Châu biết trước am chủ chẳng hiểu, do đó nói chẳng phải là chỗ ghé thuyền. Trước biết am chủ sau hiểu, cho nên nói không giết chết hay cứu sống. Có người nói: Lưỡi ở trong miệng Triệu Châu, mặc ông cướp đoạt. Như kiến giải này đều là của bọn tà dùng lời lẽ thường tình của thế tục để suy nghĩ và chú giải thì chẳng được Tông nhãn chân chánh, làm cho nhảy khỏi kim cương quyển và nuốt cỏ tật lê không được. Ngũ Tổ Hòa thượng thường nói: Các phương tham được thiền giống như cái bình lưu ly, thương tiếc giữ gìn không được bỏ một chút, chớ dạy Lão Tăng thấy, đem chày sắt đánh ông nát định. Sơn Tăng ban đầu thấy người khác nói như thế. Lại hết lòng tham họ, họ thường hỏi. Câu có câu không như dây leo quấn cây làm sao hiểu.

Sơn Tăng liền hét, hoặc hạ chuyển ngữ, đều không khế hợp với họ, phải là chỗ hiểu của người đã dứt sạch tình thức, mọi tính toán đều quên. Ngày mai Sơn Tăng liền ở chỗ không tính toán mà nói càng nói bướng, chuyển không dính dáng. Sau này triệt ngộ thật thấy thật dụng như gương sáng đương ở trên đài, châu sáng đương ở trong tay được đại tự tại. Ông già Thích-ca nói. Nếu có một pháp hơn Niết-bàn, ta liền nói là như huyễn như hóa. Việc này từ xưa đến nay ngưng nhiên không thay đổi, lửa chẳng thể đốt cháy, nước chẳng thể nhận chìm, dao búa không thể chém đứt, gọi là căn bản. Tất cả hữu lậu và vô lậu, cõi Phật cõi Ma, Tịnh độ, uế độ đều chân thật. Nếu ngộ được thì có thể một mình bước đi tự tại, chẳng nhận phần của người khác. Nếu chưa đến chỗ điền địa như thế thì quản thủ bị người trói buộc, Sơn Tăng nay đã lui về viện, duyên pháp này kia tự có lúc. Cho nên hôm nay nhân Triều Nghị Thái phu nhân thỉnh Tiểu Tham nên hết tình nói cho các người. Mỗi người tự tham cứu, Phật pháp vốn không kia đây. Các nhà đều là con cháu của Lục tổ. Trọn chẳng nói ta là người dưới của Lâm Tế. Tông phái ta phải được hưng thịnh truyền, thà tan xương nát thịt chứ trọn chẳng làm kiến giải này.

Lại nêu: Tăng hỏi Bảo Thọ: Khi muôn cảnh đến xâm hại thì thế nào?

Thọ nói: Mặc kệ nó.

Tăng liền lễ bái.

Bảo Thọ nói: Chẳng được động đến, động đến thì đánh gãy lưng ông.

Sư bảo đại chúng: Bảo Thọ Hòa thượng dùng kim cương vương bảo kiếm, tất cả nghịch thuận, được mất, dài ngắn, phải quấy, vô biên cảnh giới chẳng tiêu một nháy mắt. Vị Tăng ấy thấy cơ mà làm. Lúc lễ bái vì sao nói chẳng động đến, kiểm điểm kỹ lưỡng thì giống như đầu rồng đuôi rắn. Sơn Tăng thì chẳng thế. Hoặc có người hỏi: Muôn cảnh đến xâm hại khi đó thế nào? Cũng đối họ mà nói: Mặc kệ nó. Vị Tăng ấy hoặc nếu lễ bái, chỉ hướng mà nói. Nạp Tăng Linh lợi một phát liền chuyển.

Sư nói: Trước khi cha mẹ sinh ra trần trùng trục một mảy may cũng không lập và đến khi đầu thai, sau khi đã sinh cũng sạch trọi trơn. Song sống ở đời rơi vào trong bốn đại năm uẩn, phần nhiều là tình sinh che chướng, lấy thân làm ngại mà mê lấy tự tâm. Nếu là người sáng mắt vì hiểu rõ bốn đại vắng không, năm uẩn hư dối, biết trong năm uẩn bốn đại có cái sáng rỡ, xưa nay hướng vào một việc dứt tri kiến, nếu hay phản chiếu thì không có người thứ hai, dưới gót chân thênh thang rỗng lặng, sáu căn môn cũng thênh thang rỗng lặng. Cho đến cả núi non đại địa cùng hết cõi hư không, cả vô biên biển hương thủy cũng thênh thang rỗng lặng. Nói năng như thế có phải là dẹp “có” về “không” chăng? Lại mừng không dính dáng. Nếu dẹp có về không, thâm thẩm mịt mờ rơi vào khoát đạt không dẹp chỗ không nhân quả, thì suốt kiếp cũng chẳng ra khỏi địa ngục tam đồ nhân quả. Nếu thật sự chứng được thật tế lý địa chân tịnh minh diệu, thì bốn Thánh sáu phàm, ba đời chư Phật các tổ sư thiên hạ hữu tình vô tình, đều ở trong đó mà hiển bày ra. Do đó Phù Thượng tọa hỏi Cổ Sơn Yên Quốc sư rằng: Trước khi cha mẹ sinh thì lỗ mũi ở đâu?

Sơn hỏi như nay sinh rồi thì nó ở đâu?

Phù Thượng tọa chẳng chịu nói: Ông hỏi lại ta Sơn bèn hỏi như trước.

Phù chỉ lay động cây quạt. Đại phàm tham thỉnh, tham phải thật tham, thấy phải thật thấy, dụng phải thật dụng. Trước khi cha mẹ sinh ra thì lỗ mũi ở đâu?

Phù Thượng tọa chỉ lay động cây quạt chớ (có?) phải là đùa tinh hồn chăng? Cần phải biết có sự kỳ đặc mới được. Chỉ như Văn-thù mới sinh thấy có mười tướng lạ cát tường. Còn Tu-bồ-đề mời sinh thì nhà hiện tướng không, Thiện Tài mới sinh thị vọt ra vạn kho báu. Đều ở trong một ánh sáng báu này sạch làu sáng rỡ tuôn ra. Nếu ở chỗ mịt mờ

thăm thẳm rơi vào chỗ không không tịch tịch (trống vắng) há có kỳ đặc như thế. Do đó người xưa ở chỗ sinh thất rất kỳ đặc. Như Thế Tôn đưa tay chỉ trời đất tự bảo trên trời dưới trời chỉ có ta là riêng tôn quý. Nếu gặp Vân Môn Đại sư còn chẳng lấy làm kỳ đặc, thẳng làm chánh lệnh của nạp Tăng. Về sau Lão Túc nói: Vân Môn biết ân mới hiểu báo ân. Đã biết rồi liền lấy bổn phận sự của nạp Tăng trong cảnh giới thuận nghịch mà đi.

Lại nói: Lại sẽ được chăng. Nếu là mở ra thương lượng thì có việc hướng thượng, nếu căn cứ trên bổn phận sự của nạp Tăng, chẳng được nửa phần. Vì sao? Vì nhà người khác tự có đường thông lên trời.

Sư nói: Hiện thành công án, chẳng cách một mảy may, khắp trời đầy đất là một cửa đại giải thoát, cùng nhật nguyệt đồng sáng, cùng hư không đồng rộng, như Phật như Tổ không khác, nguyên do bởi xưa bởi nay đồng chánh kiến. Nếu là bậc lợi căn thượng trí chẳng dùng thì như thế nào, ngay đây vách đứng ngàn nhận hướng căn mình mà tự thừa đương. Có thể đóng nhốt cổ kim, quét sạch báo hóa Phật. Lại không mảy may rò rỉ. Oai Âm Vương trở về trước thì không thầy tự ngộ, đó là người Đại giải thoát. Oai Âm Vương trở về sau nhân có thầy đánh phá, chẳng khỏi lập thầy lập trò mà có mê có ngộ. Tuy thế, chỉ là phương tiện đưa tay tiếp người. Do đó mà Đạt-ma Tây trúc đến chẳng lập văn tự chỉ thẳng tâm người thấy tánh thành Phật. Trở về sau Lục tổ, Đại Giám Thiền sư còn tự nói: Chỉ cái “chẳng lập” hai chữ sớm đã lập rồi, huống là nói cơ cảnh các thứ kiến giải. Phải xóa bỏ trần duyên hết mới được việc này luôn được chư Phật ba đời ra đời dùng vô lượng tri kiến phương tiện tiếp dẫn thì cũng chỉ có hạn, các đời Tổ sư, các thiên hạ Lão Hòa thượng dầu trăm ngàn hỏi đáp nắm giữ thì cũng chỉ có hạn chẳng bằng tự hướng gót chân mình mà tự nghiên cứu lấy. Oai Âm Vương trở về trước và không kiếp bờ kia thì kho báu của mình tùy chỗ sẽ tự thọ dụng. Phải là ý khí kẻ Đại trượng phu mới có việc làm được như thế, cũng chẳng nhờ ai chỉ bảo, chẳng bị họ lừa dối. Từ sáng đến tối hít vào chẳng ở ấm giới, thở ra chẳng dính vạn duyên. Rất là tỉnh yếu. Chỉ vì mọi người tự quay lưng với việc này. Hướng vào sáu căn môn mà nhận sáng nhận tối chẳng được sướng thích. Liền nói khổ nỗi con nghi như thế.

Lại nói: Nghi từ đâu đến.

Lại hỏi: Vì sao còn nói không được? Chỉ cần ông nói vì sao chẳng được. Vì ông không thường hay hồi quang, ngay đó mà thừa đương.

Tổ sư nói: Tự phần mình như có linh quang, như có tự tại. Tất cả chúng sinh trôi giạt trong trần tình chẳng thể giải thoát. Giả sử đem một

đại sự nhân duyên này mà các thứ chỉ bày thì cũng là có cơ có cảnh lạc ở trần tình. Có hiểu chăng phải là một niệm chẳng sinh mới có chút phần tương ưng. Do đó Tiên sư nói: Phải là mạng căn dứt mới được.

Lại nói: Như thế nào là mạng căn dứt? Phải là dập tắt các tri kiến, các thứ hiểu biết từ trước, rất giống như một người chết mới sống lại. Tự nhiên không tranh đua. Do đó nói: Ta được vô tránh Tam-muội là bậc nhất của loài người. Chẳng thấy Nam Tuyền Hòa thượng nói: Huỳnh Mai bảy trăm cao Tăng, hết cả đều hiểu Phật pháp, chỉ có một mình Lô hành giả chẳng hiểu Phật pháp. Cho nên được y bát của người khác, phải là người như thế mới khế hợp việc như thế. Lại nói: Như Thánh giả là chỗ rất đáng sợ. Bởi vì không gì bằng Thánh lượng các việc. Nếu là mất lượng đại nhân, thì trọn chẳng chịu loạn thừa đương. Cuối cùng chẳng nói: Ta hay hiểu ta ta là Thiền sư (ta có tài, ta hiểu ta, ta là Thiền sư? Ta biết ta là Thiền sư?) Nếu như thế thì rơi vào hầm sâu giải thoát. Chẳng thấy Vân Môn Đại sư nói: Trên đất bằng người chết vô số, qua được rừng gai gốc là tay giỏi. Mà nay trên đất bằng người chết vô số, Vân Môn một câu nói đó, sơn Tăng ở trong đó chẳng thế, qua thẳng được rừng gai gốc cũng chưa phải là tay giỏi. Lại phải biết có núi Bạc vách sắt. Phải qua được núi bạc vách sắt, sau đó mới là người tĩnh ngộ, mới biết có việc hướng thượng, mới có thể phân phó y bát, liền chẳng cùng người khác tình trần đối tác nhau kiến giải Phật pháp mênh mông, làm thương lượng thiền đạo phải tâm cảnh nhất như trong sáng trống vắng vô vi sự, lại chẳng rơi vào chỗ vô vi vô sự. Đến chỗ này phải là người hướng thượng mới được. Do đó Long Nha Hòa thượng nói rằng: Vô đoan khiển hướng về ao mực đen, nhận được thân tâm đen giống khói, liền đến chỗ nước trong hướng thượng mà rửa, thân tâm dùng hết cũng thế.

Đức Sơn Hòa thượng nói chỉ có văn tự nói năng đều là nương nhờ cây cỏ tre trúc tinh linh, phải là một đường riêng thoát cũng bắt chước (so xét) chút xíu. Chỉ như nạp Tăng gia hôm nay cũng phải làm (có?) tinh thần tham lấy mới được. Ngàn dặm vạn dặm hành cước, một loạt đều đi rách giày cỏ, cũng phải rách mới được, như thế mới cô phụ bình sinh, kia đây đến Nam Diêm-phù-đề một lần gặp, cũng chẳng luống qua, cũng chẳng mất gốc. Sau đó mới ở trong bốn oai nghi mà tùy lúc thọ dụng, cũng tự an lạc. Bỗng nhiên một sớm sương mù quả chín, bị người xô té trên ghế gỗ khúc lục, làm thầy trời người, cùng người mở chốt cởi trói chẳng ngại kỳ đặc. Nếu chưa đích đáng chắc chắn cũng không gây họa cho người. Chẳng thấy Đức Sơn nói: Giống như một dâm

phụ, một mực lập hỏi lập đáp, lập khách lập chủ, có dính dáng gì? Đại phàm người tham học phải sáng tỏ, ngay đây mà thấu đi há chẳng vui ư?

Sư nói: Hiện thành công án lại chẳng tiêu mất cái gì. Ngay đây tất cả dứt hết. Cũng tạm được. Phật pháp vốn không nhiều. Nếu dùng vô tâm vô niệm, vô sự vô vi, không tính toán, không phân biệt cho đến mặc áo, ăn cơm, đâu từng mảy may lay động liền có thể quét sạch Báo Hóa Phật, chẳng khởi một mảy may kiến giải Phật pháp. Do đó người xưa vừa thấy Tăng đến liền nói: Thấy thành công án, tha ông ba mươi gậy, giăng lưới khắp trời, đánh tan sóng lớn cá to, buông câu ngàn dặm, cỡi chim ngàn dặm vượt ngựa giỏi cũng là việc chẳng được. Do đó Thạch Thất Hòa thượng vừa thấy người đến liền đưa gậy lên bảo rằng: Chư Phật quá khứ cũng thế, chư Phật hiện tại cũng thế, chư Phật vị lai cũng thế, chỉ cùng ông lược bày chút mũi nhọn. Nếu là người vừa thấy nói thế đứng dậy bỏ đi, cũng còn tạm chút ít. Nếu lại vào suy lường thì đã bị lưới trời úp chụp. Như thế ba mươi năm, chỉ có Trường Sa Hòa thượng biết chỗ bến rơi, liền nói: Hòa thượng bỏ gậy đi riêng thông tin tức đến mới khế hợp với ý ấy. Mà nay huynh đệ tham học phải là tên nhọn chống nhau, cây kim hạt cải ném nhau, trong ngoài dứt hết tin tức mới được. Nếu chỉ tìm thấy tìm nghe cầu hiểu cầu biết thì chỉ thành cội gốc sinh tử. Sao chẳng thể lấy vô sinh, rõ gốc không nhanh chóng. Nếu hay mỗi mỗi như thế mà thấy, đường sinh tử một lúc cắt đứt, toàn chẳng động một mảy may. Do đó nói: Ở trong ngàn người vạn người như không có một người nào, chỉ là hết được thân tâm, không trăm thứ hiểu biết, không một chỗ dùng. Nếu nếu hiểu đạo lý theo câu lời thì đầy da bụng là thiền khi nào mới được thoát. Cho nên Nam Tuyền Thiền sư nói: Sơn Tăng ra đời chỉ vì các người nắm lấy bệnh Phật bệnh Tổ. Lão Tăng bình thường luôn nói với huynh đệ rằng: Trước khi cha mẹ sinh ra lại có hình dạng không. Trong giáo pháp dạy trung đạo: Bốn đại năm uẩn tạo thành thân, chỉ do cha mẹ giao cảm một niệm nhiễm tâm mà thành thân này. Ta lại hỏi ông khi si si hòa hòa sao chẳng cùng người tranh nhau. Đến khi lớn lên thì có tranh người tranh ta. Khi bốn đại một sớm lìa tan thì y theo mà có hình dạng xưa nay cho nên nói:

Bồ-đề vốn không cây

Gương sáng cũng không đài

Xưa nay không một vật

Chỗ nào dính trần ai.

Mọi người nên gắng sức lấy ngộ làm kỳ hẹn chớ để ngày tháng

luống qua, thời gian chẳng đợi người.

Sư nói: Việc lớn này đã là tám chữ mở toang. Phải nhiều hồi đầu phản chiếu, sớm là độn trí, thẳng là triệt để tin được, khi chưa nói trở về trước, một lúc thấy rõ khi đã nói rồi.

Lại nói: Làm sao thừa đương, kẻ sơ cơ, lại ở dưới gót chân mà sáng lấy, mà nay ngồi đứng nghiễm nhiên mỗi mỗi thấy nghe không mê muội. Người người nhìn xuống gót chân. Như ấn in trên không, như ấn in trên nước, như ấn in trên bùn. Trước chẳng phân đắc thất bỉ ngã thị phi. Sạch trọi trơn, sáng tỏ xưa nay, dứt hết tri kiến. Phản chiếu hồi quang. Há có nhiều việc. Song khi chưa phản chiếu thì không có nhiều việc. Chỉ như tầm thường trăm chẳng lo trăm chẳng quản. Khi dứt niệm quên duyên, một lúc hiện thành, hãy nghe phản chiếu, liền làm các thấy nghe hiểu biết. Mỗi mỗi đều ở chỗ thấy nghe hiểu biết mà làm các hình thức gương mẫu Mới lúc ấy (lúc nào?) rơi tại sinh tử ấm quả, không do đâu được ra khỏi. Muốn sáng việc này phải nhờ phương sâu, có thể rơi vào thị phi đắc thất thấy nghe hiểu biết, mảy may tịnh hết mới được vui sướng, cột chặt mối manh nó không dừng ở. Do đó nói: Như người học bắn tên lâu lắm mới trúng. Há chẳng thấy Bùi Tướng Quốc ra trấn nhậm Uyển lăng nhận dạo đến chùa thấy có tượng cao Tăng, bèn hỏi Tăng chức rằng: Nghi tướng cao Tăng rất dễ mến, chưa biết cao Tăng ở đâu. Lúc đó Tăng chức chẳng biết làm gì. Bùi Công nói: Trong đây có Thiền Tăng chăng? Tăng chức nói: Gần đây có Tăng thân ra quét đất, mình mặt áo trăm mảnh, hai là thiền Tăng. Rồi mời Tăng ấy đến thì chính là Huỳnh Nghiệt Đoạn Tế Vận Thiền sư. Bùi Công liền đem lời trước mà hỏi. Nghiệt bèn gọi Tướng công, ông dạ, Nghiệt nói: Ở chỗ ấy. Bùi Công sau lời ấy thì liền ngộ. Các người lại nói: Chỗ hỏi là phải hay chỗ đáp là phải. Lại nói: Cái gì là nhà thiền Tăng. Ngay đây phải có tỉnh phát mới được. Chớ chỉ nhận thanh nhận sắc. Sở dĩ Lão Tăng tầm (bình) thường nói: Ngàn người vạn người chỉ biết lấy một người, ngàn câu vạn câu chỉ biết lấy một câu, ngàn cơ vạn cơ chỉ sáng lấy một cơ. Cuối cùng lại nói: Là gì? Sắp biết lo đúc lớn trăm nướng ngàn đốt là người chánh yếu, phải biết sau lời một sáng tất cả sáng, một liễu tất cả liễu, hãy nghe nói nêu, thấu đầu thấu đuôi, sạch hết chẳng còn gì. Lại như chỗ dứt mất sau một tiếng gọi vì sao cao Tăng thành Bùi Công, Bùi Công thành cao Tăng. Nếu luận việc này thì phải là người tài giỏi mới hết sạch. Do đó nói: Nêu chẳng đoái hoài liền sai, định suy lường thì kiếp nào ngộ. Bổn phận nạp Tăng chẳng cần suy lường phân biệt, cần cầu chỗ ngộ. Nói ngộ thì như mất một vậy đã qua nhiều năm mà

một sớm tìm lại được. Lại như bệnh thương hàn bỗng ra mồ hôi thì rất vui mừng, đem tâm tri ngộ mà thấy tánh, không phải suy lường phân biệt. Do đó chứng nhập vào chính thể kim cương tự nhiên nói xưa nói nay rộng khắp hằng sa giới, nước chẳng thể nhận chìm, lửa không thể đốt cháy. Khi thế giới hoại thì cái này vẫn còn hoài, là gốc của núi sông đất liền, là nhà của sáu phàm bốn Thánh, mà chứa trong gang tấc của mỗi người. Nếu hay ở trong gang tấc mà ngộ riêng bày chân thường, ở chỗ muôn ngàn sai khác mà nói, trọn chẳng khởi dị kiến, ở trên cảnh muôn ngàn sai khác, trọn chẳng làm hiểu khác, cần phải hết sạch mới có toàn thể hiện thành. Như nước ngập hỏi Mã tổ Phật pháp xưa nay, Tổ cho một đạp sụp té xuống nước thì bỗng nhiên đại ngộ đứng dậy cười lớn ha ha bảo rằng trăm ngàn Tam-muội vô lượng diệu nghĩa chỉ ở đầu lông một lúc biết được căn nguyên nguồn cội. Lại ha ha cười lớn. Sau này ra đời mỗi khi lên pháp đường tự nói: Từ khi ăn một đạp của Mã Sư đến nay cười mãi chưa dứt. Lại ha ha cười lớn. Lại nói: Thế nào là căn nguyên? Muốn biết căn nguyên này, nếu biết được, nói đến chỗ sâu kín, chỗ ngàn Thánh chẳng đến cũng được. Nếu chỉ một gậy một hét, hết cả đất đai càn khôn thâu lấy, như bảo kiếm kim cương vương, cứ địa của sư tử cũng được. Người hành cước cần tham thiền phải có trí tuệ như thế mới có thể vào được. Phải xét kỹ lời nói nhỏ nhặt, đi nhiều đạo càng xa.

❧