Đại Tập 174 · Bộ Chư Tông XIV · Số 1997–2000 (Quyển 1–20)

Viên Ngộ Thiền Sư Ngữ Lục - Quyển 19

VIÊN NGỘ THIỀN SƯ NGỮ LỤC

QUYỂN 19

TỤNG CỔ 2

Nêu: Trong kinh giáo nói: Chưa lìa Đâu suất đã giáng sinh cung vua, chưa ra thai mẹ đã độ người xong. Đại tượng vốn không hình, chí hư bao vạn hữu, cuối cùng đã đi qua, quay mặt về Nam nhìn sao Bắc đẩu, cung vua Đâu suất, độ sinh ra thai. Trước sau nhất quán, xưa không tới lui, quét mất dấu vết trừ gốc rễ, hoa sen trong lửa nở nơi nơi.

Nêu: Tăng hỏi Vân Môn: Khi sinh tử đến làm sao trốn tránh. Môn nói trốn chỗ nào? Cá mắt vàng nuốt Đại thế giới, sâu tiêu minh nhã núi Diệu cao. Thái hư bao quát không sót lọt, vạn thứ cùng về trong bàn tay, khởi phục diệt đi trả lại. Thạch Kiều đạp dứt thông thân đen, sao biết hoa đảnh là Thiên thai.

Nêu: Đơn Hà xưa gặp Mã Tổ lấy hai tay nâng khăn đội lên đầu. Tổ nói Ta không phải thầy ông. Ông nên đến chỗ Nam Nhạc Thạch Đầu đi. Đơn Hà bèn đến Thạch Đầu, nâng khăn như trước. Đầu nói: Làm Tào Xưởng đi. Đơn Hà đi với cậu bé. Một hôm Thạch Đầu nói với chúng rằng: Ngày nay ăn cơm xong phổ thỉnh cắt cỏ trước điện Phật. Chúng chuẩn bị đủ câu liêm cào cỏ. Riêng Đơn Hà thì rửa đầu rồi quì trước Thạch Đầu đưa dao bén lên. Đầu hỏi làm gì. Hà nói thỉnh Sư cắt cỏ. Thạch Đầu cười rồi cạo đầu cho lại gọi mà trao giới. Hà bịt tai mà đi, rồi trở về viện Mã Tổ ở Giang tây mà cưỡi lên cổ Thánh Tăng. Chúng kinh sợ báo lên Mã Tổ, Mã Tổ thân đến thấy bảo rằng: Con ta Thiên Nhiên. Đơn Hà bèn đảnh lễ nói tạ ân thầy đặt tên cho con Tổ hỏi ở đâu đến đây. Hà nói: Chỗ Thạch Đầu đến. Tổ nói Thạch Đầu đường trơn trợt ông từng đạp đổ chăng? Hà nói: Nếu đạp đổ thì chẳng đến.

Hỏi một đáp mười, bảo đi biết đến, rồng bay hổ chụp, ngọc chuyển châu hồi, nhờ nghe nêu mà liếc qua, đứng dậy liền đi (làm) sao giỏi thế. Cắt cỏ rồi chắc kỳ lạ. Đặt tên rất cao tột. Hai lão lược huyền huỳnh, thưởng cho xương ngàn dặm, khuôn mẫu thật trấn giữ nghiễm nhiên

thấy mặt tiêu cách. Bay trên không một cất mê gió mặt trời.

Nêu: Vân Môn dạy chúng rằng: Trong khoảng càn khôn vũ trụ, trong ấy có một báu nhất bí mật ở Hình sơn, làm lồng đèn vào điện Phật, đem Tam môn đặt trên lồng đèn.

Cọp beo vằn vện, kỳ lân đầu sừng. Sáng rực đất trời, núi đồi trùng điệp. Đánh phá Diên môn hề trùm sắc cưỡi tiếng, cắt đứt bẫy lồng hề, gỡ chốt mở trói, dẹp bỏ can qua đầu trăm cỏ, vạn dặm trời thu một ngạc bay.

Nêu: Tuyết Phong dạy chúng rằng: Hết cả đại địa nắm lại như nắm một hạt gạo lớn, ném trước mặt thùng sơn hiểu, đánh trống phổ thỉnh xem - Ánh sáng nhanh qua mũi nhọn, dòng chảy mạnh lướt qua mũi nhọn, ca vỗ theo nhau, quyền cước tương ưng. Bỗng nhiên ầm ầm chấn động sấm trời, trăm cỏ nghiêng đầu sắc xuân về.

Nêu: Tăng hỏi Mã Tổ: Như thế nào là Phật? Tổ nói: Tức tâm tức Phật. Không có tu tỏa thủ đoạn khéo léo. Chẳng dẹp chuyển Nam Bắc Tây Đông. Thần biển biết quý chẳng biết giá, lưu ở nhân gian để chiếu sáng đêm.

Nêu: Tăng hỏi Mã Tổ như thế nào là Phật? Tổ nói: Chẳng tâm chẳng Phật. Châu Bích Hải, ngọc bích Kính Sơn. Chiếu sáng càn khôn riêng biết. Dao bén cắt đi cây vô căn. Vạn hợp núi nhọn kính khói mù.

Nêu: Mã Tổ cùng Bách Trượng dao núi thấy vịt trời bay qua. Tổ nói là gì. Trượng nói: Vịt trời. Tổ hỏi: Bay đi đâu? Trượng nói bay qua rồi. Tổ kéo lỗ mũi Bách Trượng. Trượng la lên: Ui cha! Tổ nói: Sao từng bay đi. Trượng do đó mà tỉnh ngộ. Vịt trời bay qua trước khe, ngàn núi sắc lạnh dữ, nhìn nhau chẳng biết về, chưa khỏi giúp bàng kích, gông phá nghi tròn cát đát tiêu. Gió lướt ngay đây thấu thanh tiêu, núi mây trăng biển lộn (đục) việc nhàn, một lời về Tông vạn nước chầu.

Nêu: Tăng hỏi Cảnh thanh: Đầu năm mới lại có Phật pháp không? Thanh nói: Có. Tăng hỏi: Như thế nào là Phật pháp đầu năm mới. Thanh nói: Nguyên Đầu năm mở phúc lộc, ngôi. Tăng nói: Tạ ân Sư trả lời Thanh nói: Cảnh Thanh ngày nay mất lợi. Lại Tăng hỏi Trí Môn Minh Giáo đầu năm mới lại có Phật pháp chăng? Giáo nói: Không. Tăng nói: Năm nào cũng đều là năm tốt, ngày nào cũng là ngày tốt, vì sao không? Giáo nói: Ông Trương uống rượu ông Lý say. Tăng nói: Lão lão đại đại đầu rồng đuôi rắn. Giáo nói: Minh giáo ngày nay mất lợi. Ruộng đất ẩn kín thần thông du hí, Phật pháp đầu năm mới, có không đều mất lợi. Một khái bằng hư không, há cho lập lỗ mũi, gió trên cỏ Tổ khiến đi, chỉ biết sấm hết chẳng dừng tiếng.

Nêu: Tăng hỏi Lang Bang: Thanh tịnh xưa nay vì sao bỗng sinh núi sông đại địa? Bang nói thanh tịnh xưa nay vì sao bỗng sinh núi sông đại địa. Vị Tăng ấy có tỉnh ngộ. Mắng nhau quanh ông tiếp miệng, khạc đàm nhau quanh ông vọt nước ra, bụi cất lên đại địa thâu, hoa nở mở thế giới, một rờ thoát mất (dứt) công huân, trong câu đợi mở cửa đại thí.

Nêu: Tăng hỏi Trường sa: Thân xưa lại thành Phật chăng? Sa hỏi: Ông nói Thiên tử nước Đại đường lại cắt cỏ tranh cắt lúa chăng? Tăng hỏi: Thành Phật là ai? Sa nói: Ông thỉnh Phật biết hay chẳng biết? Ngục lớn sao từng thiếu đốt, vua Đường há lại cắt tranh. Lễ bái đến trước đứng khoanh tay. Tây thiên mười vạn xa xôi, cổ Phật tức là mình mình tức là cổ Phật. San hô đẹp đẽ mười chân xuân cóc nọ quyết chiếm hang rồng dữ.

Nêu: Tăng hỏi Bá Trượng: Như thế nào là việc kỳ đặc. Trượng nói: Riêng ngồi núi Đại Hùng. Tăng lễ bái, Trượng liền đánh. Trong Tường để muối, trong tuyết đưa than. Vừa vuốt râu hùm đầu gậy có mắt. Quái lạ riêng ngồi núi đại hùng nhà khác từng đạp trên đầu cửa.

Nêu: Tăng hỏi Hương Lâm: Như thế nào là một ngọn đèn trong nhà nhỏ. Lâm nói: Ba người chứng rùa thành ba ba - Sáng rỡ ánh sáng khắp cõi chẳng dấu. Tiếng ném chẳng ngoài sắc há có thể bày. Ngay đây chém đinh chặt sắt. Xóa dấu vết đường xưa nay cao người Lâm Tế Đức Sơn, ba người chứng rùa thành ba ba. Riêng riêng một hồi uống nước một hồi nghẹn.

Nêu: Ma tích cầm tích trượng gặp Chương Kính, đi quanh giường thiền ba vòng chống tích trượng mà đứng sững. Kính nói: Như thế, như thế! Sau đến chỗ Nam Tuyền, cũng đi quanh giường thiền ba vòng rồi chống tích trượng mà đứng sững. Tuyền nói: Chẳng thế, chẳng thế! Cốc hỏi: Chương Kính nói thế vì sao Hòa thượng nói chẳng thế. Tuyền nói: Chương kính thì thế thế ông thì chẳng thế. Đây là sức gió chuyển, trọn về bại hoại. Như thế chẳng thế bỏ thuốc kỵ, định phạm phong cương toàn quân mất lợi. Đầu gậy bỗng ra hoa Cổ Lăng cả đời phong lưu thuộc nhà ấy.

Nêu: Tăng hỏi Dược Sơn: Ruộng bằng cọng cỏ, nai chúa thành bầy, như thế nào bắn được nai trong nai (chủ trong chủ). Sơn nói: Xem mũi tên. Tăng bèn buông mình té xuống. Sơn nói: Thị giả tới kéo thây lão chết ấy ra. Tăng liền ngồi dạy chạy đi. Sơn nói: Lão chơi bùn đất có số gì? Người thợ săn có mũi tên thần bắn được nai trong nai, bắn xong vui thừa đương, trốn khỏi đường Tào Khê, quay mình đạp đổ cửa trên đầu, thắng địch kinh người, thấy ông trong đó.

Nêu: Vân Môn dạy chúng rằng: Thuốc bệnh trị nhau, hết cả đại địa là thuốc, cái nào là mình. Núi cao (Thái Nghiêu) gỏ toàn giết cứu, dứt thừa đương không sờ mó, trong Hoàn ý khí, ngoài thành trù lược (tính toán mưu lược) lui về ba ngàn dặm, khắp đại địa là thuốc. Lầm lầm kiếm bén, ánh sáng bảy sao chớp sáng.

Nêu: Càn Phong dạy chúng rằng: Pháp thân có ba thứ bệnh, hai thứ ánh sáng, phải là mỗi mỗi thấu được mới giải ẩn tọa. Tuy thế lại phải biết có chiếu có dụng, đồng thời hướng thượng một lỗ mới được. Vân Môn ra chúng hỏi rằng: Chỉ như người trong am vì sao chẳng thấy việc ma ngoại. Phong cười ha ha. Môn nói: Cũng là chỗ nghi của người học. Phong nói: Tâm hạnh ông là gì? Môn nói: Cũng cần Hòa thượng hiểu rõ. Phong nói: Phải thế mới hiểu được chỗ ngồi ẩn. Động khảy đàn riêng hát nghe một biết mười, tay nhấn xuống tay kéo lên, ném kéo vào sơn. Trong am chẳng thấy ma ngoại, chày sắt không lỗ chẳng hiểu, người đời biết nhau quý tri âm nước vào nước hề vàng thông vàng.

Nêu: Linh Vân thấy hoa đào bèn ngộ, có tụng rằng:

Ba mươi năm nay tìm kiếm khách,

Mấy hồi lá rụng lại trơ cành,

Từ khi thấy rõ hoa đào rồi,

Cho thẳng đến nay dứt hết ngờ.

Huyền Sa nói: Đúng rất đúng, dám bảo lão huynh chưa thấu suốt. - Trên bờ ruộng cười gió xuân, đầu cành sót tin tức. Hồng quang sáng Thái hư, há mượn mặt trời hòa sức học kiếm Tông sư đã chẳng nghi, Huyền Sa chưa thâu kỳ mới nhất, quét sạch đường học nạo thịt xương cơ cách ngoại như điện chớp.

Nêu: Vân Môn hỏi Động Sơn: Gần đây từ đâu đến? Sơn nói: Vượt bè mà đến. Môn hỏi: Mùa hạ ở đâu? Sơn nói: Ở Báo Từ Hồ Nam. Môn hỏi: Lúc nào rời nơi đó? Sơn nói: Tháng tám năm nay. Môn nói tha cho ông ba gậy. Hôm sau Động Sơn đến hỏi: Hôm qua nhờ Hòa thượng tha con ba gậy, nhưng con không biết lỗi ở đâu? Môn nói: Túi cơm, hãy đến Giang tây Hồ Nam. Động Sơn liền đại ngộ. Thấy thỏ thả chim ưng nhân hành động tay. Xương đỏ trải cùng mới mong phú quý tha nhanh ba gậy còn chậm nghi. Lại đợi mới biết lợi đầu chúng, xiển đề riêng bỏ cơ ngoài cửa, kẻ mắt sáng nạp Tăng cũng chẳng hiểu.

Nêu: Tam Thánh hỏi Tuyết Phong: Cá vàng thoát lưới lấy gì mà ăn. Tuyết Phong nói: Đợi ông ra khỏi lưới ta sẽ nói với ông. Thánh nói: Một ngàn năm trăm người Thiện tri thức, thoại đầu cũng chẳng biết. Tuyết Phong nói: Lão Tăng trụ trì việc rất phiền. Đầu trăm cỏ ra vào,

ngao du ngoài ba cõi, uổng bày lưới đầy trời, dưới hư câu ba ba, giương vảy vểnh râu lay càn khôn ngút mắt ngang đầu phun sóng đỏ, gậy mưa điểm hét sấm đuổi, chịu đánh nhau định huân công.

Nêu: Tăng hỏi Triệu Châu rằng: Thấy nói Hòa thượng thân gặp Nam Tuyền phải không? Châu đáp: Trấn châu sinh ra la-bặc (củ cải) Trấn châu sinh ra la-bặc, hổ dữ chẳng ăn thịt, có nhiều mắt như sao sa, sao khỏi lấy Nam làm Bắc. Lão Triệu Châu rất khác xa, lời nói vốn tự định càn khôn lại khiến Tòng Lâm đấu om sòm.

Nêu: Lục Hằng đại phu bảo Nam Tuyền rằng: Triệu Pháp sư cũng rất kỳ quái, hiểu nói trời đất cùng ta đồng căn, vạn vật cùng ta một thể Tuyên gọi đại phu, Lục lên tiếng: Dạ! Tuyền chỉ hoa nói: Người lúc ấy thấy, cây hoa này giống như mộng.

Núi Nhuận đá chứng ngọc, rừng thấu việc dấu châu, thấy một cây hoa này nhữ mộng, rõ ràng căn thể chẳng đường. Vương Lão sư thoát khuôn mẫu, biết hướng chỗ Trường An ồn ào, gọi là được du du Lục đại phu.

Nêu: Vân Môn dạy chúng rằng: Ngày mười lăm trở về trước thì chẳng hỏi ông, ngày mười lăm trở về sau nói đem lại một câu đi. Chúng không đáp được. Sư tự đáp thay rằng: Ngày nào cũng là ngày tốt. Phá hai làm một, phân ba thành sáu, xỏ chuỗi đến châu đếm chẳng đủ. Nam thần tin tay vin Bắc Đẩu, quay mình đụng hang mở cửa nẻo, chính hiên ấy thỏ ngọc đụng hang mở cửa nẻo, chính hiên ấy thỏ ngọc quạ vàng như chuyển đuốc, truyền chẳng truyền, được chẳng được, nào biết trên bờ xuân điều xanh.

Nêu: Tăng hỏi Động Sơn như thế nào là Phật. Sơn nói ba cân mè chuông tự đánh hang nhận tiếng, ao in trăng, giương chứa vạn tượng chứa hình) từng không chung sự đầu cơ, há là cào phải đợi ngứa. Chỉ sắt thành vàng, nêu thẳng làm cong, một mũi tên điêu một con, một tát máu một tay. Ông chẳng thấy thưa mà chẳng lọt hề lưới trời lồng lộng.

Nêu: Tuyết Phong dạy chúng rằng: Ba đời chư Phật ở trong lửa sáng mà Chuyển đại pháp luân. Huyền Sa nói: Lửa sáng vì ba đời chư Phật nói pháp, ba đời chư Phật đứng trên đất mà nghe. Sắp bảo khỉ trắng lại có khỉ đen, cùng đổi đầu cơ, thần ra quỷ vào. Lửa dữ phô bày trời Phật nói pháp, phô bày trời xé ánh lửa Phật nói pháp, trước gió cắt đứt ngôn ngữ, một lời (nói) khám phá Duy-ma-cật.

Nêu: Động Tự hỏi Ngưỡng Sơn: Là người ở đâu? Sơn nói: Quảng châu. Tự nói: Ta nghe ở Quảng châu có minh châu trấn giữ biển cả phải chăng? Sơn nói: Phải. Tự hỏi: Có màu gì?. Sơn dáp: Trăng tối thì hiện,

trăng sáng thì ẩn. Tự hỏi: Ông đem đến được chăng? Sơn nói: Đem đến được. Tự hỏi: Sao không trình lên Lão Tăng? Sơn nói: Dạ. Tuệ tịch hôm qua đến Qui Sơn cũng bị đòi viên minh châu này, bèn không lời mà đáp, không lý mà bày. Tự nói: Sư tử con rống tiếng sư tử lớn. Kiếm Thái A, quyết không làm đứt tay, toan vuốt râu cọp dữ, ắt có sách toàn thân, khéo trình châu trấn giữ biển, lìa sắc, lìa tiếng, lìa danh tự, trong rừng chiên đàn đốt chiên đàn, trong hang sư tử, sư tử rống.

Nêu: Triệu Châu dạy chúng rằng: Chí đạo không khó, chỉ sợ chọn lựa, chớ nên yêu ghét, thấu suốt sáng tỏ. Vừa có nói năng là chọn lựa, là sáng rõ ràng. Lão Tăng không ở trong sáng tỏ. Các ông lại giữ tiếc chăng? Tăng nói: Đã chẳng ở trong sáng tỏ chưa biết tiếc cái gì? Châu nói: Ta cũng chẳng biết. Tăng nói Hòa thượng đã chẳng biết vì sao nói chẳng ở trong sáng tỏ? Châu nói: Hỏi sự thì được. Lễ bái xong lui ra. Rất là giản dị, đồng trời đồng đất. Chọn lựa sáng tỏ vì sao giữ tiếc, miệng giống chùy, mắt giống mày. Thiệp giữ mạch, Huyền thương quì. Kham cười biện hòa ba lần hiến ngọc Túng Vinh liền chặt một chân.

Nêu: Thạch Đầu dạy chúng rằng: Nói năng động dụng không dính dáng, Dược Sơn nói: Không nói năng động dụng cũng không dính dáng. Đầu nói: Ta cái ấy kim đâm chẳng vào. Sơn nói: Ta ở đó như trồng hoa trên đá. Đáy giếng trâu đất rống gọi trăng, trong mây ngựa gỗ hí gọi gió, nắm dứt càn khôn thế giới, ai phân Nam Bắc Tây Đông, cong trong thẳng thẳng trong cong, cần bình chẳng bình dựa vào cân thước.

Nêu: Tuyết Phong dạy chúng rằng: Vọng Châu đình cùng các người gặp nhau rồi, đỉnh núi Ô trạch cùng các người gặp nhau rồi. Sau Bảo Phước đem hỏi Nga Hồ trước Tăng đường mà hỏi rằng: Chỗ nào là vọng Châu đình, đỉnh Ô trạch gặp nhau. Nga Hồ bỗng bước về phương trượng. Bảo Phước liền vào Tăng đường. Ngó sen dẫn cá kình ba ba, kim và mũi nhọn ném hạt cải Vọng Châu Ô Thạch lãnh, chưa xướng đã đáp trước. Đại Đường đánh trống Tân La múa. Xem mặt trình nhau chẳng thấy nhau.

Nêu: Đại Tống Hoàng đế hỏi Trung quốc sư rằng: Hòa thượng trăm năm sau cần vật gì? Quốc sư nói: Cần cái tháp vô phùng. Vua hỏi: Thỉnh sư nói hình tháp. Quốc sư nói: Hiểu chăng? Vua nói: Chẳng hiểu. Quốc sư nói: Ta có phó pháp đệ tử là Đam Nguyên biết rõ việc ấy, xin vua chiếu hỏi. Sau khi Quốc sư thiên hóa rồi. Vua mời Đam Nguyên hỏi ý ấy thế nào? Đam Nguyên trình tụng rằng:

“Phía Nam sông Tương, đầm ở Bắc,

Trong có vàng ròng đầy một nước,

Dưới cây không bóng họp đồng thuyền,

Trên điện lưu ly không tri thức”.

Thủ đoạn khéo léo mâm không thế ngạc cao, trong ngoài trấn cao vòi vọi. Nếu là phần sáu đục, cầm tên nặc tướng nhận bóng mê hình. Rồng nằm mãi mong đầm biếc trong, họp cùng thuyền mở chén tâm, nhật dụng vì sao chẳng hiện thành.

Nêu: Thạch Đầu gặp Dược Sơn ngồi bèn hỏi rằng: Ông ở đây làm gì? Sơn nói: Một vật cũng chẳng làm. Đầu nói: Đó thì ngồi không. Sơn nói: Ngồi không thì làm. Đầu nói: Ông nói chẳng làm, mà chẳng làm cái gì? Sơn nói: Ngàn Thánh cũng chẳng biết. Thạch Đầu lấy tụng khen rằng:

“Từ xưa cùng ở chẳng biết tên,

Mặc tình tướng tướng (đem nhau) chỉ đi đâu.

Từ xưa Thượng Hiền cũng chẳng biết,

Vội vã phàm lưu đâu thể biết.

Dẹp bỏ trói Phật tổ,

Rộng rãi ngoài dây mực,

Một vật cũng chẳng làm,

Dọc ngang được tự tại.”

Gương xưa lên đài sáng biện tới lui, chùy vàng bóng động, cây sắt trổ hoa, mặc tình đem nhau chẳng thể bồi. Mây pháp tùy nơi làm sấm gió.

Nêu: Vân Môn dạy chúng rằng: Người người hết cả đều có ánh sáng ở đây. Xem thì chẳng thấy tối om sòm, thế nào là ánh sáng ấy? Chúng không đáp được, Sư đáp thay rằng: Tam môn, Tăng đường, điện Phật nhà bếp. Đêm sáng ngoài rèm ngàn núi đẹp, gương loan trước đài vạn tượng hư (trống), quét hết dấu vết chẳng lập mảy may chỉ là điện Phật, chỉ là nhà trù (bếp) thơm, gõ ra tủy phụng hoàng năm sắc, đập nát châu ly long minh nguyệt.

Nêu: Thế Tôn sinh ra, đi khắp bảy bước mắt ngó bốn phương, một tay chỉ trời một tay chỉ đất, tự nói trên trời dưới trời chỉ riêng ta tôn quý. Từ hông hữu sinh ra thân vàng, chín rồng phun nước thơm, vòi vọi bước đi bốn phương, khắp nơi hoa sen mọc, trước hết bày cơ thứ nhất, cao phong nêu cổ trấn vòi vọi. Lúc đó có người thừa đương được, thì rãnh rang cầm giữ, trắng nắm giặc chao ôi.

Nêu: Tuyết Phong ở am có hai vị Tăng đến Tuyết Phong thấy liền dùng tay mở cửa am bước ra hỏi là gì? Tăng cũng nói là gì? Tuyết Phong cúi đầu trở về am. Vị Tăng ấy sau đến Nham Đầu, Nham Đầu hỏi

Tuyết Lão có câu nói gì? Tăng nhắc lại lời trước. Đầu hỏi: Tuyết Phong nói gì? Tăng nói: Tuyết Phong không nói gì. Đầu nói: Ôi, ta hối hận lúc đầu chẳng nói với ông ấy có câu cuối. Ta nếu nói với ông ấy từ đây trở về sau người thiên hạ chẳng làm gì được Tuyết Lão. Tăng đến cuối Hạ nêu lời này mà thỉnh ích. Đầu nói: Sao ông không hỏi sớm? Tăng nói: Chẳng dám vội vàng. Đầu nói: Ta tuy cùng Tuyết Phong đồng sống nhưng cùng Tuyết Phong đồng chết. Phải biết câu cuối cùng chỉ là thế. Cùng sáng lại cùng tối, riêng mình đứng ở phương khác lạ, nắm cơ đối mặt đề lên, mũi nhọn ấy sao có chống đỡ, đồng sống hai gương chiếu nhau không thể gọi. Chẳng đồng chết cây sắt hoa nở bảy cổ kim. Câu cuối cùng mới đóng chặt, nắm lấy đại án sơn ở trước cửa.

Nêu: Thiên Bình Tùng Ỷ Hòa thượng đi hành cước đến Tây viện, thường bảo rằng: Ngày nay chớ nói hiểu Phật pháp, chỉ tìm người nói cũng khó được. Một hôm Tùng đi qua pháp đường của Tây Viện, Tây Viện lớn tiếng gọi Tùng Ỷ. Tùng Ỷ quay đầu, Viện nói: Lầm! Đi được hai, ba bước Viện lại nói lầm! Viện hỏi: Vừa rồi hai lầm, là Lão Tăng lầm hay Thượng tọa lầm. Bình nói: Là Tùng Ỷ lầm. Tây Viện nói lầm lầm. Lát sau Tây Viện nói: Thượng tọa ở đây qua Hạ, đợi cùng ông thương lượng hai cái lầm ấy. Bình lúc đó liền đi. Sau đến ở Thiên Bình dạy chúng rằng: Lão Tăng năm ấy đi hành cước bị gió nghiệp thổi đến Tây Viện ở Nhữ châu, có Tư Minh Trưởng lão khám phá ta hai lầm liền lưu ta qua Hạ đợi cùng ta thương lượng, ta chẳng nói lúc đó lầm, khi ta chưa phát đủ Nam phương hành cước (chưa đi hành cước khắp phương Nam) thì sớm biết lầm rồi. Cầm dây neo thả thuyền, chống (cột) keo điều dây đờn. Nước xa chẳng cứu được lửa gần, dây ngắn sao kéo được nước giếng sâu. Thiên Bình Lão Đại bỗng thảo, vì hai lầm mà hối hận hành cước, Đại địa mênh mông sầu giết người, trong mắt không gần bốn đời nghèo.

Nêu: Sơ Sơn ngày thường ở chỗ Hương Nghiêm. Một hôm Nghiêm lên pháp đường có Tăng hỏi: Chẳng mộ các Thánh, chẳng trọng tánh linh của mình lúc đó thế nào? Nghiêm nói: Vạn cơ nghỉ hết, ngàn Thánh chẳng dắt. Sơ Sơn làm tiếng ụa mửa. Nghiêm nói: Sư thúc chẳng chịu sao. Sơn nói chẳng được không lỗi, Nghiêm nói lỗi ở đâu. Sơn nói: Vạn cơ nghĩ hết cũng có vật ở đấy, ngàn Thánh chẳng dắt cũng từ người mà được. Nghiêm hỏi: Sư thúc nói được chăng? Sơn nói: Trả lại cho ta pháp tòa ta sẽ nói với ông. Do đó, Nghiêm mời lên tòa, như trước mà hỏi. Sơn hỏi: Sao chẳng nói chịu dạ chẳng được toàn. Nghiêm nói: Chịu thì chịu cái gì, dạ thì dạ cái gì? Sơn nói chịu thì chịu các Thánh, dạ thì dạ

cái linh của mình. Hương Nghiêm nói: Sư thúc nói thế phải ỉa ngược ba mươi năm mới được. Sau Sơ Sơn thượng bị bệnh ngược Tỳ-vi. Một hôm nêu câu hỏi này với Cảnh Thanh. Bệnh Tăng chịu dạ chẳng được toàn nói thì làm sao hiểu. Thanh nói toàn về chịu dạ. Sơn nói: Chẳng được toàn lại làm sao? Thanh nói: Trong đó không đường chịu. Sơn nói: Mới khế họp ý bệnh Tăng - Dao chẳng tự cắt, ngón tay chẳng tự chạm. Cóc trắng quạ đen, tùng thẳng gai cong. Vừa có chút bụi liền mang ảnh đến, thoát thể toàn ném không dấu vết, chịu chẳng còn, da chẳng lập một mảnh thanh quang bắn đẩu ngưu, trên trời cõi người được tự do.

Nêu: Triệu Châu hỏi Nam Tuyền rằng: Như thế nào là Đạo? Tuyền nói: Tâm bình thường là đạo. Châu nói: Lại có chỗ đến chăng? Tuyền nói: Vừa định đến liền trái. Triệu Châu nói: Chẳng định sao biết là đạo. Tuyền nói đạo chẳng thuộc biết hay chẳng biết, biết là vọng giác, chẳng biết là vô ký, nếu đạt đạo thẳng chẳng nghĩ, rộng đồng với Thái hư, há có thể gượng ép phải quấy ư? Châu nghe nói thì đại ngộ. Gặp cơm ăn cơm, gặp trà uống trà, ngàn lớp trăm vòng bốn biển một nhà, mở chốt cởi trói, nói không nói, làm không làm. Bổn thể rộng lớn bằng hư không gió theo cọp. Mây theo rồng.

Nêu: Bá Trượng mỗi khi thượng tòa, thường có một ông già nghe pháp. Một hôm chúng đi hết, chỉ còn ông già ở lại. Trương hỏi ông là người gì? Ông già đáp: Con không phải là người. Năm trăm đời trước thời Phật Ca-diếp con từng ở núi này, lầm đáp người học một câu chuyển ngữ, do đó năm trăm đời đọa làm chồn hoang. Nay muốn nêu lời nói ấy lại thỉnh Hòa thượng đáp cho con. Bách Trượng nói: Ông thử nêu xem. Ông già nói: Người đại tu hành có rơi vào nhân quả không? Con đáp rằng: Không rơi vào nhân quả. Trượng bảo: Ông hỏi đi ta nói. Ông già bèn hỏi: Người đại tu hành có rơi vào nhân quả không? Trượng nói: Không lầm nhân quả. Ông già bèn ngộ, được thoát thân chồn mà hóa. Cá lội nước ngược, chim bay rụng lông, soi rõ khó trốn, Thái hư trống vắng, một đi xa xôi năm trăm đời chỉ duyên nhân quả đại tu hành. Sấm nhanh phá núi gió chấn động biển, vàng ròng trăm luyện sắc chẳng đổi.

Nêu: Phong Nguyệt ở Nha nội tại Dĩnh châu, lên tòa dạy chúng rằng: Tổ sư tâm ấn giống như con trâu máy bằng sắt, đi thì ấn dừng, dừng thì ấn phá, chỉ như chẳng đi chẳng dừng, thì nói ấn là phải hay chẳng ấn là phải. Lúc đó có Lô Pha Trưởng lão ra hỏi: Con có con trâu máy bằng sắt, thỉnh Sư không đáp ấn. Phong Huyệt nói: Quen câu cá kình lặn sâu biển lớn, liền đem ếch nhảy xoay bùn cát. Pha suy nghĩ,

Huyệt liền hét rằng: Trưởng lão sao không nói? Pha nghĩ ngợi, Huyệt liền đánh một cây phất tử bảo rằng: Trưởng lão có nhớ được lời nói chăng? Thử nêu xem, Pha định mở miệng thì Phong Huyệt liền đánh một phất tử. Mục chủ nói: Sắp biết Phật pháp cùng Vương pháp là một thứ. Phong Huyệt nói: Thấy cái đạo lý gì? Mục chủ nói: Sẽ dứt không dứt lại gây loạn. Phong Huyệt liền xuống tòa.

Liệt Thánh phong qui mới chẳng bỏ qua, định vượt qua trâu sắt bỗng đầu ấn phá Lô Pha đương dứt liền trầm ngâm, điện chớp, sao bay sống bị cầm, hét xong chống đỡ đồng sấm sét Tam Huyền qua giáp chấn động tùng lâm.

Nêu: Tăng hỏi Động Sơn: Nóng lạnh đến làm sao trốn tránh. Sơn nói: Sao không vào chỗ không nóng lạnh mà trốn tránh. Tăng hỏi: Như thế nào là chỗ không lạnh nóng. Sơn nói: Khi lạnh thì lạnh chết Xà-lê, khi nóng thì nóng chết Xà-lê. Mâm lăn hạt châu, châu lăn trên mâm, chánh ở trong lệch, lệch ở trong chánh. Linh dương treo sừng không dấu vết. Chó săn quanh rừng không vội vàng.

Nêu: Kim Ngưu mỗi khi đến giờ ăn thường tự đem cơm đến trước Tăng Đường vỗ tay cười lớn ha ha bảo rằng: Bồ-tát hãy ăn cơm hãy ăn cơm. Sau Tăng hỏi Trường Khánh: Ý chỉ ấy như thế nào? Đáp rằng: Giống như Trường Khánh đến giúp. Tăng hỏi Đại Quang: Chưa biết Trường Khánh giúp cái gì? Quang liền múa. Tăng lễ bái. Quang hỏi: Ông hiểu gì? Tăng cũng múa. Quang nói: Gã chồn rừng ấy. Sợi đến sợi đi phân minh (rõ ràng) qua lại, nếu chẳng hiểu nhau làm sao nghiệm lấy? Nhân trai Trường Khánh giúp phương tiện, giẫm đạp chỉ nói trình múa, chồn rừng bảy sao, kiếm bén cá kình nhiều máu.

Nêu: Sơ Sơn dạy chúng rằng: Bệnh Tăng năm Hàm Thông trở về hiểu việc bên pháp thân. Năm Hàm Thông trở về sau hiểu việc hướng thượng pháp thân. Vân Môn ra hỏi: Như thế nào là việc bên pháp thân? Sơn nói: Cây thung khô. Như thế nào là việc hướng thượng pháp thân? Sơn đáp: Không phải cây thung khô. Môn hỏi: Hỏi lại cho học nhân nói đạo lý không. Sơn nói: Cho. Môn nói chỉ như cây thung khô há chẳng phải là sáng việc bên pháp thân. Sơn nói: Phải. Sơn nói: Không phải cây thung khô há chẳng phải là sáng việc hướng thượng pháp thân. Sơn nói: Phải. Môn nói: Chưa biết pháp thân lại bao gồm tất cả chăng? Sơn nói: Pháp thân biến khắp sao được chẳng bao gồm. Môn chỉ tịnh bình nói: Lại có pháp thân không. Sơn nói: Chớ tìm bên tịnh bình. Môn nói: Dạ, dạ. Mắt nhìn Đông nam, ý ở Tây bắc. Dẹp chuyển Thiên quan, lật ngược Địa trục, pháp thân hướng thượng pháp thân biên, khoảng khí

anh linh năm trăm năm, keo sơn ném nhau, tên chống gậy, núi Nam mây nổi, núi Bắc mưa.

Nêu: Đường lên Đài sơn có một bà lão. Tăng hỏi: Đến Đài sơn đi ngã nào? Bà lão nói đi thẳng Tăng vừa đi. Bà nói: Tốt nhất cứ thế mà đi, trước sau Tăng hỏi đều như thế. Sau có Tăng đem hỏi Triệu Châu. Châu nói: Đợi ta vì ông khám phá bà lão ấy. Bèn đi hỏi: Đường lên Đài sơn đi ngã nào? Bà nói: Đi thẳng châu vừa đi, bà liền nói: Tốt nhất cứ thế mà đi. Châu về đem hỏi đại chúng: Ta vì các ông khám phá bà lão ấy rồi. Lão Túc nói: Chỗ nào là chỗ khám phá. Khéo buộc nút không dây, khéo làm dấu không vết, không đánh lính thua người, thẳng mặt nhanh đương cơ, Bà lão khám phá núi Ngũ đài, có ai tham thấu cửa Triệu Châu.

Nêu: Vân Môn dạy chúng rằng: Nghe tiếng ngộ đạo, thấy sắc minh tâm, thế nào là nghe tiếng ngộ đạo thấy sắc minh tâm. Đưa tay lên nói: Quán Thế Âm Bồ-tát đem tiền đến mua bánh bột, buông tay xuống té ra là bánh bao. Thấy sắc tâm trước hiện, nghe tiếng đạo đã bày, trong ánh sáng điện chớp phân sáng trắng, trong tiếng hải triều có cung bậc. Thiều Dương Lão cửa từ khắp, phát cơ dùng ngay nỏ ngàn cân.

Nêu: Cảnh Thanh hỏi Tăng: Ngoài cửa có tiếng gì? Tăng nói tiếng giọt mưa rơi. Thanh nói: Chúng sinh điên đảo mê đuổi theo vật. Tăng hỏi: Hòa thượng làm gì? Thanh đáp: Tự chẳng mê. Tăng hỏi: Ý chỉ như thế nào? Thanh nói: Xuất thân cũng khá dễ. Thoát thể nói phải khó. Thuận dòng nghịch dòng, chuyển vật vật chuyển. Lành thay Quán Âm vui gặp phương tiện, xuất thân thoát thể câu rõ ràng, ngoài cửa nương tiếng trước giọt mưa.

Nêu: Nam Tuyền dạy chúng rằng: Đêm qua Văn-thù Phổ Hiền khởi Phật kiến, pháp kiến. Mỗi người ăn hai mươi gậy đày hai người ra núi Thiết vi. Triệu Châu ra nói: Hòa thượng đánh gậy dại ai ăn. Tuyền nói: Vương Lão sư có lỗi gì? Châu lễ bái. Tuyền xuống tòa về phương trượng. Sương mù dậy rồng ngâm, gió sinh cọp rống. Hai miệng một lưỡi khác tiếng đồng điệu. Văn-thù Phổ Hiền thấy Phật pháp, Nam Tuyền Triệu Châu nhìn nhật nguyệt theo lịnh mà làm chỉ khoảng nhìn, tận tình đày đọa vào núi Thiết Vi. Bỗng có người chẳng giận bước ra nói: Sùng Ninh nhĩ: Chỉ hướng người khác nói, quả nhiên quả nhiên.

Nêu: Tuyết Phong hỏi Tăng: Gần đây từ đâu đến? Tăng nói: Phúc Thuyền. Phong nói: Biển sinh tử chưa qua, vì sao lật thuyền? Tăng không đáp được. Phúc Thuyền đáp thay: Nói không sinh tử. Tuyết Đậu đáp thay: Đã lâu nghe tiếng Tuyết Phong.

- Chưa vượt biển sinh tử, chẳng nên Phúc Thuyền nó vốn không sinh tử, vượt lên lìa hai bên, dài như mặt trời chiếu sáng giữa trời, phóng ánh sáng chiếu đến trước Tuyết Phong.

Nêu: Tăng hỏi Vân Môn: Như thế nào là một thời giáo? Môn nói: Đáp một lời. Hải Tạng, Long cung, văn vàng, lá ngọc, đậu khí quan cơ, phá quan, kích tiết. Hơn ba trăm hội chấn động cương tông, bốn mươi chín năm đồng cái lưỡi, a thích thích đáp một lời, lời rất đúng như cắt sắt.

Nêu: Tăng hỏi Vân Môn: Chẳng phải cơ trước mắt cũng chẳng phải việc trước mắt lúc ấy như thế nào? Môn nói: Đảo ngược một lời nói.

Là giặc biết giặc, lấy nêm gỡ nêm, dấu chim không mây, gương chiếu trăng nước, dạy cho sư tử con quyết mê dấu, pháp an thân của con mèo trên cây, hoạt bát đảo ngược một nói, rãnh rang lật ngược hang chồn.

Nêu: Thế Tôn ở một chỗ chín tuần an cư, đến ngày tự tứ Văn-thù thẳng đến, Ca-diếp hỏi: Hạ này an cư ở đâu? Văn-thù nói an cư ở ba chỗ. Do đó Ca-diếp bạch chúng muốn đuổi Văn-thù ra, vừa đánh kiền chùy bèn thấy vô lượng cõi Phật, mỗi mỗi Phật đều có một Văn-thù và một Ca-diếp đánh kiền chùy muốn đuổi đi. Do đó Thế Tôn bảo Ca-diếp rằng: Ông nay muốn đuổi Văn-thù nào?

Voi to chẳng đi đường thỏ, yến sẽ nào biết hồng hộc, theo lịnh rõ ràng thành gió, phá cặn như cắn mũi nhọn, khắp cõi là Văn-thù, khắp cõi là Ca-diếp, đối nhau đều nghiễm nhiên, dơ chùy lên chỗ nào phạt một tờ, Kim Sắc Đầu-đà từng lạc tiết.

Nêu: Nham Đầu dạy chúng rằng: Kinh Niết-bàn nói: Ý giáo ta như trống thoa độc, đánh lên người xa gần nghe đều chết. Tăng hỏi: Như thế nào là trống thoa độc? - Đầu Á Thân nói: Hàn Tín lâm triều - Trời cao đất dày, nước rộng núi xa. Tiêu Hà chế luật, Hàn Tín lâm triều. Trống độc chưa đánh trở về trước phải dâng lời lấy.

Nêu: Văn-thù hỏi cô gái An-đề-giá sinh lấy gì làm nghĩa? Cô gái nói: Sinh lấy sinh sinh làm nghĩa sinh. Văn-thù hỏi: Như thế nào là sinh. Lấy chẳng sinh mà sinh làm nghĩa sinh? Cô gái nói: Nếu hay biết rõ bốn duyên đất nước lửa gió, chưa từng tự được có chỗ hòa họp, mà hay tùy chỗ phải làm để làm nghĩa sinh. Văn-thù hỏi: Chết lấy gì làm nghĩa? Cô gái nói: Chết lấy chẳng chết mà chết làm nghĩa chết. Văn-thù nói như thế nào là chết lấy chẳng chết mà chết làm nghĩa chết? Cô gái nói: Nếu có thể biết rõ đất nước lửa gió bốn duyên chưa từng tự được có chỗ lìa

tan mà có thể tùy chỗ phải làm để làm nghĩa chết sống lấy chẳng sống mà sống, chết lấy chẳng chết mà chết căn bản rồng sáng, đúng lúc mà vượt Phật tổ. Tùy nghi mà lìa tan cùng hòa họp, mười chữ dọc ngang hoạt bác. Kiếm báu của kim cương vương chống trời, ngoại đạo thiên ma đều vỡ mật.

Nêu: Qui Sơn hỏi Ngưỡng Sơn rằng: Trời lạnh hay người lạnh? Ngưỡng Sơn đáp: Mọi người, ở trong ấy. Qui Sơn hỏi: Sao không nói thẳng? Ngưỡng Sơn đáp: Vừa đến cũng chẳng cong vạy, Hòa thượng như thế nào? Qui Sơn nói: Lại cũng theo dòng. Gió Bắc sính nghiêm oai, lẫm liệt vào xương thịt. Một câu bao trùm trời người, mấy ai chịu dấu vết, theo dòng nhận được thân xưa nay, khắp cõi đều là trân báo vô giá.

Nêu: Qui Tông dạy chúng rằng: Ta nay muốn nói thiền, các ông đều đến gần đây. Đại chúng tiến lên trước. Tông nói: Các ông nghe hạnh Quán Âm khéo ứng hiện các nơi chốn. Tăng hỏi: Như thế nào là hạnh Quán Âm? Tông khảy móng tay nói: Các người có nghe chăng? Tăng nói: Nghe. Tông nói: Một nhóm người hướng vào đó tìm cái gì? Lấy gậy đánh đuổi đi, rồi cười lớn ha ha mà trở về phương trượng. Vô học vượt đờn chỉ, Viên thông nhĩ căn tịnh, thấu qua nghe chẳng nghe, diệu thay hạnh Quán Âm. Đầu gậy chỉ ra kim cương chúa, làm bến cầu trong đường hiểm ác.

❧

Viên Ngộ Thiền Sư Ngữ Lục - Quyển 20

VIÊN NGỘ THIỀN SƯ NGỮ LỤC

QUYỂN 20

KỆ TỤNG

Cao Tông ở Phiên Để ba lần thỉnh Sư thượng tòa nói kệ.

Nhân thiện vời quả thiện

Trồng lúa chẳng sinh đậu

Người tu phước đức lớn

Người nhận phước đức lớn

Tám vạn bốn ngàn Ba-la-mật

Trên đầu một sợi lông đã viên thành

Đầu gậy hét thừa đương được

Bước cao đi trên đảnh Tỳ-lô.

Rất giản dị, rất tôn quý.

Trở về trên đỉnh đầu.

Thế xuất thế gian chẳng nghĩ bàn

Phút chốc viên thành tám vạn môn

Vượt thẳng vào Như Lai địa.

Chúng sinh xưa nay là Phật

Bỏ giận bỏ si tham mùi đời,

Không tình ai giữ đất chân như,

Có khi được một quang cảnh đẹp

Ngã tư đường mặc tình dạo chơi.

Ngụ ngôn:

Xưa nghe lặn xuống biển lớn một lần dơ lên mười hai con ba ba, xưa cầm tịnh hoa này chưa từng kịp một sợi lông mùa thu, mịt mờ trong đại tượng, ra vào đâu thể tránh, chỉ tự mình theo duyên, để ý thật luống nhọc.

Cử Dâng Công lên tòa, nguyên có kệ rằng:

Nghĩ khoe tứ phần dẹp Lăng-nghiêm

Đè xuống đầu mây triệt để tham,

Chớ học lượng công thân Mã tổ,

Lại như Đức Kiệu hỏi Long Đàm,

Bảy năm qua lại dạo Chiêu Giác,

Ba năm bay lượn trên Bích Nham,

Ngày nay phiền sung Đệ nhất tòa,

Trong bụi trăm hoa hiện Ưu-đàm.

- Dạy chúng:

Biện đạo cần phải biện tâm mình,

Tâm gặp đâu đều là bến,

Hiểu rõ cách ngoại vô sinh nhẫn,

Làm ngay người giải thoát trong khu,

Bàng Lão uống hết nước Tây giang,

Nắm lại Diệu hỷ thân Tịnh Danh,

Tám gió năm dục không thể chuyển,

Hiếu hướng trong trần Chuyển pháp luân.

- Ngày giỗ Phật Giám Hòa thượng dạy chúng:

Năm rồi chính ngày nay

Trâu đất đấu húc nhau nhào xuống biển,

(cho đến nay không tung tích gì)

Năm nay chính ngày nay

Khắp cõi phóng ánh sáng

Thân vô tướng hư không

Phật Giám nghiễm nhiên ở

Chẳng sắc cũng chẳng tâm

Chẳng nhỏ lại chẳng lớn

Kiếp đá có thể dời

Trong đó không dời đổi

Phải biết ân Phật Giám

Các người sáng chủ tể

Một câu đậu nhiều cơ

Chí tâm luôn kính lạy

Lại nói một câu gì

Ăn cơm nhai gặp cát.

- Dạy Đơn Hà Phật Trí dụ Thiền sư:

Hai, ba, bốn, bảy xưa không gián đoạn, biển đại oai quang bày

đích truyền. Cầm dứt quan tân không khinh bỏ, cỏ sâu ai nhìn trước pháp đường.

Dạy Trạch Ngôn Thiền Nhân (ba bài kệ):

Tham thiền tham đến chỗ không tham

Cùng Huyền cùng triệt huyền tân đầu

Khát uống đói ăn chỉ như thế

Thế gian ra đời mất nguyên do.

Cơ quan đều là đồ không đủ nhà

Huyền diệu trộn lẫn thành giày cỏ rách

Trán sắt đầu đồng vượt Phật tổ

Nắm ngang bắt ngược một hầm chôn.

Hồng trần có luận, thành đạo

Hang lạnh không người lại làm xuân,

Nêu biết ý cầm hoa (mà) mỉm cười,

Một lần cầm chơi một lần mới.

Dạy Nhược Bình Thiền Nhân

Giúp rập ở núi công đã lập

Gánh vác lâu dài chí lớn chắc

Vân Môn am lập đè âu phụ

Ở trên trời cao lại có trời

Tìm lại xưa nay cõi thanh tịnh

Lúc khác gặp thấy truyền tiếng tốt

Khách chủ ném nhau keo sơn họp

Cùng nhau hoằng trì Thiền Lâm Tế.

- Đưa Trí Tổ Thiền Đức:

Một câu đương cơ hiểu

Đường ngàn sai dứt vin

Tới lui luôn soi xét

Ồn im vững như núi

Trăm cỏ nghiêng đầu cao

Mây côi nhàn ngoài đời

Hạnh hạnh cầm nắm chắc

Phải mở cửa ải ra.

- Đưa An Thủ Tọa về Đức Sơn:

Khiến (Sứ?) thì không sai lệch (nhục mạng?), gặp cơ quý đối đáp - An thiền (sao) vuốt râu cọp, trứ trứ vượt phương ngoài - Chẳng chỉ sáng dưới cửa số an bày - Nhặt lấy giường thiền ném núi cao - Nắm chùy dựng phất phấn hùng biện - Tiếng vàng ngọc khua như sấm rền, chín tuần lạc lạc đề cương tông. Nạp tử giúp luôn đuổi gió, mở chốt cởi trói bày thủ đoạn, đuổi cày cướp cơm rất ung dung. Hạ hết nhớ núi muốn trở về, biết rõ lỡ lăng một đoạn việc, lững thững hang lý ở trong lòng

Hạnh hạnh chẳng sợ không tri kỷ, khi đi đòi ta đưa một bài, trong gai cỏ lật kim cương quyển, ca ngắn phải được mấy mươi trượng, câu dài chỉ mất hai, ba lời, sư tử lông vàng biết quay mình. Đó là người kiệt xuất tòng lâm, chẳng ngày nào (chẳng có mặt trời?) trên đỉnh núi cao hò hét, năm lá một hoa trời đất xuân.

- Đưa Phạm Tư Thiền Lão về núi ở am (ở am tại núi Oản):

Thoát khỏi lồng bẫy dứt hàm cương,

Hiểu không mảy may được dung tham,

Ngựa non phóng mạnh ai cấm được,

Trước đài Oản Ba đi (bỏ) ở am.

- Đưa Đạt thị Giả đi Võ Lăng:

Lâm Tế xưa khiển tướng,

Nghiệm Đức kiệu làm linh

Tiếp ở cùng một đưa,

Quả khác thăm bóng gậy,

Quốc sư ba lần gọi,

Tiếng tiếng đều hiểu rõ,

Phụ ông phụ cơ ta,

Thấu thẳng đảnh ngàn Thánh,

Người xưa từng thị giả,

Căn khí như răn bảo này,

Ông mấy năm khăn bình,

Đã họp được chánh mạng,

Nay lại từ Đế đô,

Dạo thẳng cảnh Võ lăng,

Đánh biện tinh thần giỏi,

Cũng muốn biết bệnh thiền,

Cắt đứt câu trước gió,

Cướp lấy cán Phật tổ,

Trở về khoa trạch lớn

Tướng mạnh quả nhiên mạnh.

- Đưa Tu Đạo Giả

Không dỡ nón khám phá câu-chi,

Một câu đánh ra một cổ Phật

Như nay trở về Cữu vân am,

Tham khắp các phương Thiện tri thức,

Chót vót mắt ở đảnh môn,

Sáng cao như mặt trời sáng rỡ,

Gắng sức giữ truyền vô tận đăng,

Nối lấy dấu tích cũ Mạt sơn.

- Đưa các Hóa sĩ (chín bài):

1) Thấu suốt ấn Linh minh, gót chân

Dụng đến rồi chẳng cách mảy may,

Du lịch cõi Hoa tạng Tỳ-lô,

Nắm dừng Mâu-ni trăm ức thân,

Bảy tám bảo trân đều ta có,

Trái phải lỗ hang cùng gần ai,

Sống nhọc lũ lượt mà rủ (đưa) tay,

Bèn là thông phương người tự tại.

2) Trăng sáng rỡ giữa rừng,

Xa xa trời chân mây,

Lui tới không có lụy,

Tròn khuyết vốn vô căn,

Đậu nước sáng thường sạch,

Làm mưa dầm ý chẳng họp bầy,

Khe núi ngàn vạn dặm,

Dị đồng có ai luận,

Ca-diếp đầu gậy giết,

Lão Tăng này nhiều lưỡi,

Toàn thể hiểu thừa đương,

Tổ tổ đâu từng khác,

Muốn sáng cái việc ấy,

Phải khéo xem thời tiết,

Gặp được cùng người nào,

Trong mắt lấy bụi ra,

Thấy nhiều Bắc sơn môn,

Chào chào đều nạp mây,

Tay diệu rộng trình bày,

Lật ngược hang ly long,

Trên đảnh đầu ngàn Thánh,

Có đường lớn phá trời,

Chỉ là người vô tâm,

Mới hay rộng đặt bước,

Đạp khắp đất bằng,

Ngày đi ngàn trăm lượt,

Muốn dẫn khắp thế gian,

Đồng loạt cùng đi đâu,

Ông đưa tay vào (?),

Cần phải khéo hồi hổ,

Chỗ ồn ào gặp nhau,

Đương cơ phải nắm dừng,

Giống qua vườn kim cương,

Xin tận tình phân phó.

Trở về Thiện pháp đường,

Đánh lấy trống đại pháp,

3) Thấy mặt rộng mở ấn Tam yếu,

Toàn cơ thẳng sáng Chánh pháp tạng,

Nắm bỏ Giang tây hiển Bổn tông,

Ba ngày tai điếc không tài giỏi,

Cần phải buông tay ở núi cao,

Tuyển huyền nhai nào ngàn vạn trượng,

Muốn biết xứng ý được vảy gấm,

Phóng mình quyết vào sóng kinh người.

4. Bốn liệu giản bốn chủ khách, ba huyền và ba yếu, đánh đá lửa ánh điện chớp, chính khuôn phép của Lâm Tế, đã tham thiền Lâm Tế, cũng phải tự kiểm điểm, chiếu dụng hét rất kỳ, nghiệm đầu gậy giết chết cứu sống, lấy đây vào giao (?). Đại phấn khương duy đởm, quang vinh làm phụng huy, bảy trân chỉ một thấy, cục thịt đỏ lòm của vô vị chân nhân, trước mặt ra vào như để xem, đầu gậy xét chánh phong lệnh trước,

hét xong ép tướng gan mật lạnh, chẳng lập thềm bậc ai thờ Phật, có phép tắc thật được an tâm, quay mình trăm cỏ nghiêng đầu đụng, cắm tay trong hang ly long mà lật, muốn thấy nạp Tăng toàn ý khí, như mè vạn cảnh chớ can dự, duyên lớn nhổ khoảng tay hay biện, chưa tin đời người đi đường khó,

5) Dẹp chuyển ngàn sai hướng thượng cơ,

Phất cờ cướp trống chẳng nhiều ấy,

Quay mình chiếm đất toàn sinh sát,

Mới là sư tử con lông vàng.

6) Uống hết nước Tây giang giống nhàn,

Tác gia há lại chuộng cơ quan,

Buông giáo tánh đất bằng như đá mài,

Thành Phật công về một tuần.

7) Đưa Tuệ Cung đi về Bình giang

Một câu riêng đề vượt Tổ Phật,

Đau đớn như kim chùy đâm thấu xương,

Ra cửa liền làm sư tử con,

Địch thắng kinh người giúp ném ngược,

Bình giang xưa nay hang hào kiệt,

Đi đi trước thông cái tin tức,

Hạnh này chẳng làm rãnh rang đến,

Tám mặt thanh phong thổi y giới.

8) Đưa Cảnh Nguyên đi trước về Tỳ lăng

Rõ ràng đề dậy cắt ngàn sai,

Ai tin phong lưu ra nhà ấy,

Muốn vào trong triền thông một tuyến,

Rãnh rang mở lấy Bát đàm hoa,

Khéo chuyên đối đáp chẳng nhục mạng,

Bèn thấy ba mắt chánh Ma Hê,

Dẫu được quần linh khiến cùng đi

Sáng rỡ cắt ngang đường Tào Khê.

9. Dương Vô Cữu quán sát:

Xưa ở Hoàng đô tham gặp gì, cùng nay há lại có sai khác, rãnh

rang thừa hứng cùng nhắc lại các điều đã nói. Mở pháp đường bụng gậy bên hiên ai.

Phật tổ mạng môn đề ở tay, buông mở nắm gom lại chẳng phải khác, đã đến huyền nhai mà buông tay, từ đây chốt cửa chẳng nhiều.

- Dạy thiện hữu:

Đoạn này xưa nay không trước sau,

Phải gắng sức mạnh mẽ hành trì,

Kim cang chánh nhãn thông thân đó,

Vạn cảnh đến xâm phạm đừng theo nó.

- Tụng: Nguyệt Thượng Nữ nhân duyên

Xưa nay chánh thể thấu căn nguyên,

Vào núi đồng đường chỉ cửa này,

Đã trụ Như Lai đại giải thoát,

Cửa báu trong tay chiếu càn khôn.

- Tụng: Huỳnh Long Tam Quan

Tay ta sao giống tay Phật,

Tùy phần đưa hoa hái liễu,

Bỗng nhiên rờ đụng đầu rắn,

Không khơi gặp nó một miệng.

Chân ta sao giống chân lừa,

Triệu Châu thạch kiều lược chước,

Bỗng như dựng lên da cầu,

Sụp đổ năm núi ba ngọn núi.

- Người người có cái sinh duyên,

Ngồi xoạc không đất dùi nghiền,

Bỗng như mắt da cùng phá,

Lo người khác đá thủng đáy thùng.

- Tụng: Ba độc

- Khe hang khó đầy (chứa) một niệm dục,

Nê Lê suốt kiếp khổ nào kham,

Ngộ được vạn pháp đều như huyễn,

Cẩn thận chớ để tâm khởi tham.

Chưa thấy thế gia bị họa lớn,

Đốt cháy công đức không gì hơn sân,

Bao nhiêu thuận nghịch đều dung thứ,

Hỷ xả từ bi ra sáu trần.

La sát vô minh triệt để si,

Mịt mù chánh thể phát cuồng cơ,

Mạnh làm kiếm Kim cang Bát-nhã,

Ông ta đoạn dứt buông tay về

- Vọng khởi cặn do ba tên này,

Giam chặt trong sáu đạo bốn loài,

Tự nhiên điều phục không công dụng,

* CHÂN TÁN

- Khen: Mục Châu Hòa thượng.

Cay cay đắng đắng lắm ai ơi, biết giúp Bắc vì cây lớn, gỏ Vân Môn rớt núi hiểm, cơ cao chớ nói như củi khô, phàm gọi đó là Trần Bồ Hai.

- Khen: Xá-lợi Hòa thượng Tử Tâm.

Đó là con cọp Huỳnh Long, làm rạng rỡ chân xá-lợi, vạn năm như mặt trời mọc thế gian, cùng Thiện tri thức làm khuôn mẫu, bình sinh trách Phật, mắng Tổ. Do đây mới nghiệm được chỗ Phật. Lưu truyền lại cho pháp tử pháp tôn, chạm chỗ nào cũng phóng quang và động đất.

- Khen: Lục Tổ Đại sư.

Cúi lạy Tào Khê chân cổ Phật, đã tám mươi đời là Thiện tri thức thị hiện chẳng biết chữ nghĩa của đời, buộc miệng thành chương thấu hang pháp, lá rụng về cội mấy trăm thu, thân bền chặt trấn giữ Thiều Thạch, sáng như mặt trời hồng chiếu khoảng không, sáng như ly châu chiếu thái cực, Định Tuệ tròn sáng rộng rãi. Từ chỗ cầu hưởng ứng cũng hang trống. Công đức hằng sa khó lường, đều xuất ra từ sức bi nguyện của Ngài cả.

- Khen: Dương Kỳ Hòa thượng.

Ba chân lừa gõ móng, hiểu Đạo chậu bát miếng hướng lên trời, gánh vác có một trăm hai mươi cân, lại gánh nặng kéo cày dắt bồ cào, vô cớ hoại mất thiền từ sáng.

- Khen: Bạch Vân Đoan Hòa thượng.

Dương Kỳ mắt sau ót há thân, thấu được bụi vàng được mấy người phò trì Lâm Tế, một quyền đánh ngã Hoàng Hạc Lâu, hoa nở hai Tổ, lỗ mũi y trước đáp trên môi.

- Khen: Ngũ Tổ Diễn Hòa thượng.

Trước núi một mảnh ruộng đất không, tùng trúc dẫn gió đánh lén

người, nói tâm nói tánh, Lão Tăng trong đó là ác khẩu, riêng đề giặc bán, gánh váv bù bèo ba cân mè.

- Khen: Chân Như Triết Hòa thượng.

Tòng Lâm Lão làm đời không bọn, lẫm liệt oai quang bốn trăm châu, một đánh cửa sắt nát vụn, ân lớn khó đem mưa sương đền đáp.

- Đơn Hà Phật Trí Dụ Trưởng lão thỉnh tán.

Đoạt sấm sét quả tim hồng, vách đứng sao bay điện xẹt. Lâm Tế mạng mạch ông ta, đột xuất mạch địa diệu môn, gõ ra xưa không một vật, ba huyền ba yếu sáng rỡ phân phó Trí Phật, nghiền nát hang ổ người, cùng Tổ tông tuyết khuất. Ôi chao (hét?).

- Hoa Tạng Dân Trưởng lão, thỉnh tán.

Lâm Tế Chánh pháp nhãn, theo lừa mù ấy diệt, cha con chẳng truyền nhau, thần tiên có bí quyết, há để họa cháu con, lại trong mắt có bụi gặp người tốt một đáp, rất kỵ đến người mà nói.

- Đạo Châu Thủ tọa, thỉnh tán.

Trong màn Tử la rải chân châu, đêm sáng ngoài rèm mũi, sau câu ba yếu ba huyền, người nào thân được chỉ ấy, trước mặt Vô Vị Chân Nhân bỏ nó phóng ra.

- Phạm Tư duy-na, thỉnh tán.

Đơn đề Chánh pháp nhãn Lâm Tế, rõ ràng ngầm trao cho lừa mù, Vô Vị Chân Nhân cục cứt khô, đầu gậy hét xong dứt danh mô. Năm ấy Hải Hội đại trùng cắn, ngày nay Ấu phong nêu giống nó, Viên Ngộ chẳng tiếc lời nói, trong lò lửa hồng nở hoa sen.

- Duy Tổ Tri Tạng, thỉnh tán.

Quét sạch Phật tổ chẳng còn tánh mạng, cây sắt nở hoa, ngựa thần mười ảnh, Viên Ngộ truyền lại thiền Lâm Tế, bồng sấm sét chấn động ngàn đỉnh núi.

- Pháp Nhất Thư Ký, thỉnh tán.

Hóa thành đạp phá, Bảo sở chẳng lưu, rõ ràng cắt đứt cơ quan, thấu qua trăm cỏ điên (nghiêng) đầu. Múa (huy động) thổi lông của Lâm Tế, cởi thuyền lớn Từ Minh đầu sừng giống nhau, khí loại ném nhau. Toàn cơ một hét phân chủ khách, phải tin ông ấy được tự do.

- Tử Văn Giám Tự, thỉnh tán.

Oai như mãnh hổ ra rừng sâu, sáng như cóc bạc chuyển thái hư, nhìn thì rõ ràng, tức thì cũng ấm, mở chánh nhãn Ma-hê ở trên đầu. Bỗng Vô Vị Chân Nhân ở trước mặt. Có ai hiểu đây, há có thể hiển lời giao phó Tử Văn.

- Đạo Nguyên Thiền khách, thỉnh tán.

Lâm Tế Chánh pháp nhãn tạng, bỗng hiện ra ba đầu sáu tay, giận hờn bỗng đánh chuông vua, gạt lừa ở thần thông du hý, Viên Ngộ trong lòng một nắm tay, tiêu mất lỗ mũi của nạp Tăng.

- Đức Kha Thiền nhân, thỉnh tán.

Trong mắt có con ngươi, đảnh môn á (phụ) một chỉm phóng ra kim cương quyển, cả đời đề chẳng khởi. Trong đó hiểu Yếu lược ông ấy, sắt làm rường, vàng làm răng, như thế làm chết con cháu, chẳng thế thì so xét chút ít, diệt mất chánh nhãn bên con lừa mù, Viên Ngộ phong quang động trời đất.

- Cảnh Nguyên Thị Giả, thỉnh tán.

Bình sinh chỉ nói thiền áo đầu, lắc lay áo đầu như vách sắt, thoát khỏi ràng buộc dứt gót chân (cội nguồn) đại địa nắm lại sơn đen, tuổi già chuyển lại mất lo lắng, hăng hái chùy Kim cang đập nát hang ổ, lúc khác cần biết mặt Viên Ngộ, một vì Cừ Nông đều nêu ra.

- Pháp Chiêu Duy Na, thỉnh tán.

Bao lớn không ngoài nhỏ vào hào mang, hiện Bảo hoa vương tùy chỗ ở Đạo tràng, kiến lập quét sạch, chánh thể oai phong, một lời vách đứng tế tế huyệt huyệt, cừ nông mặt mũi này người nào hiểu, đề lên Viên Ngộ cỏ tất lật, thấy thể mất thương lượng, đem thoại khách truyền bá các phương.

- Hàn Triều Nghi, thỉnh tán.

Dẹp đầu cửa chuyển thượng, ngàn Thánh phải cất bước chỉ có người trong ấy, phải thông một tuyến đường, đủ cỏ tranh thoát các duyên, đầu thành tín việc này, thề tâm tạp dụng, mãi mãi tên chống nhau, hình dạng hiện nét đẹp sơn dã, chiếm cứ cây cao không bóng mát, chống gậy chánh lệnh hành, nắm giữ một câu nào, Thiện Tài cúc cung ở trước, phong thần toàn thể bày, khí loại tự đồng nhau, đẹp thay tên cha con.

- Duy Biểu Tri Tạng, thỉnh tán.

Đây để trên đầu ngàn Thánh, Lâm Tế kiến lập Đại pháp tràng núi cao vạn trượng giải phóng thân, có thể một hớp uống hết nước Tây giang. Đá lửa ánh điện xẹt cũng là độn, vai hổ chắp cánh định vô song.

- Thắng Cư Thiền Nhân, thỉnh tán.

Đêm bùa sáng đuốc trời, kiếm thổi lông chiếu tuyết thần oai lạnh run lập cập, sáng đỏ lại chiếu chiếu (chiếu suốt) khi chưa mở miệng đã đương đầu cắt ngang, muốn vào cửa đến hét trước mặt. Thể tài giống có thể khắc gia, đất này chẳng chịu nước rò rỉ.

- Nhược Bình Thiền lão, thỉnh tán.

Cao ôm áo lông chống ngang gậy, tác ý đề cương cắt ngang tài giỏi, buông bỏ một cơ hướng thượng, ngàn Thánh hồn quên mật chết. Ở đây có người thừa đương, liền thấy ngàn hiểu rõ trăm thứ, đầu gậy Viên Ngộ một giọt thiền, Tây giang mười tám thác đều đầy nước.

- Đàm Ngoạn Thiền đức ở Đầu Đà Nham am, thỉnh tán.

Trên đá Bàn đà chống ngay gậy, nhìn kỹ rõ ràng từng không tài giỏi, chẳng cho (lập) gai cỏ lật kim cang quyển, chẳng thích khởi lập gương mẫu, Đầu Đà đảnh núi bỗng đi quyền, đánh cả (được) ông ấy cũng mất lường.

- Hoài Tổ Tri Điện, thỉnh tán.

Gầy mà mạnh khỏe, già mà có vận khác, trống miệng nói pháp không tiếc, quét sạch tình thức, chẳng lưu chút vết tích, bảy chỗ Đạo tràng khớp như một nháy mắt. Có người chẳng đoái hoài nguy vong Tăng Cang Địa, muốn đến xông vào Tuyết phong mà hét.

- Văn Hạo Thiện nhân, thỉnh tán.

Núi Mân sáng đẹp cao Tây nam, khí tượng bàn hồi rậm xanh tươi, anh kiệt chỗ sinh tử quen xưa, há cho mũi lạnh liền tham nhau, tự chẳng đem núi về làng. Cây có lưỡi vốn bày huyền đàm, được thỉnh cư nhàn Hạo mục kích (thấy rõ), nắm giữ về cất am tranh.

- Uẩn Ngộ Tiểu sư, thỉnh tán.

Mặt trời mặt trăng đều hiện, ấn không ấn nước đều bày, cơ trước chẳng lưu dấu vết, cách ngoài cũng dứt thừa đương, cha con chí thân đường khác, thảy đều (người người) đảnh có viên quang, rất sợ cùng người minh phá, cửa này há có thương lượng.

- Thiền Nhân Tả Chân cầu thỉnh (hai mươi bài).

1. Trong bọt huyễn sinh ra cây khô gỗ mục, đảnh thiếu thần cốt, tráng không viên châu, từng gặp Hải Hội rồng độc cắn, quyết ý truy phong ngựa trời phóng. Lập bày ngàn thứ khéo, kỳ thật một vật cũng không, nếu dựa theo cái ấy mà thấy, chí liễu chẳng biết cừ, khi hỗn độn chưa phân, không có mặt lỗ này, bọt huyễn đã bày vua (hoàng) bèn đầy đủ mười thứ, trong lòng chẳng lập mảy trần, miệng sừng sóng triều bơi vọt, chỉ có một phân biệt (kiện) dài, thích đánh phá thùng sơn.

2. Chợt giận chợt mừng lẫn lộn chỉ do ông, rất thích lừa người khua môi múa mép, cỏ nhẫn khắp dất sinh, đâu từng tưới nước pháp, điên đảo tâm can một câu thiền, có chút con cháu cũng trình điềm lành.

3. Trong khuôn mẫu thoát ra, Phật quả Lão Chùy xưa, chỗ vạn duyên dứt hết, khi ngồi thẳng chẳng nói, dời khắc chớp mắt hăng hái toàn oai, vì người đến thấu xương, chẳng tiếc lời nói.

4. Khế khế giống thuốc đỏ (thược dược đỏ?), què què như Vân Môn, khác không hai lão thật, không uẩn hai lão văn. Buông ra hiểu việc đòi phá chậu cát. Gương báu một hạt bụi, phiến mây khoảng trời thu.

5. Một thấy liền thấy, hiểu rõ mặt xưa nay, nhanh tay đơn thanh ứng duyên mà hiện, dần dần buông tâm càng thấy mạnh mẽ, chỉ dùng kim cương quyển cỏ tất lật, cần phải trăm ngàn rèn luyện, núi vách đứng vạn nhận buông tay, chánh nhãn trên đảnh môn rộng.

6. Huyễn xuất thành tướng chân uẩn, trong đó trôi lên xương mắt, bốn tòa sinh gió truyền tâm chẳng thể truyền, chấn động tông chẳng chấn động. Lão ra khỏi Hoàng đô tuổi già ở Âu phong (ngọn núi Âu), chỉ cái ấy mất không hồi hổ, lãnh lược ở ông ta hét.

7. Trong câu mất thiền, ngoài cách không huyền. Trước mặt chẳng thấy, dứt chẳng thể truyền. Giống ngọc ôn nhuận, như trăng riêng tròn. Khí đẹp sông nguồn, sáng chiếu đại thiên.

8. Nạp y trốn mất cao chót vót, miếng đoạn mây tàn núi lồng lớn, vách đứng vạn nhận gần chẳng được, không Phật không Tổ không gậy hét, một hớp uống hết nước Tây giang. Đó là Viên Ngộ đương đầu được.

9. Tướng hiện vô tướng, tâm ra chẳng tâm, như dấu ấn in trên không, xa dứt cổ kim, vào hang sư tử, dạo rừng chiên đàn, thoát khỏi dây cương, đến chỗ rộng sâu, muốn biết chỗ đứng của Viên Ngộ, một mình trên núi cao vạn nhận.

10. Điểm tuyết trong lò lửa hồng. Đêm sáng ngoài rèm gỡ đèn vàng, đầm lạnh vạn trượng băng thấu đáy, trên đỉnh Diệu cao ngọc mấy tầng, đều là chỗ ông ta dạo đến, vạn cơ khắp ứng xưa chẳng từng, Viên Ngộ Lão sư đưa một tay hỏi rằng người nào giống như ta (giống tài ta).

11. Dao bén chém hư không, tên thần xuyên mặt trời hồng. Dùng miệng nuốt mười phương, thổi ống sáo không lỗ này, như đây ba mươi năm không phí mảy may sức, tín thái ở đầu móc (lưỡi câu) cũng có vảy gấm ăn, có mắt tự thừa đương, cẩn thận chớ theo nó tìm. Đại cơ muốn phát nhanh, đại dụng cần cắt đứt, Mã Sư Lão Bá Trượng không đầu mối đã rò rĩ. Lâm Tế gọi lửa đến, quét sạch ngôn ngữ thiên hạ, Lão này dựa giường Hồ, cũng phải nói như thế, nói cùng chẳng nói, vạn dặm trời xanh một vầng trăng.

12. Ngồi ngay Bàn đà, phóng thần sửa cao tột. Hoành lang tiêu cung rộng đảnh ngàn Thánh. Ai là Tiên Đà, chưa nói đã hiểu trước, một mảnh phong quang cướp cảnh cướp người. Viên Ngộ tuổi già lại càng

thâm trầm, hoa mát đầu núi giếng trăm thước.

13. Đứng trên đất có thể thành Phật, giết người chẳng nháy mắt, nghiền nát hang ổ sinh tử phải cái lão lỗi lạc, Viên Ngộ từ xưa nay đề cái này được, trước gió mây trắng từng hét tan, đương gia trồng cỏ khá theo nhau, kiếm bén bảy sao ánh sáng rực rỡ.

14. Trong câu có xuất thân, chợt ở trên đảnh ngàn Thánh, đương cơ dứt ràng buộc, thấu qua cảnh vô biên, sinh bình nắm Kim cang vương bốn hét ba huyền ngoài cách hiểu, trước mặt đánh gõ thái châu già, chỉ là lừa mù truyền tánh mạng.

15. Thấy mặt toàn chân chẳng kể thân sơ, đầu cọp hàm én chưa hết cừ thần, nắm dứt quan tân chẳng bỏ qua, vô biên sát hải so gần.

16. Thái hư rộng vắng dựa ai ngộ, xoay mình ném ngược chân sư tử, thấu đảnh thấu đáy mất rào ngăn, ngàn núi cao vót ném một câu, lược mở cửa trên đầu Viên Ngộ, Phù Tràng sát hải rộng bước đi.

17. Đạo chẳng ở đơn thanh, thiền chẳng ở diện tướng gượng ép diện mạo mình ở tương lai, khen làm hình trạng gì, lại đến cái hiện thành, vì ông nói Thượng (Nhất) nước đỏ cầu Châu Thần, được là do võng tượng, chùy xưa của Viên Ngộ Lão, già đến mất tài giỏi anh thiền cầm tướng đi, sóng bạc bốc ngút trời.

18. Vốn không mặt mũi, bỗng ra sáu mươi bảy, nay ông cường đồ mạo (cốt theo hình ảnh?). Đảnh môn thiếu ba cái bảy chỗ vào chồn ồn, gần đây tiêu ninh mật, nếu lại đánh cát đằng, há có ngày yên nghỉ, ba mươi năm cùng người xem, Viên Ngộ từ trước mất hang ổ.

19. Mây của trời cao, bụi của gương sáng. Ở trong vô tướng bỗng hiện thân này, khảo cứu thật diệu lấy gì làm chân, chẳng ra cái ấy một cái rất thân, thấu được riêng thoát cùng xưa làm gần gũi (láng giềng) đạo dứt hình tướng, danh còn chí công. Đối hiện sắc thân bản thể toàn không, yêu cầu lỗ mũi chẳng Tây chẳng Đông. Trăng chiếu đầm lắng, gió lay tòng xưa, mười thành Viên Ngộ ai biết ông ấy.

20. Thông thân không hình tượng, đầy mắt sinh ánh sáng, động dụng cao như núi, nói im sâu như biển, nhiều kiến chánh như như, trong đó không biến đổi, nhảy khỏi Kim cang quyển Viên Ngộ, cần phải tin công lớn vốn chẳng chủ tể.

- Chân Như Thiền Nhân, thỉnh tán.

Chỉ cái miệng mặt thấy được một vạn, phải là người trong ấy, tay thân tức mắt hiện. Phật quả ứng duyên, Viên Ngộ thành hiện, như như chỗ chạm được gặp hắn, một đạo thần quang vốn không gián đoạn.

- Chân Liễu Thiền nhân, thỉnh tán.

Đơn Thanh có hình dạng hoạt bát, Viên Ngộ cứ ngồi nghiễm như. Phong quang toàn bày bẹt gối. Thân điếc mắt mở nhìn thẳng trên đảnh Âu phong cầu chức vụ quan trọng làm thanh minh (sáng tối?) chuyển thỏ quạ (thỏ đen?)

* TẠP TRỨ (Tạp ghi)

Hòa Linh Nguyên Khạp Thùy Ca (họa bài ca Linh Nguyên ngũ gạc).

Mịt mù mịt mù không lỗ không mũi. Cao vót mừng rỡ dứt kỵ húy, tin nhiệm lưu quang động đất dời, chẳng luận Đông Hạ chỉ ngủ nghỉ, trong đó thắm mùi Phật, không hét trai hào và ốc, buông mình chẳng quản ngồi đáy nước, hứng phát luôn đẩy ông túi vải, mũi thở như sấm ai nhìn được, tầm thường ít thấy có lúc tỉnh, lúc mất tỉnh là thật có cần phải sáng tông chỉ trong ngủ nghỉ, từ xưa đến nay một thức đến trời sáng, Phật đến chẳng hiểu nâng thân dậy, nếu như phóng quang khắp đại thiên, trọn khó đổi đáy vô ưu của ta, xét thân sơ lộn lạo (ngầm) đánh mất, ngủ nghỉ căn linh chớ hỏi cùng. Có người khế hội liền đồng tham. Ngủ được phải biết miên mật.

- Bài minh Tu Đạo giả ở Nhược hư am.

Tu Thiền Đạo Nhân, tùy thân một mình ở am, lấy tên là Phật Quả Lão Tử nhân cho tên là Nhược hư, bèn hội ba làm một, mà chẳng nêu ra việc bổn phận và thiền giáo. Vĩnh Gia nói: Thể như hư không không bến bờ. Kinh Phật nói: Chân pháp thân của Phật cũng như hư không. Hổn Nguyên nói: Thân dấu kín như hư không. Tuyên Ni nói: Thật như hư. Nói rằng: Một giọt giọt nước, một giọt giọt đông giá, chỉ cái gì bình thường trong ngoài rỗng không, căn trần dứt đôi, sáu môn hỗ dụng, thích ở am này mười tám bất cộng (mười tám năm chẳng ở chung ai) phải đùa giỡn lỗ nút, rõ ràng không may vá, ứng vật chẳng phải duyên, ai là huyễn mộng.

- Luận về phá vong truyền thai tức Đạt-ma.

Tây phương Đại Thánh nhân ra nước Ca-duy-la, làm vô biên lượng Diệu dụng, hiển bày sát trần không thể đếm được Thắng nhân thù đặc khó nghĩ bàn, để dắt dẫn quần linh, phương ấy Phật thuận nghịch khai giá, nhiều ngôn điển khác tràn đầy kho báu. Cho đến hạ tiêu mới lộ bày tin tức một thật, gọi là ngoài giáo riêng làm riêng truyền tâm ấn. Ông già sắc vàng đến nay miên mật rõ ràng, chỉ luận chỉ thẳng tâm người thấy tánh thành Phật, chẳng lập thềm bậc chẳng sinh tri kiến. Kẻ lợi căn thượng trí hướng vào hang vô minh mà phá kiến, trong cây phiền não

mà thoát ra, đúng lúc siêu chứng được đại giải thoát. Thế nên Thiên Trúc hai mươi tám vị tổ, Đông độ sáu vị tổ, đều đã bước đến, thầy trò giỏi mạnh. Cơ cảnh ngôn cú động dụng nói im có thượng thượng thừa khí, cách ngoại lãnh lược. Ngay đó nghiệp chướng tiêu hết, thẳng cắt đứt gánh mạng. Ngoài ra luôn phải tự quản nhồi thành một khối, vượt thoát dòng đời khế nhanh Phật địa, còn chẳng chịu hướng vào nước chết mà ngâm tẩm. Nói ra thấu huyền diệu, vượt Phật tổ, tước bỏ cơ duyên, cắt dứt khế cơ, như chống kiếm Thái A, lẫm liệt oai thần có ai dám gần. Bậc tác gia xác thật luận lượng. Vừa có hướng thượng hướng hạ thắng diệu tánh lý tác dụng mảy may thì liền hét. Chẳng phải từ xưa trồng cỏ ngay đấy mười thành. Rèn luyện được nóng, giẫm đạp được thật, mới cùng (cho) lược bỏ qua. Cũng sợ lúc khác lạc cỏ phụ lụy người, làm mù mắt Chánh pháp nhãn. Than ôi, thấy một dòng họ chồn mù, tự chẳng từng mộng thấy Tổ sư, tức vọng truyền Đạt-ma đem thai tức truyền người. Gọi đó là truyền pháp cứu mê tình. Cho đến dẫn từ trên các tông sư lớn tuổi như An quốc sư hay Triệu Châu đều làm khí này. Kịp khi khoe Sơ tổ một chiếc dép, khắp bày quan (phổ hóa?) tài trống, đều nói thuật này có nghiệm, bèn đến hồn thân thoát đi, gọi đó là hình thần đều diệu, mà người nhân gian rất yêu thân này, sợ cái sợ đêm ba mươi tháng chạp, tranh truyền pháp qui chân. Đêm khác nhìn ảnh gọi chủ nhân ông, lấy bói nhật nguyệt mà nghe trống lầu, nghiệm ao ngọc mà thấy nhãn quang làm pháp thoát sinh tử. Thật giả hài hước làng xóm, ngụy tạo nắm hang sơ tổ mà nói, bài mười hai giờ của Triệu Châu mà ca, Bàng cư sĩ chuyển hà xa (xe nước) mà tụng. Kịp đến cùng chỉ trao mật truyền hành trì, mong được nhiều năm (sống mãi), kịp khi toàn (cho đến khi) thâu thoát đi, hoặc mong ba trăm, năm trăm tuổi. Rất chẳng biết. Đây thật là vọng tưởng cứ kiến vốn là thiện nhân, chẳng biết là đọa vào cỏ hoang, mà kẻ giỏi dang tuấn kiệt, nói cao biện lớn coi thấp các Tổ sư thường thường tin theo. Há biết bước chẳng nhìn thì vẻ cọp thành chồn gặp kẻ trí thức (có biết) Đại Đạt Minh Nhãn thấy phá ở thường. Trong chúng chỉ im lặng quán thương xót há Thích-ca Văn (Phật Thích-ca) cùng thể tài các Tổ chỉ nhãn thức thôi ư? Từng chẳng tự hồi chiếu trước sau thì yên lành liền biết. Người trong nước học Đạo này như lúa mè tre trúc, người cao thức thấy xa tự chẳng do dự. Sợ chỉ chợt phát ý chưa vào chỗ sâu kín. Cố chí tuy chuyên, bước khắp tuy xa. Gặp kẻ Tăng thượng mạn dắt vào rừng tà kiến này. Chưa nêu lên một lầm mãi mất hồi chuyển. Hạng ấy ngâm rộng không thể ngăn cấm. Nhân nói ra lời này có nhiều chí nguyện ở Đại giải thoát, Đại tổng trì. Có thể biện ra mà

vào biển Đại Tát-bát-nhã Vô Sinh, thả thuyền nhỏ tiếp cứu quần phẩm khiến Đạo chân chánh truyền mãi vô cùng, há chẳng vui sướng sao?

Biện Ngụy (Luận chỗ dối trá) - Bình sinh già này đã trải qua nhiều lớp Thiền, khắp tham tri thức đã nghiên cứu kỹ các Tông phái, tuy chẳng thấu suốt tất cả nhưng mười thì cũng được tám, chín. Cũng thông hiểu việc chỉ dạy học trò tự chẳng vội vàng. Chẳng biết người nào trộm lấy tên học rộng, nghe nhiều của Sơn Tăng bèn đem làm loạn đạo. Vì chỗ Sơn Tăng nói ra, nhìn kỹ thì khiến người đỏ mặt xuất hạn, huống là già tôi chưa chết, sớm đã thấy bừa bãi như đây, xin mời các nạp tử có trí tuệ xem kỹ, chớ nhận lầm mắt cá là minh châu.

* PHẬT SỰ

- Vì Trí Hải Pháp Chân Hòa thượng nhập khám.

Thích-ca thị tịch ở rừng Song thọ, ngồi yên Kiết tường, ngài Pháp Chân Trí Hải cáo chung, ngồi thẳng hàng trên, bốn mươi năm Đạo giá, bảy mươi mốt sinh duyên. Đức khắp hoàn vũ, tiếng vang hải ngoại. Người trời kính trọng, Thành đô thôn quê đều tôn sùng. Những mong luôn làm thềm bậc thuyền bè, thắp sáng mãi Phật tổ, há hẹn trong bận rộn mà bó tay, trong ồn mà quay mình, cuối cùng ở Đế đô mà làm đại Phật sự. Nay thì chưa chôn cây ngọc trước vào khám mây, công án hiện thành phải đến một quyết. Đại chúng Nhân Hạnh chẳng ngại ra tay, tài khéo chẳng bằng làm gương, là điềm lành vô biên vô lượng. Thỉnh lão Hòa thượng trở về phương trượng.

- Vị Phật Nhãn Hòa thượng Cử Ai.

Ba mươi năm hành đạo, người bậc nhất trên biển khi suy vi (thổi tan nói đi?) chỉ thấy chẳng chua cay. Tuy như thế, cần phải biết Phật nhãn chưa từng sống chưa từng chết, chưa từng đi, chưa từng lại, chính cùng lúc nào như thế. Bèn chỉ khám nói rằng: Ta cùng Tuyết Phong đồng sống, không cùng Tuyết Phong đồng chết. Phải biết câu cuối cùng rành rõ khắp thỉnh đại chúng cùng lên tiếng. Bèn nói thương thay.

- Vì Phật Hòa thượng châm lửa lễ trà-tỳ.

Như Lai ngày Niết-bàn ở rừng Ta-la Song thọ phóng ra lửa Tam- muội, tự trà-tỳ thân sắc vàng. Có điều vin điều, không điều vin lệ. Cho nên Bảo Sơn Phật Nhãn Thiền sư, Đạo khắp bốn biển, danh vang chín châu, hai mươi năm cai quản Đại sát (chùa lớn), lui về núi Bảo ngồi yên non Chung, vì bình sinh thọ dụng cỏ tất lật làm trâu đuổi người cày (trâu cày không người chăn?), vì Dương Kỳ phó chúc Kim cang quyển, cướp cơm người đói truyền giữ đại sự, đề lên cơ hướng thượng, nạp tử Vân

Tùng (như mây từ) các phương kính mộ. Há gọi trong một nháy mắt quét sạch Báo Hóa Phật. Trong lúc nói cười, vội mất chánh nhãn trời người. Nay thì càn khôn rộng vắng, người cảnh tiêu điều, tuyết chiếu núi cao, gió lùa đồng trống, trên viên đảnh phóng ra ánh sáng thần xa vạn dặm. Đại chúng lại cùng lúc nào hiểu rõ chăng. Xem lấy trong ánh lửa đỏ khắp trời phát ra hoa ưu-đàm, cả đại địa đều là mùa xuân.

- Vì Diệu Thiền nhân, châm lửa trà-ty.

Ngày hôm qua một cái chánh đáng thương, sáng nay một cái lại thê lương. Quay mình đạp lên đường Tào Khê, Diệu thể đường đường mất thay đổi. Diệu sư thích tham thiền, Tổ Phật đều sánh vai đòi hỏi phải đi đâu, một đóa sen trong lửa, sống thì mây nổi bỗng sinh ra, chết thì không hoa lặn mất. Sau đảnh tròn đồng Thái hư, rốt ráo không tâm không Phật. Này đại chúng, xem lấy một đạo Hồng quang (luồng sáng đỏ) đốt phá hang ổ vô sinh.

- Vì Phật Chân Đại sư châm lửa trà-tỳ.

Chạm mắt đều Bồ-đề Chân giải thoát, Chánh nhãn trên đảnh môn chiếu khắp trời đất, thấu được cửa sinh tử, rộng lớn không khởi diệt. Phật thật là Đâu suất sinh bình giọt nước giọt đông giá, mạnh mẽ cắt đinh chặt sắt, cả đời đều trọng người ấy, nghe thấy đều kính nghe, trong bụi rậm nội thị nhảy ra. Nạp Tăng ở trong đội tu hành, tên vực Thánh gậy Huy, Hoàng hậu ban Độ điệp, làm kinh sợ mọi người, không ai sánh bằng. Sắp gọi là vạn dặm đường trước há hẹn trong khoảnh khắc trăm năm. Nay thì quay mình ra đi mãi mãi, ra khỏi kim cương quyển cỏ tất lật. Viên Quang sau đảnh ứng hiện đống lửa lớn vô sinh. Phật thật Phật thật, gập để mắt gánh lấy vân trình, một đuốc lửa hồng vừa cất lên, trên đảnh Tỳ-lô mặc sức ngang dọc.

- Vì Phạm Hòa thượng, châm lửa trà-tỳ.

Trung Thần (tôi trung) chẳng sợ chết, cho nên hay lập được việc lớn trong thiên hạ. Kẻ dõng sĩ chẳng ham sống cho nên hay thành danh lớn trong thiên hạ. Nạp thoát sinh tử chẳng sợ hiểm nguy chết chóc, cho nên hay lập được kỷ cương Phật tổ. Chiêu Giác Hòa thượng Thần cơ cao tột, trí biện tung trời cao, dưới tay có bùa (lệnh phù) trên đảnh môn đủ mắt, ý khí hăng hái hét tan mây trắng, kiềm búa đánh phá hư không, một về quan gấm, lưỡng trụ hùng sát, mở mang đường gai gốc, quét sạch cửa thị phi. Tiếp vật lợi sinh, khêu sáng mặt trời Phật, lên chỗ cao (chót vót) dẹp hết liền đi, dứt ánh sáng trước đầu chánh đuôi chánh. Như nay đã đến chỗ ấy, có thể gọi là duyên đời đã đủ, cuối cùng ân cần cắt đứt hết, đầu đường một đống lửa to. Đại chúng lại nói: Cuối cùng

thì đi về đâu. Dâng cao đuốc lửa lên nói rằng: Đốt cháy tất cả trời lưu không được, trăng báu trên không mãi sáng tròn.

- Vì Tăng qua đời châm lửa trà-tỳ.

Đầu núi năm uẩn đường Niết-bàn, bốn phương tám hướng mất rào ngăn, toàn thân đều là mắt Kim cang một hạt linh đơn trong lửa đốt.

Trọn bộ hai mươi quyển.

❧