Đại Tập 174 · Bộ Chư Tông XIV · Số 1997–2000 (Quyển 1–20)

Đại Tuệ Phổ Giác Thiền Sư Ngữ Lục - Quyển 3

ĐẠI TUỆ PHỔ GIÁC THIỀN SƯ NGỮ LỤC

QUYỂN 3

Đệ tử nối pháp, Thiền sư Nhất Tuệ, trụ trì thiền viện Năng Nhân ở Kính sơn là Uẩn Văn, kính dâng.

Sư Thượng đường nêu, có vị Tăng hỏi ngài Mục Châu: Một lớp đi một lớp thì không kể, khi chẳng dùng một lớp đi một lớp thì như thế nào? Mục Châu đáp: Hôm qua trồng cây cà, sáng nay trồng cây bí, sư nói: Chỗ cao xem không đủ, chỗ thâp, chỗ bằng cho là có dư. Ngày mai các ngươi ở trong thiền đường được ăn cà chua thoả thích. Còn có ai đến với trái bí đao nói được một câu không? Nếu nói được một câu thì hoặc Tăng, hoặc tục, hỡu tình vô tình, tất cả đều no bụng rồi lăng ra đất ngáy khò khò. Nếu nói không được thì trả lại tiền cơm cho ta. Sư Thượng đường, nói: Pháp là thường pháp. Đạo là thường đạo ép buộc phá cửa mặt chính. Điểm tức là không đến. Sư hét một tiếng.

Sư Thượng đường nêu, có vị Tăng hỏi ngài Mục Châu: Thế nào là giải thích được lời nói?

Mục Châu đáp: Áo quần rách thì xem đó mà vá lại.

Tăng hỏi: Thế nào là giải thích được lời nói?

Ngài Mục Châu đáp: Mong còn được ăn.

Sư đáp: Cổ Phật Mục Châu khéo ứng cơ mà đến. Tuy như vậy nhưng chỉ mới được vào thành. Có người hỏi Kính Sơn, thế nào là một câu nói được giải thích?

Tức là nói với ông, hỏi mười đáp một trăm có khó gì.

Thế nào là chẳng phải một câu nói được giải thích?

Sư hét một tiếng, bảo: Cái hầm phẩn tiểu.

Nguỵ Thị Lang ở nhờ huyện Thường sơn thuộc Cù châu, chịu tang Nguỵ Cang, chỉ bố thí tịnh tài, vào núi tu tập, nương sống trong chốn núi rừng hoang vắng rồi thăng lên tòa này mở rộng Bát-nhã. Dung công đức này trước hết xem xét lại chính mình, sau xem xét tình thế rồi mới giảng nói Bát-nhã. Sau khi chết, ông vãng sinh về cõi An dưỡng, các ngươi còn nhớ không? Lão cư sĩ này ba đời ở Hòa Châu, tiếp đãi Nguỵ Công

chu đáo. Sơn Tăng Đại Quán lần đầu hành cước cũng đến nhà ông ấy. Lúc đó, Thị Lang còn nhỏ. Hôm nay ông đã làm quan và hết lòng vì đất nước. Tất cả đều do âm đức của ông đã vun bồi trong nhiều kiếp chiêu cảm. Ông ấy bình thường dốc chí tu học, thích đọc sách Phật; thường theo lão Nạp đến phương khác dạo chơi, tinh tấn tu phạm hạnh, thường đem Vương Phạm Chí, Thổ Mạn Đầu làm Phật sự; đem lời đạo lý nhắc nhở người dân giúp họ tỉnh ngộ, sống đúng đạo lý và lưu truyền đạo lý trong nhân gian. Ông thường xem xét những vẩn đục của người, nghe những điều chỉ trích về mình thì xem xét, sửa đổi cho tốt đẹp hơn. Có người đến hỏi han thì thâu nhiếp, giáo hóa họ. Lời nói của ngài chẳng phải là lời nói tầm thường ở thế gian. Lúc sắp nhắm mắt xuôi tay ngài vẫn nói cười như thường rồi ngồi kiết già an nhiên thị tịch. Đây là cái ngài Tịnh Danh gọi là có thân thì có khổ, ngài nghĩ đến chúng sinh trong đường ác nên khởi tâm đại Bi: Ta đã được điều phục nên phải điều phục cho tất cả chúng sinh, nhưng chỉ trừ được bệnh cho họ chứ không trừ được tận gốc vô minh. Ngài bèn gọi đại chúng đến dạy: bệnh của Nguỵ Công đã giảm bớt, có thể chịu được nỗi khổ nhọc. Hôm nay sẽ tùy duyên giảng pháp cho những ai đến nghe. Như vậy đủ thấy sự linh nghiệm của việc học Phật của ngài. Hôm nay may mắn, các vị đồng đến hội nghe pháp, đồng chứng minh sự linh nghiệm này nhưng các ngươi còn vướng phải một điều là khi mình mượn lỗ mũi để thở thì phải biết thở theo cách nào. Đó chính là Chân Như Phật tánh, là Bồ-đề Niết-bàn. Phải biết bệnh gì? Chính là vọng tưởng điên đảo, là tham sân tà kiến.

Tuy vậy, nhưng nếu lìa vọng tưởng điên đảo thì không có Chân Như Phật tánh. Nếu lìa tham sân tà kiến thì không có Bồ-đề Niết-bàn. Còn nói giảng giãi phân tích để giữ một phần, bỏ một phần thì bệnh ấy càng nặng thêm. Nếu không giãng giải, phân tích thì lờ mờ về Phật tánh, mù mịt về chân như. Cuối cùng đạo lý gì là trừ bệnh không trừ pháp? Có một người bình thường nghe điều gì đó liền nói: Chính pháp là bệnh, chính bệnh là pháp. Nhưng nếu có ngôn từ thì không có thật nghĩa. Thuận chân như thì tất cả đều là điên đảo vọng tưởng; tham sân tà kiến đều là pháp. Theo điên đảo thì tất cả chân như, Phật tánh, Bồ-đề Niết-bàn đều là bệnh. Kiến giải thế nào mà nói ta khoác nạp y liền làm chủ tòa. Nếu chưa đến đó thì làm sao biết thây chết trên mặt đất nhiều vô số? Rõ ràng là vượt qua được rừng gai gốc là người giỏi. Không nghe người xưa nói: Hễ bày ra một pháp là có lỗi với Niết-bàn hay sao? Lời ta nói cũng như mộng, như huyễn, như thật mà chứng, như thật mà giãi; thật mà tu, như thật mà hành. Vì pháp như thật có thể tự

điều phục khiến tâm đại bi phát khởi, thực hành vô số phương tiện lại có khả năng điều phục tất cả chúng sinh mà không có chúng sinh nào được điều phục và cũng không nghĩ mình là người điều phục. Lại không có tư tưởng điên đảo, không có tưởng tham sân tà kiến, cũng không có tưởng chân như tà kiến, Bồ-đề Niết-bàn, không có tư tưởng trừ bệnh, không có tư tưởng trừ pháp; không có tư tưởng giữ một bỏ một, giảng giải phân tích và không giảng giải phân tích. Đã không có những tư tưởng như thế thì một lời nói thanh tịnh, bình đẳng giải thoát này chính là phụng vì Trì Phục Nguỵ Cang mà suy đi nghĩ lại, xem xét tình thế thật kỹ càng rồi mới tuyên giáo. Lại nguyện hiểu rõ Tịnh độ duy tâm, thấy tự tánh Di- đà, phương đó, cõi này ở bất cứ chỗ nào cũgn được an vui, sư nhóm họp đại chúng, bảo: Nay các ngươi đã mượn lỗ mũi để thở nhưng Kính Sơn xin cái lỗ mũi để thổi luồng khí đi. Nói rồi sư hét một tiếng.

Ngày giải hạ, sư Thượng đường, hỏi: Công án bắt đầu từ ngày 15 tháng 4 kết thúc vào ngày 15 tháng 7. Hôm nay trong hôi này có rất nhiều người, ai cũng có lý, khó phân quyết. Trong chúng, ai có từ ngữ nào hình tượng bóng bẩy thì hãy đứng ra giải thích đề tài về tuyết xem. Cho dù có giảng giải, phân tích được thì cũng bới lên cho tan tuyết mới được.

Sư Thượng đường nêu, Vân Môn nói: cho dù thấy không chấp mắc, đạt được danh thân, cú thân. Tất cả các pháp đều không; núi sông, đất đai là danh. Danh cũng không thật có nên gọi là đầy đủ Tam-muội tánh hải. Dường như không có sóng gió bao quanh, đến nỗi quên mất cái biết đối với giác. Giác tức là Phật tánh, gọi là người vô sự lại còn phải biết có then chốt trong việc hướng thượng. Đổ dầu để cứu lửa là việc vô ích. Giống như trên tuyết thêm sương, khiến người buồn não nề.

Sư Thượng đường, nói: Bẻ bỏ bờ dậu phía Đông, sửa sang lại bức tường phía Tây, môn hạ của Kính Sơn hoàn toàn không mẫu mực nên lén nhìn mọi người trong Tăng đường bẻ hương chất vào bếp. Mỏ cú mèo cắn phá nóc điện Phật.

Sư Thượng đường, có vị Tăng hỏi: Thúy Vi cúng dường cho vị La- hán; ngài Đan Hà đốt tượng Phật bằng gỗ, không biết trong hai vị tôn túc này, vị nào làm đúng?

Sư hỏi: Người nào không đúng?

Tăng hỏi: Trong khoảng giữa đã gửi gắm cho người nào?

Sư đáp: Hãy cố gắng bắt chước làm theo.

Tăng hỏi: Vì sao trên đầu gậy ngang đến thẳng đi.

Sư đáp: Hoa mắt thì sao?

Tăng hỏi: Phải nơi chốn của Hòa thượng không?

Sư đáp: Phải.

Đan Hà đốt tượng gỗ là không thuận theo nhân tình, Thúy Vi cúng dường La-hán là tuy phương Tỳ-ni. Nếu là môn hạ của Kính Sơn thì tất cả dùng không dính mắc, hãy nói môn hạ của Kính Sơn dùng cái gì? Nước sông mùa thu trong xanh nhưng chẳng được bao lâu thì mây trắng đã hòa khói đen. Lành thay! Toàn thân ngài Quán Thế Âm đẫ đứng giữa đồng hoang cỏ dại.

Sư Thượng đường, sơn Tăng chưa ra khỏi quê nhà, trước đó tám mươi ngày, sư đã nói với đại chúng rằng: Hôm nay việc đã hoàn tất. Ngày nay làm xong việc gì? sư hét một tiếng, xuống tòa.

Sư Thượng đường, có vị Tăng hỏi: Ngàn Thánh cũng không đến nơi này, muôn pháp dùng không thiếu hụt, thế nào là cơ phong của Kính Sơn?

Sư đáp: Nằm ngửa kiểng chân đúng là loài rồng, chẳng lẽ giấu mình trong nước ao tù hay sao?

Tăng hỏi: Mênh mông mà toàn thể pháp giới rõ ràng.

Rõ ràng mà cơ phong của Tổ sư riêng sáng?

Sư bảo: Trời xoay bên trái, đất chuyển bên phải.

Vị Tăng hỏi: Toàn thể đi đâu? Toàn thể về đâu?

Sư đáp: Giết Xà-lê đi.

Chân tâm vô trụ, chân chiếu độc tôn; chân tánh dứt phan duyên, chân kiến chẳng từ cảnh; chân trí vô ngại, chân như vô biên. Trên hợp với bổn nguyên chư Phật, dưới khế hợp với tâm địa chúng sinh, cho nên nói: Nơi nơi đều là chân như, trần trần đều là người xưa nay. Lời nói chân thật thì nghe mà không hiện, chánh thể đường đường không còn thân. Sư quay sang nhìn đại chúng, hỏi: Thế nào là chánh thể? Đến bờ xem mé mắt, mặt đất đều là sầu.

Sư Thượng đường, bảo: Không hiểu đến nơi đến chốn thì rất kỵ chấp đạo, chấp đạo này trên đầu mọc sừng. Sư đưa phất trần lên bảo: trên đầu mọc sừng cũng là lừa, là ngựa. Có hiểu được gì không? Nếu hiểu được thì cứ ở trong loài khác mà làm, còn nếu không hiểu được thì nhiều kiếp đắm chìm.

Sư Thượng đường, có vị Tăng hỏi Đầu Tử: Lúc trăng chưa tròn thì thế nào?

Đầu tử đáp: Thì nuốt ba bốn cái.

Tăng hỏi: Khi trăng tròn thì thế nào?

Đầu Tử đáp: Thì nhổ ra bảy tám cái.

Sư bảo: Ba cái và bốn cái; bảy cái và tám cái, số mục rất rõ ràng, chẳng có người nào đếm hơn được.

Im lặng hồi lâu, sư nói: Đạo sĩ mặc áo một mảnh màu trắng còn chẳng phải là chân thố đại.

Sư Thượng đường, Tăng lễ bái rồi đứng dậy hét một tiếng. Sư cũng hét.

Tăng trở về trong chúng, sư bảo: Giống như lần thứ nhất ở đây. Một tiếng hét phân biệt được chủ khách, chiếu dụng nhất thời hành. Phải hiểu ý trong đây, giữa trưa đánh trống canh ba, hãy nói tiếng hét mới đây của vị Tăng này và tiếng hét của sơn Tăng, người nào là khách? Người nào là chủ? Chỗ nào là chiếu? Chỗ nào là dụng? Nếu ở đây phân biệt được thì cho phép ông đi khắp thế giới đại thiên. Còn nếu chưa giải thích được thì trong bình bát trống rỗng chỉ có muỗng đũa. Sư lại hét một tiếng.

Ngày mồng một tết, đánh trống, sư Thượng đường, bảo: Năm mới đánh trống mới để ban bố pháp mầu mới đến khắp mọi nơi, tất cả muôn vật đều được tươi tốt, mới mẻ, mỗi thứ đều đến với khuôn phép, Đại sĩ Phổ Hiền vui vẻ, do đó mở cửa nhà thả trăm voi đầu đàn chạy khắp mọi nơi, không biết chỗ nào tìm kiếm.

Sư đưa gậy lên, bảo: Chỉ có cây gậy này là chẳng thuộc mới cũ, khi rảnh rỗi thì nuốt tất cả vào miệng, chỉ còn pháp thân.

Sư ném gậy, hỏi: Là cái gì? Trong hạt hạch đào ngàn năm vốn là lòng nhân khi xưa.

Sư Thượng đường nêu, có vị Tăng hỏi ngài Triệu Châu: Đệ tử mới vào tòng lâm, xin sư chỉ dạy.

Triệu Châu hỏi: Ông ăn cháo xong chưa?

Tăng hỏi: Ăn cháo xong rồi.

Triệu châu bảo: Rửa bát đi.

- Vị Tăng bỗng nhiên đại ngộ.

Sư hỏi: Có thật vậy không?

Vân Môn nói: Hãy nói là có chỉ dạy hay là không có chỉ dạy? Nếu nói có thì anh ta nói cái gì? Nếu nói không thì vị Tăng này đã ngộ rồi.

Sư lại nói: Triệu Châu và vị Tăng này, nếu không có Vân Môn thì cả đời chịu khuất phục. Nay ở các nơi có một người mù thường rửa bát nói là hiểu rồi.

Sư Thượng đường, nói: Hôm nay là ngày trăng tròn, có một công án cũ, hãy đốt đèn, đánh trống để mời tất cả mọi người đến khán, khán thì chẳng thể không thấy nhưng bỗng nhiên đèn tắt, dầu hết thì đừng có

đánh trống mà khua vào cột.

Sư Thượng đường, nói: Tâm của Đại tiên Trúc Thổ, khắp nơi thường gửi gắm, thế nào là thầm gửi gắm? Thế nào là tâm của tướng gửi gắm? Sư hét một tiếng, vỗ vào giường thiền, hỏi: Nói gì?

Trương Chú Nhị Trạng Nguyên Chí thượng đường nêu, có một vị Tăng hỏi ngài Vân Môn: Thế nào là gia phong của Hòa thượng?

Vân Môn đáp: Có người đọc sách đến báo.

Sư bảo: Người đọc sách đã ở trong đây, làm sao gặp y? sư bèn quay sang nhìn đại chúng một lượt rồi bảo: Chẳng phải là kẻ thù thì không cùng ở một nơi.

Sư Thượng đường nêu, có một vị Tăng hỏi ngài Đầu Tử: Thế nào là mười thân của bậc Điều Ngự?

Đầu tử xuống gường dây đứng.

Vị Tăng hỏi: Phàm Thánh cùng đi nhiều hay ít?

Đầu Tử cũng xuống gường dây đứng.

Sư bảo: Đầu Tử xuống gường dây nên sáng nay được tuyên dương, lừa trước, ngựa sau nên phải phòng ngừa loạn lạc.

Sư Thượng đường, có vị Tăng hỏi: Người tu hành chân chánh có rơi vào nhân quả hay không? Trước kia Bách Trượng đã nói là không rơi vào nhân quả thì làm sao đoạ làm thân chồn hoang?

Sư đáp: Gặp người nhưng phải nói chuyện gì?

Tăng hỏi: Như vậy, sau khi Bách Trượng nói là không rơi vào nhân quả thì làm sao thoát được thân chồn hoang?

Sư đáp: Gặp người thì phải nói chuyện gì?

Tăng hỏi: Có người hỏi Kính Sơn: Bậc tu hành chân chánh còn rơi vào luật nhân quả hay không? Không biết Hòa thượng đến nói gì với ông ta.

Sư đáp: Đến nói với ông ta là gặp người phải biết nói chuyện gì. người tu hành chân chính rơi vào nhân quả, sư cầm phất trần gõ vào giường thiền, bảo:

Cũng không lìa cái tin tức này. Rơi và không rơi đều là một câu nói, còn nói gì là nhân quả. Sư lại gõ xuống giường thiền, bảo:

Tin tức của năm trăm năm về trướcở tại đây, không cần phải để tâm tìm cầu.

Sư Thượng đường nói: Tổ sư dạy: Nếu mắt không ngủ thì các mộng đều tiêu trừ, nếu tâm không khác thì muôn pháp như một, đó là không ngủ nghỉ. Đó là tâm không khác. Hoa ở núi nở tợ gấm, nước suối trong xanh như da trời xanh.

Sư Thượng đường, bảo: Cội nguồn gốc rễ của hữu tình là y theo biển trí để tìm vế nguồn. Tất cả đều hợp với tâm thức. Lấy pháp thân để làm thể. Nếu hiểu được cội nguồn này thì ngàn nguồn muôn nguồn cũng chỉ là một nguồn. Nếu hiểu được thể này thì ngàn thể muôn thể cũng chỉ là một thể. Cho nên nói: vô biên cảnh giới, ta người không xa cách dẫu bằng đâù sợi lông. Xưa nay mười đời, trước sau không lìa niệm này. tuy như thế nhưng bậc trượng phu tự có chí thấu trời xanh, thôi hướng về thực hành chỗ hành của Như Lai.

Sư Thượng đường, bảo: Pháp không có tướng nhất định, do con người tạo nên.

Sư dộng gậy, bảo: Pháp ấy chẳng phải tư duy, so sánh, phân biệt mà hiểu được. Hãy nói, không phân biệt, không suy nghĩ, so sánh thì thế nào?

Sư dộng gậy, hét một tiếng, bảo: Hai vị thủ tọa Bổn và Nhan lập Tăng thượng đường, bảo:

Con trâu cày trên mảnh ruộng đoạt mất thức ăn của người đang đói đổ vào biển cả, làm khuynh đảo Tu-di-lô, bắt sống cọp, tê giác, độc long (rồng dữ) dường như chưa phải là bổn phận sự của nạp Tăng. Thế nào là bổn phần sự của nạp Tăng?

Hỏi hai vị tọa trong thiền đường.

Sư Thượng đường dộng gậy, bảo: Quán âm Diệu Trí có khả năng cứu khổ thế gian. Trăm hoa đua nở màu sắc rực rỡ nhưng mới nhìn qua lại không thấy gì. Sư ném gậy, bảo: Sáng nay là ngày mùng 5 tháng 3. Sư Thượng đường, bảo: Tâm ấy chính là Phật, không còn Phật nào khác. Phật ấy chính là tâm, không còn tâm nào khác. Giống như bàn tay nắm (quyền) mở ra thành bàn tay mở (chưởng), giống như nước thành sóng. Sóng chính là nước, chưởng tức là quyền. Tâm ấy không thuộc về bên trong, không thuộc về bên ngoài, cũng không ở khoảng giữa. Phật ấy không thụoc về quá khứ, không thuộc về hiện tại hay vị lai. Tâm ấy, Phật ấy đều là giả danh. Đã là giả danh thì tất cả đại tạng giáo điển há là chân thật hay sao? Nếu đã không chân thật thì chẳng thể nói Đức Thích-ca, Lão Tử không mở miệng nói mà lè lưỡi dài ba tấc. Cuối cùng thì thé nào? Còn nếu biết làm những việc hay thì đừng hỏi khuôn phép

trước.

Sư Thượng đường nêu, Ngài Lâm Tế lần nọ làm thị giả ngài Đức Sơn, Đức Sơn quay lại hỏi Lâm Tế:

- Hôm nay lão Tăng có nhọc mệt lắm không?

Lâm Tế bảo: Lão già nói mớ gì vậy?

- Đức sơn cầm gậy đưa lên, Lâm Tế liền lật đổ cái gường dây.

Vân Phong bảo: Hai tác gia này, một người ép buộc, một người kiềm chế để hiển lộ phong cách và khuôn phép, rất giống như ngọn núi cao trên bàn tay. Tuy như vậy nhưng cũng bị mọi người cười cho.

Sư hỏi: Lão già Vân Phong phê bình cái gì? Rất giống người Phổ Châu. Nếu như Kính Sơn thấy được thì đã cột lại quăng xuống sông rồi. Chẳng lẽ không thấy trai và cò giằng co nhau đều rơi vào tay ngư ông hay sao?

Ngày tắm Phật, sư Thượng đường bảo: Các ông hãy lấy nước rửa sạch bụi trên tượng của Đức Như Lai. Bụi hết thì phiền não trong tâm chúng sinh đều được tiêu trừ, chồn cáo liền rống tiếng rống của sư tử.

Sư Thượng đường nêu, Vân Môn hỏi Tào Sơn rằng: Thế nào là việc làm của sa-môn?

Tào Sơn đáp: Ăn lúa gạo của thường trụ.

Vân Môn hỏi: Lúc bỏ thì thế nào?

Tào Sơn hỏi: Ông nuôi được chăng?

Vân Môn đáp: Đệ tử nuôi được.

Tào Sơn hỏi: Nuôi bằng cách nào?

Vân Môn đáp: Cho mặc áo, ăn cơm đâu có gì là khó?

Tào Sơn hỏi: Sao không nói là mang lông đội sừng?

Vân Môn đáp: Lúc bóng tối đến thì thế nào?

Sư bảo: Ngựa hoang dẫm đạp phá bụi gai.

Tăng hỏi: Ngày mai trai giới trong viện Đại bi còn làm gì nữa?

Sư đáp: Tuyết Phong nói rồi.

Sư tiếp: Sáng đến thì đánh bên sáng, nếu mở mắt thấy tối đến thì đánh bên tối. Nếu nhắm mắt lại mà bốn hướng tám mặt đến thì xoay vần đánh cả hư không. Bày vẽ không ít, hư không nếu đến thì đánh cả hư không. Xem còn dính mắc chỗ nào. Nói chung không có gì đến cả. Nếu ngày mai trong viện Đại Bi không có trai giới thì một phen buồn rầu.

Sư tiếp: Người xưa nói gì? Người nay nêu lên vấn đề gì? Ở trong tông thừa thành tựu việc gì? Sư hét một tiếng.

Sư Thượng đường, có vị Tăng hỏi: Tâm quá khứ không thật có, tâm hiện tại không thật có, tâm vị lai không thật có thì thế nào?

Sư đáp: Chính miệng ngươi nói ra.

Tăng hỏi: Không biết làm sao thọ trì?

Sư đáp: Thọ trì thế nào, chắc chắn không cùng nhau kiếm tiền. Vị Tăng lễ bái, sư bảo:

- Các Như Lai và đệ tử của Như Lai đời quá khứ đã thành tựu. Đời hiện tại, các Bồ-tát đã thành tựu, nay các vị đều nhập vào sự tròn sáng. Người học đời vị lai y theo pháp này. đã y theo pháp này thì chỉ như tâm quá khứ không thật có, tâm hiện tại không thật có, tâm vị lai không thật có. Ba đời đã không thật có thì y cứ vào đâu? Nếu hướng về trong đây biết quay về thì thở ra không vướng vạn duyên, thở vào không ở âm giới. Thường chuyển kinh như thế trăm ngàn muôn ức quyển. Chỉ như ngày hôm nay Đàn-việt xin Kính Sơn thỉnh một ngàn bảy trăm quyển. Cái được chuyển còn ở trong trăm ngàn muôn ức quyển hay không? Nếu ở trong đá thì theo Pháp tướng. Nếu không ở trong đó thì theo phi pháp tướng, cho nên kinh nói: Nếu theo Pháp tướng thì mắc kẹt vào ngã, nhân, chúng sinh, thọ giả. Vậy khi nào định đoạt được? Nếu định đoạt không được thì ngày mai đến nói với ông.

Sư Thượng đường nêu, có vị Tăng hỏi ngài Phong Huyệt: Khúc gỗ không có âm vận làm sao hòa âm được?

Phong Huyệt đáp: Gà gỗ gáy ban đêm, chó rơm sủa buổi sáng. Sư bảo: Hoàng Diện, Triết tử này đáp câu nào cũng là con cháu

Lâm Tế, không hiểu được pháp thiền. Hôm nay có người hỏi Kính Sơn: Khúc nhạc xưa không có âm vận làm sao phối âm được? Chỉ đến nói với ông ta: Gà gỗ gáy ban đêm, chó cỏ sủa trời sáng.

Sư Thượng đường nêu, Tuệ Siêu hỏi Pháp Nhãn: Thế nào là Phật?

Pháp Nhãn đáp: Ông là Tuệ Siêu.

Tuyết Đậu bảo: Gió xuân khởi không gợn sóng nước,

Chim cô nằm hót giữa nhụy hoa.

Cá vượt sóng cao ba lớp thì sẽ hóa rồng

Như người ngu ban đêm tát nước sông Tiền đường.

Sư ông Bạch Vân bảo: Một câu văn giá trị bằng một quan tiền lớn, mua được một chiếc bánh dầu, ăn vào rồi thì không còn đói nữa. Hai vị tôn túc, một vị cho nghe tiếng chim cô hót, một vị cho mua bánh trét dầu để ăn. Nếu là Tuệ Châu thì Phật bảo chưa hiểu.

Sư Thượng đường nghe âm thanh liền tỏ ngộ, thấy sắc tâm liền sáng tỏ, bỗng sư đưa gậy lên, bảo:

Đây là sắc. Rồi sư dộng gậy, bảo:

Đây là thanh, tất cả mọi người đều nghe thấy cả. Đó là tâm sáng. Đó là ngộ đạo. Sư hét một tiếng, bảo: Tham lúa gạo thì phải mất hết nửa năm trồng trọt, sư dộng gậy.

Sư Thượng đường nêu, có vị Tăng hỏi ngài Lâm Tế: Thế nào là

cõi nước Tam nhãn?

Lâm Tế đáp: Ta và ông cùng vào trong cõi nước Tịnh Diệu mặc y thanh tịnh nói pháp thân Phật. rồi vào trong cõi nước Vô sai biệt, mặc áo Vô sai biệt, nói Báo thân Phật, vào trong cõi nước Giải thoát, mặc áo Quang minh, nói Hóa thân Phật. Sư quay sang nhìn dại chúng, bảo:

Các ông có thấy lão Lâm tế hay không? Nếu không thấy thì Kính Sơn chỉ cho. Pháp thân, Báo thân, Hóa thân, chao ôi! Yêu quái! Yêu tinh! Tam Nhãn trong đất nước Phùng trước, cười giết vô vị chân nhân. Sư Thượng đường nêu, Trấn Phủ Đại vương hỏi Hòa thượng Triệu

Châu:

Năm nay Hòa thượng còn bao nhiêu cái răng?

Triệu Châu đáp: Còn một cái.

Vua hỏi: Còn một cái làm sao nhai thức ăn được?

Triệu Châu đáp:

Tuy còn một cái nhưng thức ăn đều đưa vào bao tử và tiêu hóa hết. Sư hét một tiếng, bảo: Ít khoe khoang.

Sư Thượng đường nêu, có một vị Tăng hỏi Ngài Triệu Châu: Thế nào là không lầm đường?

Ngài Triệu Châu đáp: Biết tâm thấy tánh thì không lầm đường. Sư bảo: Gậy đánh vào đầu tượng đá thì mau bàn luận sự thật.

Không dùng làm thiền hội, không dùng làm đạo hội. Nếu muốn không lầm đường thì phải ảo tâm thấy tánh mới được, đó gọi là biết được tâm, thấy được tánh. Nếu cá nghe được điều gì thì liền nói trăng soi dưới nước, không có núi thì không có mây phủ quanh. Có kiến giải gì chính là Triệu Châu ra khỏi Tào Môn.

Sư Thượng đường nêu, có một vị Tăng hỏi ngài Nam Tuyền:

- Lúc trâu chưa gặp Mã Tổ thì vì sao trăm chim gắp hoa đến dâng cúng?

Ngài Nam Tuyền đáp: Bước vững vàng trên từng cấp bậc của Phật.

Tăng hỏi: Nghe lão sư Nhất Tuyến, Vân Môn nói Nam Tuyền chỉ giải từng bước từ thấp lên cao, từ trên trời rơi xuống đất.

Sư bảo: Tuy trị khỏi bệnh mù mắt nhưng tai vẫn chưa nghe được, từng bước, từng bước lên cao; từ trên trời thả xuống đất thì chỗ nào được tin tứcn này?

Có một vị Tăng hỏi Vân Môn: Thế nào là từng bước, từng bước lên cao?

Vân Môn đáp: Lấp hang hốc, rãnh mương.

Sư bảo: Cứu được một nửa.

Sư Thượng đường nêu, Vân Môn hỏi Trực Tuế: Hôm nay làm gì?

Trực Tuế đáp: Đi cắt cỏ tranh.

Vân Môn hỏi: Cắt được bao nhiêu vị Tổ sư?

Trực Tuế đáp: Ba trăm vị.

Vân Môn hỏi: Sáng đánh ba ngàn roi, chiều đánh tám trăm roi. Nhà phía Đông cán gậy dài, nhà phía Tây cán gậy ngắn là thế nào?

Trực Tuế không đáp được.

Vân Môn liền cầm gậy đánh.

Sư bảo: Trực Tuế không đáp được nhưng đã có ba trăm vị Tổ sư chứng minh. Vân Môn nói tuy đi nhưng vẫn còn đầu gậy không mắt.

Sư Thượng đường nêu, Vân Môn nói: Thích-ca, Lão Tử và trời Đế Thích ở trên thiên đình cùng tranh cãi vấn đề Phật pháp rất ồn náo.

Sư bảo: Lão già này hay lắm, đánh cho ba mươi hèo. Còn hỏi có lỗi gì. người vu khống thì chồng thêm tội.

Sư Thượng đường nêu, Tam Thánh hỏi Tuyết Phong: Xuyên qua lớp lưới vàng thì lấy gì làm thức ăn?

Tuyết Phong đáp: Đợi ông ra khỏi lưới rồi đến thăm ông.

Tam Thánh hỏi: Một ngàn năm trăm vị Thiện tri thức không biết thoại đầu.

Tuyết Phong đáp: Liên quan đến việc trụ trì của Lão Tăng.

Sư bảo: Hai vị tôn túc, một vị thì thô như gò núi, một vị tế như mạt cám. Tuy thô tế không giống nhau nhưng gọi đến khinh ttrọng thì rất tốt. Hôm nay Kính Sơn chân thật nói với các ông phải đề phòng soi rùa làm vỡ ngói.

Sư Thượng đường nêu: Một hôm Đức Thế Tôn và A-nan đi du hóa, gặp một ngôi tháp, Đức Thế Tôn đảnh lễ, A-nan hỏi: Đây là tháp thờ ai?

Đức Thế Tôn đáp: Là tháp của chư Phật thời quá khứ.

A-nan hỏi: Là đệ tử của ai?

Đức Thế Tôn đáp: Đệ tử của ta.

A-nan thưa: Phải nên như thế.

Sư bảo: A-nan cũng phải nên như thế, biết làm thế nào khi ở giữa còn thiếu một chỗ! Nếu muốn lời nói suôn sẻ mạch lạc, muốn Đức Thế Tôn nói mình là đệ tử của Ngài thì lập tức hướng về Ngài. Còn phải lễ mỗ giáp ba lânh mới được. Nếu Đức Thế Tôn hỏi vì sao dạy ta đảnh lễ, ông còn hướng về nói, phải nên như vậy?

Sư Thượng đường nói: Sắc, Tâm không hai; ta người chẳng khác.

Bỗng sư đưa gậy lên, bảo: Nếu nói cái này là cây gậy thì nặn mắt thấy hoa; nếu không nói là cây gậy thì tan nhà nát cửa. Cuối cùng là gì?

Sư ném gậy xuống, bảo:

Xưa nay núi xanh chỉ gỡ được gai; nước chảy đâu từng tẩy rửa được phải quấy, đúng sai.

Sư Thượng đường nêu, có lần Niệm Pháp Hoa và Chân Viên Đầu đứng cạnh Phong Huyệt.

Huyệt hỏi Chân rằng: Như vậy, Đức Thế Tôn chẳng có gì không nói, Ca-diếp chẳng có gì không nghe.

Chân đáp: Chim bồ câu và chim gáy hót trên cây. Nghĩa là đang ở trong lùm gai.

Huyệt bảo: Ông là người ngu si, có phước gì? Sao không thể cứu ngôn cú. Lại hỏi Niệm rằng: Ông làm gì?

Niệm thưa: Nhíu mày nhớ đường xưa.

Không rơi cơ tầm thường.

Huyệt nói: Sao ông không trình bày kiến giải của mình cho Niệm Pháp Hoa.

Sư hỏi: Nếu lúc ấy sơn Tăng thấy hai lão già nay thì nói gì?

- Đào một cái hố thật sâu, chôn tất cả, dẫn trâu giẫm lên, rồi thả Chân Công ra mới được. sơn Tăng nói gì? Trừ quân cường bạo, giúp kẻ yếu đuối cũng chẳng phải là bịa đặt nào khác. nếu ông biết được chim bồ câu và chim gáy hót trong bụi gai thì biết được: “Nhíu mày nhơ đường xưa, không rơi cơ tầm thường.” Lời chuyển ngữ của hai vị này rốt ráo là một hay là hai? Nếu nói là một thì vì sao Phong Huyệt chỉ chấp nhận Niệm Pháp Hoa mà không chấp nhận Chân Viên Đầu? Nếu nói là hai thì vì sao tham vấn:

Cò trắng và ráng đỏ cùng bay

Nước sông thu và trời xanh cùng một màu.

Sư Thượng đường nêu: Ngài Triệu Châu dạy chúng rằng: Không được để thời gian luống qua vô ích, phải thường nhớ nghĩ đến Phật, Pháp, Tăng. Thế nào là người học tự niệm?

Ngài Triệu châu hỏi: Người niệm là ai?

Tăng đáp: Không có bạn.

Ngài Triệu Châu cười, bảo: Con lừa này.

Sư bảo: Tuy vị Tăng này không có bạn nhưng tạo thành nhóm, thành đội la lối ồn ào nhiễu loạn chết người. Tuy ngài Triệu Châu thích một con lừa nhưng chỉ vì lừa không biết ăn cỏ.

Đến ngày kỵ sư ông Ngũ Tổ, sư Thượng đường, bảo: Trước núi có

một mảnh đất trống, vốn đã được ghi dấu ở đây. Sư chắp tay nghiêm trang thưa sư ông Ngũ Tổ: chỉ vì không khế hợp, đã bao lần mua, nay lại bán, chẳng lẽ là người Nha Bảo thương tùng trúc mà thổi ngọn gió mát này. Sư hét một tiếng, bảo: Đứa trẻ ăn mày thấy cái lợi nhỏ.

Sư Thượng đường nêu, ngài Kim Phong dạy chúng rằng: Hai mươi năm trước lão Tăng có tấm lòng nhân từ, hai mươi năm sau lão Tăng không có tấm lòng nhân từ.

Lúc đó, có một vị Tăng đứng dậy, bước ra thưa: Thế nào là hai mươi năm trước có lòng nhân từ?

Ngài Kim Phong đáp: Hỏi phàm đáp phàm, hỏi Thánh đáp Thánh.

Tăng hỏi: Thế nào là hai mươi năm sau không có lòng nhân từ?

Ngài Kim Phong đáp: Hỏi phàm đáp phàm, hỏi Thánh đáp Thánh.

Sư bảo: Lúc đó nếu Kinh Sơn thấy thì sẽ dẫn ông ta đến trả lời với sư ông Ngũ tổ, liền bóp miệng làm tiếng gáy của chim bồ câu, chim gáy, chim gõ v. v...

Sư Thượng đường bảo, ngay nơi niệm mà lìa niệm, giác và phi giác, hữu tâm và vô tâm, hoặc thiện hoặc ác đều kết thành một khối, sắp sai thì liền sai, sư đưa phất trần lên, bảo:

- Trên đầu cái phất trần này đã xâu lại một chùm rồi còn bỏ đi đâu? Nghiệp thức mang mang không có cội nguồn để y cứ. Hãy nói nghiệp thức mang mang và Thích-ca, Lão Tử cách nhau nhiều ít?

Sư hét một tiếng, bảo: Quanh quẩn trong thung lũng nhỏ hẹp, sai lầm.

Sư Thượng đường nêu, ngài Huyền Sa dạy chúng rằng: Các vị Tôn túc ở các nơi đều nói: Hóa độ chúng sinh, lợi ích hữu tình. Nếu có người gặp ba người bệnh tới thì làm sao tiếp xúc? Người mù cầm cái kiền chùy dựng trước mắt họ, họ cũng không thấy; người bị điếc cho dù nói lời Tam-muội họ cũng không nghe; người bị câm cho dù có dạy họ nói, họ cũng không nói được, như vậy thì làm sao tiếp xúc? Nếu tiếp xúc với những người ấy không được thì Phật pháp không có linh nghiệm.

Có một vị Tăng thưa hỏi Vân Môn, Vân Môn bảo: Ông hãy lễ bái.

Tăng lễ bái rồi đứng dậy. Vân Môn đưa gậy lên, Tăng lùi ra sau.

Vân Môn bảo: Ông chẳng phải là người mù. Rồi sư bảo bước tới gần. Tăng liền bước đến.

Vân Môn bảo: Ông chẳng phải là người điếc. Nói rồi, sư bèn đưa

gậy lên, hỏi: Có hiểu không?

Vị Tăng đáp: Không hiểu.

Vân Môn nói: Ông chẳng phải là người câm.

Vị Tăng ngay lúc đó liền tỏ ngộ.

Sư bảo: Vị Tăng này tuy ngộ nhưng chỉ ngộ được thiền của Vân Môn. Nếu là thiền của Huyền Sa thì phải đổi lấy đôi giày cỏ mới được.

Sư Thượng đường nêu, có lần Ngụy Sơn đi chung với Ngưỡng Sơn. Ngụy Sơn chỉ một thửa ruộng hỏi Ngưỡng Sơn rằng: Thửa ruộng này đầu nào cao, đầu nào thấp?

Ngưỡng Sơn đáp: Đầu này cao, đầu kia thấp.

Ngưỡng Sơn bảo: Nếu sư không tin thì hãy đến giữa thửa ruộng ấy đứng xem hai đầu.

Ngưỡng Sơn nói: Không cần phải đứng ở giữa, cũng chẳng cần đứng ở hai đầu.

Ngụy Sơn hỏi: Nếu như lội sông xem sông thì sông có thể là một vật bằng phẳng.

Ngưỡng Sơn đáp: Sông cũng không cố định, nhưng chỗ cao thì gọi là cao bình, chỗ thấp thì gọi là thấp bình.

Ngụy Sơn im lặng.

Sư bảo: Hiển bày các nhân tạng, các dụng khích lệ muôn vật mà không cùng bậc Thánh đồng lo. Đức sâu nghiệp lớn đến như vậy ư! Sư hét một tiếng.

Sư Thượng đường, có vị Tăng hỏi:

Thích-ca đóng cửa thất ở Ma-kiệt; Tịnh Danh im lặng ở Tỳ-da; Bàn tính chưa thành lại còn đầy đủ mánh khóe.

Sư bảo: Bản tính chưa thành lại còn có đầy đủ mánh khóe.

Tăng hỏi: Có hỏi có đáp tất cả chỗ phong lưu, không hỏi không đáp thì có Phật pháp chăng?

Sư đáp: Nói gì vậy?

Vị Tăng hỏi: Chưa biết đi về đâu?

Sư đáp: Đi về chỗ không có Phật pháp.

Sư tiếp: Có hỏi có đáp, có thả có thu, có chủ có khách, có giết chết, có tha cho sống. Lúc sống là lúc không giết chết, chính là đạo lý. Lúc giết chết là lúc không sống, chính là đạo lý. Nhà khách thì chẳng phải nhà chủ chính là đạo lý, nhà chủ chẳng phải nhà khách, chính là đạo lý. Nhà chủ chẳng phải nhà khách, chính là đạo lý. Đã là khách thì trước sau gì vẫn là khách. Đã là chủ thì trước sau vẫn là chủ. Khách chủ

giao xen, đương môn tiếp kiếm, há không thấy thiền khách vừa hỏi: Thích-ca đóng cửa ở Ma-kiệt; Tịnh Danh im lặng ở Tỳ-da. Tính toán chưa thành mà còn có đủ mánh khóe.

Sơn Tăng đáp: Ông ta bảo tính toán chưa thành lại còn có đủ mánh khóe. Các ông có hiểu không? Nếu hiểu được thì tất cả khách đều là chủ, chủ chính là khách. Tất cả thu là thả, toàn bộ thả là thu toàn bộ giết chết là cho sống, toàn bộ cho sống là giết chết, rồi sư hét một tiếng, hỏi:

Việc này ở chỗ nào mà nói lời này? Tự bảo: Có một con đường ở trên cao người ta có thể đi bộ được.

❧

Đại Tuệ Phổ Giác Thiền Sư Ngữ Lục - Quyển 4

ĐẠI TUỆ PHỔ GIÁC THIỀN SƯ NGỮ LỤC

QUYỂN 4

Đệ tử nói pháp, Thiền sư Tuệ Nhật, trụ trì thiền viện năng nhân ở Kính sơn là Uẩn Văn kính dâng.

Sư Thượng đường, có vị Tăng hỏi: Vách đứng muông trượng có cho bàn bạc hay không?

Sư đáp: Vách đứng muôn trượng không cho bàn bạc

Vị Tăng hỏi: Biết rằng tim Hòa thượng cũng là một khối thịt đỏ?

Sư đáp: Đã biết còn hỏi làm gì?

Tăng hỏi: Thế nào là chân thật vách đứng muôn trượng không cho bàn bạc?

Sư đáp: Đang ăn cơm mà nhai phải hạt cát.

Tăng hỏi: Nếu như vậy thì cho đệ tử bước tới trước ba bước.

Sư đáp: Ông không ngộ nên phải lùi ra sau ba bước mới đưọc. Sư nói tiếp.

Nước Ma-kiệt-đà vì ở trên đường bằng, trước đỉnh Thiếu thất hoàn toàn không có cơ phong. Bàn huyền nói diệu cũng chỉ là giật gấu vá vai. Nêu lên điều xưa để làm sáng tỏ việc nay cũng chỉ là vung đất vãi cát chứ không liên quan gì đến việc của ta. Tuy như vậy nhưng cũng phải đến thửa ruộng này mới được. Thật đến thửa ruộng này thì phải gần gũi thế nào? Sư hét một tiếng, bảo chữa trị vết thương nhưng không trị được lại còn cầm đốt ngải cứu.

Sư Thượng đường nêu: Ngài Nam Tuyền dạy chúng rằng.

Canh ba đêm qua Văn-thù, Phổ Hiền đánh nhau. Mỗi người đều bị đánh hai mươi gậy, do đó mà ra khỏi viện.

Ngài Triệu Châu bước ra khỏi chúng, bảo: Hòa thượng đánh răn dạy ai hiểu được?

Ngài Nam Tuyền bảo: Vương Lão Sư có lỗi gì?

Triệu Châu liền làm lễ.

Sư bảo: Ngài Nam Tuyền không có lỗi, miệng hay rước họa.

Ngài Triệu Châu Lễ bái, giặc cỏ đại bại, Kính Sơn không như vậy,

kết án cứ nghi. Ngài Văn-thù Phổ Hiền còn lỗi một bên.

Sư Thượng đường, có vị Tăng hỏi: Hôm nay Phật phát ra ánh sáng trợ giúp cho việc phát hiện nghĩa thật tướng thế nào là phát ra ánh sáng?

Sư hỏi: Ông ăn cháo chưa?

Tăng đáp: Đệ tử đã ăn cháo rồi.

Sư hỏi: Ông có thấy ánh sáng không?

Tăng đáp: Chẳng biết có thấy được không?

Sư bảo: Xưa nay vốn đã không thấy, ngày nay Phật phát ra ánh sáng giúp cho phát hiện nghĩa thật tướng.

Sư đưa gậy lên bảo: Chư Phật thời quá khứ, chư Phật thời hiện tại, chư Phật thời vị lai đều ở trên đầu cây gậy của Kính Sơn, đồng phát ra ánh sáng rực rỡ, chiếu khắp pháp giới mười phương. Đến nỗi núi sông, đất đai, muôn tượng sum la nhất thời lễ bái, sư dộng gậy xuống đất, bảo: “Hướng xuống văn dài, gửi gắm ở ngày sau. ”

Sư Thượng đường nêu có vị Tăng hỏi ngài Đồng An.

- Thế nào là gia phong của Hòa thượng?

Ngài Đồng An đáp: Gà vàng ôm con trở về trời cao, Thỏ ngọc mang thai ỏ tử vi.

Vị Tăng hỏi: Nếu đột nhiên gặp khách đến thì sẽ đối đãi như thế nào?

Đồng An đáp: Sáng sớm vượn hái quả vàng quăng đi. Chiều tối chim phượng lại tha về.

Sư bảo: Gia phong của ngài Đồng An vẫn kỳ quái, gia phong của Kính Sơn thì không như vậy.

Có người hỏi: Thế nào là gia phong của Hòa thượng thì hãy đến ông ta hỏi. Đồn thời một bát cơm Hòa-la, thiền đạo đúng sai đều không biết. Bỗng gặp khách đến thì sẽ đối đãi ra sao, bánh hấp không vớt lên được.

Ngày giải hạ, sư Thượng đường, giơ gậy lên, bảo:

Một trăm hai mươi ngày hạ không thiếu, cột sương hiện thần thông, đèn lồng soi hang quỷ, thấu suốt mà không thấu suốt, lại đến đầu gậy để ông quyết định. Sư dông gậy xuống đất.

Sư Thượng đường, có vị Tăng hỏi: Lúc Tâm và Phật đều mất thì như thế nào?

Sư đáp: Lão bà bán quạt, tay che mặt trời, sư nói tiếp: Tâm và Phật không hai, muôn vật và ta như một thì không còn thấy có tướng của tâm và Phật. Đã không thấy có tướng của tâm và Phật thì tất cả tâm

là Phật, tất cả Phật là tâm. Đã không thấy có tên muôn vật và ta thì tất cả muôn vật là ta, toàn thể cái ta là muôn vật. Nếu mỗi ngày ứng dụng hai trong sáu thời. Chứng nhập như thế thì hoặc tâm, hoặc Phật, hoặc ta, hoặc vạn vật, thất điên bát đảo đều được thọ dụng. Sư liền lấy một cọng cỏ bện thành thân vàng cao trượng sáu, rồi tháo thân vàng cao trượng sáu này thành một cọng cỏ. Cho dù như thế nhưng phải đề phòng lỗi của môn hạ Kính Sơn. Đánh gãy lưng ông, ông cũng không nói.

Sư Thượng đường nêu, giáo nói: Còn dùng phương tiện khác trợ giúp để hiển bày nghĩa đệ nhất. Sư dộng gậy xuống đất một cái, bảo: Đây là phương tiện khác. Kia là nghĩa đệ nhất.

Sư ném gậy, bảo: Con đại trùng (hổ) trong nón giấy vừa cười vừa sợ người.

Sư Thượng đường nêu: Cảnh Thanh hỏi Huyền Sa: Đệ tử muốn vào Tòng lâm, xin sư chỉ hộ đường vào.

Huyền Sa bảo: Ông có nghe tiếng suối reo hay không?

Cảnh Thanh đáp: Thưa có nghe.

Huyền Sa bảo: Hãy từ trong đây mà vào.

Cảnh Thanh ở đây biết chỗ nào.

Sư ông Ngũ Tổ bảo: Quả thật là được vào, mặc cho bốn phương tám hướng. Nếu chưa được như vậy thì không được rời xa nơi đây.

Sư bảo: Nếu như thật được vào thì phải lìa xa nơi đây.

Nói xong, sư xuống tòa.

Cư sĩ Song Hòe Trịnh Vũ Công vì Thiền sư Phật Đăng vào tháp thỉnh sư lên tòa.

Hỏi: Thế nào là men theo dòng chảy không dừng, chân chiếu không bờ mé nói tợ ông. Người lìa danh tướng thì khỏi phải thưa trình, thổi lông, gấp cần phải mài. Pháp huynh Thiền sư Phật Đăng đã hai mươi năm thổi sợi lông này. Với mắt trời của bậc siêu nhân lìa tướng lìa danh, phá tà bày chánh, đảo lộn cái dụng dọc ngang mà không đụng chạm đến mũi nhọn. Tất cả Phật sự to lớn đã trọn thành. Thật là chỉ có trước không có sau. Nói rồi sư quay sang nhìn đại chúng, bảo.

Trong pháp hội hôm nay đúng là Thiền sư Phật Đăng đã thổi lại sợi lông, vì các ông mà vào bùn vào nước. Tất cả vì để nhắc đến thời tiết. Có ai còn nhớ ơn không? Nếu có công thì không lãng phí, có lẽ là chưa hẵn như thế nhưng Kính Sơn không khỏi ngạc nhiên còn nêu ra một câu nói xưa: Ngày xưa Hòa thượng Sơ Sơn xây Tháp Thọ xong thì giám viện đến bạch Hòa thượng Sơ Sơn. Hòa thượng Sơ Sơn hỏi:

Ông trả bao nhiêu tiền cho người thợ?

Giám viện thưa: Tất cả đều do Hòa thượng.

Sơ Sơn hỏi: Vậy ông đem ba tiền trả công cho ông ta, đem hai tiền trả công cho ông ta, đem một tiền trả công cho ông ta. Nếu nói được thì cùng ta đích thân xây tháp.

Giám viện không đáp được.

Lúc đó, Hòa thượng La Sơn ở trong am trên Đại Lãnh. Khi giám viện đến đó, La Sơn hỏi: Ông từ đâu đến?

Giám viện đáp: Từ chỗ Hòa thượng Sơ Sơn đến.

La Sơn hỏi: Mấy ngày gần đây ông có nói lời gì không?

- Giám viện liền kể lại những lời đã nói.

La Sơn hỏi: Có ai nghe không?

Giám viện đáp: Không có ai nghe.

La Sơn bảo: Ông trở về nêu giống như Hòa thượng Sơ Sơn nói Đại Lãnh nghe nêu rồi bảo: Nếu đem vài quan tiền trả công cho

người thợ thì Hòa thượng cả đời này chắc chắn không xây được tháp. Nếu đem hai quan tiền trả công cho người thợ thì Hòa thượng và người thợ cùng đưa ra một tay. Nếu đem một quan tiền trả cho người thợ thì giống như lông mi người thợ rớt xuống.

Giám viện trở về kể lại cho Sơ Sơn nghe. Sơ Sơn liền hướng về Đại Lãnh lễ bái, than rằng:

E là không người, Đại lãnh có cổ Phật. Thế rồi một luồng ánh sáng chiếu vào thân ta và tất cả chỗ này.

Hòa thượng nói với Giám Viện rằng: Ông hãy đi đến Đại Lãnh nói là lời Hòa thượng giống như hoa sen nở vào tháng chạp.

Giám viện bèn chuyển lới nói ấy đến La Sơn. Hòa thượng La Sơn bảo: Lông rùa đã dài ra mấy trượng.

- Các ngươi có biết hai vị Hòa thượng này rơi vào chỗ nào không? Có lẽ là chưa được như thế. Cho nên Kính Sơn hôm nay sẽ là người xưa, người nay đã quyện thành một khối. Sơ Sơn đã đem một quan tiền, hai quan tiền, ba quan tiền để trả công cho người thợ. Còn cư sĩ Long Hòe thì gom góp lại thành hai trăm ngàn đã vì Phật Đăng mà cám ơn người thợ rồi. Khỏi phiền giám viện tới lui hỏi người khác. Một đóa sen nở vào tháng chạp đã là rất hiếm. Thiền sư Phật Đăng đã hái về cắm trong tháp để làm chuẩn mực cho tòng lâm. Lông rùa dài mấy trượng để gửi gắm cho trời và Thiền sư tùy thời thọ dụng. Xin hỏi đại chúng: Hãy nói Kính Sơn có cho ở trong đó hay khoong Im lặng hồi lâu, sư nói: Chẳng phải là bên ngoài, vẫn là một người nhàn rỗi trong thiên hạ.

Sư Thượng đường, có vị Tăng hỏi: Có cõi Phật không được ở thì

thế nào?

Sư đáp: Ở thì tận đến gốc rễ.

Tăng hỏi: Không có cõi Phật mà vội đi qua thì thế nào?

Sư đáp: Xà-lê khởi động.

Vị Tăng hỏi: Đệ tử đến chỗ nào thì đi dép?

Sư đáp: Tháo gở lại chụp trên đầu, gỡ đầu lại dính vào sừng

Vị Tăng hỏi: Đi hơn ba ngàn dặm mới gặp được người không còn lầm lạc thì thế nào?

Sư đáp: Lầm, lầm!

Vị Tăng hỏi: Một trăm hai mươi ngày hạ đã viên mãn, có người hỏi: Thế nào là lời nói của Kính Sơn thì làm sao trả lời cho họ?

Sư đáp: Kính Sơn đã nói gì?

Vị Tăng hỏi: Sao nói là lược dầy bằng trúc thì vướng mà không gọi là lược dầy bằng trúc thì quay lưng.

Sư đáp: Sao ông biết?

Vị Tăng hét một tiếng, bảo: Ba mươi năm sau có nhiều người cười nơi đây, sư nói: Đâu hẳn là ba mươi năm sau, mà ngay ngày nay đã có nhiều người cười rồi Tăng bèn nói: Bình thường thì nói cho mọi người nghe.

- Nói là lược dầy bằng trúc vướng mắc chứ không nói lược dày bằng trúc quay lưng. Không được đem đến đây đảm nhận, không được tự ý bói một quẻ, không được phê bình, không được im lặng. Có người hỏi cuối cùng thì thế nào thì nên nói với họ rằng cũng không có rốt ráo, cũng không thế nào cả. Ngay lúc ấy thì thế nào? Bốn góc bịp đổ, chính các ông phải hứng lấy, phân biệt rõ ràng thân thể và tay chân thì mới vượt lên được và có thể phủ trùm ba cõi, đề xướng bốn sinh, có lẽ là phòng ngừa trước tai vạ. Chính vì căn tánh các người còn chậm lụt nhưng chẳng ai trách lầm Kính Sơn được.

Sư Thượng đường nêu, Pháp sư Tăng Triệu nói: Các pháp không khác.

Khởi nói: Tiếp nối mạng sống của vịt trời, cắt đứt mạng sống chim hạc, đỉnh núi cao bình yên với nhiều khe nước, về sau không khác gì hay sao?

Đại Sư Vân Môn nói: Cái dài thì tự nhiên dài, cái ngắn thì tự nhiên ngắn. Sư nói tiếp: Chính là pháp trụ, pháp lập, là tướng thường trụ của thế gian.

Nói rồi sư đưa gậy lên bảo: Cây gậy chẳng phải là pháp thường trụ. Sư lại cầm gậy nhóm họp đại chúng đến bảo: Nếu các ông móc con

mắt ra thì có nhìn thấy pháp bất dị của Pháp sư Tăng Triệu ở chỗ nào hay không? Nếu gõ vào xương cho tủy chảy ra thì có thấy pháp thường trụ của Đại Sư Vân Môn ở chỗ nào không? Sư ném gậy, bảo: Khán phân thân (hóa thân) ở hai nơi, sư xuống tòa.

Sư Thượng đường, có vị Tăng hỏi: Tông của con không có lời nói, ngôn từ thật không có một pháp cho người thì thế nào?

Sư đáp: Quả cân năm vị.

Vị Tăng hỏi: Vì sao nhà ngoại Dương có mùi hôi?

Sư đáp: Vì sao đầu lưỡi của ông lại chấm đất?

Vị Tăng hỏi: Lại bị Hòa thượng dắt dẫn rồi.

Sư liền đánh vị Tăng ấy.

Vị Tăng hỏi: Ngài Càn Phong dạy chúng rằng: Nêu một thì không được nêu hai. Buông ra hơn một thì mắt kẹt vào thứ hai. Ý chỉ thế nào?

Sư đáp: Dùng lông lạc đà để câu quả bí đao.

Vị Tăng hỏi: Có cho đệ tử xoay mình hít thở cho thỏa lòng thỏa dạ hay không?

Sư đáp: Cho phép ông xoay mình.

Sư lại hỏi: Thế nào là hít thở cho thỏa lòng thỏa dạ?

Tăng bước tới trước hít thở một hơi.

Sư bảo: Kẻ vọc bùn này.

Vị Tăng hỏi: Giống như Ngài Vân Môn nói: Người từ Thiên Thai đến rồi đi về Kính Sơn thì thế nào?

Sư đáp: Chuột già ăn muối.

Tăng hỏi: Làm sao biết được mùi vị của nó?

Sư đáp: Ông mau lễ bái đi. Sư lại nói tiếp: Mưa đã lâu không tạnh, hôm nay bỗng nhiên trời tạnh. Việc của môn hạ Tổ sư cần gì trình bày.

Sư Thượng đường nêu: Có vị Tăng hỏi ngài Vân Môn.

Thế nào là mắt chánh pháp?

Vân Môn đáp: Rộng khắp.

Có vị Tăng hỏi ngài Phong Huyệt.

Thế nào là mắt chánh pháp?

Phong Huyệt đáp: Đui mù.

Sư bảo: Hai vị tôn túc đều đáp một câu chuyển ngữ, có ưu khuyết gì không? Nếu nói có ưu khuyết thì thật là con mắt đui mù. Nếu nói không hơn kém thì đúng là rộng khắp. Rốt cuộc thế nào? Mây ngủ trên đầu núi vẫn không tan ra, nước chảy dưới khe vẫn không vội vàng.

Trương Thị Lang đến thượng đường, có vị Tăng hỏi:

- Đại Điên vì Hàn Văn Công mà làm thủ tọa. Ý chỉ thế nào?

Sư đáp: Cá ngát trên cần trúc mỗi ngày một ngàn dặm.

Vị Tăng thưa: Đệ tử chưa hiểu, xin sư ban ân.

Sư bảo: Còn phải gạn đục nơi đây lần thứ hai

Vị Tăng hỏi: Thủ tọa giữ lại ba cái răng dưới để đi qua nơi nào?

Sư đáp: Qua chỗ giữ răng

Vị Tăng hỏi: Chẳng ai nhạo báng Thủ Tòa cả.

Sư đáp: Ông thấy đạo lý gì? Nói gì?

Vị Tăng hỏi: Ai biết được sóng khỏi ở xa, riêng được đắn đo suy nghĩ?

Sư đáp: Ông chớ chê bai Kính Sơn.

Vị Tăng hỏi: Hôm nay Thị Lang hỏi Hòa thượng được bao nhiêu tuổi? Sức khỏe thế nào?

Sư đáp: Ông ấy nói là năm mươi hai tuổi.

Vị Tăng hỏi: Nói là chê bai Kính Sơn có được không?

Sư đáp: Ông đã xem thường Thị Lang. Người xưa nói: Tông môn của ta không có câu cú ngôn ngữ, thật không có một pháp cho người vì sao nói sớm đã ngâm toàn thân vào trong hầm phân rồi. Nếu muốn nhảy ra thì thân thể sẽ ra sao?

Hỏi: Hướng Thượng, hướng hạ, ba yếu, ba huyền trong bát đầy tuyết, sao Bắc Đẩu chiếu lên thân là ý chỉ thế nào? Khởi không ở cạnh hầm phân còn đào hầm phân lên. Tuy như vậy nhưng nếu ở trong hầm phân mà biết hít thờ một chút thì mới biết chư Phật ba đời và tất cả Tổ sư qua các đời, các bậc Hòa thượng từ xưa đến nay đều biết hết. Tất cả đều ở trong hầm phân xoay bánh xe đại pháp có lẽ là phòng ngừa trước tai vạ. Chớ có nhảy xuống hầm phân.

Sư Thượng đường nêu: Có lần Mã Tổ và Nam Tuyền, Bách Trượng, Tây Đường ở dưới ánh trăng Trung thu. Mã Tổ chỉ trăng bảo:

- Thế nào là thời gian hợp lý?

Tây đường nói: Đúng lúc tu hành.

Bách Trượng nói: Đúng lúc cúng dường.

Nam Tuyền phất tay áo, liền đi.

Mã Tổ bảo: Kinh nhập vào tạng, Thiền trở về biển, chỉ có nguyện rộng vượt ngoài khắp các vật.

Sư bảo: Các ngươi có biết bốn đại lão sư này rơi vào chỗ nào không? Nếu chưa biết thì hãy nghi bài tụng, đất nước thanh bình mới quý con cái hiếm, nhà giàu sang thì mới nuông chiều trẻ con, mọi người

đều ra tay, kia đây không được lợi ích.

Sư Thượng đường, có vị Tăng hỏi: Pháp cụ túc của phàm phu mà phàm phu không biết thì thế nào?

Sư đáp: Cũng là một tin tức

Vị Tăng hỏi: Pháp cụ túc của bậc Thánh mà bậc Thánh nhân không biết thì thế nào?

Sư đáp: Cũng là một tin tức

Vị Tăng hỏi: Chẳng hay tin tức gì?

Sư đáp: Gặp người không hiểu mà cười, giỡn với vật mà không biết tên

Vị Tăng hỏi: Nếu không có dòng nước chảy thì có nên qua núi khác không?

Sư đáp: Tu sơn chủ đến.

Hỏi: Một người ở trên đỉnh Cô Phong không biết đường ra thì thế nào?

Sư đáp: Cũng là một tin tức.

Vị Tăng hỏi: Vì sao Hòa thượng xoay mặt về vách đứng cao muôn trượng?

Sư đáp: Ông thử xoay về vách đứng cao muôn trượng nói một câu xem.

Vị Tăng hỏi: Giảo trường Hà vì tô lạc mà biến mặt đất thành vàng ròng?

Sư đáp: Nêu thư thả, chậm rãi. Một người ở trên đỉnh cô phong không có đường ra một người ở ngã tư đường cũng không xác định được hướng đi. Chẳng phải Thích-ca Văn cũng chẳng phải Duy-ma-cật, nếu đến đây nhận biết được mặt mũi thật thì mới hiểu được lời nói của Tu sơn chủ. Pháp cụ túc của phàm phu, phàm phu không biết, pháp cụ túc của bậc Thánh, bậc Thánh không hay. Nếu bậc Thánh hiểu thì chính là phàm phu; nếu phàm phu biết thì chính là bậc Thánh. Phàm phu, bậc Thánh ở trên đỉnh Cô Phong, ở nơi ngã tư đường hay ở nơi đây, nếu chưa biết được thì hãy chờ lạnh rồi khán.

Sư Thượng đường nêu: Có vị Tăng hỏi sư ông Ngũ Tổ: Lúc Ngưu Đầu chưa gặp Tứ Tổ thì tại sao trăm chim gắp hoa đến hiến dâng?

Tổ đáp: Nghèo và hèn là điều tệ xấu của người đời.

Sư hỏi: Sư ông ngũ Tổ đã trả lời như thế nào?

Tuy là khéo đến được Cô Phong nhưng lời nói đâu có làm người nghe kinh sợ. Kính Sơn cũng không nói hai lời chuyển ngữ. Nếu cùng gặp sư ông thì lúc Ngưu Đầu chưa thấy tứ Tổ tại sao trăm chim gắp

hoa hiến dâng cho ngài rồi đậu trên nóc nhà tranh hót vèo von. Sau khi Ngưu Đầu gặp Tứ Tổ thì chim không gắp hoa hiến tặng nữa. Vì trong điện Phật đã đào được Đông Ty.

Sư Thượng đường, có vị Tăng hỏi: Nói nín, động tĩnh đều không can thiệp vào, không nói, không nín, không động tĩnh cũng không can thiệp vào thì thế nào?

Sư đáp: Mình làm mình chịu.

Sư nói tiếp tướng Phật và chúng sinh vốn không khác nhau chỉ vì mê ngộ nên đi khác đường. Tuy nói khác đường nhưng lúc mê đó đã từng ngộ, cho nên nói: Giống như thể của hư không chẳng có các tướng nhưng không chống đối các tướng kia phát huy trong nó. Nếu thường thấy được như thế thì mới tin rằng. Chưa lìa khỏi Đâu-suất đã giáng sinh vào cung vua, chưa thoát khỏi thai mẹ đã độ hết tất cả chúng sinh. Đó là lời nói chân thật, chẳng phải là cuống ngữ. Nếu tin được thì thọ dụng vô cùng, còn tin không được thì cũng đồng ý trong đây.

Sư Thượng đường nêu: một không được nêu hai, nếu buông thả thì mắc kẹt vào thứ hai. Còn nếu nạp Tăng ăn cơm để no, uống nước để hết khát, không tiêu Vân Môn đến đi vòng quanh để lánh. Đã không cho tiêu Vân Môn đi vòng quanh để lánh sao hôm nay chỉ có ăn cơm để no, uống nước để hết khát. Nếu như thế cũng chỉ là Hoàng Long khéo léo.

Sư Thượng đường, có vị Tăng hỏi: Tay không mà cuốc đất, đi bộ lại cỡi trâu thì thế nào?

Sư đáp: Lươn, cá luống vào chum dầu.

Vị Tăng hỏi: E rằng có râu đỏ Hồ, lại có xích Hồ râu đỏ.

Sư đáp: Người đi trên cầu, cầu chảy nước không chảy.

Vị Tăng hỏi: Như Phó Đại sĩ nướng cá trong quán rượu để tiếp đãi người, chẳng hay Hòa thượng nướng thứ gì để tiếp đãi người?

Sư đáp: Hướng về tất cả mọi nơi để tiếp đãi người.

Vị Tăng hỏi: Không biết Hòa thượng được bao nhiêu chỗ?

Sư đáp: Chỉ có cây cột sơn này ông không biết. Sư nói tiếp. Tay không lại cuốc đất, trong cơm có đậu. Đi bộ mà cỡi trâu thì trong chốc lác mắc vào đầu ngón chân. Người đi trên cầu lừa chết bao nhiêu người. Cầu chảy nước không chảy, còn một ít so sánh thì làm sao nhấc lên được, mới tin mà nói. Di-lặc thật là Di-lặc, hóa trăm ngàn ức thân, lúc nào cũng chỉ dạy mọi người, nhưng người đều không hay biết. Sư vỗ vào giường thiền, xuống tòa.

Sư Thượng đường có vị Tăng hỏi: Tất cả không có gì đến thì thế nào?

Sư đáp: Nhíu mày nhớ đường xưa, không rơi vào tiểu cơ.

Vị Tăng hỏi: Nếu cắt một sợi tơ thì tất cả tơ đều bị đứt hết.

Sư đáp: Trẻ con nhà giàu đáng yêu.

Vị Tăng hỏi: Nơi máy chuyển động như mê, như ngây dại.

Sư hỏi: Máy chạy về hướng nào?

Vị Tăng hỏi: Nơi chim gáy hót tỏa hương thơm.

Sư bảo: Không còn dính chấp mắc.

Vị Tăng hỏi: Hòa thượng đã gặp Phổ Hóa ở đâu?

Sư đáp: Mũi tên xuyên nắng hồng mới là người bắn chim.

Sư đáp: Không dính mắc.

Sư tiếp: Mũi tên xuyên nắng hồng mới là người bắn chim.

Hãy nói, lúc mũi tên chưa lìa dây cung còn ở bên bóng nắng hồng thì có tin tức gì không? Lúc mũi tên đã lìa khỏi dây cung thì tin tức rơi vào chỗ nào? Nếu biết được chỗ mũi tên rơi xuống thì đầu mũi tên bắn phá ba cửa ải. Sau mũi tên đã vạch ra một con đường, nếu chưa được như thế thì tránh dưới nỏ.

Sư Thượng đường nêu. Vị Tăng hỏi ngài Ba Tiêu: Không vướng vào các duyên, xin sư chỉ thẳng.

Ba Tiêu đáp: Có hỏi thì có đáp.

Sư bảo: Tuy Ba Tiêu khéo dùng các việc dao kiếm để xem xét tỉ mỉ tương lai rất giống như trốn bóng vào lúc giữa ngày, phụ lòng vị Tăng này. Hôm nay, có người hỏi Kính Sơn: Không dính mắc các duyên, xin sư chỉ ngay. Sư nói với ông ấy rằng.Tinh tinh tuy biết nói nhưng rốt ráo cũng là loài súc sinh.

Sư Thượng đường, có vị Tăng hỏi tâm ấn của Tổ sư có hình dáng giống như con trâu sắt, thì hãy gác lại, như chín năm xoay mặt vào vách đá thì thấu hiểu được việc gì?

Sư đáp: Thân nằm ngang hợp với vũ trụ, đầu người nhô ra chỗ nào?

Vị Tăng hỏi: Quảng một chiếc dép về Tây có còn đầu mối hay không?

Sư đáp: Không còn đầu mối.

Tăng nói: Con biết Hòa thượng dùng cơ phong này.

Sư đáp: Đúng.

Vị Tăng liền hét một tiếng, sư cũng hét, bảo: Vừa rồi khéo, một tiếng hét kinh trời động đất. Kính Sơn cũng hét theo. Hoàn toàn không được cái lỗ mũi. Nếu đã không hội được chỗ lỗ mũi, nếu hiểu một điều thì sẽ thông suốt hết tất cả, sẽ xỏ xuyên qua lỗ mũi của mọi người trong

thiên hạ. Nếu đến chỗ trời đất rung chuyển chính mình lại bị người khác xỏ mũi. Ngay lúc đó làm sao tránh khỏi lỗi này. Than ôi! Không có chỗ đi, không có chỗ đi.

Sư Thượng đường, có vị Tăng hỏi: Chỉ đưa ra một chứ không được đưa ra hai. Nếu buông thả thì mắc kẹt vào thứ hai, đệ tử ngay lúc này thỉnh sư nêu ra một.

Sư đáp: Y cứ vào lệ xưa sáu lần sáu là ba mươi sáu.

Vị Tăng hỏi: Chẳng biết có đúng không?

Sư đáp: Tuy một việc này là thật nhưng hai việc khác thì không thật.

Vị Tăng làm lễ.

Sư bảo: Nêu ra một chẳng được nêu hai. Buông thả là kẹt vào thứ hai. Giống như củ cải ở Trấn châu, chẳng biết trong Linh Chiếu lam có được không? Nếu vào trong đó hạ được một chuyển ngữ thì hôm qua có người từ Thiên thai đến rồi trở về Nam nhạc. Nếu hạ không được thì Tuyết Phong nói:

Sư Thượng đường nêu: Có vị Tăng hỏi Lục Tổ.

- Ý chỉ của Hoàng Mai ngài lãnh hội được không?

Tổ đáp: Người hiểu Phật pháp thì lãnh hội được

Vị Tăng hỏi: Hòa thượng có lãnh hội được không?

Tổ đáp: Ta không hiểu Phật pháp.

Sư liền gọi đại chúng đến hỏi: Các ông có thấy Tổ sư Không? Nếu Không thấy thì Kính Sơn chỉ ra cho, chuối rừng, chuối rừng có lá hay không?

Bỗng một trận cuồng phong thổi đến, giống như trong chùa Đại tướng quốc ở Đông kinh, hành lang phía Đông của ba mươi sáu viện rơi xuống. Y ca sa của Hòa thượng họ Vương bị rách, cuối cùng thì thế nào, sư trở về thiền đường uống trà.

Sư Thượng đường, có vị Tăng hỏi: Một người ở trên cây, miệng ngậm một cành cây mà tay không vịn cành, chân không đạp cành, chẳng biết có trả lời được phần nào Không?

Sư đáp: Đáp được một câu.

Luân hỏi: Đệ tử hỏi trên cây, sao Hòa thượng lại đáp dưới cây?

Vì ông ở dưới cây hỏi.

Vị Tăng hỏi: Có được mắt của đại chúng hay không?

Sư đáp: Đương nhiên kà Không được.

Vị Tăng hỏi: Chỉ như cây chưa mọc, tin tức chưa dao động thì ngài Hương Nghiêm đến chỗ nào mà hiểu được câu thoại đầu này?

Sư đáp: Vừa rồi từ thùng sơn đến.

Vị Tăng hỏi: Hòa thượng nói: Gọi là lược dày bằng trúc thì tiếp xúc, không gọi là lược dày bằng trúc thì gải lưng. Có phải là tùy chỗ người sử dụng hay không?

Sư đáp: Không.

Vị Tăng hỏi: Thế nào là thành bại, hư giả?

Sư đáp: Hư giả, giống như người ở trên cây, miệng ngậm cành cây mà tay Không vịn cành chân, không bám cành. Ở dưới cây có người hỏi diệu chỉ của Thiền tông, nếu trả lời thì tang thân mất mạng, còn không trả lời thì trái với điều họ hỏi. Ngay lúc đó, Hương Nghiêm đã nói lời gì? Nếu như không chịu nương tựa thì gọi là Thượng tọa Hổ Đầu. Có một vị Tăng bước ra hỏi.

Người ở trên cây thì không hỏi, người ở dưới cây lại nói một câu.

Ngài Hương Nghiêm cười ha… ha…

Sư bảo: Nguy hiểm.

Kính Sơn ở, đây hai lần nguy hiểm. Có một lần như trời che khắp, đất chở hết. Lần khác gần như Không màng đến việc giao thiệp. Thế thì Kính Sơn đã chọn được cái gì? Nếu chọn ra được thì đích thân thấy được ngài Hương Nghiêm và làm cho Thượng tọa Hổ Đậu, không có nơi an thân lập mệnh. Còn nếu không chọn được thì nó sẽ trở thành công án của Kính Sơn. Để làm bàn đạp cho ông và người khác. Nên nói lược dày làm bằng trúc thì chải đầu, còn lược dày không làm bằng trúc thì gải lưng.

Sư Thượng đường, có vị Tăng hỏi: Trong giáo nói là tinh tấn chân thật, ấy là chân pháp cúng dường Như Lai. Nếu như con chó đã không có Phật tánh thì làm sao gọi là chân pháp.

Sư đáp: Chỉ vì không có Phật tánh này nên gọi là chân pháp.

Vị Tăng hỏi: Đệ tử y cứ theo điều mình thấy mà vẫn không đúng.

Sư bảo: Ông thử đặt ra xem.

Vị Tăng lễ bái. Sư bảo: Cái lễ bái này vẫn còn là bịa đặt. Sư nói tiếp: Là tinh tấn chân thật, gọi là chân pháp cúng dường Đức Như Lai. Con chó đã không có Phật tánh thì làm sao gọi là pháp chân thật?

Sơn Tăng đáp: Chỉ vì không có Phật tánh này nên gọi là pháp chân thật. Các người có tin hiểu được không? Nếu tin hiểu được thì hội Linh Sơn vẫn còn nghiễm nhiên, còn nếu không tin hiểu không được thì hãy đợi Đức Phật Di-lặc ra đời để hỏi.

Sư Thượng đường nêu có một vị Tăng hỏi ngài Triệu Châu: Con

từng nghe Hòa thượng đích thân gặp ngài Nam Tuyền, có thật vậy hay không?

Ngài Triệu Châu đáp: Củ cải được sản xuất từ Trấn châu.

Vị Tăng hỏi: Muôn pháp trở về một pháp, một pháp trở về đâu?

Ngài Triệu Châu đáp: Ta ở Thanh Châu may một cái áo đơn nặng bảy cân.

Lão phu Vân Cư Thuấn nói: Củ cải sản xuất ở Trấn Châu thì to, áo đơn ở Thanh châu thì nặng nên phải hiểu ý ở đây: Gà gáy vào canh năm.

Sư hỏi: Vân Cư nói gì? Rất giống như nơi quen biết thân thiết thì rất khó quên. Nếu là Kính Sơn thì không như vậy, củ cải được sản xuất từ Trấn châu thì to, áo đơn ở Thanh châu thì nặng gấp đôi chỗ khác. Nạp Tử có hết lòng cầu tôn chỉ thì cũng giống như con muỗi chích vào đinh sắt.

Sư Thượng đường, có vị Tăng hỏi: Thần thông du hí thì không thể không có, Tôn giả Phật pháp cần phải có lão Tăng mới được. Chẳng hay ông ta đã y cứ vào đạo lý nào?

Sư đáp: Chỉ biết mở miệng cười chứ không biết đầu lưỡi dài. Vị Tăng hỏi: Hôm nay sao lại bị Hòa thượng cười?

Sư đáp: Sao gọi là vang theo tiếng?

Vị Tăng hỏi: Thần thông du hí thì chẳng thể không có. Tôn giả Phật pháp phải trở về với Kính Sơn, mới được sư hỏi: Ông có gặp Kính Sơn hay không?

Tăng thưa: Ít khoa trương.

Sư bảo: Có mắt như mù. Thần thông du hí rõ ràng là Ngưỡng Sơn Không hiểu. Điều quan trọng mầu nhiệm trong Phật pháp rõ ràng bậc La-hán không biết. Tuy đây kia Không biết nhau nhưng đâu có ai thiếu thốn. Đã không thiếu thốn thì cái dài là pháp thân dài, cái ngắn là pháp thân ngắn, cái tròn là pháp thân tròn, cái vuông là pháp thân vuông. Còn ngộ cái gì? Cho nên biết rằng: Cái dài thì chẳng phải dài; cái ngắn cũng chẳng phải ngắn; cái tròn cũng chẳng phải tròn, cái vuông cũng chẳng phải vuông. Tất cả đã không như vậy thì gọi cái gì là pháp thân? Sư hét một tiếng, bảo: Nhà tù ở Kịp Hợp Đình là trí lâu dài.

Vào ngày vía, sư Thượng đường niêm hương xong, bỗng nhiên sấm dội vang rền, rồi cơn mưa liền trút xuống.

Sư bảo: Rung sấm pháp, đánh trống pháp. Mây lành giăng phủ vẫy nước cam lồ, hôm nay sấm pháp đã vang rền, trống pháp cũng đã đánh rồi. Mây lành đã giăng phủ, nước cam lồ cũng đã vẫy xong. Đứng

về sự cũng hợp, đứng về lý cũng hợp. Sự lý đã hợp thì còn nói gì nữa?

Sư xuống tòa cùng đại chúng đến Đại Phật điện, khai bày với Càn Long Thánh tiết.

Sư Thượng đường nêu, ngài Đổng Sơn hỏi Tam phong Am chủ.

- Ông tên gì?

Am chủ đáp: Nói được.

Đổng Sơn hỏi: Sao không nói việc hướng thượng?

Am chủ đáp: Nếu nói việc hướng thượng thì không gọi là nói được Đổng Sơn chắc chắn điều đó.

Sư bảo: Nếu nói được việc hướng thượng thì không nói là được. Đã gọi là không nói được thì nói việc hướng thượng cũng Không thể được. Đã không nói việc hướng thượng thì làm sao hợp ý với Đỗng Sơn. Im lặng giây lát, sư bảo: Người trí nhờ nghe mà bỗng nhiên nắm bắt được, nếu chẳng đợi trong giây lát thì phải mất đầu.

Hòa thượng Tuyết Đậu Trì thượng đường, có vị Tăng hỏi: Nếu sư chùa Đông là Thục Nhã còn thì Tuệ Tịch Không bị cảnh buồn tẻ vắng vẻ. Giống như ngày hôm nay, Hòa thượng Tuyết Đậu đã đến đây, chẳng hay phải tiếp đãi thế nào?

Sư đáp: Xưa nay đều như vậy.

Vị Tăng hỏi: Đâu phải một mình Kính Sơn không bị cảnh buồn tẻ vắng vẻ này? Mà là một ngàn bảy trăm chúng cũng có liên lụy.

Sư hỏi: Ông thấy được đạo lý gì?

Vị Tăng đáp: Hai cái gương cùng chiếu thấu suốt, không che lấp một dấu vết nào.

Sư hỏi: Đập bể gương rồi, để ông cùng thấy.

Vị Tăng hỏi: Hai cái miệng, một cái không có lưỡi. Đó là tông chỉ của con. Làm sao bàn luận được?

Sư đáp: Kẻ ôm trụ cầu mà tắm, nắm dây neo mà lại xô thuyền đi.

Vị Tăng hỏi: Nếu là tông chỉ của Lâm Tế thì phải làm thế nào?

Sư đáp: Con chó ngậm miệng. Ngưỡng Sơn nói nếu sư chùa Đông còn thì Tuệ Tịch Không bị cảnh buồn tẻ vắng vẻ. Ngưỡng Sơn chỉ biết phần mình chứ không biết có người. Kính Sơn thì thì không như vậy. Nếu sư thúc Tuyết Đậu ở đây thì nạp Tăng trong thiên hạ không chịu cảnh cô quạnh buồn tẻ. Vì sao không thấy? Xưa kia, Tuyết Đậu có nói:

Cây lạnh thì toàn cơ phong đáng chê cười.

Nước mùa Thu nêu ra một nửa diệt khiến cho Bát cực đảnh mục

đáng Không tự phân chia, cân đong để thấy người này, chứ xe của vua chạy nhanh.

Sáng mùng bốn tháng giêng, sư Thượng đường, Nạp Tăng thả hạt dẻ xuống. Tuy không cho mặc chiếu nhưng mọi người đều xoay mặt vào vách. Đã Không cho mặc chiếu thì sao phải xoay mặt vào vách? Không thấy sư ông Bạch Vân có nói: Nhiều nơi thì thêm một số người, ít nơi thì bớt một số người hay sao?

Ngày lễ tắm Phật, sư Thượng đường, bảo cây chuối không nghe tiếng sấm nổ, hoa quỳ không có mắt mà xoay theo hướng mặt trời. Thích-ca, Lão Tử đều vô sinh. Đúng vào sáng ngày này mỗi năm tất cả nơi đều làm lễ tắm Phật. Đã vô sinh mà còn tắm cái gì? Có điều thì vướng mắc vào điều, còn không có điều thì vướng mắc vào lệ.

Sư Thượng đường, có vị Tăng hỏi: Đạo không có chỗ nơi, nên nói đạo ở con người. Pháp thì thấy nghe, dứt nó ở trí. Lúc Không khởi một niệm thì có Phật pháp hay chăng?

Sư đáp: Không có Phật pháp.

Vị Tăng hỏi: Vì sao không có Phật pháp?

Sư đáp: Vì ông đã trụ trong niệm này.

Vị Tăng hỏi: Hòa thượng y cứ vào đâu để biết đệ tử trụ trong niệm này?

Sư đáp: Khởi niệm, không khởi một niệm chưa phải là chỗ các ông xả bỏ thân mạng. Một niệm vừa sinh giống như rồng được nước, như hổ về rừng. Toàn thể đi đâu? Toàn thể ở chỗ như thế thì lãnh hội được điều gì? Còn bán một trăm hai mươi đôi giày cỏ để đi du phương mới được. Vì sao? Vì trong khi nhà vua ta không có dao kiếm.

Một hôm, Trương Thị Lang thỉnh sư lên tòa, có vị Tăng hỏi:

Mười phương đồng nhóm họp, mỗi người đều học là vô vi. Đây là trường chọn người làm Phật, tâm không thi đậu trở về thì thế nào?

Sư hỏi: Đề mục nói cái gì?

Vị Tăng đáp: Sao cùng nhau vướng vào cây quế tiên? Cần phải bẻ cành cây thứ nhất ở trên cung trăng.

Sư bảo: Hôm nay lão già này mới thưa.

Vị Tăng hỏi: Tuy như vậy nhưng mùa hạ này quyết định làm Thiền trạng nguyên.

Vị Tăng liền lễ bái rồi hỏi Thị lang: Ông đã thấy chỗ sao còn giống như năm ngoái.

Sư đáp: Năm nay và năm ngoái chỉ cách nhau ba trăm sáu mươi ngày.

Vị Tăng nói: Không ai chê Thị lang được, Thị lang không có tin tức này.

Sư bảo: Đã không có tin tức này thì đã thấu hiểu nguyên do còn nói càn làm cái gì?

Vị Tăng hỏi: Miệng của người xưa nói được cũng không liên can đến việc của mình. Hoài bảo của mình đã tuôn ra. Kẻ bàng quan bên ngoài có mắt mà như mù, có miệng như câm thì làm sao thưởng thức được? Trở thành Thiền trạng nguyên cũng không khó. Như thế mới vào của Kính Sơn chứ chưa thể vào nhà Kính Sơn được. Nếu vào được nhà Kính Sơn thì Thiền trạng nguyên bắt đầu dùng được, Thiền trạng nguyên mới dùng được. Nhưng nho trang nguyên thì không dùng được. Xin hỏi đại chúng mặt trước vì sao dùng được? Mặt sau vì sao không dùng được?

Sư bèn quay nhìn xung quanh, hỏi: Các vị có biết Kính Sơn đi vào nơi nào không? Nếu biết chỗ rơi của Kính Sơn thì Thiền trạng nguyên chính là Nho trạng nguyên, Nho trạng nguyên chính là Thiền trạng nguyên. Hôm nay lại nêu lên Thiền và Nho. Hãy nói, nếu phải nói một câu thì làm sao nói? Nên biết khăng khăng tuyên giáo là cứu sống ông nội của trạng nguyên.

Ngày giải hạ, sư Thượng đường bảo: Ngài Văn-thù an cư ba nơi, chí công chẳng phải là Hòa thượng Nhàn. Ngài Ca-diếp muốn thi hành chánh lệnh nhưng chưa khỏi trước mắt còn phải gặp quỷ. Hãy nói: Hôm nay việc gì đã xãy ra dưới cửa Kính Sơn? Sau khi sư xuống tòa, mọi người đều cảm động nên đãnh lễ ba lạy.

Sư Thượng đường nêu: Có một vị Tăng hỏi ngài Vân Môn: Làm sao hiểu được pháp thân, cú thân?

Vân Môn đáp: Tàng thân trong Bắc đẩu.

Sư bảo: Lão Vân Môn nói cái gì? Chỉ đáp được pháp thân, cú thân chứ chưa thấu hiểu pháp thân cú thân. Hôm nay, có ai hỏi Kính Sơn thế nào là thấu hiểu được pháp thân và cú thân thì hãy đến để ông ta trả lời. Trong mắt tiêu minh phát ra chợ đêm, trên lưỡi con hổ đánh cái xích đu.

Sư Thượng đường, bảo: Sáng nay là tết Đoan ngọ, ngài Văn-thù, Thiện Tài bận nên không đến, giết người cứu người thuốc không linh, chính là tự thêm ba cân sắt vào sau ót. Bỗng nhiên sư dộng gậy xuống đất, bảo trí lực nhiệm mầu của Bồ-tát Quán Thế Âm có công năng cứu khổ nạn cho thế gian. Rồi sư ném gậy, bảo con rắn nào đã chui xuống đất?

Sư Thượng đường nêu: Mã Tổ bảo Trí Tạng quyển sách nổi tiếng phải là Quốc Nhất Tổ sư. Tổ sư mở ra thì thấy một hình tròn liền dùng bút chấm vào một chấm. Quốc sư Tuệ Trung ở Nam dương nghe được bảo: Khâm sư dường như bị Mã sư nghi ngờ.

Sư đáp: Mã sư vào giữa mùa đông thì lạnh nóng. Còn Quốc Nhất Tổ sư vào đầu mùa hạ thì ấm dần ra. Tuy lạnh nóng khác nhau, nhưng kia đây đều là thời tiết. Quốc sư Trung vì sao lại nói Khâm sư như bị Mã sư nghi ngờ? Có còn ủy tất không? Không có gió mà lá sen lay lay thì chắc chắn có cá bơi lội. Sư xuống tòa.

Sư Thượng đường nêu: Quốc sư nói: Lời dối trá cũng quay về với lẽ thường, hợp với đạo. Bàn luận về đến thì không để lại dấu vết.

Ngài Vân Môn bảo: Đưa kiền chùy lên, dựng phất trần, cũng là thời gian trong khoảnh khắc. Nếu xem xét ở tương lai thì cũng chưa hẳn là không có dấu vết.

Sư hét một tiếng, hỏi: Nói sảng cái gì đó?

Nói rồi trong khoảnh khắc sư lại đưa phất trần lên bảo: Ngay trong một khoảnh khắc này, Kính Sơn đã đưa phất trần lên. Nếu tìm kiếm dấu vết trong đó thì cũng như đọa địa ngục, như bị tên bắn.

Sư Thượng đường nêu, đạo của ta dạy chúng rằng: Cái cao lại chẳng do cao tột, giàu chẳng phải do phước đức cao vời, vui cũng chẳng phải do thiên đường, khổ chẳng phải do địa ngục. Người quen biết nhau thì đầy khắp trong thiên hạ, nhưng hiểu được lòng ta có mấy người?

Sư bảo: Kính Sơn thì không như vậy: Cao thì ở tột đỉnh, giàu thì ở phước đức cao vời, vui ở nơi thiên đình, khổ ở địa ngục. Khi biết đo phía dưới cái mũ thì biết được nỗi buồn của người xưa.

Sư Thượng đường nêu: Ngài Mục Châu hỏi Tú Tài:

- Tiền Bối sửa sang kinh gì?

Tú Tài đáp: Sửa sang kinh dịch.

Mục Châu hỏi: Trong kinh dịch nói: Thiên hạ hàng ngày dùng mà không biết, chẳng hay họ không biết cái gì?

Tú Tài đáp: Họ không biết cái đạo trong ấy.

Mục Châu hỏi: Cái gì là đạo?

Tú Tài không trả lời được

Mục Châu nói: Quả thật là không biết.

Sư bảo: Tú Tài tuy không nói nhưng đã thầm khế hợp với Mục Châu nhưng chỉ thiếu một phen sau rốt. Nếu lúc đó Kính Sơn nghe được câu nói “quả thật là không biết” của Mục Châu thì sẽ vỗ tay cười ha ha, cho dù biết được Mục Châu chẳng thua kém gì ông.