Đại Tập 174 · Bộ Chư Tông XIV · Số 1997–2000 (Quyển 1–20)

Viên Ngộ Thiền Sư Ngữ Lục - Quyển 3

VIÊN NGỘ THIỀN SƯ NGỮ LỤC

QUYỂN 3

THƯỢNG ĐƯỜNG 3

Thỉnh Thủ tọa thượng đường nói: Họp ngàn sai gồm vạn hữu, đồng qua lại ấn xưa nay, hỗn tạp có hoàn toàn sinh tử nêu lệnh chẳng phạm, làm giáo chẳng nói, đồng bất đồng, bình bất bình, ở đây mà kiến lập, ở đây mà biện minh, ở đây mà kỷ cương, ở đây mà biểu sư thì pháp nào chẳng dung, việc nào không thành, đức nào chẳng tròn, tâm nào chẳng khế hợp. Vả lại, gió thổi cỏ rạp một câu làm sao nói. Vì lên núi chín nhận, nắm đất định ngàn quân.

Sư thượng đường nói: Trên răng sinh răng, trên sừng sinh sừng, trên cơ sinh cơ, trên khéo sinh khéo, mũi rắn độc gải ngứa, chim ưng đói cướp thịt, đáy giếng ngàn thước, cho trù tính, đầu gậy trăm thước làm nghề khéo nhét Tu-di vào hạt cải, ném đại thiên ra phương ngoài. Kỳ thì rất kỳ, diệu thì rất diệu tỉ mỉ kiểm điểm tương lai, như hướng trong đó, ngay đây giống như đáy thùng chảy ra. Ba cõi bằng phẳng được chìm trong ngơi nghỉ. Quá khứ từ quá khứ, vị lai do vị lai, chỉ nay thấy thành, ngồi cắt đứt đầu lưỡi người trong thiên hạ, có rõ ràng chăng?

Thiền thanh bất đoạn tiền tuần vũ

Điện ảnh hoàn liên hậu dạ lôi.

Tiếng mái nhà không dứt mưa tuần trước, điện chớp liên hồi sấm trong đêm.

Sư thượng đường nói: Nung nấu không chỗ tránh thấy thể thông đồng, gió nóng từ Nam đến vén tay áo riêng được. Các nóng không đến, các khổ không dư. Nên biết Phật tổ trong bờ cõi, có chuyển vật dụng về trời. Thế nên Tuyết Đậu nói: Mịt mù khắp nóng, lăng xăng tuyết rơi, ngược dòng bốn sông đội phát cỏ khô. Thử nghĩ: Ngay lúc như thế lúc thì làm sao? Tiếng ve luôn đến tai, bóng nhạn thoáng qua mắt.

Sư thượng đường nói: Hoa nở thế giới bừng dậy, kẻ đạt biết trước, lá rụng liền sợ thu, Hiền Minh sớm ngộ. Huống là, nhạn liền bóng sông

Tương, dế ve ngâm inh ỏi, thời tiết sáng tỏ kéo thời thu, rõ ràng sao bay điện chớp, đang lúc như thế thì làm sao, cơ quan rỗng rang. Vạn pháp vốn không, còn lưu thấy nghe, Trường An Chánh, ồn ào, nếu có thể khéo xem thời tiết, cầm dứt quan trọng, đường hoàng vượt Thánh vượt phàm, mỗi mỗi cỡi thanh che sắc, ở ngay chỗ đó mà bình bòa như thế làm sao một câu nói. Chí sĩ tiếc ngày ngắn, người sầu biết đêm dài.

Giải chế, Sư thượng tòa nói: Tầm thường một vị không quá cái thật thà, ngồi đoạn dứt ngàn sai khác, hãy nhìn lên cao, vách đứng vạn nhận sạch làu làu, ruộng bằng cỏ cạn, nơi cao vút nguy hiểm, ngay chỗ dùng phương tiện dạy người. Rất thống tráp phạm tay bị mũi nhọn làm tổn thương, muốn được hai thứ chẳng hại nhau, đều thỉnh nghỉ dẹp binh khí. Lại chín hạ thưởng công lao một câu như thế làm sao nói. Chỗ hiểm há từng quên nhìn gương, dọc ngang đất bằng đòi đề phòng.

Sư lên pháp tòa nói: Đột xuất khó biện, kiến tánh chưa khỏi do dự, tiện tay nắm lấy, kẻ hậu học ai biết mối manh. Gió vàng quạt vật ngọc lộ châu bày. Nhạn qua khoảng không, dế ngâm tha thiết, mỗi mỗi đại triệt ngộ, sáng tỏ trăm vòng ngàn lớp, đầu cần gậy hét giao nhau mới luận chiếu dụng, ngay đây vực thẳm buông tay liền gánh vác. Lại có người nào chăng? Thấy nghĩa chẳng làm không phải dõng sĩ, lâm nguy chẳng đổi mới đáng sợ.

Xem Tạng kinh Sư thượng đường nói: Khói lành uốn lượn, khí tốt hòa họp công án thấy thành, có ai gõ đánh. Bèn nói: Trong Trần Đại Kinh quyển không được bến bờ, người Tịnh nhãn thông huệ mới có thể nêu ra, được thẳng Nghĩa thiên tánh hải, nếu đế võng bao trùm, trí chiếu thần quang như lò lớn lửa mạnh, ngày nay được gặp Hoàng Phong mênh mông, Đế đạo bình bình, có Đàn-việt đại tâm vì ông phát cơ, khiến mọi người đều mở được tám chữ, dù cho chỗ ráng trời mở ra, lúc lá ngọc mở ra. Văn thái đã rõ ràng đều phải dâng lấy. Tạm chẳng rơi vào bút mực một câu như thế làm sao nói. Một nhà gió lãnh đạm, ngàn xưa ý rõ ràng.

Sư thượng đường nói: Một trần vào Chánh thọ, hết cả đại địa lạnh tỷ tê. Các trần Tam-muội khởi, khắp mười phương ồn náo mênh mông. Phân thân trăm ức chưa đủ là nhiều, ngồi thẳng nhà trống chưa từng nói tịnh, đảo ngược nó cuốn trải buông nắm. Bắt giữ mặc tình tha giết, dùng kiếm báu kim cương chặt đứt nghi tình, đem mũi nạp Tăng thoát cửa ải sinh tử, ngồi dứt bến yếu chẳng thông phàm Thánh, ngàn người vạn người bắt nhốt chẳng ở, trăm ngàn cảnh giới chuyển biến chẳng được, mới có thể làm Sứ giả Như Lai khắp hiện sắc thân khắp nơi. Thử nghĩ:

Đang lúc như thế thì làm sao nói. Nhật dụng không trở lại, đương cơ có cuốn duỗi.

Sư thượng đường nói: Vạn cơ chẳng đến, ngàn Thánh chẳng dắt, cắt đứt dây leo xốc ngược bày ra. Nếu cũng từ mầm mà làm đất, nhân nói mà biết người, cũng vào cơ thứ hai. Nếu luận về cơ thứ nhất thì thật không có việc như thế. Thử nói: Cơ thứ nhất lại tính kể so sánh được chăng, làm được hướng thượng hướng hạ chăng, làm được Phật tổ chăng? Đến chỗ ấy mà phải cần như thế? Siêu vượt cầm dứt việc quan trọng chẳng thông phàm Thánh. Nếu chưa nói được thì chẳng khỏi bỏ một tuyến đường. Hướng về Đệ nhị nghĩa môn mà diễn nói chỗ không nói. Trong vô tướng mà hiện tướng. Ngay đây giống như trăng rằm, tròn sáng, một nhà ngàn đèn ánh sáng giao thoa nhau, thủy chung nhất quán trước sau không sai khác. Cũng phải là kẻ đồng đạo mới biết, người đồng được mới chứng. Lại cái gì là đồng được đồng chứng? Một lời vừa khế chứng, chưa ngộ đã biết trước.

Tri huyện vào núi thượng đường niêm hương thị chúng rằng: Tay tin cầm đến, ánh sáng rực rỡ. Kết thì làm lọng, tan thì làm mây, lửa hướng vào lò trang nghiêm Tri huyện Tuyên Đức Nghiên Trí Đạo Nhân phục nguyện: Đạo tâm bền chắc, chủng trí viên minh. Bèn bày tòa ngồi vừa đến trên gấm bày hoa. Nếu nay bày hoa trên gấm, người sáng mắt hiểu được rờ nắm được chăng? Hãy bước ra đánh gõ xem.

Sư bèn nói: Tâm chẳng phải Phật, nhận tâm trái tông, trí chẳng phải đạo, lập chí mất chỉ. Đạo vốn vô vi, Phật cũng vô tướng. Ở chỗ không tướng, không làm mà biện được thì tất cả các tướng đều là Phật, tất cả chỗ làm đều là đạo, nắm dây cũng là trời hồi đất chuyển buông bỏ cũng là giỏ thổi cỏ rạp. Nếu là hướng thượng thì lại chẳng rơi vào nghĩa thứ hai thứ ba. Ngay đây một dao vào thẳng. Nếu hoặc còn vẻ sáng cũng vướng da dẻ, chẳng khỏi hướng trong đó mà nói huyền nói diệu, diễn Sự diễn Lý, đất gậy hét tiếng, nêu cổ nêu kim. Thử nghĩ: Sơn Tăng rốt ráo lấy gì vì người. Chẳng ở thời xưa không tướng mạo, ngoài tìm tri thức cũng chẳng chân.

Sư thượng đường nói: Đầu non khơi sóng, đáy giếng bui bay. Mắt nghe giống như vang tiếng sấm, tai thấy như cẩm tú, ba trăm sáu mươi xương cốt mỗi mỗi đều hiện vô biên diệu thân, tám vạn bốn ngàn đầu lông, mỗi đầu đều rực rỡ Bảo Vương Sát Hải. Chẳng phải là thần thông diệu dụng, cũng chẳng phải là pháp nhĩ như thế. Dầu có thể ngàn mắt mở nhanh, ngay đây mười phương ngồi dứt. Lại siêu nhiên độc thoát một câu như thế làm sao nói. Thử ngọc cần qua lửa, tìm châu chẳng lìa

bùn.

Sư thượng đường nói: Gió thổi, gió động không hai thứ, nước rửa nước ướt há hai thứ. Nghe cạn ngộ sâu là trên gấm thêu hoa. Nghe sâu chẳng ngộ là sắt đúc thành. Xuân tàn các mùi cỏ thơm đã hết. Đầu hạ cây cối tươi nhuận. Thởi tiết chẳng tha lỗi nhau, càn khôn được tự tại. Lại chẳng dính dáng đến mê ngộ, một câu như thế làm sao nói. Từ phương Nam bốc lên luồng gió thổi mát nhẹ điện lầu.

Ngày sinh nhật của vua thỉnh, Sư thượng đường dạy chúng: Một câu lập tức cắt đứt nguồn cội. Chẳng mê muội thời cơ thì sinh ra các tướng thấy.

Sư nói: Linh cơ rộng lớn như thế thì đâu có có thềm bậc, trí chiếu rỗng rang vốn không mê tối. Tất cả chỗ làm việc kỳ đặc chẳng động mảy may, dưới gót chân bày thân kiên mật, khắp cõi trần sa ngồi dứt ngàn còn đang sai khác. Đột xuất bốn oai nghi sao mượn bảy bước khắp đi. Mười thứ điềm lành, sáng tỏ dứt rò rỉ, rõ ràng không che đậy bao gồm cổ kim, ngang bằng vật ngã. Bình được đắc thất trộn lộn tới lui, rõ ràng ngay đây hiện thành. Đó là mặt mũi xưa nay chỉ như thấu suốt hình tiếng. Thử nói: Như thế nào mà thông tin. Có rõ ràng không? Một trần vừa khởi thì toàn thể hiện Ưu-đàm.

Sư thượng đường nói: Câu thứ nhất giới thiệu được, Tổ sư xin mạng. Câu thứ hai giới thiệu được, trời người vỡ mật. Câu thứ ba giới thiệu được, trong miệng hổ xoay mình. Chẳng phải là theo đường giữ dấu, cũng chẳng phải đổi dấu dời đường. Thâu được thì sáu tay ba đầu, chưa thấu được thì cũng cõi trời cõi người. Thử nói một câu ngoài ba câu nói gì. Đời sống giới hạn chỉ ở trên sợi tơ xanh, trăng sáng con thuyền nhỏ lênh đênh Ngũ hồ.

Sư ở Giáp sơn nhận lời thỉnh, bèn cầm thiếp dạy chúng rằng: Đại chúng, ngoài Hồ có tri âm, ngàn dặm thông tin tức. Qua Oai Âm Vương, ai hiểu biết đầu mối, có biết chăng? Trong đó mà phân biệt lấy. Nếu chưa đúng thì xin đối chúng nói lỗi.

Sư thượng đường nói:

Sổ tái bích nham tàng chuyết nột

U thâm phạ thiếp tái nam tâm

Nghiệp duyên khổ tử tương khu bức

Tùy thuận hoàn tu quá đạo lâm.

Mấy năm Bích nham dấu vụng về, kín sâu lại thỏa tâm tái lòng trở lại Nam. Nghiệp duyên khổ chết luôn bức bách. Tùy thuận lại phải qua Đạo lâm. Hai đường đều chẳng đi, hãy bước ra nói xem.

Tăng hỏi: Trời được một gọi là Thanh, đất được một gọi là Ninh, nạp Tăng được một lúc ấy thế nào?

Sư nói: Dấu mình không lộ bày.

Lại nói: Binh theo ấn chuyển vậy.

Sư nói: Một câu họp với lời.

Lại nói: Ý khí chẳng từ trời đất được, anh hùng há đợi bốn thời suy (tôn).

Sư nói: Hãy chiêm ngưỡng điều đó đi.

Lại nói: Chỉ như trong Sớ giải nói: Chân tánh xưa nay chẳng giảm chẳng Tăng, tùy theo Đạo tràng mà vô quái ngại. Hòa thượng vì sao không ở Giáp sơn lại đến Đạo lâm?

Sư nói: Chỉ vì hiện thành công án.

Lại nói: Như thế thì Từ bi không bình đẳng.

Sư nói: Chỗ nào không bình đẳng?

Lại nói: Nghiệm ở trước mắt.

Sư nói: Sai lầm cũng chẳng biết.

Lại nói: Sư có nói ngoài Hồ có tri âm, ngàn dặm thông tin tức, chưa biết là tin tức gì?

Sư nói: Chú ý. Lại cho Học nhân nói đạo lý không?

Sư nói: Kêu mỗ, tức không kham nổi. Sư bèn nói: Trên đỉnh non cao mây ngủ, cô phụ Tiên Thánh, ngã tư đường rủ tay, chôn vùi Tông phong. Chẳng chọn lựa mà yên ổn, mất đi Chánh nhãn, chọn lựa lẽ ra can thiệp nhiều mối. Nếu là bản sắc nạp Tăng ngay đây một dao cắt đứt, không cái này không cái kia, lìa đi lìa ở. Sáng như trên cao, rộng như Thái hư. Tùy chỗ làm chủ, gặp duyên liền làm. Hãy ứng vật lợi sinh, một câu như thế làm sao nói. Bên ta không quay lưng, một dùi phá ba khóa (cửa).

Sư lại nói: Mây mặc tình cuốn mở, đâu có kia đây, hang thần yên lặng sao còn cao thấp, dung thông vạn hữu mà trộn thành, ngồi dứt chức vụ quan trọng mà nhất trí. Trong trần kinh mãi chuyển đại pháp luân. Ngay câu nói phân thân, chỗ ấy sáng suốt rực rỡ, đó là thọ dụng tầm thường của nhà nạp Tăng, hoặc sờ trái đất như lúa gạo hạt lớn, ném ra phía trước mặt, tát Tu-di nhảy lên trời Tam thập tam. Thử nghĩ: Mây ấy mặc tình cuốn mở ở hang Thần yên tĩnh. Có hiểu không? Đi thuyền cần phải đem người lái.

Đến Lương Sơn, Sư thượng đường nói: Đánh trống vải long môn, lửa sáng đom đóm ở Thái dương, đến đó mà được dấu thân không lộ. Còn có nhẫn giỏi chẳng cấm chăng?

Sư bèn nói: Hang sư tử vô sinh gầm rống làm mọi loài kinh sợ, rừng chiên-đàn chẳng hai, gió thơm quanh tòa. Đến nỗi nói câu vượt ngoài vật tượng diễn chân thừa, đạo xuất cổ kim dụng hơn Phật tổ. Sơn Tăng đến trong đây làm sao mở miệng. Cái gọi là: Thấy điều chưa thấy nghe chỗ chưa nghe. Tuy là mượn đường đi qua, chẳng khỏi gặp nơi đùa giỡn. Này cổ nay kim, không kia không đây. Vừa rồi Giác hải nêu Giáp Sơn nói, Thái dương đầy mắt. Vạn dặm chẳng vương phiến mây, nước trong xanh cá lội tự mê. Trước mắt không có Xà-lê, nơi đây không Lão Tăng - Nếu có thể biết trăng mây là đồng, núi khe đều khác, liền thấy chỉ biết làm Phật, lo sầu gì chúng sinh. Như đây thì ba huyền ba yếu, tám chữ mở ra, ngũ vị quân thần hạ bút viết ra một câu. Mọi người lại thấy chăng? Hãy ló đầu ngoài trời xem, cần phải là người trong ấy.

Đến Đức Sơn, Sư thượng đường nói: Treo cao tấm gương xưa bày muôn hình tượng trước đài, đặt ngang kiêm Mạc-da cắt đứt, các cơ ngay câu nói. Mở làm bể lò rèn, đoạt kềm chùy Phật tổ. Diễn chân phong thấy tánh, nối tông phạm viên minh, dù như trời khắp che, như đất khắp kín, đầu đầu vật vật minh minh, liễu liễu. Chức vụ quan trọng ngồi dứt mở tuyển Phật trường, đến chỗ ấy đâu có thể ăn hơi nuốt tiếng, chẳng khỏi mưa hoa, dâng nước. Này đại chúng, năm nay Thiền sư kiến tánh cầm một cây gậy trắng, Phật đến cũng đánh. Đến như cách sông múa quạt chẻ gỗ truyền tâm. Nham Đầu, Tuyết Phong nói mạt hậu cú, Động Sơn, Long Nha nói cơ tha, giết. Xưa nay tòng lâm lưu truyền phép tắc, mà nay đường đầu nối chân phong này, cắt đứt các dòng chẳng còn giọt nhỏ. Sơn Tăng may được thấy ánh sáng. Dám hỏi cảnh và người một câu tương xứng như thế làm sao nói. Năm khe trong bất tận, ngàn xưa đẹp chẳng thiếu.

Sư vào viện, đến phương trượng nói: Lệnh của Ma-kiệt-đà Tỳ-gia- ly đã hiện thần thông, mà nay đều chẳng nêu lại, ngồi dứt ngàn sai nối Tổ phong. Lại ngồi dứt một câu như thế làm sao nói, đã nói ở trước.

Sư thượng đường nói:

Niêm niệm phục thử ly thanh chương

Túc túc thanh thu độ bích tương

Cổ điện đam đam tùng Tăng mật

Vô trần kim địa túc thanh lương.

Nóng bức nắng lên lìa núi xanh, vắng vẻ thu trong qua sông biếc. Điện xưa vui tươi tòng cối rậm, đất vàng không bụi rất mát mẻ.

Đã đến đó còn có bản sắc nạp Tăng chăng? Hãy bước ra cùng nhau chứng minh.

Tăng hỏi: Ngài Hoàng Bá nhân Bùi Tướng quốc khen ngợi tiếng hay càng cao, ngài Đại Điên được Hàn Văn Công mà tiếng tốt càng vang xa, chưa biết Hòa thượng có ân về người nào?

Sư nói: Ai đem mắt cá so với hạt minh châu.

Lại nói: Nếu thế thì từ đây mong nghe tiếng thiên hạ.

Sư nói: Lui thân có phần.

Lại nói: Hôm nay Hòa thượng thêm được một lớp sáng rực rỡ.

Sư nói: Thêm được chỗ nào?

Lại nói: Đầu hổ mang sừng ra cỏ hoang.

Sư nói: Kỵ nhất họp đầu ngữ.

Sư nói tiếp: Pháp vô tướng trụ, nếu chấp tướng là trái tông. Đạo chẳng dối làm tùy thực hành mà lộ bày. Nên biết rằng trong vô trụ mà trụ, trong vô hành mà hành. Rộng như Thái hư, sáng như mặt trời sáng. Vạn tượng chẳng thể che dấu, ngàn Thánh đâu có thể so sánh được. Một trần bay mà mù trời, một hạt cải rơi mà che đất, một hoa nở mà thấy Phật, một chiếc lá rụng mà biết thu, vật vật đầu đầu sáng tỏ làu làu. Sự có ngàn sai khác, Lý chí về một thôi. Cần là bậc tài giỏi thông đạt mới giải, chứng minh, chẳng thấy đạo. Hết cả càn khôn đều là lò là Sa-môn một con mắt.

Lại nói: Hết cả đại địa nắm lại như hạt gạo lớn, không phải là thần thông diệu dụng, cũng chẳng phải là bản thể như nhiên. Đến chỗ này gặp duyên tức là tông, tùy chỗ mà ứng cơ. Hãy đến núi một câu như thế làm sao nói. Cổ điện dựa bụng núi, đường mới mây uốn quanh.

Lại nói: Chư Phật không ra đời, nói pháp bốn chín năm, thì Oai Âm về trước không có liên quan. Tổ sư chẳng từ Tây trúc đến, Thiếu lâm có Diệu quyết. Đạt-ma một tông quét sạch Tịnh độ. Nếu người biết Tổ Phật, không diện mục chỗ nào biết nó, ngay đó liền vượt thoát. Trước Tam môn là Phật điện, sau là phương trượng Tẩm đường. Ở bên phải trù khố, Tăng đường như thế làm sao nói ngay chỗ đó mà vượt thoát, có hiểu rõ chăng? Buông tay đến nhà người mà chẳng biết, lại không một vật hiến Tôn đường.

Ngày mồng 01 tháng 08 ở chùa Thiên ninh khai đường Sư cầm sớ nói: Đại chúng thấy chăng? Cái đó nêu được Chánh pháp nhãn tạng, sáng tỏ không che dấu. Đại sự nhân duyên rõ ràng sinh ánh sáng. Nếu chưa được thế thì xin bạch ra đối chúng nói lỗi. Nói sớ xong.

Sư chỉ pháp tòa nói: Đại chúng nhờ tòa lên ngôi vua là phép tắc khuôn phép của người xưa. Lập tức định đoạt cơ phong hôm nay. Cần làm sáng uyên nguyên của Phật tổ, phải đạp trên đỉnh Tỳ-lô. Bèn lên

tòa niêm hương rằng: Một nén hướng này kính chúc nguyện Thánh thọ của Kim thượng Hoàng đế. Phúc nguyện: Kim luân luôn ngự mãi, vận nước thịnh vượng hoài. Chầu Bắc cực mà xưng tôn quý, thành không giới mà di cố. Nén hương thứ hai kính vì các quan đại phu hai sảnh trên hầu cận vua, dưới vỗ yên dân... ở tòa đều được huân quý, phục nguyện: Đủ bộ xem thì Bát Tọa Tam Thai, giản Đế Tâm thì diêm mai mưa dầm. Nén hương thứ ba, ngàn Phật ra đời người nào đánh giá, Oai Ân bờ kia ai làm mánh khóe (đoàn nghê). Năm xưa mây trắng một câu mà gánh vác, ngày nay đầm thành thứ ba lại đưa mười hai. Kính vì Trác châu núi Ngũ tổ đời thứ mười hai Cố Diễn Thiền sư. Để đáp tạ Pháp Nhũ bèn vén áo ngồi xoạt. Thiên Ninh Hòa thượng đánh kiền nói rằng: Bậc kiệt xuất trong tòng lâm nên quán, Đệ nhất nghĩa.

Sư nói: Cái Đệ nhất nghĩa đến nổi tám mặt linh lung, như ấn in trong không như ấn in dưới bùn như ấn in trong nước. Làm sao nói năng. Sớm là rơi vào thứ hai thứ ba rồi vậy. Chớ có đủ thấy nhãn quang liền mời bước ra nêu bày xem - Tăng hỏi: Thấu ải Bạch vân đeo ấn Huỳnh mai. Nắm Chánh Linh Dương Kỳ khôi phục làng xưa Từ Minh - Lâm Tế Tam huyền của Lâm Tế thì chẳng hỏi đỉnh cao Diệu phong việc thế nào.

Sư nói: Thấy mặt trình nhau không quay lưng.

Lại nói: Thiện Tài bảy ngày không gặp thì tạm gác một bên. Văn- thù vì sao trăm kiếp tìm tòi mà chẳng dính mắc.

Sư nói: Ông thấy chỗ nào là Văn-thù.

Lại nói: Một câu mà vượt ngoài ngàn Thánh, khắp chỗ ngồi nhìn thấy toàn tri âm.

Sư nói: Chỗ cao cao xem chẳng đủ, chỗ thấp thấp bằng có dư.

Lại nói: Vì sao trăng trên sông Tiêu tương chiếu phá thu Bích nham.

Sư nói: Cần phải gấp để mắt mới được.

Lại nói: Chỉ như hầu giảng ngày xưa có thi đạo, giải lời là không lưỡi, Lão Tăng không phải ở trong đây đang lúc như thế thì làm sao?

Sư nói: Biết tâm có mấy người?

Lại nói: Khiến người chuyển nhớ Bàng cư sĩ, trên trời cõi người chẳng thể gắn đôi.

Sư nói: Tức bị Xà-lê nói dính mắc.

Sư bèn nói: Đại đạo không quay lưng đến lý dứt nói năng. Ra khỏi ba thừa, vượt cao mười địa. Vạn pháp chẳng đến chỗ, càng thêm ánh sáng sinh. Phật lúc chưa phân linh nguyện riêng chiếu. Chẳng rơi

vào thấy nghe, chẳng tùy theo thanh sắc. Ngay đó không một mảy may, khắp cõi toàn bày sự kỳ đặc. Cho dù đầu gậy thủ chứng ngay tiếng, hét mà thừa đương, còn là phương tiện thuyết pháp. Lúc này lại hoặc quang cảnh đều quên khế hợp với tâm bình đẳng rốt ráo cũng không phải chỉ. Do dó nói: Con đường hướng thượng ngàn Thánh chẳng truyền, kẻ học nhọc thân như khỉ ôm bóng. Đến chỗ này thì Lý, Hành, Quyền tất cả đều dứt. Ngay đây giống như Ỷ thiên trường kiếm lẫm liệt thần oai phong, như cơ trâu sắt bằng cầm nhốt chẳng ở. Ngày nay may đối trước người mắt sáng, chẳng dám đắp che dấu diếm tám chữ mở toang. Sư đưa phất tử lên nói rằng: Có hiểu rõ chăng? Chiếu sáng từ xưa đến nay, đại thiên sa giới lộ toàn thân.

Lại nói: Đại chúng, ngày xưa ngài Tuyết Phong đưa gậy dạy chúng rằng: Ta trong ấy vì người căn cơ Trung hạ. Lúc đó có Tăng bước ra hỏi: Bỗng gặp người căn cơ thượng thượng lúc ấy như thế nào? Tuyết Phong nắm gậy.

Vân Môn nói: Ta chẳng giống Tuyết Phong đánh phá những ngôn ngữ ấy. Bèn cầm gậy nói rằng: Ta lúc đó vì người căn cơ trung hạ. Lúc đó, có Tăng hỏi: Bỗng lúc đó gặp người căn cơ thượng thượng thì thế nào?

Vân Môn liền đánh.

Sư nói: Đại phàm phò tông lập giáo cần phải đảnh môn mà con mắt, dưới tay chân có bùa. Xem hai bậc Lão túc ấy dọc ngang tha giết, ẩn hiện cuốn mở rất kỳ đặc, kỹ lưỡng kiểm điểm tương lai cũng là ngoài hóng mắc sinh cành. Nếu căn cứ vào chỗ thấy của sơn Tăng. Bèn đưa gậy nói rằng: Sơn Tăng chỉ đem cái này, khắp vì mọi người, không kể là thượng, trung, hạ. Nếu cần gõ mở thì một mực gõ mở. Nếu cần gánh vác thì một mực gánh vác. Nơi nơi cầm chấm dứt việc quan trọng, mỗi thứ là vách đứng ngàn nhận. Thử nghĩ bỗng gặp người trong ấy đến thì như thế nào - vạn nước say tâm mê đảnh lớn, gặp nhau tay dắt lên đài cao. Tạ giám tự thượng đường nói: Giọt nước sinh băng, thì sắt làm xương sống, vàng đúc tâm bền chắc, gánh vác tòng lâm, phụ giúp tri thức, đúng pháp điển hình, ngay đây đoán thử là người gì? Gặp nhau thấy nhau cười ha ha, lại có xuân, gió xuân lại xuân.

Hy Vận phán thỉnh, Sư thượng đường dạy chúng:

Kinh quần địch thắng nãi anh linh

Phật tổ đương cơ quý kiến thành

Hạnh ngộ thông nhân vi chứng cứ

Hà phương xuất chúng quyết nghi tình.

Kinh quần địch thắng là anh linh Phật tổ đương cơ quý thấy thành, may gặp thông nhân làm chứng cứ, sao ngại xuất chúng giải nghi tình.

Tăng hỏi: Bàng cư sĩ viên cơ như gió thổi lửa bùng. Mã tổ Đại sư biện nhanh như dòng nước chảy xiết, hai người ứng đáp nhau có hơn kém chăng?

Sư nói: Thông thân đúng hay khắp thân đúng.

Lại nói: Một chày đập nát đi.

Sư nói: Chớ nhận lầm.

Lại nói: Chẳng cùng vạn pháp làm bạn là người gì?

Sư nói: Câu hỏi từ đâu đến.

Đáp: Tin tức tốt. Sư hỏi: Nói gì?

Đáp: Chỉ như một hớp uống hết nước Tây giang, còn là thế nào?

Sư nói: Mặt trời lên cao ánh sáng đầy.

Lại nói: Đem làm bao nhiêu sự kỳ đặc.

Sư nói: Ông lại làm gì.

Đáp: Thấy mặt trình nhau.

Sư nói: Chê trốn lông mày.

Sư bèn nói: Minh minh: Bất thoái chuyển, lịch lịch vô sinh nhẫn. Thống nhiếp vạn hữu ngậm nhả mười hư, lìa thấy dứt nghe vượt thanh vượt sắc. Nếu bảo tức tâm tức Phật, như trên đầu thêm đầu. Lại bảo không tâm không Phật, giống như trừ sạch bọt nước tìm lửa, vượt ngoài hai bên chẳng rơi khoảng giữa. Sạch làu làu không sót, sáng rực rỡ toàn bày. Thế nên người xưa nói: Linh nguyên bất muội, vạn cổ đạo đức tốt. Vào cửa này chớ còn hiểu biết. Đến chỗ ấy mảy may chẳng lập, khắp cõi chẳng chưa. Vạn phái triều tông ngàn sai cùng vết xe. Dù cho Oai Âm Vương về trước. Cho đến tột cùng bờ vị lai, chẳng một mảy may dời đổi, sử dụng thì thấy thể toàn chân đem lại, đương cơ dứt ngay. Chỉ như hôm nay tuyển chọn Phật trường mà diễn Tối thượng thừa. Thử nghĩ: Một câu trốn nghiêm như thế làm sao nói. Trong cung Từ Thị đường đài thấy, khắp cõi toàn bày thân Diệu tịnh. Lại nếu: Càn Phong dạy chúng rằng: Nêu một chẳng được nêu hai, bỏ qua một phen rơi vào thứ hai.

Vân Môn Đại sư ra chúng nói rằng: Hôm qua có người từ Thiên thai đến, liền đến Kính sơn.

Càn Phong nói: Điển tọa ngày nay chẳng được mời chư Tăng tập trung làm việc.

Sư nói: Trong điện chớp sáng lòe mà mở mắt, trong đánh đá lửa mà xoay mình. Càn Phong đã cây sắt sinh hoa.

Vân Môn cũng là lò hồng nổi trống, quyền cước tương ưng, hát vỗ theo nhau bảo rằng: Cần nói (rõ) việc gì, phải là người nào nếu là người nào phải hiểu việc gì. Chi như ngày nay sáng lớn khắp chiếu Thượng căn viên chứng, làm duyên thù thắng hiện việc kỳ đặc. Lại nói: Cùng Vân Môn và Càn Phong là đồng hay khác. Chẳng gặp người khác chẳng múa quyền, một gặp tri âm liền giao phó.

Sư thượng đường nói rằng: Cây tàn lá rụng đầu đầu thể lộ gió vàng, biển rộng trời cao nơi nơi trăng sáng đêm thu. Phật tổ đề chẳng khởi, đánh hét dùng chẳng được nước đá trong lạ lung linh tâm ấn, toàn bày tiêu sái trên đỉnh núi cao, cao tột môn đình, thành kiến mà an cư lạc nghiệp. Thì thôi đi. Đại chúng vân tập lúc đó thế nào? Rộng mở cửa nẻo đón mời nhau, cơm canh đạm bạc giữ được tịch liêu.

Sư thượng đường nói: Chỗ sâu lắng không một vật so sánh được, chỗ cạn cợt hai tay cùng phân phó, dùng một thống mà xuyên qua vạn hang ở đầu lông mà thêm ngắn cắt dài, nắm cân thước ở trong tay mà đổi lấy đầu lâu. Lại mang giày đãy đến một câu nói làm gì? Ý khí chẳng từ trời đất được, anh hùng há mượn bốn thời dời đổi.

Châu Thị Ngự thỉnh Sư thượng đường nói rằng chúc một người sống lâu vô cùng, mở mười phương tuyển Phật trường, lập duyên thù thắng làm việc kỳ đặc. Cần phải làm gã Tác gia cùng nêu bày mới được.

Tăng hỏi: Thu đi đông đến vội vả trôi qua, lưu lại năm ngày tháng tín không nhiều, quyết bỏ huyền sa ba thứ bệnh, chén trà Triệu Châu như thế nào?

Sư nói: Bỏ đi thâu lại.

Lại nói: Cầu tin Phật thiên chân, hưng Bi mấy vạn thứ.

Sư nói: Một điểm nước mực.

Lại nói: Cho dù được chút ngọt về răng má, đã vượt núi mật rất ngọt.

Sư nói: Cần phải thấu suốt cửa Triệu Châu.

Lại nói: Chẳng phiền Ngụy Đế một hoàn thuốc.

Sư nói: Thiên hạ nạp Tăng thủ tắc.

Lại nói: Lão Triệu Châu cũng là người dùng phương pháp giáo hóa, không biết môn hạ Đạo Lâm là người thế nào?

Sư nói: Chém đinh chặt sắt.

Lại nói: Có thể nói là một đương cơ nhanh như sấm, mở con mắt thước ca-la trên đảnh môn.

Sư nói: Rõ ràng nhớ lấy. Sư lại nói: Huyền cơ thấu suốt, chứa vạn

vật ở trước mắt, chí lý cao sáng, gặp ngàn sai ở vật biểu. Một sáng tất cả sáng, một thấy tất cả thấy, một dụng tất cả dụng, một nói tất cả nói. Ngay đây mà dứt hết căn nguyên, tự tánh hiển bày. Nếu hay ở đây mà thấu suốt, ở dưới gót chân mình một đoạn Đại sự, sáng như mặt trời sáng, rộng như Thái hư, thì mới có thể tu thân, mới có thể kiến tánh, mới có thể chúc một người sống mãi mới có thể trồng nhân cao quý vị lai. Thế nên ở Linh sơn cầm hoa, Ca-diếp mĩm cười, Thiếu lâm xoay mặt vào vách, Thần Quang truyền tâm. Do đó ở khoảng giữa như đánh đá lửa, như ánh chớp lóe. Phải là người kỳ đặc mới biết được bổn phận sự. Phải biết bổn phận sự, trả lại họ con người kỳ đặc. Chỉ như ngày nay bổn phận kỳ đặc một câu như thế làm sao nói? Rau quì hoắc đồng nghiêng ngã cao chúc vạn năm xuân.

Sư thượng đường nói: Huyền huyền huyền rất mập mờ, liễu liễu liễu mất biểu thị. Có sinh có diệt trái lại trái nhau, chẳng đi chẳng đến bày vẽ. Chẳng khởi diệt tận định mà hiện các oai nghi, chẳng bỏ pháp phàm phu mà tu các thắng hạnh. Vả lại đạo là buông bỏ hay nắm bắt. Tùy bậc nhận được tánh, không vui cũng không buồn.

Sư thượng đường nói: Lá rụng biết thu, gảy đàn biết khúc. Định Quang cầm tay, người trí gật đầu. Thừa đương ở văn thái trước khi chưa sinh, chiếu nhau đến thị phi đắc thất. Không liên hệ đến góc cạnh nhỏ làm sao thông tin Vạn cảnh không có hình tượng, mây côi vốn vô tâm. Đàn Việt thỉnh Sư thượng đường, Tăng hỏi: Giáo nói phần đầu ngày, phần giữa ngày, phần cuối ngày đều lấy hằng hà sa thân mà bố thí. Thế nào là phần đầu ngày hằng hà sa thân mà bố thí?

Sư nói: Biển lớn nếu chẳng chứa trăm sông phải chảy ngược dòng.

Hỏi: Như thế nào là phần giữa ngày hằng hà sa thân mà bố thí?

Sư nói: Thấy (kiến tánh thành) thành công án.

Hỏi: Như thế nào là phần cuối ngày hằng hà sa thân mà bố thí?

Sư nói: Hết cả vị lai thâu lại cùng một lúc?.

Sư lại nói: Mặt trăng mặt trời châu hồi ngọc chuyển. Hữu cú vô cú tợ đến, sợi đi. Thiền Như Lai là trước khi cha mẹ chưa sinh, ý Tổ sư là đáy giếng dậy bụi hồng. Người thấu được thì ngay câu quyền thật đều sáng, kẻ chưa thấu thì cát đằng trong lỗ mai một. Thấu được hay không thấu được khi không như vậy thì làm sao được? Gió thơm từ Nam lại, điện gác có hơi mát.

Kiết hạ Sư thượng đường nói: Vượt qua mười Địa, chẳng trải Tăng kỳ, vật ngã nhất như, thân tâm bình đẳng, chẳng cùng vạn pháp làm

bạn, chẳng cùng ngàn Thánh đồng đường, làu làu luôn sáng hiện tiền, nơi nơi vách đứng ngàn nhận. Dù thấu suốt, Oai Âm Vương về trước. Cũng là việc ở bên này. Lại Lý theo Sự biển đổi mà ứng vật ứng cơ. Hoặc hiện mười thứ thân tha thọ dụng, hoặc hiện ba thước một trượng sáu. Có lúc trên đỉnh núi cao mắt nhìn mây trời có lúc cỏ ít ruộng bằng dọc ba ngang bốn. Cũng chỉ là việc bên ấy. Chỉ như chẳng động bước mà khắp châu sa giới, chẳng khởi niệm, mà trùm khắp con người trong mười hư. Thử nói: Chín tuần ba tháng có kiết hạ không. Mây trắng từng cụm bay trên đầu núi. Nước suối rì rào chảy dưới khe.

Sư thượng đường nói: Trăng tròn là vọng, trăng khuyết là sóc. Chém đinh chặt sắt, dãy núi có nhiều ngọn. Tiểu thừa xâu tiền, Đại thừa kéo giếng. Lọt qua là vợt tre, không lọt là muỗng gỗ. Câu định rồng rắn toàn là tha giết. Rải đi các phương mặc cho phê bình bác bỏ tham.

Đặng Khu Mật tâu vua, ban tử y cho Sư. Sư thượng đường niêm hương: Một nén hương này, kính chúc nghiêm Kim thượng Hoàng đế. Phục nguyện: Nghiệp vua dài lâu, vận nước hưng thịnh. Có ức vạn năm Thánh thọ thịnh mãi. Kế niêm hương: Kính chúc hai phủ Khu Mật tướng công.

Phục Nguyện: Ba việc lâu dài, mãi mãi ở Nham lang. Tuổi thọ sánh bằng tòng cao, phước lộc nhiều như biển lớn. Sư thượng đường Tăng hỏi: Danh của Sư xa ban. Toàn đề đại cơ Phật tổ, áo dâu mới khoát, riêng bày Chánh nhãn trời người. Trăm vòng ngàn lớp thì tạm gát lại. Trên đỉnh núi cao việc như thế nào?

Sư nói: Hoa Ưu-bát-la nở trong lửa.

Hỏi: Chỉ như điềm báo trước chưa phân rõ ràng về trước thì mặt mày như thế nào?

Sư nói: Nó không mặt mày.

Lại nói: Khi rồng được nước thì thêm ý khí, lúc cọp gặp núi thì khí thế dữ dằn.

Sư nói: Ai chẳng như thế.

Lại nói: Không sinh nếu giải như ngồi trong núi, sao được hoa trời động đất.

Sư nói: Tức bị Xà-lê khám phá.

Hỏi: Thánh minh thiên tử chưa biết lấy gì báo đáp?

Sư nói: Tâm này ngoài tâm lại không tâm.

Hỏi: Lại cho Học nhân xoay mình nhả khí chăng?

Sư nói: Ông cố gắng làm gì?

Lại nói: Ba việc nạp y ngoài núi xanh, một lò nước trầm trong mây trắng.

Sư nói: Mọi người khen ngợi.

Sư bèn nói: Đại đạo dứt rào ngăn, có ai đến được, hư không chẳng quay mặt, nơi nào mà chạm khắc. Oai Âm Vương, vượt cao Tỳ-lô đảnh. Ngay đây mà được dứt trần dứt tích, lìa tướng lìa danh, miệng biển chẳng thể nói, mắt Phật nhìn không thấy. Mà sao: Trong núi ngồi yên các trời mưa hoa, tinh thất đóng cửa Phạm âm an ủi khuyên dụ. Xa nương một người tạo lớn, đặc biệt giúp cho Tể phụ nung đúc. Áo dâu tiếng Sư vang đến hang núi. Đã thế từ trời giáng xuống, Lý ưng ngay đây gánh vác. Núi đá sáng rỡ lâm loạn càng thêm đẹp, gió thổi cả rạp nước đến thì sông thành. Do đó mà mở rộng cửa giải thoát, hiển bày Chánh pháp nhãn, hát khúc vô sinh, ca bài Thái bình mà vui hóa vô

vi. Lại hiểu rõ chăng? Hoa Ưu-bát-la nở - Dính thúi khí không thơm là tên ở phủ Khu Mật. Ân từ chín trời đến, cỏ cây sinh ánh sáng lân rồng chẳng phải điềm lành, thề hăng hái tâm sắt đá. Kính đáp Tuệ núi gì.

Cử Thái Thủ tọa lập Tăng. Sư thượng đường Đại nhân đủ Đại kiên, Đại trí được Đại dụng. Một bay thì sáu tháng nghỉ, một dạ thì nặng ngàn vàng. Mênh mông ắt sông biển, cao ngất ắt núi nong. Tri trước biết chưa tri, giác trước biết giác sau. Mở mang kho vô tận. Lấy ra châu vô giá. Chẳng nương nhờ một vật, hiển bày người xưa nay.

Tắm Phật, Sư thượng đường nói: Một tay chỉ trời, một tay chỉ đất. Rốt hết một cơ nạp Tăng nắm mũi, từng bước hoa sen chậu vàng tắm rửa. Tây Vức Đông Độ cùng lưu truyền. Đến nay khắp nơi đốt nước thơm, giây lâu Sư nói: Xe kia không đẩy ngang. Lý chẳng cong dứt. Rồi Sư xuống tòa.

Lưu Đề thỉnh Sư thượng đường nói: Trí sáng Bát-nhã phá đường mê sinh tử, kiếm báu kim cương, chặt lo kiết sử buộc ràng. Chỗ thấu suốt một niệm không nhiều, nơi thọ dụng toàn thân có mắt. Thẳng được như trời che khắp như đất động khắp, như mặt trời chiếu khắp, như gió mát khắp, một sợ tơ chẳng dời một hạt bụi nhỏ không mù. Do đó mà nói: Tất cả pháp chẳng sinh, tất cả pháp chẳng diệt, nếu có thể hiểu như thế thì chư Phật luôn hiện tiền. Lại nói: Chưa đạt cảnh duy tâm nên khởi các thứ phân biệt. Thấu cảnh duy tâm rồi thì phân biệt liền chẳng sinh, ở trong pháp không sinh phân biệt mà nhận lấy hay không nhận lấy, chẳng dời đổi, vô cùng vô tận, thanh tịnh vốn thế cùng khắp pháp giới tự tánh xưa nay. Nếu hiểu được, lúc trời đất chưa phân sinh Phật chưa lập. Cho đến kiếp hỏa rỗng không, đại thiên đều hoại. Ở trong đó không

một mảy may lay động, không một mảy may khởi diệt, không một mảy may Tăng giảm, không một mảy may tươi héo. Nếu có thể như thế mới biết đề cử triều nghị, chưa từng diệt, chưa từng thiếu, chưa từng dời, chưa từng đi. Lại riêng vượt ngoài vật một câu như thế làm sao nói? Chỗ chín sen khép mở, trăm báu tự trang nghiêm. Đứng lâu, xin trân trọng.

Giải Hạ, Sư thượng đường nói: Diệu Tịnh Minh Tâm vốn không dài ngắn, kim cương Chánh nhãn há có khai giá. Mảy may chẳng dời đổi, xưa nay riêng bày. Lý tùy Sự đổi, Sự đuổi theo Lý dung. Tùy chỗ tác tâm ứng sở tư lương. Bèn có xuân hạ thu đông, sinh trụ dị diệt. Từ vô trụ vốn lập tất cả pháp, dùng dụng vô công mà thành tất cả sự. Câu tạm tùy duyên bất biến như thế làm sao nói. Gió thu thổi tám cực, cây ngã lộ ngàn núi. Sư xuống tòa.

Sư thượng đường nói: Phật xưa có thông tân, rõ ràng nói xưa nay. Vực thẳm buông tay, một lời nói thẳng ngàn vàng. Tham.

Sư thượng đường nói: Gậy đánh miệng hét, kéo đá dời đất, xương voi côn cầu, lúa núi đánh trống, đỉnh Ngụy chăn trâu, Huyền Sa thấy cọp, uống trà Triệu Châu, Lỗ Tổ xây mặt vào vách, đâu giống ông già Vân Môn hai mươi lăm tháng mười hai. Tham.

❧

Viên Ngộ Thiền Sư Ngữ Lục - Quyển 4

VIÊN NGỘ THIỀN SƯ NGỮ LỤC

QUYỂN 4

THƯỢNG ĐƯỜNG 4

Sư nhận thỉnh của Đạo Lâm tại Đàm châu. Sư cầm sắc vàng dạy chúng rằng: Rồng cuộn phụng bay. Vách sắt móc bạc. Ban ra từ Cửu trùng, từ trời giáng xuống. Đại chúng chiêm ngưỡng thỉnh vì tuyên bày. Sư cầm hương chúc Thánh rằng: Đại chúng thấy chăng? Phật tổ đồng cội gốc, trời người cùng ngợi khen, kết thành lọng báu, mây lành cùng chúc Thánh thọ như Nam sơn. Kính chúc Kim thượng Hoàng đế vạn tuế vạn tuế vạn vạn tuế. Phục nguyện: Đạo vượt Bàn cổ, đức hơn Hy hiên. Vị bền chắc hơn Kim luân, thọ dài lâu hơn kiếp thạch.

Sư thượng đường nói: Này đại chúng! Lúc bình thường thì đạo thạnh, trời trong đất an, một người chắp tay cao không làm, vạn vật đâu vào đấy. Cùng trời khắp đất đều nhờ ân, thuyền biển thang núi đều mong nắn đúc. Thẳng được trần trần sát sát vật vật đầu đầu, phóng sáng báu lớn mở mắt Chánh pháp vận sức Bát-nhã vận phong thái cổ, biết ân báo ân một câu như thế làm sao nói. Vạn linh khó biết vô vi hóa, khắp nơi đều nở hoa năm cánh.

Đạo Lâm từ giả chúng, thượng đường nói: Mười hư đồng một bọt nước làm sao chìa ra kia đây được, đại thiên đồng một hạt bụi há có thể lui tới. Nếu các người đều như thế thì thấy rõ bản tâm, phô bày diệu dụng, cả trời động tịnh nhất như. Khắp mặt đất gió sáng, kia đây chẳng hai. Trụ thì mây ngưng ở hang sâu, đi thì thuyền trôi lênh đênh ở Trường giang. Đi đứng vốn tự viên thành, giải thoát lại không đường khác. Như thế thì toàn khởi toàn diệt, toàn động toàn tịnh, toàn tới toàn lui, toàn nắm toàn buông, hãy ra cửa một câu như thế làm sao nói? Đầu đầu vật vật đều thành hiện, Chánh nhãn rõ ràng Thái hư rộng lớn. Lại nói ba năm nhân thiếu may tham bồi, đạo nghiệp hoang hư thẹn bất tài. Mời đến từ đây ngoài trời nhé, lúc nào cùng nhau lại bồi hồi.

Sư vào viện đến phương trượng nói rằng: Đạt-ma quay mặt vào

vách, Duy-ma lặng yên có điều vin điều, há lại có hình dạng nói năng. Tuy như thế mà thoát thể mở lớn môn Bất nhị, chỉ cần mở dán bỏ buộc - Sư thượng đường nói: Đạo chẳng dối làm như gió đè cỏ, duyên chẳng dối ứng như gương chiếu hình. Nếu có thể ở tâm mà vô tâm, ở mình mà không mình, ở kia mà không kia, ở ngã mà vô ngã, mênh mông rộng khắp châu sa giới, đều chẳng ngoài vật mà trải dấu, hết cả càn khôn đều trước mắt. Pháp tùy pháp hành, pháp tràng tùy nơi lập. Lý cũng như thế, Sự cũng như thế. Huống là Bảo Công Đạo tràng thời Lương bày hóa, mở rộng phước vua, Thánh thế trùng hưng. Rộng mở tuyển Phật trường, tuyên nói Đại Bát-nhã. Ở trong đó làm gì mà tâm với vô tâm, mình với không mình. Một câu ngồi đoạn việc quan trọng, chẳng thông phàm Thánh. (Tam sơn bán lộ thanh thiên ngoại, Nhị thủy trung phấn bạch lộ châu) Ba núi rụng nữa ngoài trời xanh, hai nước ở giữa bãi cò trắng.

Kiết Hạ, Sư thượng đường nói: Một hạt bụi bao trùm vô biên pháp giới kiểm điểm kỹ còn thiếu không trong chỗ đó. Trăm ức sợi lông sư tử, trăm ức sợi lông cùng hiện một lúc, trược thật luận lường chưa phải là nói cứu cánh. Nếu luận về bổn phận sự thì Đại nhân đủ Đại kiến, Đại trí được Đại dụng. Giả sử vô biên biển hương thủy vượt bất khả thuyết bất khả thuyết thế giới, đều là (đô lô?) Chỗ an cư của mình, nêu một niệm siêu việt vô biên sát hải, cũng chưa phải là hành vi của nạp Tăng, chẳng phạm mũi nhọn, chẳng bất đắc thất, chẳng rơi vào hai kiến, chẳng ở khoảng giữa. Đang lúc như thế thì thế nào. Trong núi chín mươi ngày, ngoài mây mấy ngàn năm.

Sư thượng đường nói: Pháp không hai tướng, đạo há có nhiều đường. Kia đây dứt công huân, xưa nay chẳng dời đổi, có nương nhờ cái gì. Ngọc bích rơi khoảng trời xanh, không nương nhờ gì, núi bạc vách sắt. Nếu thần thông diệu dụng trăm vòng ngàn lớp, sao bằng dứt kiến quên cơ, ngồi nhà yên ổn. Lại chẳng đi hai đường một câu như thế làm sao nói. Nhà khác tự có đường thông trời, dứt hết can qua trăm ngọn cỏ.

Ngày mồng 02 tháng 05 Sư khai đường, ở trong tay Tri phủ tiếp được sớ, trình dạy chúng rằng: Chữ chữ diễn vô lượng nghĩa, câu câu như hoa Ưu-đàm - Kềm búa của Phật tổ, tiêu bảng của trời người, rõ ràng đưa ra văn thái đã bày, trên gấm thêu hoa thỉnh trùng tuyên qua.

Sư chỉ pháp tòa nói: Cao cao không ngoài, sâu sâu chẳng bờ bến. Lại chẳng lạy Tu-di đăng, từng bước thềm bậc, toàn thể là đó. Hãy nói cái ấy là gì xem - Sư niêm hương: Này đại chúng, lại thấy chăng? Xông

năm phần pháp thân, kết năm mây điềm sáng mồi lửa vào lò hương. Kính chúc Nghiêm Kim thượng Hoàng đế Thánh thọ vạn tuế vạn tuế vạn vạn tuế. Phục nguyện: Đạo bằng Nghiêu Thuấn, đức hơn Hy Hiên. Nam sơn thọ vượt ức vạn năm, Bắc cực tôn hơn hà sa kiếp. Nén hương thứ hai: Kính vì Phán Phủ Thượng Thư các nha huân quý. Phục nguyện: Bụng một người chọn ở, phó bốn biển đều nhìn, vì châu quận nêu bày, làm cao quỳ ích (?). Nén hương thứ ba: Năm xưa trong đám mây trắng, một câu đầu tiên cắt đứt dòng, ngày nay chúng trời người cái trước là bốn hồi đưa ra. Kính vì núi Ngũ tổ ở Trác châu cố Diễn Thiền sư đời thứ mười hai. Đốt lò hương nóng để đáp ân pháp nhũ. Sư bèn vén áo bày tòa. Thiên Hy Hòa thượng bạch chùy nói: Chúng kiệt xuất trong tòng lâm nên quán Đệ nhất nghĩa.

Sư nói: Một chùy liền thành ánh sáng đầy mắt, việc quan trọng cầm đoạn dứt, ai là đáp lời. Còn có thể quán Đệ nhất nghĩa đi ra để gặp nhau.

Sư bèn nói: Sự việc từ từ nhiều kiếp đến nay chỉ như bây giờ. Oai Âm bên đó toàn về nắm tay, đầu đầu vật vật hiện thành, sáng tỏ rõ ràng không sai khác. Riêng dùng căn cơ rộng lớn toàn đề tổ ấn, then chốt tuyệt trần, chưa khỏi ngoài mắc sinh cành, mò trăng trong nước. Do đó chư Phật ra đời hiếm gặp tác gia. Tổ sư từ Tây Vức đến, ở trên không mà tiếp tiếng vang. Hướng thượng một nẻo, ngàn Thánh chẳng truyền, người học nhọc nhằn như khỉ bắt bóng. Đến cho đến ấy chẳng nắm bắt cách thức, chẳng theo dấu trước, chẳng nuôi đương cơ. Như thế nào mà nêu ra, kẻ mắt sáng chết ở lổ cối. Bổn phận sự dứt trói buộc may gặp Đế Đạo bình bình, Hoàng phong mênh mông. Chúc nghiêm Thánh thọ vì nước khai đường. Thai Bái đến nơi, Hoàng Hoa làm chứng chuông trên đỉnh núi trước tháp Bảo Công, tám chữ mở rộng hiển bày rõ ràng. Sư bèn đưa gậy lên nói rằng: Lại thấy chăng? Chư Phật dắt chẳng được Tổ sư đề chẳng khởi, ngàn mặt trời cùng chiếu, vạn gương cùng lên đài. Chẳng cách mảy may, rõ ràng tiến cử lấy. Lại chẳng dính các duyên một câu như thế làm sao nói “Tám phương chấn động vô vi hóa, vạn nước ca dao vui thái bình.”

Sư thượng đường nói: Chẳng diệt chẳng sinh từ xưa đến nay, viên dung không bờ bến, trời người nhân đây mà phát hiện. Đến như ngàn Thánh vạn Thánh ra đời, dời đổi một mảy may cũng không được. Nên biết Văn-thù, Phổ Hiền, Thích-ca, Di-lặc, Quán Âm, Thế Chí tất cả đều ở trong ấy, mà chẳng khởi mảy may tịnh niệm phàm Thánh chẳng nắm cảnh giới đắc thất thị phi, thẳng đây mà toàn chân chẳng phải là vật

khác. Lại nêu nghiêm một câu làm gì. Lại hiểu rõ chăng? Di-đà không ngoài mà được, khắp cõi là Tây phương.

Sư thượng đường nói: Tất cả không thu nhiếp xúc chạm viên thành, ứng dụng dứt so le, chớ cùng tận hình tướng, ở trên đầu ngàn Thánh có lúc lộ bày Phật tổ chớ cùng đáy cơ quan ở trong một đầu lông có lúc diễn ra chủ khách trao đổi nhau văn trái, trời đọc đất ngang ngọc chuyển châu hồi tức tạm gát lai. Sư đưa phất tử lên làm bộ điểm bảo rằng: Một điểm đó lạc vào chỗ nào. Biển thần rất quý không biết giá, lưu giữ cõi người chiếu sáng đêm.

Sư thượng đường nói: Chí chân chẳng trong, đại thiên chẳng ngoài, trong ngoài như một, bao trùm pháp giới. Trăng in đầm lạnh, ngọc chìm biển xanh. Cây tàn lá rụng không có ở đó. Vạn pháp vốn thông đồng, từ nay không trước sau. Cần phải người trong đó trước sau không biến đổi. Lại thế nào là không biến đổi. Sau tuyết mới biết tiết tháo của tùng bách, việc khó mới thấy tâm trượng phu.

Sư thượng đường nói rằng: Cách ngoại chân thừa, Chánh nhãn rõ ràng. Cởi thanh che sắc, lìa thấy dứt nghe. Không phải chỗ biết được của tam hiền thập Thánh, không phải thần thông biến hóa mà lường được, dẹp mở một lối hướng thượng, từ Oai Âm trở về trước cầm (đem) dứt biên cương, dù cho Đạt-ma ở Tây Trúc đến, cũng không có chỗ đặt tay chân. Đến chỗ ấy liền nói tâm nói cảnh nói được nói mất được chăng? Hãy biết có giao thiệp gì. Nếu là người lợi căn thì một dao cắt đứt chẳng lạc vào kiến thứ hai, chẳng lạc vào cơ thứ hai, ngay đây liền gánh vác chẳng tỉnh yếu. Cho đến hoặc đi hoặc đứng, hoặc ngồi, hoặc nằm, một hương một hoa một chiêm ngưỡng, một lễ bái, thảy đều từ mình sinh ra, đều từ vốn có Đạo tràng mà đến. Do đây mà ngồi đoạn dứt Báo hóa Phật. Chẳng ngại tùy lúc ăn cơm mặc áo. Ba đời chư Phật chỉ nói tự biết. Tổ sư từ Tây Trúc đến toàn đề chẳng khởi, một đại Tạng giáo chú thích chẳng kịp. Thử nghĩ: Đến chỗ ấy nói gì, định làm đạo lý cầu bến. Có hiểu rõ chăng. Mảnh mây điểm trời xanh, đã lạc vào kiến thứ hai.

Báo Ninh Dân Hòa thượng, nhận thiếp thượng đường nói: Một mình ngủ đêm trên đỉnh núi cao, mắt nhìn mây trời. Tuy chẳng mai một tông phong, không do tự cao sinh, một mực ở ngã tư đường ra hòa quang đồng trần. Lợi vật ứng cơ tuy là mai một mình mà không do bị nhục sinh ra. Huống là bậc tỏ ngộ, đảnh môn có con mắt, dưới tay có bùa. Ra vào cuốn mở được đại tự tại. Động thì như mây bay, ngừng thì như hang thần. Do đó tuy ngủ một mình trên đỉnh núi cao chẳng ngại. Hoặc hòa

quang đồng trần chẳng ngại một mình ngủ trên đỉnh núi cao. Trong thế nào có chẳng thế nào, trong chẳng thế nào có thế nào. Lại đúng thời đúng tiết một câu như thế làm sao nói. Sư im lặng hồi lâu rồi bảo rằng: Khí lành gặp vận tốt, giống linh gặp mùa xuân.

Nhận Lý Thiện Hữu làm Tăng, Sư thượng đường nói: Ba cõi không yên bốn loài bị trói buộc, muốn thoát lưới ái phải siêu bước đại phương chánh phải khoát áo giáp nhẫn nhục hươi đao trí tuệ, vận tâm thượng phẩm, phát chí thù thắng cùng đánh nhau với ngũ uẩn ma, phiền não ma, tử ma mà diệt ba độc, phá lưới ma mới là bậc đại trượng phu. Há chẳng thấy trong giáo có nói: Ba cõi không yên cũng như nhà lửa, các khổ dẫy đầy rất đáng sợ. Lại nói nhà chỉ có một cửa mà lại nhỏ hẹp. Tuy rất nhỏ hẹp mà chư Phật ở quá khứ, ở vô lượng, ở hiện tại đều từ trong đó mà ra. Còn nói rốt ráo như thế nào? Hồi lâu bảo rằng: Sao giống chim cắt sinh ở trời, vạn dặm mây chỉ là một thoáng chốc.

Sư thượng đường nói: Ngàn Thánh chẳng đồng vết xe, chánh thể riêng bày, vạn tượng không bị che dấu, Diệu dụng thường chân. Pháp tùy pháp hạnh không chỗ nào chẳng khắp, tâm tùy tâm dụng không chỗ nào chẳng đủ. Nếu có thể trên dứt kính vin dưới dứt thân mình, phóng ra người người thường quang trước mắt, mỗi mỗi riêng bày. Liền có thể ở trong một hạt bụi mà hiện ra Bảo vương sát ngồi trong sợi lông mà Chuyển đại pháp luân, lấy vô chuyển mà chuyển, thì tất cả đều chuyển, lấy vô thân mà hiện thân, thì tất cả chỗ đều là thân. Nói cổ nêu kim ngưng nhiên tịch chiếu. Do đó mà nói chỉ một thân kiên mật mà hiện trong tất cả trần. Tuy ở trong hạt bụi mà thâu hạt bụi khác không được. Tuy ở trong bốn tướng mà bốn tướng giam nhốt chẳng ở. Tuy tất cả chỗ tìm mảy may hình tướng rốt ráo không thể được. Song cần dụng liền dụng, cần làm liền làm. Cũng chẳng ở trong hạt bụi mà tìm hạt bụi, cũng chẳng tìm mảy may hình tướng, gọi đó là Vô sinh pháp nhẫn. Lại chỉ như cắt đứt hai đầu một câu như thế làm sao nói. Tử sinh đồng một cõi, vạn hóa thảy đều như.

Giải Hạ, Sư thượng đường nói: Đầu lông Bảo sát rộng lớn, Ưu-du mười đời lân hư, cổ kim xa xôi, nhìn suốt chẳng thấy, nghe suốt chẳng nghe. Đến chỗ ấy không phải chỉ Thiện Tài bảy ngày kiểm niệm. Nếu như Văn-thù trăm kiếp vận sức Đại trí, khởi Thần dụng vô biên thì cũng chẳng thể thấy. Chỉ như các người trong khoảng mươi ngày (một khóa hạ) đều ở trong toàn thể mà dạo khắp ẩn hiện cuốn mở dọc ngang nắm buông, đại triệt đại ngộ. Đông mọc Tây lặn. Nếu bỗng ở đây mà biết thì được chắc sẽ bỏ đi. Chẳng ngại bước thẳng vào Thập địa, tâm tâm khế

chứng bình thường. Nếu chưa được như thế thì ngày nay mở miệng túi vải. Lại hiểu rõ chăng. Sư im lặng hồi lâu lại nói: Không bảo thanh thu nhiều tốt đẹp, quay về lại xét đầu mây.

Ngày mồng 01 tháng 08, Sư thượng đường nói: Đang lúc dẹp bỏ hang ổ của ba cõi, buông ra vô vị chân nhân. Thấu suốt gai gốc tòng lâm, liền ở Thường tịch quang độ. Không như, không khác, không phải sắc, không phải tâm vượt tông vượt cách, sạch làu làu, dứt gánh vác, đỏ rực rỡ. Chỉ như nay ở tại đảnh môn các người mà quán thông tất cả. Nếu có thể phản chiếu nội quán tức ngồi ở nhà mình. Do đó Tổ sư nói có một vật trên chống trời dưới chống đất thường ở trong động dụng trong động dụng nắm bắt chẳng được. Gọi đó là bản nguyên Phật tánh hiển thành. Lại hiểu Tông đồ. Nói giống một vật mà chẳng trúng, cũng chẳng khỏi đi ba tấc đường, thẳng được chẳng rơi vào thường tình chẳng câu chấp cách thức. Các người nếu hay ở đây mà phân biệt được. Lại chẳng chỉ Đông chỉ Tây, nếu phân biệt không được thì chẳng khỏi lớp lớp bình nghị mà chẳng thấy đạo. Có vật trước trời đất, vô hình vốn trống vắng mà có thể làm chủ vạn tượng, chẳng theo bốn mùa mà điêu tàn. Đã chẳng theo bốn mùa điêu tàn lại có thể làm chủ vạn tượng, lại rõ ràng dứt hết đường đi thì làm sao đến được? Có hiểu rõ chăng? Tháng tám mùa thu chỗ nào nóng? Lại nói: Phấn chấn tinh thần mình, cấu tạo ngôi nhà mình như cắt đứt một sợi tơ chẳng phân biệt được trước sau, sức và mũi nhọn đi đôi. Một chém thì đứt tất cả. Như trên kiếm bén thừa đương thì một hớp uống hết cả nước sông Tây giang.

Sư khai lò thượng đường nói: Cỏ khô gần lửa, lẽ ra phải cháy trước, giọt nước bằng sinh, sự chẳng liên hệ nhau. Thảng như thấu suốt sinh tử, biết rõ lạnh nóng, cho động tịnh tới lui. Dù cho ý mất tình quên như si như ngốc, sau mới có thể đói thì ăn cơm, mạnh thì đi kinh hành, nóng thì hóng mát, lạnh thì hơ lửa. Tuy như thế, ngài Triệu Châu nói: Ta ở phương Nam ba mươi năm có câu không chủ khách, thẳng đến như nay không có người nêu được. có hiểu rõ chăng? Áo nạp trùm đầu vạn sự thôi dứt. Lúc đó sơn Tăng không hiểu.

Bảo Sơn Khuê Thiền sư thiết trai thỉnh Hòa thượng Phật Nhãn thượng đường nói: Còn có ai cần trợ giúp không?

Tăng hỏi: Gương sáng trên đài chiếu không sót, chỉ như Phật Nhãn Hòa thượng thiên hóa về đâu?

Sư nói: Diệu hỷ thế giới chưa chẳng được, trong bóng hoa sen hiện toàn thân.

Lại nói: Hòa thượng chỉ nói được một nửa.

Sư nói: Ông toàn nói đây còn như thế.

Lại nói: Trong biển phiền não làm mưa sương, trên núi vô minh làm mây sấm.

Sư nói: Cách nhau như trời đất.

Lại nói: Ai biết ý này khiến con nhớ ngài Nam Tuyền.

Sư nói: Chớ nói dối trá.

Hỏi: Ngài Lâm Tế diệt Chánh pháp nhãn, ba Thánh ngay đây liền gánh vác, trong hội Bàn sơn cần truyền chân, lúc đó ngài Phổ Hóa lật nhào, chưa biết ý như thế nào.

Sư nói: Nhảy khỏi vườn kim cương, nuốt cỏ rối, lật lê.

Lại nói: Vạn Lý Thần quang tướng sau đảnh, chỉ nói một đoạn thời tiết ấy.

Sư nói: Gỗ vuông ráp vào lỗ tròn.

Lại nói: Học nhân là cắt đứt căn nguyên.

Sư nói: Một cái nhảy vọt.

Sư bèn nói: Phương này duyên hết thì phương khác bày hóa cõi này thân chết thì cõi khác hiện thân. Bậc Đại Thiện tri thức lấy hư không vô biên làm chánh thể, lấy biển Hương thủy bất khả thuyết trần sát làm hóa cảnh, lấy nhật nguyệt làm đuốc sáng, lấy hình hài làm quán trọ, lấy sinh tử làm ngày đêm nó đến thì sấm chớp rực sáng, nó đi thì đá lửa sao bay. Tuy hiện người đời có đến có đi, mà bản thể rốt ráo chẳng động chẳng đổi. Do đó mà Nam Tuyền Hòa thượng ngày xưa vì Mã Đại sư cúng giỗ trai, hỏi đại chúng rằng: Hôm nay vì Tiên sư thiết trai. Thử hỏi: Tiên sư có đến chăng? Có người nói hợp nhau lấy bát. Có người nói trước chân đường lại thêm một phần ăn. Bởi nói cái này là chẳng động chẳng đổi, vô cùng linh diệu, đều có chỗ kỳ đặc. Lại chỉ thấy đầu chày bén mà thấy đầu đục vuông. Ngày nay Bảo Sơn Khuê Công Trưởng lão vì Phật Nhãn Hòa thượng mà thiết trai. Dám hỏi đại chúng Phật Nhãn Hòa thượng có đến chăng. Có ai nói được thử bước ra nói xem, nếu không gì chẳng tiêu thì hãy khắp đồng cúng dường. Vì sao mái nhà nước từng giọt nối nhau, năm cánh hoa từng cánh giao phó nhau. Thử nghĩ: Miên mật không dứt, một câu như thế làm sao nói. Tổ nguyệt lang không, trí viên thắng, núi nào tòng bách chẳng xanh xanh.

Đàn Việt thỉnh Sư thượng đường, có vị Tăng hỏi: Dưới cửa Tổ sư nước chảy chẳng thông trước người mắt sáng chắc khó mở miệng. Không biết Hòa thượng vì người như thế nào?

Sư nói: Chày sắt không lỗ ném trước mặt.

Lại nói: Đường kiếm các tuy hiểm, người đi đêm lại nhiều.

Sư nói: Bắt gã thua ấy.

Lại nói: Thâu được yên Nam lại lo lấp Bắc.

Sư nói: Sau não thêm một.

Hỏi: Trước tiếng một câu chẳng phải Thánh không truyền. Chưa từng gần gũi như cách cả đại thiên, như thế nào là trước tiếng một câu?

Sư nói: Inh ỏi thoại đầu.

Lại nói: Như đống lửa lớn đốt gần trước cửa. Lại như thế nào là gần gũi.

Sư nói: Chỉ được nhìn đó mà kính.

Lại nói: Hiềm nổi xô ngã tượng lớn Gia châu, cỡi ngược trâu sắt ở Thiểm phủ.

Sư nói: Gã Mãnh Bát Lang.

Sư nói: Tâm chẳng phải là Phật, tâm cùng Phật đều chẳng phải. Trí chẳng phải là đạo, trí cùng đạo đều trừ. Đến chỗ ấy thì mạt vàng tuy quý mà lọt vô mắt thì thành mù. Thức ăn quý tuy ngon nhưng khó ở trong bụng người no. Nếu là người hướng thượng thì phải biết việc hướng thượng như đối với hướng thượng mà bỏ đi. Oai Âm về trước kiếp không bờ kia chẳng như thế nào, đến cả Phật Tỳ-bà-thi ở nước Ta- kiệt-đà không như thế nào, ở Linh sơn cầm hoa Ca-diếp mĩm cười cũng chẳng như thế nào? Thiếu lâm quay mặt nhìn vách, Thần Quang chặt tay cũng chẳng thế nào. Vì sao thế. Giả sử như có thế nào thì kia đây tạm gác qua. Đã chẳng như thế thì làm sao mà nêu nói. Do đó nói: Chư Phật ra đời nói pháp bốn mươi chín năm. Tổ sư chẳng từ Tây Trúc đến, Thiếu lâm có diệu quyết. Nếu người biết Phật Tổ thì ngay đây mà vượt qua. Kẻ Thượng căn lợi trí ngàn dặm đồng một gia phong. Một dao dứt thành hai đoạn nhờ nghe mà nêu được, thấu xương thấu tủy, thoạt khởi liền làm. Tùy chỗ làm chủ gặp duyên tức tông. Gió thổi cỏ rạp toàn cơ riêng bày. Chính ngay lúc đó chẳng nương cậy một vật, một câu như thế làm sao nói. Trong vạn tượng chỉ riêng một con đường, trên đảnh thiên phong hiện toàn thân.

Tăng cạo tóc mặc áo nhuộm, tạ ân xong Sư thượng đường nói: Bậc Trời trong trời, bậc Thánh trong các Thánh lớn nhất trong cõi, tôn vượt phương ngoài. Cầm Bảo đồ lục đồ cai trị dân, che kim luân mà lên ngôi. Mở trong lục học, dừng độc vạn phương. Nói theo giáng luân nói trùng hưng Phật pháp. Bèn khiến khắp trời Thích Tử lại đổi Tăng nghi, quy bản hốt về Bùi Tướng công, nạp trâm mão cho Phó Đại sĩ, Trùng viên ứng chân đảnh tướng. Lại đắp y khuất tuần điền, trong chốc lát trả

lại quan niệm cũ. Ân vua kính trọng gấp vạn núi đồi, cỏ cây nhỏ bè làm sao báo đáp, vội nghiêng gan mật ra chút cỏ gai. Này đại chúng! Tiên Phật có một cơ quan đỉnh đầu, đập đá tóe lửa giống như tia điện sáng. Tổ sư có một câu cuối cùng nuốt cỏ gai nhảy vòng kim cương có thể địch thành làm mọi người sợ. Có thể chuyền phàm thành Thánh, bốc lên kim hiện cổ, che sắc cưỡi tiếng, như nay đối chúng mà đưa ra, chẳng phạm theo trước mà lộ bày. Có hiểu rõ chăng? Diệu lực đúc nặn trước trời đất, ân chở che về Đại Thánh nhân.

Sư thượng đường, Tăng hỏi: Tuyển Phật trường khai, hàng Thượng căn viên chứng, chẳng mê muội đương cơ như thế nào xin chỉ bày?

Sư nói: Trực tiếp đốn ngộ quả vị Phật (đốn ngộ).

Lại nói: Bàng cư sĩ nói: Chẳng mê muội người xưa nay thỉnh Sư để ý. Mã Đại sư nhân đâu mà ngay đó nhìn thấy?

Sư nói: Có trên đảnh môn.

Hỏi: Cư sĩ nói: Một thứ huyền cầm không dây, chỉ có Sư là đàn hay. Mà Đại sư ngay đó nhìn thấy. Chưa biết ý chỉ thế nào.

Sư nói: Trong tối hay kéo (rút) xương.

Lại nói: Trên đó thấy gì, dưới đó thấy gì.

Sư nói: Chớ chê Mã Đại sư.

Lại nói: Phốn nổi áo tay rồng phất mở toàn thể hiện, chỗ của tượng vương đi mất dấu chồn.

Sư nói: Có Bàng cư sĩ chứng minh.

Sư bèn nói: Hang ổ chân vọng, gốc cây sinh tử. Luận về mồ hôi dầm dề thì ngàn sai, nắm về chỗ đến thì một nẻo. Khởi chỉ pháp khởi diệt chỉ pháp diệt. Khởi diệt toàn chân rốt không có hai thứ. Do đó, nói ba cõi duy tâm, vạn pháp duy thức. Lìa ngoài tâm không có thức cảnh khác. Dương Kỳ lại nói: Đám linh một nguồn giả gọi là Phật, thể hết mình tiêu mà chẳng đổi. Vàng chảy phác tan mà thường còn. Như đây thì nói cố nói kim chẳng sinh chẳng diệt. Bắt nhốt chẳng ở, kêu gọi chẳng về. Thánh xưa chẳng an bày đến nay không nơi chỗ. Lại trước sau chẳng đổi, một câu như thế làm sao nói. Có hiểu rõ chăng? Chẳng từ ngàn Thánh mà truyền được, thấu suốt Oai Âm lại bên kia.

Dương An Vũ thỉnh, Sư thượng đường có cị Tăng hỏi: Mây trắng sinh đầy tòa, khí lành bao phủ Thiền đường. Thiếu thất chân tin tức, đương cơ nguyện nêu bày.

Sư nói: Một nêu ngàn sai đồng một chiếu.

Lại nói: Một tiếng trong đến sinh sóng lưỡi, vạn loại nhờ nghe Đạo nhãn mở.

Sư nói: Gió thổi cỏ rạp.

Lại nói: Chỉ như uẩn định càn khôn mưu lược mà có anh hùng cái thế. Dao là dụng cụ giết người cầm kiếm cứu sống người, lại có đạo lý Phật pháp chăng?

Sư nói: Có.

Hỏi: Như thế nào là đạo lý Phật pháp?

Sư nói: Tức là kẻ vô địch trong thiên hạ. Sư bèn nói: Mười hư dung nhiếp, Chánh nhãn rỗng sáng. Tám biểu thăng bình viên cơ riêng vận, vạn tượng chẳng thể che giấu. Ngàn Thánh không thể so sánh. Rõ ràng dứt gánh vác, làu làu không hồi hỗ. Kiến thành là đại Giải thoát môn. Có con mắt siêu Tông vượt cách, đủ căn cơ lìa kiến dứt tình. Ra vào trong đó, tới lui đồng dụng. Thẳng được nắm dậy thì trời hồi đất chuyển, cần phải vòng tay qui hàng, buông ra thì gió thổi cỏ rạp, ắt họp toàn thân hại xa. Có thể tập họp các phước có thể diệt hết tai ương có thể báo ân quân thân, có thể an lành đất nước. Toàn sáng một đạo thần quang, chẳng rơi vào thấy nghe hiểu biết. Đang đó thì thế nào? Thâu nhân kết quả nói gì. Vạn dặm các sông về một nẻo, khải hoàn ca hát mừng anh về.

Lưu Tuyên giáo thỉnh Sư thượng đường, có vị Tăng hỏi: Kiếm trên luân đảnh phóng ánh sáng báu lớn, trước hang ngọn mắt cọp mở tông yếu. Đã là người hướng thượng, phải nói việc hướng thượng. Như thế nào là việc hướng thượng.

Sư nói: Ngồi trên đầu lưỡi.

Lại nói: Đây cũng là việc hướng thượng?

Sư nói: Quả nhiên chuyển chẳng được.

Hỏi: Hiềm nỗi, bao gồm trời đất thì Hòa thượng hướng vào chỗ nào mà xuất đầu?

Sư nói: Lại hướng ngoài ngàn dặm mà đứng.

Hỏi: Khốn nổi gặp mặt trình nhau không mảy may gián đoạn.

Sư nói: Đã gặp điểm trán.

Sư bèn nói: Sinh bình chỉ lấy đây biết nhau, ngồi gần nhau bàn luận tâm thật cặn kẻ, chớp mắt an nhiên nay đã năm năm, không cõi người chỉ nghĩ đến hình nghi. Tri kiến Tổ Phật, cội nguồn sinh tử muôn đời chẳng dời đổi mảy may, ngàn Thánh chẳng thể cùng tận thú hướng. Sinh đó giống như ánh điện chớp, đá lửa, nêu ra thì ắt toàn chân. Diệt đó thì ngọc chuyển châu hồi, toàn thân không hình bóng. Do đó nói: Cội nguồn chúng sinh giả gọi là Phật, Thể kết hình tiêu mà chẳng diệt, vàng chảy bốc tan mà vẫn tồn tại. Ở một hiện tất cả mà gồm khắp, ở tất

cả hiện một mà không một phút nào chẳng trùm khắp. Đồng xưa nay, khế hợp vật ngã. Chánh thể nhất như không sinh không diệt. Do đó nói: Sinh diệt tới lui vốn là Như Lai tạng, diệu chân như tánh. Như thế thì sinh chưa từng sinh, diệt chưa từng diệt, tới chưa từng tới, đi chưa từng đi. Tất cả là Như Lai tạng thể, chân như chánh tánh. Dám hỏi: Trong đề cử mà vâng làm thì nay ở đâu? Có rõ ràng chăng? Không sinh không trụ trước, khắp nơi là toàn thân.

Sư thượng đường, Tăng hỏi: Đơn niệm độc lộng, chỉ quý đích thân mắt phân biệt tay chánh án bàng đề, tác gia cần phải thủ đoạn, gậy hét giao nhau tạm gác lại. Đảnh môn một câu việc như thế nào?

Sư nói: Làm ngược lệnh này.

Hỏi: Dưới cửa Tưởng Sơn chẳng là phần ngoài.

Sư nói: Phân thân hai chỗ xem.

Hỏi: Học nhân khi làm hướng thượng thì như thế nào?

Sư nói: Lại chỉ hướng hạ mà hỏi.

Hỏi: Nhậm đại thì từ đất mà khởi, lại cao khốn nổi có trời sao.

Sư nói: Lỗi.

Sư bèn nói: Mục kích trần trần sát sát đồng ở trong Hoa tạng hải. Đảnh môn mật mật đường đường vận đều là Vô sinh pháp nhẫn. Đưa một cọng cỏ hiện thân trượng sáu. Thổi một sợi lông vải truyền Chánh pháp nhãn. Lìa không lìa có, dứt Thánh dứt phàm, tám chữ đánh mở, rõ ràng hiển bày cả. Hãy hiểu rõ đi.

Sư bèn đưa phất tử lên nói rằng: Thế giới Diệu hỷ ở Đông phương chẳng lìa cái ấy, thế giới Tây phương Cực lạc, cũng chẳng lìa cái ấy. Như thế thì một chỗ thông thì trăm chỗ ngàn chỗ cùng một lúc thông. Một chỗ viên, thì trăm chỗ ngàn chỗ cùng một lúc viên. Lại chẳng lìa bản hữu một câu như thế làm sao nói. Dưới cây Diêm-phù là chỗ thân tu, trong chín phẩm sen mà viên Diệu quả.

Khai Thánh Tiết, Sư thượng đường nói: Đội trời đạp đất cùng mang ân vua, ngậm miệng mang tóc đều nhờ sức vua. Khí trời giáng khánh chân chủ bày sinh, khuynh vạn quốc, lòng son, chúc Thánh thọ một người, rõ ràng có nẻo, vạn phái triều tông, một câu vô tư, liền dốc hết gan mật. Có hiểu rõ chăng? Đại minh ngang Bắc cực, Thánh thọ bằng Nam sơn.

Lệ Thánh Tiết xong, Sư thượng đường nói: Thần tiêu chân nhân xuống xe, Trường ainh Đế quân ngự trên cao. Thần linh tỏa sáng, Di Hạ kính phong. Vạn mối đều có ngàn thần linh ủng hộ khắp chính sách vô tư của Phục Hy, theo phong tục Bàn cổ Nữ Oa thời Thái cổ. Con đỏ của

vạn quốc ca dao, tám biểu côn trùng cổ vũ. Phước chảy ngàn cõi, mừng một người. Thiền nhân ở rừng làm sao báo đáp, cùng đem thanh tịnh vô vi hóa, kính chúc hoàng thượng ức vạn mùa xuân.

Ngày sinh nhật của Bảo Công, Sư thượng đường nói: Trong dòng bi trí mà viên chứng, trong biển bốn loài mà xoay mình. Tròn như châu minh nguyệt, nhanh như kiếm kim cương một mực như thế. Ngàn vạn người cho đến vô cùng ức người. Không chế họ chẳng trụ cả đến như thế mà lại, ngàn người vạn người cho đến vô cùng ức người, hết cả đều nhờ ma ấm người khác cứu giúp bốn loài, cuốn mở chín hữu. Hoặc hiện mười hai mặt hiện trăm ức thân, trong móng vuốt chim ưng mà bày cơ thọ sinh, chỗ cang gối thị hiện tướng Niết-bàn. Đây cũng là ứng cơ tiếp vật, tùy phương theo viên thời tiết. Nếu luận bổn phận nắm giữ, quét sạch dị đồng, chẳng thông phàm Thánh. Dù cho được Thích-ca, Di-lặc, ăn khí nuốt tiếng, Văn-thù, Phổ Hiền quên mũi nhọn kết lưỡi. Lại lợi vật ứng cơ một câu nhu thế làm sao nói. Đầu gậy phóng ra kiếm kim cương, bốn loài chín hữu bày cầu rường.

Sư thượng đường nói: Chỗ vách đứng ngàn nhận, họp hoa họp gấm, trong ruộng bằng cỏ cạn kiếm múa dọc ngang, muốn nắm giữ hướng thượng việc bên đó. Ngay đây không chỗ mở miệng, mới hăng hái và hoài bảo. Lại văn thái rõ ràng đang lúc như thế thì làm sao? Phải biết toàn ý khí của nhà người, trong ngoài ba ngàn dặm tuyệt dối lừa.

Sư thượng đường nói: Hai ngàn năm trước Tát-đát-a-kiệt phí biện giải, Ma-hê-thủ-la một mắt đảnh môn trước bày vẻ, có chuyển biến thức cơ phải đến chỗ ấy như cọp thêm sừng. Chày hèn giữ lỗ cối, ở trong đó như rùa mang bản đồ (lạc thủ). Ngay đó phải tự ngộ tự tu, rất kỵ nương người khác mà hiểu. Do đó nói: Có một câu có thể cùng Tổ Phật làm Thầy, có một câu có thể cùng trời người làm thầy. Có một câu có thể tự cứu không xong. Chỉ như cắt đứt các dòng chẳng rơi vào câu thứ ba. Lại như thế nào, có hiểu rõ chăng? Sau câu nói chưa mở mắt ngàn Thánh, trước mũi nhọn đã bày cơ Pháp vương.

Tiền Vận Sứ thỉnh Sư thượng đường, có vị Tăng hỏi: Bắc sơn thiên hạ gọi hang thiền. Đại Dã nấu Tổ Phật trong lò lửa. Thủ đoạn khéo léo có ai biết, một câu đương cơ bày phong cốt. Bỗng gặp người trong ấy đến, lúc ấy thế nào?

Sư nói: Nương vào một bên.

Hỏi: Thế nào là trước lầu Ngũ phụng nghe tiếng ngọc rơi, trên đảnh Tu-di gõ chuông vàng.

Sư nói: Dưới chân mây sinh.

Lại nói: Nương chỗ thấp làm bằng mà có dư, chỗ cao cao xem mà chẳng đủ.

Sư nói: Trong ngực cầm tuôn ra một câu như thế làm sao nói.

Lại nói: Nhìn mặt gặp nhau lại không hồi hỗ.

Sư nói: Sáng sớm cùng ông bàn luận làm chứng.

Sư bèn nói: Trên đĩnh đầu Phật tổ, riêng nêu bổn phận Tông thừa chỗ vạn cơ chẳng đến, tuyên bố Chánh pháp nhãn tạng, rõ ràng dứt hồi hỗ, sáng rỡ vô biên không ngoài. Một câu ngồi dứt ngàn sai, môt lời triều tông vạn phái. Là Phật chẳng phải Phật hướng thượng hướng hạ, quyền thật chiếu dụng, cuốn mở nắm thả, cùng một lúc nêu ra dù cho sạch trọi trơn, trần trùng trục, người luôn sáng hiện tiền, khắp nơi vách đứng ngàn nhận. Do đó, tất cả pháp chẳng sinh, tất cả pháp chẳng diệt. Nếu như thế mà biểu thị chư Phật luôn hiện tiền. Chẳng chỉ chư Phật hiện tiền, cho đến tất cả hữu tình, vô tình, hết cả vô biên biển Hương thủy, quá khứ, hiện tại, vị lai. sáng suốt vắng lặng, chẳng biến dời, chẳng đổi khác. Ánh sáng giao nhau bao trùm như lưới tơ báu. Các người lại thấy chăng? Phải biết một sự này có tướng kỳ đặc như thế, có sức giải thoát như thế. Dám hỏi đại chúng, lại tám Nhu Nhân đã mất thì nhờ công lực gì. Có hiểu rõ chăng? Quốc độ lay động nghênh đón Thế Chí. Hoa báu đầy trời đưa tiễn Quán Âm.

Ngày rằm tháng ba, Sư thượng đường nói: Hoa tàn mưa tạnh đã qua thiều quang, gió ấm mây ngưng sắp đến cảnh hạ. Chẳng theo bốn mùa thay đổi tàn rụi, theo lệ bảy, tám, năm phần. Lại hoặc tiêu dấu tạm gác qua một bên nuốt tiếng, chưa khỏi cỏ mây quấn quýt, trên đầu trăm cỏ. Dưới chân bùn sâu, một câu như thế làm sao nói? Ngày xuân tạnh oanh vàng hót.

Kiết Hạ, Sư thượng đường nói: Chợt lãnh ngộ thiền pháp, đứng vững dọc ngang, hoặc nhỏ hoặc lớn, khắp cõi mười thân Điều ngự, chẳng đạp cỏ xanh đâu trùm hết màu hồng. Tạm buông ra một câu như thế làm sao nói? Bẻ gãy cây gậy, đeo cao bình cũ. Lại nói vô số khắp nơi là gia phong của mình chẳng do ngắm xem từng nghe mùi hôi, đã thế cột chặt miệng túi vải, thẳng đây kéo dắt chủ nhân công.

Kiết Hạ thỉnh, Sư thượng đường nói: Rộng mở cửa nẻo ra hiên, ai không mặt mày có thể thấy, khắp cõi chẳng chứa dấu, không hình tướng có thể nhìn, toàn cơ riêng dùng, vì không mặt mày mà các tướng rõ ràng, vì không hình tướng mà mười thân đầy đủ. Giải thoát môn rộng mở, tuyển Phật trường mở rộng, làm công huân không thể nghĩ bàn, thành vô lượng thù thắng kỳ đặc, ngay đây mà được một là vô lượng,

vô lượng là một, trong nhỏ hiện lớn, trong lớn hiện nhỏ, ngồi trong vi trần mà Chuyển đại pháp luân. Riêng chưa phải là bổn phận sự của nạp Tăng. Trong đó nếu được đáy thùng thoát ra tâm không cơ, thì viên dung tất cả không có chỗ làm. Thành tựu các pháp toàn thể hiển hiện, ngay lúc đó thì thế nào, chẳng lạc công huân, một câu như thế làm sao nói. Song tuyền ba thước sáng chiếu, vạn người trong bụi rậm đoạt chỉ tiêu cao.

Đông Sơn ở Giáp châu mang pháp tự thư đến. Sư thượng đường nói: Trên hội Linh sơn thượng ngàn lá bay thơm, trước núi Thiếu thất một cành đẹp. Sinh Phật chưa đủ đã thấy bàn căn không kiếp bên nào chuyển bày văn thái rõ ràng vận côn luân đập chẳng vỡ, phất mũi lại ngát thơm thủ đoạn khéo léo, toàn thân chuyển niên mật. Mũi tên nhọn chống nhau, mũi kim hạt cải ném nhau, thì lại bỏ, riêng thoát một câu làm sao nói (nói gì). Một mực hội Phong Vân. Rộng lớn xuân trời đất. Lại nói ngồi thấy Đông Sơn làm chấn động Cổ phong, đảnh môn Chánh nhãn có toàn công, nắm quơ Lâm Tế kiếm kim cương, lỗi lạc Dương Kỵ cỏ gai lật, vách sắt núi bạc phải tác dụng, cung ma hang cọp cũng lưu thông, thu hết vô biên hướng thủy sát, cùng vào kềm búa bể lò rèn.

Buổi sáng tháng tám, Sư thượng đường nói: Sáng thu trong sáng nhẹ nhàng. Minh minh bất thoái chuyển, đám cây tiêu sơ mỗi mỗi là đường giải thoát. Chẳng ra ngoài ấm giới, có thể trải khắp phù tràng vương, chẳng lập một mảy bụi có thể đầy đủ trí kim cương. Huống già rau xanh trong vườn, lúa chín trong ruộng. Há chẳng phải năm trúng mùa thời ôn hòa mà tâm dung cảnh tịch. Tạm không rời quay lưng, một câu như thế làm sao nói. Mùa Thu tinh hà không một bóng nhạn, tiếng chày đêm của ngàn nhà.

Ngày 19 tháng 04 năm Tuyên Hòa thứ sáu. Ở chùa ấy vì nước mở pháp đường. Sư cầm sớ nói rằng: Hiện thành công án lúc chưa nói. Văn Thái đã rõ ràng. Rỗng suốt căn nguyên chỗ vừa nêu, từng lớp tiết lộ. Nếu hoặc còn giữ các nghe thấy, thì liền thỉnh đối chúng mà nêu bày. Sư chỉ pháp tòa nói rằng: Áo nhu hòa nhẫn nhục, các pháp không làm tòa, đã mặc áo này ắt ngồi tòa này, huống là Phật Phật Tổ Tổ, mượn đây làm thang làm thuyền thấy chăng? Có điều thì vin điều, không điều thì vin lệ. Sư bèn thượng đường niêm hương rằng: Một nén hương này kính vì Kim thượng Hoàng đế, chúc nghiêm Thánh thọ, vạn tuế, vạn tuế, vạn vạn tuế. Phục nguyện: Tánh anh minh hơn nhật nguyệt, hiểu thấu suốt, hơn càn khôn. Thành trong hạt cải trống mà có dư, quét sa- ch kiếp trạch mà lớn chắc. Kế nói một nén hương này vì thiên quyến

(quyến thuộc vua) trong cung tể chấp các vua, Thiếu sư tướng công, Tiết sư thái úy văn võ trong triều, ở trên Chiếu Huân Quý.

Phục nguyện: Cao phò Thánh, nhật luôn giúp Nghiêu minh, tuổi thọ bằng như thung xuân, Phước lộc bằng sông biển. Nén hương thứ ba Sư niêm: Đại chúng, có thấy chăng? Ngày xưa trong cụm mây trắng, Đương phong một câu toàn đề triều này trước nhà Vạn Thọ, thứ lớp năm hồi nêu ra. Kính vì núi Ngũ tổ ở Trác châu Chân Tuệ Thiền viện, Diễn Thiền sư đời thứ mười hai. Đốt lò hương thơm để đền ân Pháp Nhũ. Trí Hải Hòa thượng bạch chùy: Chúng kiệt xuất trong tùng lâm nên quán Đệ nhất nghĩa: Rõ ràng không che dấu, mỗi mỗi dứt sấm lậu. Trước không thứ nhất thứ hai há lại nói quán. Đến chỗ đó gió thổi cỏ rạp, sông thành thì nước đến. Lại có ai cùng nhau chứng minh chăng?

Tăng hỏi: Thời Ung Đạo thái lạc thăng bình, vạn dặm núi sông Thuấn nhật minh, nói ra để giúp thọ Thiên tử. Khói lò là điềm lành quốc phong thanh. Chưa biết Hòa thượng nêu ra như thế nào?

Sư nói: Trước nhà Vạn thọ thêm khí lành, một người có vui mừng lớn như càn khôn.

Tăng nói: Sư đem việc Linh sơn vạn cổ mà chúc khen vua nay có đạo đức.

Sư nói: Khuynh tập hết tâm lúc này.

Tăng nói: Như thế thì cành vàng mãi tươi đẹp Thiên đình, lá ngọc luôn thơm trong vườn xuân.

Sư nói: Người nào chẳng kính phong thời này.

Tăng nói: Chúc Thánh đã xong mong Sư chỉ bày, việc hướng thượng Tông thừa như thế nào?

Sư nói: Bảy mươi ba, tám mươi bốn.

Tăng nói: Nền đức vững chắc cõi kim cương, vạn quốc đến chầu mừng vị Thánh minh.

Sư nói: Trước gió một câu vượt Điều Ngự.

Tăng nói: Phải biết đạo này thật cơ diệu, ứng dụng tùy phương được cuốn mở.

Sư nói: Lại phải trần trong mắt phấn chấn.

Sư bèn nói: Câu hỏi hãy ngưng đi. Này đại chúng! Bí mật diệu nghiêm thâm cơ chẳng thể khảo cứu, tịnh viên siêu chứng các Thánh không thể so sánh. Linh sơn riêng truyền chánh âm, Thiếu thất mật trao tông chỉ. Sáng như mặt trời sáng, rộng lớn như hư không. Đem đoạn các pháp không sót, che mát chúng sinh. Trên đảnh môn như như bất động, dưới khóe mắt luôn biết rõ ràng. Sáng nay may gặp khai đường Chúc

Thánh, đối chúng bày tỏ rõ ràng.

Sư bèn đưa cao gậy lên đánh xuống một cái bảo rằng: Đại chúng, có biết chỗ rơi chăng tâm tủy chư Phật, uyên nguyên Tổ sư, mười thành tám chữ mà ra, khắp cõi toàn bày thắng tướng. Lớn nhỏ dài ngắn đen trắng vuông tròn, mỗi mỗi đều dứt sự khống chế nơi nơi không còn trở lại. Thật sâu lắng, kín đáo đường hoàng, không sâu có thể sâu, không diệu có thể diệu, thế nên Phật Phật trao tay là chỉ trao tâm này, Tổ Tổ truyền nhau là chỉ truyền diệu này. Thượng căn chủng trí, lược thỉnh hồi quang, có thể ngàn mắt sớm mở, có thể thông suốt muôn duyên. Há chẳng thấy A-nan hỏi Ca-diếp: Thế Tôn ngoài việc truyền kim lan lại còn truyền vật gì. Ca-diếp gọi A-nan, A-nan dạ. Ca-diếp nói: Hãy xô ngã cây phướn trước cửa đi. Ba yếu ấn mở, thông suốt mười phương. Dù cho trước vạn thọ đường trong thành Vương xá, khí lành ngưng cửu trùng, ánh sáng lành chầu cửa phụng mỗi mỗi phát huy, truyền Chánh pháp nhãn tạng, giữ Diệu Niết-bàn mà liễu tâm. Lại rõ ràng không mê muội một câu như thế làm sao nói, khí lành Thái bình tiêu biểu vô biên, hàng hải thang núi đón Thánh triều. Do khai đường này một điềm thiện lợi thượng chúc Kim thượng Hoàng đế Thánh thọ. Phục nguyện: Kim luân bền chắc, đất nước quý báu luôn thịnh. Bốn biển vui văn minh, vạn bang chí vào sự giáo hóa. Lại nêu: Xưa có Tăng hỏi Đầu Tử: Như thế nào là một Đại sự nhân duyên? Đầu Tử đáp: Doãn Tư không cùng lão Tăng khai đường.

Sư nói: Đầu Tử cổ Phật, trong tòng lâm mà thôi lên thì được biện của Dật quần, mà được đạo dụng của Phác thật, xem dễ dãi mà nắm lấy, chẳng trở ngại Thế pháp và Phật pháp nhồi thành một khối. Tuy như thế nhưng tiếc là nó không quá rộng lớn. Nay bỗng có người hỏi Thiên Ninh tôi: “Thế nào là một Đại sự nhân duyên.” Tôi liền đáp rằng: “Tay cầm kim luân làm trong bốn biển, Thánh cung lớn lao ức vạn năm này.”

❧