Tổng Tập Pháp Cú — Pháp Cú Bắc Tông (lược truyện)

Phẩm 34, TỶ KHEO

Truyện 66

Đến nỗi rơi cả y bát
mà không biết...

Xưa, Phật ở trong tinh xá nước Xá vệ, thuyết Pháp cho 8 bộ loại, cho quốc vương, dân chúng. Bây giờ có vị Tỷ kheo trẻ, sáng sớm mặc pháp y, chống tích trượng, cầm ứng khí, đến khất thực trong 1 thôn lớn. Trên đường vào đây, có công viên rau, mặt ngoài trồng giống cây có khả năng phòng vệ. Công viên rau này ngoài mặt là rau cỏ, nhưng trong rau cỏ giăng lưới ngầm mà đặt máy bắn tên. Rắn rít, thú vật, kẻ trộm, quân giặc, chạm phải lưới thì tên bắn, trúng tên là chết. Trong công viên rau, giao cho 1 thiếu nữ một mình coi giữ. Ai muốn đi qua thì từ xa gọi cô chỉ đường mới vào mà qua. Không biết đường thì chắc chắn bị tên bắn chết. Thiếu nữ giữ một mình nên buồn và hát. Tiếng hát của cô đầy ma lực. Ai nghe cũng dừng xe, gò ngựa, sững sờ, tiếng hát làm cho đi không đứt.

Tỷ kheo trẻ khất thực, trên đường về, nghe tiếng hát ấy thì nghiêng tai lắng nghe, 5 giác quan khác cũng buông thả theo. Tỷ kheo mê mẫn, rối loạn, say sưa không rời. Ông tưởng tượng thiếu nữ đẹp lắm. Ông muốn thấy cô đứng ngồi, cười nói ra sao. Ông xoay lại mà đi. Chưa đến mà ý thức ngẩn ngơ, tay rơi tích trượng, vai tuột pháp y, bát ứng khí rơi mà không biết. Phật, với "tam minh", thấy ông tới chút nữa thì bị tên bắn chết. Phật biết phước đời trước của ông có thể được hóa độ ; cái ngu đam mê của ông chỉ do cái Dục che phủ. Phật thương cái ngu ấy, muốn cứu thoát cho ông, nên biến hiện 1 người thế gian, đến sát bên ông, mắng bằng 6 chỉnh cú như sau.

Pc 621. Tỷ kheo mà đi đâu tùy ý, không e dè chút nào, thì mỗi bước đi mỗi dính dơ bẩn. Pc 622. Vai mang pháp y mà việc ác không bỏ, thì mỗi việc ác mỗi vào ác đạo. Pc 618. Bỏ thói tự thị, quyết trừ ái dục. Ái dục không trừ thì ý thức vẫn chạy lăng xăng. Pc 619. Hãy làm như vậy ! Hãy gắng làm như vậy ! Quyết ý bắt mình tự chế ! Từ bỏ gia đình, sống đời sống xuất gia mà nhác, thì thế là ý thức còn nhiễm bẩn ! Pc 620. Tu hành mà nhác, mà trì hoãn, thì trừ khử được cái gì ? thì phạn hạnh đâu có thanh tịnh ? và làm sao đi đến thành quả vĩ đại, tôn quí ? Pc 623. Không chịu thuần hóa thì khuyên dạy chỉ như gió thổi cây khô ! Nhưng, làm theo sự khuyên dạy là làm cho mình, như vậy tại sao không siêng năng ?

Nói 6 chỉnh cú rồi, Phật trở lại bản thân, sắc tướng rực rỡ, sáng soi trời đất. Ai nhìn thấy bản thân của Phật thì mê man tự rã ra, thì rối loạn tự mất đi. Ai cũng được đứng vào vị trí của mình. Tỷ kheo trẻ thấy Phật thì ý thức sáng lên, như bóng tôi bị ánh sáng xóa hết. Cả người ông phủ phục lạy Phật, cúi đầu sám hối, cảm kích ơn Phật. Từ trong tâm thức sâu xa, ông vận dụng chỉ quán và được đạo quả La hán, theo Phật trở về tinh xá. Ai nghe pháp thoại này cũng được "con mắt của Pháp".

Phẩm 35, TỊNH HẠNH

Truyện 67

... Niết bàn ấy đâu có phù hợp
bản thể "tánh không"

Xưa, trong nước Tư ha điệp có núi lớn tên Tư hưu da tha. Trong núi này có hơn 5 trăm thầy trò Bà la môn đều có thần thông. Họ nói với nhau, thành quả của chúng ta chính là Niết bàn.

Phật bắt đầu xuất hiện hóa độ, gióng trống Pháp, mở cửa Bất tử. Nhóm Bà la môn nghe mà không tìm đến. Nhưng phước đời trước của họ có thể được hóa độ, nên Phật đến với họ. Phật đi một mình. Đến đầu đường vào núi, Phật ngồi dưới gốc đại thọ, nhập đại định. Từ định tâm của Phật mà thân Phật phóng ánh sáng, chiếu sáng cả núi như thể núi bị lửa đốt. Nhóm Bà la môn cả sợ, trì chú vào nước mà rưới. Nhưng cùng tận thần lực của họ mà lửa không tắt. Họ quái lạ, bỏ chạy. Chạy ra đường thì, từ xa, thấy Phật ngồi dưới gốc cây lớn. Tựa như mặt trời bên núi vàng, sắc tướng của Phật huy hoàng. Phật như vầng trăng giữa tinh tú. Họ lấy làm lạ, không biết vị thần nào, nên đến nhìn xem. Phật mời ngồi, hỏi các người ở đâu đến đây? Họ thưa, chúng tôi ở trong núi này, tu tập đã lâu. Hôm nay đột nhiên lửa ở đâu nổi lên, có thể đốt hết cây cối núi này. Chúng tôi sợ mà chạy ra đây. Phật nói, đó là lửa phước đức, không hại gì các người, chỉ muốn giúp các người đốt hết sự mù quáng dơ bẩn mà thôi. Thầy trò nhóm Bà la môn nhìn nhau, nói vị đạo sĩ nào đây ? Tất cả 96 giáo phái chưa có vị tổ sư nào như vầy. Nghe nói con Bạch tịnh vương, hoàng thái tử Tất đạt, không ham ngôi vị Chuyển luân thánh vương, xuất gia, cầu thành Phật. Vị này là Ngài đây chăng ? Số đệ tử trong nhóm Bà la môn nói với nhau, chúng ta hãy trình thầy, nên cùng nhau hỏi Phật, rằng những gì Bà la môn tu hành là chính xác hay không ? Thầy trò cả nhóm đứng lên thưa Phật, kinh điển Bà la môn nói có 4 học khoa bao quát tất cả, đó là thiên văn, địa lý, cách vua thống trị quốc gia, cách vua lãnh đạo quốc dân. Lại có 96 hành pháp của 96 học phái nữa. Tất cả kinh điển như vậy có phải là pháp Niết bàn hay không ? Xin Phật giải thích, khai hóa cho chúng con. Phật nói, các vị Bà la môn, hãy nghe cho khéo, suy nghĩ cho kỹ. Tôi từ vô số đời trước, tu hành theo kinh điển Bà la môn, cũng ngần ấy đời trước tôi được 5 thần thông, có thể dời núi, lấp sông. Tôi trải qua bao lần sống chết, biết và làm theo kinh điển đã nói, được bao thành quả đã nói. Nhưng tôi không được Niết bàn, cũng không nghe thấy ai đắc đạo. Thế nên những hành pháp mà các người tu hành, không thể gọi là Tịnh hạnh (Bà la môn). Ở đây Phật dùng 9 chỉnh cú giải thích, khai hóa cho thầy trò Bà la môn.

Pc 626. [Ai dũng mãnh tinh tiến] cắt đứt dòng nước ái dục, ly dục như Phạn thiên, thể chứng trạng thái tận diệt của mọi hiện tượng chuyển biến, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh. Pc 627. Vận dụng sự chỉ quán bất nhị mà siêu thoát vực thắm ái dục, vượt đến bờ bến bên kia, giải tán mọi sự kết thắt của các dạng ái dục, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh. Pc 636. Không phải vì bện tóc, vì dòng họ, mà đáng được gọi là Tịnh hạnh. Phải chân thành thật hành Pháp một cách trong sáng, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh. Pc 637. Bện tóc mà vô trí, mặc áo bện cỏ mà vô ích, trong không hết tham thì ngoài có bỏ cũng không ích gì. Pc 650. Tham vọng, phẫn nộ, si mê, kiêu căng, [phỉ báng], cùng rơi rụng hết như rắn lột da, người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh. Pc 651. Đoạn tuyệt sự đời, nói năng thanh nhã, [hiền hòa, xây dựng, chân thành, không xúc phạm] ; nói năng chắc thật như "chánh ngữ" trong bát chánh đạo, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh. Pc 658. Khắc phục Ái bằng cách thoát ly gia đình, hủy diệt dữ kiện làm cho Ái hình thành Hữu, nghĩa là đời sau đã chấm dứt, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh. Pc 659. Siêu việt thế giới nhân loại, siêu việt thế giới chư thiên, không thấy thế giới nào là nơi qui túc, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh. Pc 665. Tự biết rõ đời trước của mình, biết thế giới mà mình đã trải qua, lại thực hiện điều trọng yếu là chấm dứt sự tái sinh. Bằng tuệ giác tối thượng mà thấu triệt bản thể huyền diệu. Nói tóm, bậc ấy soi sáng được, cũng như thầm lặng được. Bậc ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

Nói những chỉnh cú ấy rồi, Phật bảo, các vị Bà la môn, cái các vị tu, các vị tự cho đã là Niết bàn. Niết bàn ấy chỉ như cá thiếu nước, đâu có vui mãi được ? Niết bàn ấy đâu có phù hợp với bản thể "tánh không" (bản vô) ? Nhóm thầy trò Bà la môn nghe như vậy, tất cả giác quan, từ bên trong sâu xa, phát ra nỗi đẹp dạ thú vị. Họ quì dài, thưa Phật, xin làm đệ tứ. Râu tóc tự rụng, họ thành Tỷ kheo. Và bản hạnh của họ thanh tịnh, nên họ đắc đạo, thành La hán. Thiên long bát bộ trong không gian nghe pháp thoại này cùng được bước vào "dấu chân của Pháp".

Phẩm 36, NIẾT BÀN

Truyện 68

Lớn nhỏ trọng nhau,
nước nào cũng thịnh vượng Xưa, Phật ở trong Linh sơn, thành Vương xá. Cùng ở với Phật có 1250 vị Tỷ kheo. Bấy giờ vua nước Ma kiệt tên A xà thế, thống lĩnh 5 trăm nước nhỏ, có tên riêng cả. Gần nhất có 1 nước tên Việt kỳ, không thuận với vua. Vua muốn đánh. Họp quần thần, vua hỏi, nước Việt kỳ thịnh vượng, không thần phục ta. Ta nên đánh không? Thừa tướng là Vũ xá thay lời quần thần, tâu vua nên đánh. Vua bảo, Phật ở gần đây. Việc gì Phật cũng biết. Thừa tướng nhân danh ta, đến thỉnh an Phật, rồi xin hỏi Phật, ta muốn đánh Việt kỳ, mà đánh thắng không? Thừa tướng vâng mệnh, đến tinh xá, kính cẩn lạy Phật. Phật mời ngồi, hỏi Thừa tướng đến đây có việc gì? Thừa tướng thưa, con đến đây theo lịnh vua. Vua xin thỉnh an Phật. Phật hỏi, còn các vị bình thường cả không ? Thừa tướng thưa, nhờ ơn Phật ai cũng bình thường. Nhưng, bạch đức Thế tôn, vua không bằng lòng Việt kỳ, muốn đánh nước ấy. Vua xin hỏi thánh ý của Phật, đánh thắng không ?

Phật nói, Thừa tướng, người Việt kỳ có 7 điều không thể thắng họ được. Vua nên nghĩ kỹ, không nên vọng động. Thừa tướng hỏi Phật về 7 điều ấy. Phật nói, thứ nhất, người Việt kỳ thường họp nhau, bàn luận chánh pháp, làm phước, tự giữ mình. Thứ hai, người Việt kỳ vua tôi luôn luôn hòa thuận với nhau, trọng dụng những người trung trực, hiền trí ; áp dụng chứ không chống cự những lời tham vấn, khuyên can. Thứ ba, người Việt kỳ tác động nhau tôn trọng pháp luật, trên dưới tuân hành, không ai vi phạm. Thứ tư, người Việt kỳ phong hóa nghiêm cẩn, trai gái thận trọng, già trẻ giúp nhau, cử động khuôn phép. Thứ năm, người Việt kỳ hiếu dưỡng cha mẹ, kính mến sư trưởng, phép tắc của quốc gia là phải học tập, tuân hành sự giáo dục. Thứ sáu, người Việt kỳ trọng kính trời đất, thờ cúng tổ tiên, siêng năng 4 mùa, không nhác cày cấy. Thứ bảy, người Việt kỳ tôn kính đạo đức, hiến cúng nhu dụng đối với các vị tu hành, trong nước hay đến từ xa. Để kết thúc, Phật nói, vua dân nước nào có 7 điều này thì khó bị nguy khốn, nạn đao binh khó có và khó thắng. Người Việt kỳ chỉ có 1 trong 7 điều này đã không thể tấn công họ được, huống chi họ có đủ hết 7 điều. Ở đây Phật nói 1 pháp cú như sau.

Pc 689. Thắng lợi ở đời không thể độ mạng. Thắng lợi ấy vẫn khổ sau đó. Hãy tự thắng ái dục. Thắng rồi khổ không có nữa.

Thừa tướng Vũ xá nghe pháp cú Phật nói thì bước vào được "dấu chân của Pháp" Đại hội bấy giờ, bất kể lớn nhỏ, đều được đạo quả Tu đà hoàn. Thừa tướng đứng lên, thưa Phật, việc nước nhiều quá, con phải về. Con xin cáo từ. Phật nói, nên biết đúng lúc. Thừa tướng lạy Phật, về tâu hết mọi sự. Vua không đánh Việt kỳ nữa, chỉ nhớ lời Phật mà giáo dục quốc dân. Người Việt kỳ liền thuận tùng ý vua. Lớn nhỏ trọng nhau, nước nào cũng thịnh vượng.

Phẩm 37, LUÂN HỒI

Truyện 69

Hậu quả của sự tán thưởng tội ác

Xưa, Phật ở tinh xá Kỳ hoàn, nước Xá vệ, nói một cách phong phú cái Pháp mầu nhiệm cho chư thiên, đế vương, dân chúng. Bấy giờ có 1 thương hào Bà la môn, ở ngay bên đại lộ, giàu vô số. Có cậu con 20 tuổi, ông cưới vợ cho chưa đầy 7 ngày nay. Vợ chồng trọng nhau, nói năng hòa nhã. Vợ nói với chồng, muốn ra giải trí sau vườn. Bấy giờ là đầu tháng 3 mùa xuân, vợ chồng ra đó thì cây mọc cao lớn, đầy hoa đẹp. Vợ muốn có hoa, nhưng không có ai để nhờ lấy giúp. Chồng biết ý, trèo lên ngắt 1 hoa, lại muốn 1 hoa nữa. Trèo lần đến nhánh nhỏ. Nhánh gãy, anh ngã xuống đất, bị thương chết liền. Cả nhà chạy ra, khóc đến bất tỉnh. Bà con nội ngoại xúm lại, ai cũng đau buồn. Nghe mà tiếc thương, thấy mà đau xót. Cha mẹ và con dâu oán trời trách đất, sao không cứu giúp. Cuối cùng cũng phải tẩn liệm, tống táng đúng phép. Về nhà lại gào khóc, không thể ngừng được. Phật xót thương, đến thăm. Cả nhà thương hào thấy Phật thì lạy mà kể nỗi đau đớn của họ. Phật bảo, thương hào, hãy ngừng lại mà nghe Pháp. Vạn vật vô thường, có gì còn mãi được đâu. Có sinh thì có chết, và tội hay phước bám sát hậu quả. Nói cho cùng, con là con ai ? cha là cha ai? Ở đây Phật nói 4 pháp cú như sau.

Pc 701. Sinh mạng như trái chín, thường sợ rơi rụng. Nhưng có sinh thì có chết. Ai tránh được cái chết ấy ? Pc 702. Mở đầu thích ân ái, theo tính giao mà đầu thai. Thành hình rồi sinh mạng chuyển biến như điện chớp, ngày đêm không ngừng. Pc 703. Thân hình dễ chết, nhưng nghiệp thức đâu có chết theo. Chết rồi sinh, tội phước đã làm không mất. Pc 704. Sinh mạng không phải một đời, mà kéo dài theo vô minh và ái dục. Khổ vui thay nhau, thân hình chết mà nghiệp thức vẫn liên tục.

Thương hào và cả nhà, nghe tiếng Phật nói, nghe lời Phật nói, ai cũng giải được buồn khổ. Thương hào quì dài mà thưa Phật, không biết đời trước con của con gây tội ác gì mà đời này chết yếu ? Phật nói, xa xưa, có 1 đứa bé mang cung tên vào chơi trong miếu. Theo nó có 3 đứa nữa. Chúng nhìn thấy con chim sẻ trên cây. Đứa bé muốn bắn. Ba đứa kia khuyến khích, rằng bắn rơi con chim sẻ ấy mới cừ khôi ! Đứa bé khoái trá, kéo cung bắn chết con chim sẻ, rơi xuống đất. Ba đứa kia cười vang, thêm khoái trá cho đứa bé. Con ông là 1 trong 3 đứa ấy. Và chúng rã đám. Nhưng trải qua bao lần sống chết, chúng gặp nhau, cùng nhau chịu hậu quả. Ấy là vì gây tội ác và tán thưởng tội ác mà hậu quả là gào khóc. Ở đây Phật nói 2 pháp cú như sau.

Pc 708. Nghiệp thức kiến trúc 3 cõi hoặc 5 đường, gồm hết tội báo phước báo. Âm thầm mà đến, âm thầm mà đi, nhưng đến đi ứng nhau như tiếng vang. Pc 709. Dầu dục giới, dầu sắc giới, dầu không giới, thế giới nào cũng diễn ra theo nghiệp lực. Y như hạt giống theo cây cũ mà báo ứng tự nhiên.

Nói pháp cú rồi Phật truyền cảm cho thương hào thấy được đời trước của con ông. Ong hiểu ra, đứng lên, quì dài, vòng tay xin Phật cho làm đệ tứ tại gia, bái lĩnh 5 giới. Phật chấp nhận, thọ giới cho rồi, nói thêm về đạo lý Vô thường. Cả nhà thương hào ai cũng được đạo quả Tu đà hoàn. [Và đó là cách ông làm phước cầu siêu độ cho con ông].

Phẩm 38, HỘ ĐẠO

Truyện 70

Phật dạy 1 ông vua trẻ

Xưa, có ông vua thống trị quốc gia bằng chánh pháp. Dân chúng cảm mến cái đức của ông. Nhưng ông không có thái tử, vì thế mà lo rầu. Phật đến nước ông, ông ra đón hầu, tôn kính. Nghe Pháp của Phật nói, ông đẹp dạ, lĩnh thọ 5 giới, một lòng kính giữ. Ông ước mong có con, nên ngày đêm siêng năng ; đầu, giữa, cuối, cả 3 buổi như vậy mỗi ngày hay mỗi đêm, ông không kể mệt nhọc. Ông có 1 người hầu, thiếu niên 11 tuổi, thường được ông sai sử. Thiếu niên trung tín, giữ phép, cử động đáng trọng. Biết khiêm tôn, nhịn nhục, siêng năng, chuyên chú học thuộc kinh hoặc chỉnh cú trong kinh. Biết giữ đúng thì giờ, dậy trước, lo xong hương đèn. Mấy năm đều như vậy, không tỏ vẻ mệt nhọc. Đột nhiên bịnh nặng đến nỗi chết mất. Nghiệp thức của thiếu niên trở lại làm con vua. Năm 16 tuổi, vua lập làm thái tử. Vua chết, thiếu niên mà nay là thái tử, thừa kế dòng dõi chính thống mà làm vua. Nhưng làm vua rồi đâm ra kiêu căng, tự chuyên, dâm dật, dục lạc, ngày đêm đam mê, không lo việc nước. Đến nỗi triều đình hoang vắng, dân tình khốn đốn. Phật biết ông ta như thế là vì không hiểu đời trước của mình. Ngài cùng một số đệ tử đến nước ông. Nghe tin Phật đến, ông giữ phép của vua cha, cùng 1 đoàn nhiều người, đi ra kính cẩn rước Phật. Ông cúi đầu rất sâu, nhưng tự giữ địa vị vua chúa mà ngồi. Phật hỏi, nước nhà, dân chúng, quần thần, bình thường cả không? Ông nói, tôi tuổi trẻ, chưa rành việc, nhưng nhờ "thánh ân" mà nước nhà không sao cả. Phật hỏi, ông có biết các đời trước đã làm gì mà đời này được làm vua, hay không? Ông nói không biết, ngu ngơ không rõ. Thưa ngài, không biết các đời trước tôi đã làm gì ? Phật nói, ông nhờ 5 việc mà được làm vua. Một là bố thí, nên đời này làm vua thì dân chúng hiến cho cung điện, tài sản bất tận. Hai là kiến thiết tự viện, thờ phụng Tam bảo, nên đời này làm vua ngồi ở chính điện mà lo việc nước. Ba là đích thân kính lạy Tam bảo, các vị tuổi cao đức lớn, nên đời này làm vua thì dân chúng ai cũng lạy ông. Bốn là nhịn nhục, giữ thân miệng ý không ác, nên đời này làm vua thì ai thấy cũng vui vẻ. Năm là học hỏi, thường cầu trí tuệ, nên đời này làm vua, phán truyền việc nước thì ai cũng làm theo. Đó là 5 sự làm cho được làm vua đời đời. Ở đây Phật nói 4 pháp cú như sau.

Pc 719. Ai biết quí trọng quân sư phụ ; và quí trọng tăng sĩ, những vị (1) tin tưởng Phật pháp, (2) giữ giới Phật pháp, (3) san sẻ của cải, (4) học rộng giáo lý, (5) lý giải giáo lý, thì quyềt dịnh được hạnh phúc, an toàn. Pc 720. Nhờ phước các đời trước mà ngày nay làm vua, có hạnh phúc tốt, được trọng vọng, biết đem dạo lý mà làm yên thiên hạ, biết phụng hành Phật pháp, nên ai cũng thuận tùng. Pc 721. Vua là người lớn của thần dân, phải thường đem lòng hiền từ mà thương mến người dưới. Phải đích thân làm gương mẫu mà đốc suất dân chúng sống theo giới luật của Phật pháp, chỉ cho họ biết thế nào là yên lành, thế nào là tai họa. Pc 722. Lúc bình yên, ông không được quên nguy biến. Phải sáng suốt lo nghĩ cho dân để phước đức thêm lên. Phải ý thức phước đức báo đáp thì bất kể người trên kẻ dưới.

Phật bảo vua, đời trước ông làm người hầu hạ của vua cha. Biết tin tưởng thờ Phật, biết trong sạch thờ Pháp, biết kính trọng thờ Tăng, biết trung thành thờ vua. Ông thường chú trọng tinh tiến, bố thí ; mệt thân, khổ xác, mà chưa bao giờ biết nhác, biết mệt. Chính do bao điều phước đức trên đây mà được làm con vua, rồi làm vua. Nhưng nay sang giàu thì biếng nhác. Này ông, làm vua thì phải thường xuyên làm 5 việc. Một là lãnh đạo muôn dân, không để oan ức. Hai là nuôi dưỡng tướng sĩ, tùy lúc điều động. Ba là làm theo phước cũ, phước đức không mất. Bốn là tin tưởng tôi trung can gián ngay thẳng, không nghe gièm pha, thương tổn chính trực. Năm là tiết chế dục vọng, không hề buông thả. Làm theo 5 sự ấy thì thanh danh lan khắp bốn biển, phước lộc tự đến. Bỏ 5 sự ấy thì giềng mối hư hỏng. Dân chúng khổ thì nghĩ đến chống đối, tướng sĩ mệt thì thế nước mong manh. Vô phước thì thần linh không giúp, độc đoán thì lẽ phải vất bỏ, trung thần ai màng can gián nữa. Vua phóng túng thì nước hỏng, quan nghiệt ngã thì dân oán. Đến thế thì đời này tan nát tiếng tốt, đời sau hết sạch phước phần. Ớ đây Phật nói 2 pháp cú như sau.

Pc 723. Ông là tổng thống quốc dân của ông. Phải tuân theo sự nghiêm chính, gạt bỏ dua nịnh. Phải nhớ tâm tính thuần hóa thì thắng mọi điều ác. "Ông vua đúng Pháp" là như vậy. Pc 724. Quan điểm chân chính. San sẻ của cải. Nhân ái. Thích làm lợi người. Lợi ấy rất công bình. Vua mà như vậy, ai không thân thiết, phò tá.

Những pháp cú Phật nói đem lại sự đại hoan hỷ cho ông vua trẻ. Ông đứng lên trước Phật, cả người phục xuống lạy Ngài, sám hối sự non nớt của ông, cảm tạ sự giáo hóa của Phật, xin thọ 5 giới. Phật thuyết Pháp thêm nữa cho ông. Ông thành bậc Tu đà hoàn.

Truyện 71

Phật thuần hóa voi thần

Xưa, Phật ở tinh xá Kỳ thọ, nước Xá vệ, nói cái Pháp tối thượng, vĩ đại, cho 4 bộ đệ tử, cho chư thiên, quốc vương, đại thần. Miền nam nước Xá vệ có vùng núi sâu, thường sản xuất voi lớn. Voi có 3 màu là trắng, xanh, đen. Quốc vương muốn có con voi lớn, chiến đấu nổi tiếng, sai người vào núi tìm bắt, để đem về giao cho chuyên viên huấn luyện voi, sao cho 3 năm có thể cưỡi, có thể chiến đấu. Bấy giờ có 1 con voi thần, mình trắng như tuyết, đuôi đỏ như son, ngà vàng như vàng thật. Chuyên viên thấy nó thì biết rất quí, hiếm, chạy về tâu vua. Vua mộ được hơn 30 chuyên viên bắt voi. Họ giăng lưới. Voi thần biết dụng ý của họ, đến ngay trước mắt họ mà vào lưới. Họ xúm lại, muốn bắt. Voi nổi giận, nhảy ngược lên. Ai đứng gần thì chết, ai đứng xa thì chạy kịp. Voi tiếp tục đuổi. Bấy giờ trong vùng núi này có các tăng sĩ trẻ, khỏe, tu học trong núi đã lâu mà chưa định tâm. Thấy con voi đuổi giết người, các vị thương người, lại ỷ mạnh, muốn xông ra cứu. Phật thấy hết, từ xa. Sợ nhóm này bị hại, lập tức Ngài lướt đến, phóng ánh sáng lớn. Voi thần thấy ánh sáng của Ngài thì hết thịnh nộ, không đuổi giết người nữa. Nhóm tăng sĩ đến yết kiến Phật, lạy Phật. Phật nói cho các vị 1 pháp cú như sau.

Pc 726. Đừng quấy phá voi thần một cách vô ý thức, rước lấy tai họa. Ác ý là tự sát, chẳng hay ho gì.

Nhóm tăng sĩ nghe pháp cú này của Phật thì cúi đầu sát đất, sám hối, tạ tội, tư duy sâu xa việc làm bất cẩn. Và ngay trước Phật, họ thành La hán cả. Những người bắt voi, ai chết giấc thì sống lại, ai chạy thì chạy lại, cùng bước cả vào "dấu chân của Pháp".

Truyện 72

Qui La sát đầu hàng Phật

Xưa, Phật ở trong Linh sơn, nước La duyệt kỳ. Bấy giờ vua nước này là Bình sa, có 1 đại thần phạm tội. Vua bãi chức, cho ra ở trong vùng núi phía nam, cách quốc đô 1 ngàn dặm. Tại đây, xưa nay không có ai ở, ngũ cốc có mà không chín được. Đại thần đến đó, làm cho nước suối tràn đầy, ngũ cốc chín cả. Các xứ khác, ai đói lạnh đều đến ở đây, trong mấy năm mà có 3, 4 ngàn gia đình. Ai cũng được cấp phát ruộng đất để sinh sống. Trong vùng cũng có 3 quốc lão, bàn với các bậc tuổi tác, rằng nước không có vua như thân không có đầu. Họ đem nhau đến chỗ đại thần, tôn ông làm vua. Ông nói, nếu tôn tôi làm vua thì phải làm cho đúng phép làm vua. Phép ấy là tả hữu thừa tướng, văn võ tướng sĩ, triều đình trên dưới, hoàng phi cung nữ, tất cả, ai cũng phải nạp thuế như dân chúng. Các vị quốc lão cùng thưa, dạ, kính xin vâng mệnh. Rồi tôn đại thần làm vua, xử lý quần thần các cấp văn võ. Điều động dân chúng, đắp thành lũy, xây cung điện. Dân tình khốn đốn, ai cũng muốn bỏ vua. Gian thần đưa vua đi săn, cách thành trì 3, 4 mươi dặm, nơi chỗ hoang vu, trói lại để giết. Vua hỏi, tại sao giết ta ? Gian thần nói, dân khổ thì làm loạn. Vua nói, mọi sự do các người bày ra, không phải do ta bảo. Giết ta thì thần linh biết hết. Hãy nghe ta có 1 lời nguyền, rồi chết cũng cam. Vua nguyền rằng, tôi khai hoang, đắp suối sâu, sản xuất ngũ cốc để nuôi dân. Ai cũng sinh sống, giàu có. Tự họ cử tôi làm vua - làm cho đúng cách làm vua. Nay phản tôi, giết tôi. Tôi vô tội đối với dân chúng. Tôi chết thì nguyền làm quỉ La sát, trở lại thân cũ mà báo thù. Ông bị thắt cố giết chết, quăng thây mà về. Sau đó 3 ngày, nghiệp thức ông làm La sát, trở lại thân cũ với cái tên A la bà. Tức khắc đứng lên, vào cung, thắt cổ giết chết vua mới, giết hết hậu cung, thể nữ. Gian thần bị giết sạch. La sát vẫn thịnh nộ, muốn ra ngoài giết dân. Ba vị quốc lão trói mình bằng dây cỏ, đến La sát nói khó, rằng mọi việc do gian thần hành động, không phải thường dân được biết. Xin ngài tha thứ, trở lại quản trị quốc gia. La sát nói, ta là La sát, đâu có như loài người mà cùng làm việc. Ta phải ăn thịt người, tính lại nóng. Ta không ưa suy nghĩ lôi thôi. Ba quốc lão thưa, miễn là ngài chịu làm vua. Mọi sự sẽ như cũ. Còn chuyện ăn uống thì xin theo thứ tự mà cung tiến. Ba quốc lão bước ra, tuyên bố với dân chúng, hãy bắt thẻ, theo thứ tự mà cung cấp 1 đứa bé sống cho vua La sát ăn. Nay ông làm vua : vua La sát.

Trong 3, 4 ngàn gia đình, có 1 gia đình là Phật tử. Cả nhà tinh tiến, không phạm 5 giới. Cũng rút thẻ như dân chúng. Rút nhằm thẻ thứ nhất. Nhà có 1 bé nhỏ, phải hiến cho vua La sát ăn trước hết. Cả nhà bi thảm, gào khóc, từ xa hướng về Linh sơn, lạy Phật mà tác bạch. Phật, với "mắt Phật" của Ngài, thấy cái khổ của họ. Ngài nói với một số đệ tử hiện diện, nhân cháu bé này mà lắm người được hóa độ. Ngài một mình phi đến cửa La sát, biếu hiện ánh sáng, chiếu vào trong cung. La sát thấy ánh sáng, tưởng là người lạ, chạy ra thấy Phật thì nổi dữ, muốn sấn tới, hút Phật vào mồm. Không ngờ ánh sáng của Phật chiếu vào mắt nó. Nó vác núi, nhả lửa, chỉ thành bụi nhỏ hại cho mắt nó. Nó mệt ngất, hồi lâu mới đầu hàng, thỉnh Phật vào ngồi, đem đầu mặt lạy ngang chân Ngài. Ngài nói Pháp cho, nó nhất tâm lắng nghe. Và xin thọ 5 giới mà làm Phật tử tại gia.

Quay lại gia đình của Phật tử, thị vệ đến thúc dục, giật cháu bé mà đi. Cả nhà gào khóc, chạy theo. Người coi nhiều lắm, ai cũng xót thương. Thị vệ đặt cháu bé trước La sát. La sát bế đến trước Phật, quì dài, thưa rằng, bạch đức Thế tôn, đây là cháu bé, người trong nước theo thứ tự nạp cho con ăn. Nhưng nay con thọ 5 giới của Ngài rồi, không ăn cháu nữa. Con xin hiến cháu lên đức Thế tôn, để lớn lên làm thị giả cho Ngài. Phật tiếp nhận, và chú nguyện cho La sát được như lời La sát phát nguyện. La sát mừng lắm, tức thì được thánh quả Tu đà hoàn. Phật đặt cháu bé vào trong ứng khí của Ngài, ra khỏi cửa cung, cho lại cha mẹ của cháu, bảo hãy khéo nuôi con, đừng buồn đừng lo nữa. Mọi người thấy Phật, ai cũng kinh ngạc, không biết là vị thần nào, cũng không biết cháu bé nhờ phước gì mà được ngài cứu thoát. Đức Thế tôn đứng giữa đại chúng đông đảo, nói 2 pháp cú như sau.

Pc 727. Hãy trông cậy vào sự hộ trì của giới đức. Phước báo giới đức không bao giờ bỏ ta. Phải lĩnh hội Pháp mới đáng làm quốc trưởng, và chung cuộc cách ly 3 nẻo đường ác nhất. Pc 728. Thận trọng giữ Giới thì hết sợ khổ. Phước đức của Giới tạo nên bậc Cao nhất ba cõi. Quỉ ác, rồng ác, tà ma, chất độc, không thứ nào phạm đến người giữ Giới.

Phật nói 2 pháp cú rồi, vô số người thấy ánh sáng và sắc tướng của Phật, mới biết Ngài là bậc chí tôn, 3 cõi không ai sánh bằng. Họ qui y, làm Phật tử. Và sự thích thú nghe pháp cú làm cho họ bước được cả vào "dấu chân của Pháp".

Truyện 73

Đầu bạc : thiên sứ đã đến báo hiệu...

Xưa, Phật ở Lộc uyển, nước Ba la nại, thuyết Pháp cho chư thiên, quốc vương, dân chúng. Bấy giờ thái tử các nước lớn, cùng thế tử các nước nhỏ, hơn 5 trăm người, đến Phật, lạy Ngài rồi ngồi qua 1 phía mà nghe Pháp. Họ thưa Phật, Phật pháp trong sáng, nhiệm mầu, sâu xa, tuyệt đối. Xưa nay có vua, thái tử, thế tử, con đại thần, con thương hào, bỏ ngôi vị, quan dân, ân ái, vinh dự, lạc thú, mà làm Tỷ kheo, hay không? Phật nói, thế giới này, với đất nước, vinh hoa, lạc thú, ân ái trong đó, toàn như ảo thuật, như ảo tượng, như chiêm bao, như tiếng vang, thoạt có thoạt không, không có gì giữ được. Riêng quốc vương, thái tử, thế tử, vì 3 sự mà không thể đạt được đạo quả. Đó là một, kiêu ngạo, phóng túng, không màng học hỏi diệu lý trong kinh để cứu độ tâm thức của mình. Hai, tham lam, chiếm đoạt, không màng san sẻ cho những người nghèo khổ, hoạn nạn ; quần thần tướng sĩ không chia xẻ với dân chúng để tăng thêm gia sản. Ba, không xa lìa được sắc dục, lạc thú, không rời bỏ được lao ngục ưu phiền, để làm Tỷ kheo, tu tỉnh bản thân, diệt khổ tận gốc. Do vậy, Bồ tát đáng làm vua mà bỏ hết cả 3 sự, tự đưa mình lên bậc Toàn giác.

Lại có 3 sự nữa. Đó là một, khi còn trẻ, khỏe, thì lo học hỏi để thống trị đất nước, hướng dẫn dân chúng biết làm 10 thiện nghiệp. Hai, lớn lên thì biết san sẻ của cải cho người nghèo, người cô đơn ; quần thần tướng sĩ biết chia xẻ hạnh phúc với dân chúng. Ba, lúc nào cũng nhớ đến sự vô thường, sinh mạng không bền, biết xuất gia làm Tỷ kheo để kết thúc cái Khổ và mọi dữ kiện của nó, không còn sinh tử luân hồi. Ba sự này không làm thì sống thật vô ích.

Ở đây đức Thế tôn tự trình bày về Ngài. Rằng xa xưa, Ngài làm Chuyển luân thánh vương, danh hiệu Nam vương hoàng đế, đủ hết những gì của 1 ông vua hàng đầu, lãnh địa rộng lớn. Sống đến 84.000 năm. Có 1000 người con, tinh nhuệ đến nỗi 1 cự được cả ngàn. Ong phi hành trong không gian, với "chuyển luân" đặc biệt. Ông hành động thoải mái, không ai bằng được. Ông sống 84.000 năm, nhưng thống trị bằng 10 thiện nghiệp, không ai oan ức.

Thánh vương không quên nghĩ đến sinh mạng vô thường. Hãy gắng làm phước mà cầu đạo chân thật. Hãy san sẻ của cải cho dân chúng. Và làm phước rồi, nên xuất gia làm Tỷ kheo. Đoạn tuyệt dục vọng mà kết liều thống khổ. Vì không quên nghĩ như vậy, nên Thánh vương lịnh cho người chải đầu, thấy tóc ông bạc thì báo cho ông biết. Mấy vạn năm rồi, người ấy báo tóc ông đã bạc. Ông bảo nhổ để trên bàn của ông. Nhìn tóc bạc ấy, ông ngậm ngùi nói "sứ giả thứ nhất đã đến". Đến không báo trước. Nay đầu đã bạc, ta nên xuất gia, làm Tỷ kheo, cần cầu cái đạo Giải thoát. Cầm tóc bạc trong tay, ông nói.

Pc 738. Trên đầu tóc đã bạc, cái bạc ấy là kẻ trộm sẽ trộm mất đời sống của ta. Cái bạc ấy còn là [1 trong 41 thiên sứ đến gọi ta đó, để ta phải biết đến lúc phải cấp tốc xuất gia.

Thánh vương lập tức triệu tập quần thần lập thái tử làm vua. Còn ông, ông vào núi rừng, tu tập đạo hạnh. Hết tuổi thọ thì sinh lên tầng trời thứ 2, làm thái tử của Đế thích. Thái tử làm vua rồi con thái tử cũng làm vua. Ba cha con ông cháu đều làm Thánh vương. Đời nào cũng 36 lần, làm 3 sự nói trên để cầu làm Phật. Đời nào cũng đem 10 thiện nghiệp hướng dẫn dân chúng. Do đó mà nay Như lai cao nhất 3 cõi, không ai sánh bằng. Phật nói như vậy, nhóm thái tử và thế tử đại đại hoan hỷ, thọ 5 giới của Ngài, làm Phật tử tại gia, và được thánh quả Tu đà hoàn.

Phẩm 39, CÁT TƯỜNG

Truyện 74

Cát tường xuất sắc nhất

Xưa, Phật ở Linh sơn, nước La duyệt kỳ, vận chuyển bánh xe diệu pháp đủ cả Thanh văn thừa, Duyên giác thừa, Bồ tát thừa, hóa độ cho chư thiên, nhân loại, dị loại. Phía nam Linh sơn là bờ sông Hằng, có Bà la môn Ni kiền là bậc kỳ cựu, được 5 thần thông, quán thông kim cổ. Đệ tử có 5 trăm, được dạy cho biết thiên văn, địa lý, họa phước, tốt xấu. Nhóm đệ tử này đến bờ sông Hằng, hội thảo chủ đề "các nước lấy gì làm cát tường". Họ đem hỏi thầy về chủ đề ấy. Thầy khen đó là câu hỏi tốt, và nói tiếp, cõi Diêm phù này có 16 nước lớn, cho cát tường là những thứ vàng ngọc, ngọc nữ, âm nhạc, kịch nghệ, phụng hoàng, khổng tước. Đó là tài sản hay điềm lành mà có là có cát tường. Đệ tử hỏi, ngoài ra có sự cát tường nào đặc biệt, lợi ích cho bản thân sinh lên chư thiên, hay không ? Thầy nói, thầy trước chưa biết, sách vở chưa ghi. Đệ tử thưa, nghe nói dòng họ Thích ca có vị xuất gia, chiến thắng ma vương mà thành Phật, quán triệt mọi vấn đề. Chúng ta nên đến hỏi, coi có bằng thầy hay không ? Thế là thầy trò 5 trăm người, vượt qua đường núi, đến Phật, lạy Ngài, kể sở thích cát tường của các nước, rồi hỏi Phật, có hay không có, sự cát tường xuất sắc nhất ? Phật nói với Ni kiền, cát tường mà thầy trò ông nói, thuận theo thì cát tường, trái lại thì tai họa, không làm cho con người cứu lấy tinh thần của mình vượt qua khổ não. Còn tôi thì tôi nói cát tường phải là làm theo thì được phước, rồi được đến Niết bàn. Ớ đây Phật nói những chỉnh cú như sau.

Pc 739. Phật, bậc tôn quí hơn cả chư thiên, thường khai thị về Pháp. Một đạo sĩ đến tham vấn Ngài về sự cát tường. Pc 740. Phật từ bi, nói cát tường là có thật. [Căn bản của cát tường là] tin tưởng và ưa thích Pháp. Đó là cát tường nhất. Pc 741. Không cầu trời với hy vọng hão huyền, cũng không cúng vái đền thờ thần linh. Đó là cát tường nhất. Pc 742. Làm bạn với người tốt. Chọn nơi mà ở. Thường trước nghĩ đến làm phước. Ra lịnh cho bán thân đi theo đạo lý. Đó là cát tường nhất. Pc 743. Xa điều ác. Làm điều lành. Không rượu chè. Sống điều độ. Không nữ sắc. Đó là cát tường nhất. Pc 744. Học rộng. Giữ giới. Tinh tiến tu tập pháp hạnh. Tu rồi không thấy hơn thua với ai. Đó là cát tường nhất. Pc 745. Sống trong gia đình thì hiếu kính phục vụ cha mẹ, lo việc nhà, nuôi vợ con, không làm những điều vô ích. Đó là cát tường nhất. Pc 746. Không kiêu căng. Không tự đại. Biết vừa đủ. Biết trả ơn. Trì tụng kinh pháp theo thì khóa cho phép. Đó là cát tường nhất. Pc 747. Ấn nhẫn khi nghe những điều khó nghe. Thích gặp các vị Tỷ kheo. Sốt sắng nghe và tiếp nhận Pháp mà các ngài trình bày. Đó là cát tường nhất. Pc 748. Ăn chay trường kỳ hay định kỳ. Tập phạn hạnh. Mong ước bái kiến hiền thánh. Thân gần các bậc minh triết. Đó là cát tường nhất. Pc 749. Nhờ chánh tín mà có chánh hạnh. Chánh tâm thành ý, không hề phân vân. Quyết chí thoát 3 nẻo đường ác. Đó là cát tường nhất. Pc 750. Trải rộng tâm ra mà san sẻ của cải. Hiến cúng các bậc hành đạo đắc đạo. Kính trọng chư thiên. Đó là cát tường nhất. Pc 751. Chí nguyện tách rời tham sân si. Tu luyện theo kiến thức chính xác về Pháp. Đó là cát tường nhất. Pc 752. Gác bỏ công việc không cần thiết để nỗ lực tu tập và hoạt dụng về Pháp, phụng sự những vị đáng phụng sự. Đó là cát tường nhất. Pc 753. Tất cả, đều là vì thiên hạ mà phát nguyện đại từ đại bi, thực thi nhân đức mà đem lại an toàn cho chúng sinh. Đó là cát tường nhất. Pc 756. Người trí ở đời thường làm những việc cát tường, tự tạo cho mình thành bậc Thấy biết bằng tuệ giác. Đó là cát tường nhất.

Thầy trò Bà la môn Ni kiền nghe chỉnh cú Phật nói thì thích thú, hiểu ra, cực kỳ hoan hỷ, bước tới thưa Phật, rất là tuyệt diệu, bạch đức Thế tôn. Chúng con lâu nay mù mờ, không được nghe biết. Kính xin đức Thế tôn thương mà cứu độ chúng con. Chúng con xin qui y Phật pháp tăng, được làm Tỷ kheo dầu ở vào hàng thấp nhất. Phật chuẩn nhận, và truyền giới cho, "đến đây tốt lắm, Tỷ kheo". Ngay sau lời Phật, họ thành Tỷ kheo. Xuất phát từ tâm thức sâu thắm, các vị tu tập "sổ tức quán", mau chóng thành bậc La hán. Và vô số những người nghe pháp thoại này cùng được "con mắt của Pháp".

Khuya 22. 8. 2555 (2011) Tỷ kheo Trí quang

Tổng tập Pháp cú - PC Bắc tông (Pháp cú - Lược truyện). Trưởng lão tỷ kheo Trí quang biên dịch. Nhà xuất bản Hồng Đức, số 65 Tràng Thi, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội. Chịu trách nhiệm xuất bản: GĐ. Bùi Việt Bắc. Chịu trách nhiệm nội dung: TBT. Lý Bá Toàn. Biên tập: Phan Thị Ngọc Minh. Sửa bản in: Quảng Tuấn. In số lượng 1000 cuốn, tại Xí nghiệp in FAHASA, 774 Trường Chinh, phường 15, Quận Tân Bình, Tp. HCM. Số XNĐKXB: 1245-2018/ CXBIPH/75-23/HĐ. Số QĐXB của NXB: 525/QĐ-NXBHĐ, cấp ngày 21 tháng 6 năm 2018. In xong và nộp lưu chiêu năm 2018. Mã số sách tiêu chuẩn quốc tế (ISBN) 978-604-89-3658-7.