Tổng Tập Pháp Cú — Pháp Cú Bắc Tông (lược truyện)

Phẩm 15 LA HÁN, có 10 pháp cú

Phẩm này nói về phẩm chất của bậc Chân thật, đó là thoát bỏ dục vọng, không còn vướng mắc, tâm không biến chất.

253

(P.90)

La hán là bậc đi hết hành trình, ưu phiền chấm dứt, siêu thoát hoàn toàn, ràng buộc đã mở, mát mẻ mà không còn nhiệt độ.

254

(P.91)

Tâm trí thanh tịnh, chánh niệm viên minh, không lưu luyến chỗ trú ẩn nào, các vị La hán đã vượt qua sự si mê sâu thẳm, như con thiên nga rời bỏ ao đầm.

255

(P.92)

Ước lượng dạ dày mà ăn, không cất lại thực phẩm nào cả ; tâm trí như không gian, không còn ảo tưởng ; vượt hết đường đất đã đi ; như chim bay trong không gian, bay xa đến mấy cũng không có gì có thể ngăn cản.

256

(P.93)

Các vị diệt hết thói quen trần tục, không ngưỡng mộ thực phẩm. Tâm trí không còn hệ lụy, các vị đã đến cảnh giới Giải thoát. Các vị còn sống ở đời là chỉ như chim bay, tạm hạ xuống rồi bay liền.

257

(P.94)

Giác quan đã chế ngự, các vị như con tuấn mã đã thuần hóa. Xả hết thói quen kiêu ngạo, nên chư thiên cũng tôn kính.

258

(P.95)

Như đất, các vị không còn cuồng nộ. Như núi, các vị không còn vọng động. Các vị là bậc Chân thật, không còn ô nhiễm. Nói tổng quát, các vị đã đoạn tuyệt sinh tử luân hồi.

259

(P.96)

Tâm trí các vị đã thanh tịnh, đến nỗi nói năng cũng nghiêm túc. Từ đó mà các vị giải thoát chính xác, viên minh trong trạng thái Niết bàn.

260

(P.97)

Hết rồi mọi thứ dục vọng, hết rồi bao nỗi vướng mắc, các vị là bậc Thượng nhân, kết liễu hết thảy chướng ngại trong ba cõi, trường từ tất cả ảo tưởng trong chốn luân hồi.

261

(P.98)

Chỗ dân cư hay nơi hoang dã, đất bằng phẳng hay đất gồ ghề, bậc La hán đến nơi nào thì nơi ấy hưởng được phước đức của các Ngài.

262

(P.99)

Rừng núi hoang vu, không ai thích cả, thì các vị La hán ưa thích. Các vị ở đâu cũng không ước vọng gì, không cầu hồ gì.

Phẩm 16 SỐ NGÀN, có 16 pháp cú

Phẩm này nói cho các vị tu học thấy, kinh sách nhiều mà không cốt yếu thì không bằng ước lược mà rõ ràng.

263

(P.100)

Nghe hay đọc cả ngàn trường hàng mà ý nghĩa không chính xác, thì không bằng một lời cốt yếu, nghe hay đọc rồi có thể đình chỉ tâm ý cần phải đình chỉ.

264

(P.101)

Nghe hay đọc cả ngàn chỉnh cú mà ý nghĩa không chính xác, thì ích lợi gì, đâu bằng một chỉnh cú có ý nghĩa, nghe hay đọc rồi có thể hành trì mà siêu việt trần gian.

265

(P.102)

Nghe hay đọc cho nhiều mà không lĩnh hội, thì lợi ích gì, đâu bằng nghe, đọc, và lĩnh hội một pháp cú rồi hành trì thì thủ đắc về Pháp mà đắc đạo.

266

(P.103)

Một chiến sĩ chiến thắng cả triệu quân thù, vẫn không bằng chiến thắng bản thân. Sự chiến thắng này hơn hết mọi sự chiến thắng.

267

(P.104)

Chiến thắng bản thân thì vẻ vang nhất, nên được gọi là anh hùng trong loài người. Bậc anh hùng ấy đề phòng tâm ý, thuần hóa lấy mình, tự hủy diệt được những gì phải hủy diệt.

268

(P.105)

Chư thiên đáng trọng, thiên thần, Ma vương, Phạn vương, Đế thích, tất cả, không ai thắng được bậc tự thắng.

269

(P.106)

Hàng tháng cúng vái cả ngàn đền thờ, cúng vái suốt đời không nghỉ, vẫn không bằng một lát chuyên chú nghĩ nhớ đến Pháp. Cái phước này hơn trọn đời cúng vái cả ngàn đền thờ.

270

(P.107)

Suốt cả trăm năm thờ cúng thần Lửa, không bằng một lát hiến cúng Phật pháp tăng. Cái phước hiến cúng một lát này hơn cả trăm năm thờ cúng thần Lửa.

271

(P.108)

Cúng vái thần linh để cầu phước, phước ấy không bằng một phần tư cái phước lễ kính bậc Hiền trí.

272

(P.109)

Thích thú lễ bái các bậc trưởng thượng thì có 4 cái phước được thêm lên, đó là tướng tốt, sức khỏe, tuổi thọ, và hạnh phúc.

273

(P.110)

Ai sống cả trăm năm mà không chỉ quán, không giữ giới, thì không bằng sống một ngày mà giữ giới, mà tu tập chỉ quán.

274

(P.111)

Ai sống cả trăm năm mà tà ngụy, mà vô trí, thì không bằng sống một ngày mà chuyên tâm tu học chánh trí.

275

(P.112)

Ai sống cả trăm năm mà trì trệ, biếng nhác, thì không bằng sống một ngày mà phấn chấn tinh tiến.

276

(P.113)

Ai sống cả trăm năm mà không lý giải "đạo lý sinh diệt thành bại", thì không bằng sống một ngày mà lý giải đạo lý ấy.

277

(P.114)

Ai sống cả trăm năm mà không lĩnh hội "đạo lý niết bàn bất tử"*), , thì không bằng sống một ngày mà uống được vị ngọt bất tử ấy. (*)

Niết bàn cũng có tên là cam lộ, là như cam lộ. Cam lộ nghĩa là ngọt như mật. Thành ngữ Ấn độ gọi cam lộ là sự bất tử. Lại có nghĩa là thuốc bất tử của chư thiên; chư thiên dùng thì sống lâu, thư thái, sức mạnh, thân sáng.

278

(P.115)

Ai sống cả trăm năm mà không biết về Pháp tối thượng *, thì không bằng sống một ngày mà học hỏi và tư duy về Pháp ấy. (*) Pháp tối thượng, gọi tắt là Pháp. Pháp cú hay dùng chữ Pháp này. Và đó là Pháp trong tam bảo Phật Pháp Tăng, nhưng chính ý là Niết bàn, là Chân như, mà đại thừa nói. Hoa văn hay dùng triết thuyết của Tàu mà dịch là Đạo, thì hơi miền cưỡng.

Phẩm 17 ĐIỀU ÁC, có 22 pháp cú

Phẩm này cảm thương người ác động một cái là bị ác báo, ước mong họ đừng làm ác để khỏi bị tai họa.

279

(P.116)

Thấy điều lành mà không làm theo, lại làm theo điều ác. Cầu yên vui mà lòng không chính, chạy theo tà tâm.

280

281

(P.117)

Người ác làm ác thì không tự biết, ngu si khoái trá, sau đó phải chịu lấy cay độc. Người ác làm ác thì hung hăng bạo ngược, lại ngu ngốc ngoan cố, nhưng rồi nhanh chóng tự nhận ác báo.

282

(P.118)

Người lành làm lành, điều lành theo họ mà dồn thêm, cam tâm ẩn nhẫn mà làm lành nên phước báo tự đáp ứng.

283

(P.119)

Kẻ làm ác mà thấy hay, là vì cái ác đó chưa chín muồi. Khi cái ác chín muồi thì kẻ ấy tự chịu ác báo.

284

(P.120)

Người làm lành mà thấy đở, là vì cái lành ấy chưa chín muồi. Khi cái lành chín muồi thì người ấy tự hưởng phước báo.

285

Đánh thì bị đánh. Ghét thì bị ghét. Mắng thì bị mắng. Giận thì bị giận.

286

Người đời đã không có đa văn, không biết diệu pháp, đời sống không thọ, tại sao lại còn làm ác ?

287

(P.121)

Đừng coi thường việc ác nhỏ nhặt, cho rằng không có ác báo. Nước giọt dầu nhỏ, giọt mãi vẫn đầy đồ lớn : ác lớn do ác nhỏ dồn lại mà thành.

288

(P.122)

Đừng coi thường việc lành nhỏ nhặt, cho rằng không có phước báo. Nước giọt dầu nhỏ, giọt mãi vẫn đầy đồ lớn : lành lớn do lành nhỏ dồn lại mà thành.

289

Con người mà làm, thì làm lành làm dữ gì cũng vì mình mà làm, thế nên rốt cuộc hậu quả không mất đi đâu cả.

290

Do vậy, ai biết chọn hậu quả tốt mà mình cho là được, thì phải tránh cái việc tự nhận chìm mình lại làm cho người khác chìm theo.

291

(P.71, phẩm 5)

Làm ác thì cái ác đó không tức thì như sữa đông lại, mà nó âm ỉ ở trong kẻ ác như lửa vùi trong tro.

292

Khi làm ác thì vui cười, cười bằng cả người. Khi chịu hậu quả thì gào khóc, vì hậu quả xảy ra y như việc ác đã làm.

293

Kẻ làm ác thì như bị lính dẫn đến pháp trường, bấy giờ thì biết hậu quả phải chịu.

294

Hậu quả đó nó y như việc ác đã làm, như thuốc độc xát vào vết thương, như thuyền bị nước xoáy, và hậu hồi diễn biến thì không lúc nào không xung khắc với mình.

295

(P.125)

Vu khống điều ác cho người, thì người trong sạch không hoen ố gì, mà kẻ ngu tự bị sự vu khống ấy như thể tung bụi ngược gió.

296

Sai lầm, phạm lỗi, những cái ác đó nếu biết chân thành hối cải, thì thành người hiền lành, chiếu sáng đời mình như vầng thái dương không gợn mây mù.

297

Người biết mình vì gì mà làm, thì làm rồi tự thấy làm lành được lành, làm dữ bị dữ.

298

(P.126)

Loài người cùng sinh từ thai mẹ, nhưng làm ác thì vào địa ngục, làm lành thì lên chư thiên, và sạch hết ô nhiễm (*) thì thể hiện Niết bàn. (*)

Chính văn là vô vi, ở đây có nghĩa không còn ô nhiễm (mà nói thật sát là ái nhiễm - là Ái trong 12 chi duyên sinh).

299

(P.127-128)

Không phải trong không gian, không phải trong biển sâu, không phải trong lòng núi đá : không có chỗ nào trong thế giới này mà tránh được ác báo, mà trốn được tử thần.

300

Con người phải khổ, phải già, phải chết... Nên người trí nhân từ bỏ qua tất cả, không nhớ cái lỗi cái ác của ai.

Phẩm 18 DAO GẬY, có 14 pháp cú

Phẩm này dạy ta tập tính nhân từ, không sử dụng khí giới mà làm giặc làm hại chúng sinh.

301

(P.129-130)

Ai cũng ham sống, ai cũng sợ chết, ai cũng sợ dao gậy. Tự tha thứ mình cũng đủ để ví dụ mà đừng đánh đừng giết ai.

302

(P.131-132)

Ai cũng mong muốn hạnh phúc. Chớ sử dụng dao gậy đối với ai. Như vậy thì đời này không gặp tai họa, đời sau hạnh phúc lâu bền.

303

(P.133)

Đừng nói thô lỗ ! Nói thô lỗ thì bị nói trả ! Lời qua tiếng lại mà ai cũng dữ dằng thì như dao gậy choảng nhau !

304

(P.134)

Nói năng hiền từ thì như chuông khánh nhẹ nhàng ngân lên. Ai không tranh cãi thì dễ dàng vượt khỏi hồng trần.

305-308
(P.137-140)

Sử dụng dao gậy đối với các bậc hiền trí, gièm pha những người vô tội, thì, trước khi sinh vào địa ngục, đã bị 10 tai họa : (1) bị nạn không ai cứu, (2) đau đớn vô cùng, (3) bị trọng thương, (4) lâm trọng bịnh, (5) điên loạn, mất trí, (6) bị vu khống, (7) vua quan đàn áp, (8) sản nghiệp tan hoang, (9) thân nhân ly tán, (10) hỏa hoạn cháy sạch.

309

(P.141)

Dầu lõa thể lang thang, không gội đầu tóc, ăn uống rất ít, mặc đồ bện cỏ, không tắm không rửa, ngồi xổm trên đá..., nhưng vẫn thắt chặt ngu si thì ích lợi gì ?

310

Không hại ai, không ham thắng người, thân thương hết thảy, thì đi đâu cũng không ai on ghét.

311

(P.143)

Biết tự thẹn lấy mình, biết xấu hổ với người, người như vậy thì tự khuyến dụ mình đi tới, như thể thúc giục ngựa hay.

312

(P.144)

Ngựa hay thì phi tới, chạy xa. Cũng là như vậy, người có chánh tín, giữ giới, định tâm, tinh tiến, tiếp nhận Pháp, thành tựu Tuệ, thì đương nhiên hủy diệt toàn bộ cái Khổ.

313

(P.142)

Ngoại diện trang nghiêm, nội tâm tu Pháp, khắc phục ái dục, khống chế giác quan, xác tín thánh quả, phạn hạnh vững vàng, không sử dụng dao gậy đối với bất cứ sinh linh nào, như thế đó là bậc Sa môn, bậc Tỷ kheo.

314

Không hại ai cả thì trọn đời không bị hại. Thương tưởng hết thảy thì ai oán ghét được.

Phẩm 19 GIÀ YẾU, có 14 pháp cú

Phẩm này dạy ta siêng năng, vì không chạy đua với mạng sống, già yếu mới hối hận thì ích gì ?

315

(P.146)

Vui gì, cười gì, khi mạng sống thường xuyên chuyển biến dữ dội? Cuộc đời chìm sâu trong bóng tối, tại sao không tìm ngọn đèn chiếu sáng ?

316

(P.147)

Thân hình này thấy được lắm. Nhưng thật ra nó làm ta bận tâm luôn vì nó bịnh tật, không có gì vững chắc cả.

317

(P.148)

Thân hình này rồi phải già. Già thì sắc tướng suy biến, rồi bịnh thì hết tươi sáng, da nhăn, cơ rút, và cái chết đến kết thúc sự sống của thân hình ấy.

318

(P.149)

Thân hình chết thì nghiệp thức rời đi. Nó như cỗ xe phế thải, thịt tiêu, xương trắng, có gì đáng ngắm ?

319

(P.150) (

Khi sống), thân hình này như cái thành, với xương làm cốt, tô đắp bằng da thịt, và cất chứa trong đó là già, là bịnh, là giận dữ và kiêu căng.

320

(P.151)

Cái già biến đổi thân hình này thành cỗ xe cũ kỹ, [dầu như cỗ xe vua đi]. Chỉ có Pháp mới khử được cái khổ già yếu. Pháp ấy rất đáng cố gắng mà tu học.

321

(P.152)

Kẻ không học Pháp thì lớn như trâu bò, chỉ có thịt mập mà không có trí khôn.

322-323
(P.153-154)

Như lai bao kiếp tìm kiếm khó khăn mà chưa biết cái gì đã làm ra cái nhà luân hồi, nên sống chết đọa đày mãi. Nhưng nay, với tuệ giác tối thượng, Như lai đã tìm thấy cái ấy, nó chính là ái dục mà Niết bàn hủy diệt.

324

(P.155)

Không tu tịnh hạnh, cũng không kiếm của, nên về già thì như cò già, ủ rũ bên ao không chút tôm cá !

325

(P.156)

Không giữ giới, cũng không kiếm của, nên về già thì khí lực kiệt quệ, chỉ còn nhớ tiếc thì gian đã qua !

326

Già thì như lá mùa thu, khác gì cỏ rác. Mạng sống thoát mất thật mau, phải làm sao để khỏi phải thống hận.

327

Mạng sống lăm le kết thúc trong từng ngày từng đêm. Hãy cố gắng cho kịp ! Cuộc đời thật vô thường, chớ lầm lẫn mà sa vào nữa trong chốn tối tăm.

328

Hãy tu học mà đốt lên ngọn đèn của ý thức ! Hãy tự rèn luyện trí tuệ ! Hãy xa rời dơ bẩn ! Hãy tự cầm đuốc soi đường mà đi !

Phẩm 20 TỰ MÌNH, có 13 pháp cú

Phẩm này khuyến khích sự Học, vì sự ấy rất ích lợi cho bản thân, diệt lỗi lầm, sinh phước đức.

329

(P.157)

Biết thương thân thì phải thận trọng tự giữ lấy mình. Muốn hiểu biết đường chánh thì lo học, chớ say ngủ.

330

(P.158)

Thứ nhất là mình thường gắng học, kế đó mới dạy cho người. Người trí thì làm như vậy, không mệt mỏi.

331

(P.159)

Học thì tự mình theo đường chánh, sau đó mới dẫn người cũng theo đường chánh ấy. Phải chế ngự bản thân cho ăn nhập với trí tuệ, ăn nhập đến mức cao nhất.

332

(P.160)

Không làm cứu tinh cho mình được thì làm cứu tinh được cho ai ? Tâm mà tự chế theo đường chánh thì nguyện làm vị cứu tinh cho ai cũng thành cả.

333

(P.161)

Ác, vốn do ta làm thì ta phải tự chịu. Nó xoay lại nghiền nát thân ta, như thể kim cương đập vỡ ngọc quí.

334

(P.162)

Tội phạm giới trầm trọng như dây leo phủ xiết cây cối. Phóng túng tình dục thì tội ác liên miên. (*) (*)

Pc Pali nói, tội phạm giới gây họa cho mình thì y như những gì kẻ thù mình gây ra cho mình.

335

(P.163)

Việc ác nguy hại cho mình mà sao người ngu làm dễ thế ! Việc lành rất tốt cho mình mà sao người ngu làm khó thế !

336

(P.164)

Chư vị La hán [và chư vị Giải thoát], đã dạy hãy sống theo Pháp. Nhưng người ngu do quan điểm tai hại mà miệt thị lời dạy ấy, vẫn cứ làm ác. Làm ác thì bị ác, như gieo giống đắng thì sinh ra trái đắng.

337

(P.165)

Ác tự bị tội, lành tự hưởng phước, bên nào cũng phải chín muồi, và không ai thay được cho ai. Nhưng làm lành thì được lành, như gieo giống ngọt thì sinh ra trái ngọt.

338

Lợi mình lợi người, lợi thêm chứ không tốn gì. Cái lợi ấy, muốn biết, hãy biết giữ giới và đa văn là hơn hết.

339

[Ít nhất], ai biết tự lo cho mình, muốn sinh lên thế giới chư thiên, thì nên kính trọng và ưa thích mà nghe Pháp, mà nhớ Phật.

340

(P.166)

Làm gì cũng chớ thương tổn đến mục đích chính yếu của mình. Với ý thức như vậy mà tu học hằng ngày, không đánh mất mục đích và thì giờ.

341

Người tổng lý công việc, [dầu là nguyên thủ quốc gia đi nữa], cũng phải ra sức đến cùng, đạt cho được ý nguyện của mình. Thế nên tu học thì phải thấy biết chân xác, và đích thân làm theo cho phù hợp, như vậy thì ý nguyện được thành tựu.

Phẩm 21 CUỘC ĐỜI, có 14 pháp cú

Phẩm này nói đời như ảo mộng. Hãy loại bỏ phù hoa, cố gắng tu học diệu dụng của Pháp.

342

Như cỗ xe đi mà không đi đường lớn, bằng phẳng, lại đi lối tắt, vừa nhỏ vừa hỏng, thì phải lo sợ vỡ bánh, gãy trục.

343

Xa rời chánh pháp, đi theo phi pháp, người ngu ngoan cố, đến chết cũng còn tai họa.

344

Đi theo nẻo chánh, không theo đường tà, thì đi đứng nằm ngồi đều yên ổn, đời đời không tai ương.

345

Đời người như bọt nước, tâm ý như ngựa hoang, cuộc sống như ảo thuật, thì say mê nỗi gì ?

346

Chấm dứt nỗi say mê đó như chặt cây tận gốc, ngày đêm liên tục như vậy thì được định tâm.

347

Một bên hiến cơm cho người đức tin và niềm vui "không đích thật", và bên khác, vì ý thức bất hảo mà mời ăn đông người, thì, ngày cũng như đêm, không bên nào được định tâm cả.

348

Thế nhân không mắt, không thấy sự chân thật của Pháp. Ai thấy được chút ít thôi cũng đủ nuôi dưỡng tâm ý hiền lành sáng suốt.

349

(P.175)

Như con thiên nga bay cao cho bầy nó bay theo để tránh lưới, người trí cũng vậy, hướng dẫn thế nhân vượt qua Ma vương và đồng đảng của Ma vương.

350

Thế gian ai cũng chết. Ba cõi không có chỗ nào an toàn. Chư thiên tuy vui, phước hết cũng chết.

351

Nhìn kỹ thì thế giới này không ai không sinh ra, không ai không chết đi. Muốn hết sinh tử luân hồi thì phải tu hành theo chân tánh của Pháp.

352

(P.174)

353

(P.176)

Si thì che đậy thế nhân. Tham thì không cho thế nhân nhìn thấy gì hết. Nghi thì khước từ Pháp. Do 3 điều này mà cái khổ cái ngu bám chặt thế nhân. Thêm 1 điều nữa không cho thế nhân thoát được, đó là Vọng ngữ bác bỏ đời sau. Do 4 điều như vậy mà không tội ác nào không làm, không đời sau đọa đày nào không trải qua.

354

Vàng ngọc dồn lại cao đến chư thiên, đầy cả thế giới, giá trị vẫn không bằng thấy được dấu vết của Pháp.

355

Ác mà coi như thiện, ái dục mà coi như ly dục, đau khổ mà coi như yên vui 0 kẻ si cuồng là sản phẩm của những cái "coi như" ấy.

Phẩm 22 ĐỨC PHẬT, có 21 pháp cú

Phẩm này nói thần đức của Phật thì không ai mà Ngài không hóa độ, thì sự sáng suốt của Ngài làm mẫu mực cho cả thế gian.

356

(P.179)

Như lai đã chiến thắng ái dục, chiến thắng không thất trận. Như lai chiến thắng toàn bộ, [không còn chủng tử và hiện hành nào của ái dục]. Như lai tự tại vô biên, [không những không thể bị ai dẫn dụ], mà còn khai hóa cho ai cũng thể nhập với Pháp.

357

(P.180)

Như lai đã xé nát mạng lưới ái dục, không còn một chút vướng mắc nào. Ái dục hết còn tiếp tục [huân tập chủng tử]. Như lai thanh tịnh vô tận, [không những không thể bị dẫn dụ], mà còn tiếp dẫn cho ai cũng đặt chân vào Pháp. (*) (*)

Pháp cú này với pháp cú trên, ngay Pali cũng khá tối nghĩa. Tôi mượn hai chữ chủng tử và hiện hành của Duy thức học dịch cho dễ hiểu, và tạm hiểu là tiềm năng và biểu hiện.

358

Như lai đồng nhất với Tâm (*) , một cách đầy dũng khí. Như lai, do đó, đã thoát lý hoàng cung họ Thích, cả ngày liền đêm làm sạch ái dục, làm sạch đến tận gốc tận rễ của nó, bằng cách tu học sự trong sáng của Chánh niệm. (*)

Đây là chữ Tâm luôn luôn phải viết hoa. Tâm ấy là ¹ Pháp, Vô thượng pháp (Pháp cú) ;

(2) Như, Chân như (Kim cang) ;

(3) Pháp vĩ đại (Pháp hoa, phẩm 17) ;

(4) Tỳ lô tánh hải (Hoa nghiêm) ;

(5) Bát nhã (Đại bát nhã) ;

(6) Thanh tịnh sở duyên (Vô trước - Du già, Nhiếp luận) ;

(7) Bạch tịnh thức Vô úy luận - Duy thức học cố của Chân đế truyền) ;

(8) Vô lậu giới (Thế thân - Duy thức luận, Duy thức học của Huyền tráng truyền) ;

(9) Đệ nhất nghĩa tâm, Chơn thức (Lăng già) ; (10) Diệu minh chân tâm (Lăng nghiêm).
Bản kê này nên hạn chế, nhưng cũng giúp được cho ai muốn tổng quan về Tâm. Trong đó chính xác nhất là số 6, số 10 phải coi là chung kết.

359

(P.195)

Như lai đã thấy Pháp, đã trong sáng không tì vết, đã vượt khỏi cái vực luân hồi sâu thẳm, và xuất hiện giữa thế giới này, đem lại ánh sáng cho mọi sinh linh xóa sạch lo buồn, khổ não.

360

(P.182)

Khó thay được làm thân người ! Khó thay thân ấy được sống còn ! Khó thay thân ấy được gặp Phật ! Khó thay thân ấy được nghe Pháp !

361

Như lai không nương tựa ai, không nhờ ai bảo hộ. Như lai sống đơn độc, không bạn bè. Như lai dồn lại cái "hạnh duy nhất", (*) tự đạt được tuệ giác tối thượng. (*)

Là "đồng nhất với Tâm", mà pháp cú 358 đã nói.

362

Thuyền trưởng hướng dẫn vượt khỏi biển cả ; sự tinh tiến làm cầu làm cống vượt khỏi sông nước luân hồi. Nhân loại thường vướng mắc vào dòng họ, đẳng cấp ; vượt khỏi sự vướng mắc ấy thì là bậc hùng mạnh.

363

Diệt sạch cái ác là Phật đà. Đình chỉ cái ác là Tịnh hạnh. Tu học theo Pháp là Tỷ kheo. Hết gieo giống ác là Phật tử.

364

(P.184)

Như lai nói rằng, nhẫn nhục là bậc nhất, Niết bàn là tối thượng ; không phạm tội ác, không làm hại ai, mới là Sa môn, Tỷ kheo.

365

(P.185)

Không quấy rối ai, không làm khổ ai, giữ giới toàn hảo, ăn uống chừng mực, không ham đồ ngon, ẩn cư thanh vắng, chỉ quán tăng thượng, đó, những tiết mục phụng hành huấn dụ của Như lai.

366

(P.183)

Không làm việc ác,
kính làm việc lành,
làm sạch tâm ý, (*)
Phật dạy như vậy. (*)

Việc ác là 10 ác nghiệp, việc lành là 10 thiện nghiệp, làm sạch tâm ý là 37 giác phần. Ba mục này bao quát toàn bộ Phật giáo.

367

Phật là bậc cực tôn, diệt phiền não, khử tình dục ; là bậc vĩ nhân dòng họ Thích ca, là người số một được quần chúng ái mộ.

368

Phật, với phước báo siêu việt, với chí nguyện viên thành, Ngài đã toàn giác trong trạng thái điềm tĩnh thượng đỉnh, đã tự đặt toàn bộ bản thân vào trong trạng huống Niết bàn tối thượng.

369

(P.188)

Nhân loại đa số lo sợ nên tìm nơi nương tựa. Họ nương tựa thần núi, thần sông, thần cây, thần miếu... Họ xây miếu, vẽ tượng, rồi cúng vái để cầu phước.

370

(P.189)

Nhưng nương tựa như vậy không phải cát tường, không phải thượng đẳng, bởi vì không ai đến làm cho họ hết khổ.

371

(P.190)

Còn ai quy y với Phật, với Pháp của Phật, với Tăng ly nhiễm, thì bằng "chánh kiến" thấy biết đích xác, mà họ thấy biết Pháp "tứ đế của bậc thánh triết".

372

(P.191)

Chánh kiến thấy biết tứ đế là (1) thấy biết về khổ, (2) thấy biết về nguyên nhân của khổ, (3) thấy biết nguyên nhân ấy bị hủy diệt, (4) thấy biết con đường đưa đến sự hủy diệt ấy. Con đường ấy chủ yếu là "bát chánh đạo", làm cho người quy y Tam bảo, [kết cuộc], vượt khỏi luân hồi, [có nghĩa] hủy diệt nguyên nhân của khổ.

373

(P.192)

Quy y Tam bảo như vậy là rất cát tường, rất cao siêu, và chỉ có sự quy y như vậy mới trọn vẹn giải thoát cái Khố.

374

Quy y chính xác như vậy thì chí hướng sống trong Pháp, cũng không tiếc lẫn với ai về Pháp ấy. Lợi ích thay, người quy y với Phật !

375

(P.193)

Phật, bậc tuệ giác siêu việt ấy, khó mà gặp được, bởi vì không phải gia tộc nào cũng sinh ra Phật. Thế nhưng Phật sinh ra trong gia tộc nào thì gia tộc ấy được lắm phước báu.

376

(P.194)

Vui thay Phật ra đời ! Vui thay Phật thuyết Pháp ! Vui thay Tăng hòa hợp ! Vui thay Tăng hòa hợp mà thường yên tâm giữ giới !

Phẩm 23 YÊN VUI, có 14 pháp cú

Phẩm này cho thấy yên nguy khác nhau, nhưng bỏ ác là lành, vui thích mà chớ sa đọa.

377

(P.197)

Ta sống yên vui, không oán hận. Giữa những người oán hận, ta sống không oán hận.

378

(P.198)

Ta sống không yên vui, không bịnh tật. Giữa những người bịnh tật, ta sống không binh tật.

379

(P.199)

Ta sống yên vui, không lo buồn. (*) Giữa những người lo buồn, ta sống không lo buồn. (*) Pc Pali nói dục vọng.

380

(P.200)

Như lai sống yên vui, không phiền não về thực phẩm. Như lai sống bằng cái vui [về Pháp và về Định]. Như lai sống vui như vậy, vui như cái vui của tầng trời Quang âm.

381

Như lai sống yên vui, đạm bạc, không phiền não. Nhiệt độ như cả đống củi lửa cũng không nung cháy Như lai.

382

(P.201)

Hơn thì người oán, thua thì mình tức. Không màng hơn thua thì lòng mình yên vui.

383

(P.202)

Nóng, không gì hơn tình dục. Độc, không gì hơn thịnh nộ. Khổ, không gì hơn thân thể. Vui, không gì hơn Niết bàn.

384

Đừng ham lạc thú nhỏ mọn, biện giải nhỏ mọn, trí thức nhỏ mọn. Hãy nhìn lên mà cầu sự vĩ đại [của lạc thú, biện giải và trí thức], mới thể hiện sự yên vui vĩ đại.

385

Như lai là thế tôn, vĩnh viễn không còn lo buồn, đích thực vượt khỏi ba cõi, độc lực chiến thắng Ma vương.

386

(P.206)

Gặp bậc thánh trí thì thích thú, nương tựa với các ngài thì càng thích thú. Được xa rời người ngu mà sống riêng biệt, cũng là thích thú.

387

Tuân thủ Pháp thì thích thú, khéo nói Pháp thì thích thú, không tranh chấp với đời, giữ giới toàn hảo thì thích thú nhất.

388

(P.207)

Sống với bậc hiền trí thì thích thú, như thể người thân gặp người thân. Sống với các vị ấy thì sự đa văn cao hơn, xa hơn.

389

Sống lâu thì ít, chết sớm thì nhiều. Thế nên phải học lấy cái cốt yếu của Pháp để đến già vẫn yên vui.

390

Muốn biết vị ngọt cam lộ của Niết bàn thì thích thú hủy bỏ ái dục, ngưỡng vọng "diệt đế". Muốn hết cái khổ luân hồi thì uống lấy vị ngọt cam lộ của Niết bàn.

Phẩm 24 YÊU THÍCH, có 12 pháp cú

Phẩm này răn cấm những người ưa sự yêu thích, rằng không tham dục thì không lo sợ.

391

(P.209)

Sống trái với Pháp thì thuận với mình. Sống trái với mình thì thuận với Pháp. Do vậy, bỏ đạo lý mà lấy cái mình thích, thì thế là thuận với ái dục.

392

(P.210)

Đừng gắn bó với người mình ưa, đừng ruồng bỏ người mình ghét. Ưa mà không gặp thì lo, không ưa mà gặp cũng lo.

393

(P.211)

Vì thế mà đừng yêu thương. Yêu thương là nguyên nhân của sự ghét bỏ. Người cởi bỏ ràng buộc thì không yêu không ghét.

394 - 396
(P.212-216)

Ưa thích, luyến ái, dục vọng, khát vọng, thì lo, thì sợ ; không có những động thái ấy thì lo gì, sợ gì.

397

(P.217)

Thích thú về Pháp, toàn hảo về Giới ; tàm quí chân thành, tu học trọn vẹn. Bậc như vậy ai cũng kính mến.

398

(P.213)

Dục vọng không còn, và chánh tư duy diễn ra chánh ngữ. [Nói tóm], tâm ý không còn ái dục, thì thế là hội nhập "dòng dõi tối thượng". ° (*). (*)

Dòng dõi tối thượng, dịch sát là triệt đoạn dòng nước luân hồi. Ý nghĩa không khác nhau. Pháp cú này mô tả La hán hướng (sắp thành La hán quá).

399 - 400
(P.219-220)

Như người ra đi lâu ngày, từ xa trở về an toàn, được người thân vui mừng đón tiếp. Người làm phước cũng vậy, từ đời này sang đời khác, được phước báo đón tiếp như người thân đón người thân.

401

[Muốn tu học Pháp] thì mở đầu kính tuân huấn thị của Phật, cấm chỉ điều ác. Ai thân thiết với Pháp thì kính mến, ai đối nghịch với Pháp thì tránh xa.

402

Đối với Pháp, thân thiết hay đối nghịch thì chỗ họ sinh đến rất khác với nhau. Thân thiết thì lên chư thiên, đối nghịch thì xuống địa ngục.

Phẩm 25 GIẬN Dữ, có 26 pháp cú

Phẩm này cho ta thấy cái hại của sự giận dữ mà khoan dung, nhân từ, thì chư thiên hộ vệ, nhân loại mến thương.

403

Giận dữ thì không thấy được Pháp, không biết được con đường bát chánh đạo phải đi. Nên ai bỏ được sự giận dữ thì phước đức và hoan hỷ luôn luôn đi theo bản thân của người ấy.

404

Ham thích tính dục thì không thấy được Pháp, tâm ý si mê cũng vậy. Nên ai bỏ được tính dục, trừ được si mê, thì phước đức của người này tôn quí bậc nhất.

405

(P.222)

Ai kềm chế được sự giận dữ đang bùng lên, như hãm được chiếc xe đang chạy có đà, người ấy Như lai gọi là người lái xe giỏi, từ bỏ tối tăm mà đi vào ánh sáng.

406

(P.223)

Đem nhẫn nhịn mà thắng giận dữ. Đem lương thiện mà thắng bất lương. Đem san sẻ mà thắng keo lẫn. Đem chân thành mà thắng xảo trá.

407

(P.224)

Không xảo trá. Không tức giận. Không ham cầu cho nhiều. Có ba điều này thì chết rồi sống với chư thiên.

408

(P.225)

Vĩnh viễn chế ngự bản thân, từ tâm không sát hại sinh vật nào, thì lên chư thiên, nhất là bước đến trạng thái Giải thoat vo uu.

409

(P.226)

Thường xuyên thức tỉnh, ngày đêm siêng năng tu học, thì phiền não hết, thì tâm ý thông, đầy khả năng bước đến Niết bàn. (*) (*)

Pali : chuyên tâm hướng về Niết bàn thì hết phiền não, hết bị mê hoặc.

410

(P.227)

Sự chê nhau của loài người vốn có từ xa xưa, chứ không phải mới có ngày nay. Nói nhiều cũng bị chê, nói ít cũng bị chê, nói vừa cũng bị chê. Đời không ai mà không bị chê.

411

(P.228)

Tiếng nói dục vọng không phải tiếng nói hiền thánh, nên không thể có sự dung hòa. Tiếng nói ấy chê hay khen gì cũng toàn vì danh vì lợi. (*) (*)

Pháp cú 228 của Pali : Quá khứ, hiện tại, vị lai, không lúc nào có người bị chê hoàn toàn, cũng không lúc nào có người được khen hoàn toàn.

412

(P.229)

Các bậc thánh trí ca tụng những vị có tuệ giác, giữ giới hạnh, sống không nhược điểm đáng chê, nên trong sáng như bậc La hán, không thể vu khống, chỉ trích.

413

(P.230)

Nhân loại thán phục, chư thiên tán dương, nếu thường xuyên cẩn trọng giữ gìn bản thân không còn tức giận.

414 - 415
(P.231-233)

Hãy chấm dứt sự tức giận của thân thể bằng cách tiến tu đạo hạnh. Hãy thường xuyên giữ gìn miệng lưỡi, không cho tức giận ; hãy thay thế lời ác bằng cách đọc tụng pháp ngôn. Hãy cẩn trọng thường trực giữ lấy tâm ý, thuần hóa cho thanh lương.

416

(P.234)

Tâm ý tư duy về Pháp, không nghĩ đến điều ác. Bằng cách này mà thuần hóa hoàn toàn thân miệng ý.

417 - 418
(P.209)

Xả bỏ giận dữ mà sống theo Pháp. Nên đức Nhẫn cực mạnh : xa rời tức giận, xa lánh kiêu căng, xa hết các dạng ái dục. Không vướng cái thân "danh sắc", vô vi, diệt khổ, thì phẫn nộ tự tan rã, tính dục càng tự mất tích.

419

Mạnh mẽ xả bỏ sự "không minh mẫn" thì sống thế nào cũng yên. Giận dữ mà bị chặt đứt thì nằm không cũng yên, cuồng nộ mà bị hủy diệt thì cũng diệt được tính dục và bao nỗi lo âu.

420

Giận dữ là nguồn gốc độc hại. Tâm ý ôn hòa là bậc tịnh hạnh. Ngôn ngữ hiền lương thì được thán phục. Như thế dứt khoát tai họa không còn.

421

Tương đắc mà làm ác thì sau đó đâm ra tức giận, và ngọn lửa này tự thiêu đốt mình.

422

Không biết hổ thẹn, không có giới hạnh, mà lại có giận dữ, thì bị sự giận dữ ấy xỏ mũi lôi kéo, thì cam chịu lắm nỗi nhọc nhằn.

423

Mạnh mẽ thì thân lính tráng, bất lực thì thân yếu đuối. Nhẫn thì trên hết, thường xuyên nên Nhẫn.

424

Số đông khinh thường, người có nội lực thì nhẫn được. Nhẫn thì trên hết, thường xuyên nên Nhẫn.

425

"Tôi với anh, sự đáng sợ nhất là già bịnh chết". Biết như vậy nên người làm gì tốt đẹp thì mình nên nhường.

426

"Tôi với anh ai cũng làm việc nghĩa, nhưng chính anh chỉ dẫn cho tôi". Biết như vậy nên người làm gì tốt đẹp thì mình nên nhường.

427

Cái khôn lương thiện thì thắng được cái ngu lời tiếng thô lỗ, nói năng độc ác. Muốn thắng mãi như vậy thì nên yên lặng thích đáng trong lúc nói năng.

428

Ác thì giận dữ, giận dữ thì bị giận dữ lại. Bị giận dữ mà không giận dữ lại thì chính thế là chiến thắng.

Phẩm 26 DƠ BẨN, có 19 pháp cú

Phẩm này phân tách trong đục. Học thì phải học sự trong trắng, không sống ô nhục.

429

(P.235)

Sống không làm lành thì chết sa xuống chỗ dữ. Ở đó liên miên, vật dụng bình thường cũng trống không.

430

(P.236)

Phải chuyên cầu tuệ giác mà đốt sáng định tâm, trừ khử d bẩn, thì thoát ly được mọi sự làm khổ thân hình.

431

(P.239)

Người có tuệ giác, qua từng giờ khắc, bước tới mà gột rửa dơ bẩn của tâm ý, như thể người thợ luyện kim lọc bỏ quặng vàng.

432

(P.240)

Cái ác xuất phát từ tâm ý mình mà trở lại tự dẫn thân mình vào nẻo ác, như thể sắt sinh ra sét, sét trở lại ăn sắt.

433

(P.241)

Không học hỏi làm dơ bẩn cho lời nói. Không siêng năng làm dơ bẩn cho gia sản. Không nghiêm túc làm dơ bẩn cho nhan sắc. Không tự chế làm dơ bẩn cho tu hành.

434

(P.242)

Keo lẫn làm bẩn tính hào phóng. Bất trinh làm bẩn sự tiết hạnh. Làm hại hết đời này đến đời sau là do cái ác dơ bẩn.

435

(P.243)

Dơ bẩn nhất trong mọi thứ dơ bẩn là ngu si. Các vị tu học ! Hãy loại bỏ cho được cái gốc của điều ác đó để trở thành vị Tỷ kheo không dơ bẩn.

436

(P.244)

Dễ thay sống mà không biết xấu hổ, như quạ mỏ dài ! Mặt dày mày dạn, sống đời sống dơ bẩn.

437

(P.245)

Khó thay sống mà biết liêm sỉ : sống khí phách, sống trong trắng, chân thành biết nhục. Như thế đó là đời sống tinh khiết.

438

439

(P.246-247)

Ngu muội thì sát sinh, trộm cướp, tà dâm, nói dối, uống rượu. Người như thế này là đời đời tự đào bới nhân cách mà chôn chặt gốc rễ luân hồi.

440

(P.248)

Làm người thì nên tỉnh ngộ như vậy, chớ có làm ác. Chớ như kẻ ngu muội, thân thiết với điều ác để rồi tự đốt tự chìm liên miên.

441

(P.249)

Vì tin tưởng mà tặng biếu của cải đi nữa, nhưng ý muốn khoa trương danh dự, thì thế là háo động, không thể đi đến định tâm.

442

(P.250)

Triệt bỏ ý muốn ấy, triệt luôn gốc rễ của nó là tâm ý thác loạn, thì ngày đêm chuyên nhất, nhập vào định tâm.

443

Nhiễm vào bụi trần thì từ bụi trần ấy rỉ ra phiền não. Không nhiễm không rỉ thì trong sạch mà không ngu.

444

Thấy người tự thương tổn nên mình thường nội tỉnh. Phiền não là tự lừa đảo. Phiền não hết thì hết sạch dơ bẩn.

445

(P.251)

Lửa nào nóng bằng tình dục. Nhanh nào nổ bằng thịnh nộ. Lưới nào kín bằng si mê. Sông nào chảy bằng ái hà.

446

(P.254)

Trong không gian thì không có dấu vết đường đi, trong ngoại đạo không có các bậc Sa môn. Nhân sinh thích ác, Như lai không có cái thích ấy.

447

(P.255)

Trong không gian thì không có dấu vết đường đi, trong ngoại đạo không có các bậc Sa môn. Và vũ trụ vô thường, Như lai không có sự vô thường ấy. (*) (*)

Pháp cú trên, dịch sát là, Như lai không có cái dơ bẩn ấy. Pháp cú này dịch sát là Như lai không có sở hữu gì.

Phẩm 27 SỐNG PHÁP, có 17 pháp cú

Phẩm này giải bày cái nghĩa sống theo Pháp : Pháp quí đức hạnh, không quí tham lam.

448

Ưa thích Pháp thì không đua tranh về lợi. Có lợi hay không lợi, không dục vọng thì không bị mê hoặc.

449

Thường xuyên ưa thích sự hiếu học về Pháp, và nghiêm chính tâm chí mà làm theo Pháp ấy. Ấp ủ tuệ giác quí báu thì là Pháp đó.

450

(P.258)

Không phải nói giỏi mà gọi là người có tuệ giác. Mà có tuệ giác là không lo không sợ, giữ vững thiện đức.

451

(P.259)

Không phải nói nhiều mà gọi là người thông suốt về Pháp. Dầu nghe ít nhưng đích thân làm y như Pháp, nhớ Pháp không quên, mới gọi là thông suốt về Pháp.

452

(P.260)

Không vì tuổi cao mà gọi là trưởng lão. Thân già, tóc bạc, mà vô ích thì là không có tuệ giác.

453

(P.261)

Trưởng lão phải là vị lĩnh hội "tứ đế", biết pháp hạnh của các cấp bậc Sa môn, trì pháp Bất hại, tùy thuận giới luật, thuần hóa giác quan, bằng minh trí mà thanh lọc ô nhiễm : trưởng lão là như vậy.

454

(P.262)

Gọi là người đoan nghiêm không phải có sắc tướng thanh tú như hoa, nhưng ganh ghét, xảo quyệt, nói và làm mâu thuẫn với nhau.

455

(P.263)

Ai bỏ được những tính xấu trên đây, chặt được gốc rễ của chúng, thanh trừng tức giận bằng tuệ giác, mới là người đoan nghiêm.

456

(P.264)

Được gọi là Sa môn không phải chỉ cạo bỏ râu tóc mà vẫn nói dối, gian dâm, và dục vọng thì y như phàm phu tục tử.

457

(P.265)

Ai đình chỉ những tính ác như trên, thênh thang hoằng Pháp, vọng tâm ngưng lại, vọng niệm tan biến, mới là Sa môn.

458

(P.266)

Tỷ kheo mà khất thực phi thời, phạm vào sự phi phạn hạnh, thì chỉ là tự xưng Tỷ kheo mà thôi.

459

(P.267)

Siêu việt tội phước, tịnh tu phạn hạnh, đem tuệ giác dẹp sạch cái ác, mới là Tỷ kheo.

460

(P.268)

Gọi là bậc hiền minh, không phải chỉ miệng không nói năng, còn tâm thức thì dơ bẩn. Như thế chỉ là bề ngoài mà thôi.

461

(P.269)

Phải là tâm thì vô vi, thanh tịnh từ bên trong, thân tâm và thế giới của thân tâm đều tĩnh lặng. Phải như vậy mới là bậc hiền minh.

462

(P.270)

Có đạo hạnh không phải chỉ do hóa độ một người, mà nguyện ai cũng hóa độ. Không để ai khổ tâm mới là đạo hạnh.

463

(P.271)

Giữ giới, tịnh khẩu, làm nhiều pháp hạnh chân thành nữa, và được định tâm do độc cư, thì là tổn giảm phiền não.

464

(P.272)

Tâm ý tự tại, thể hiện sự ổn định, không còn tập tính phàm phu. Phiền não ô nhiễm hết sạch, mới thật giải thoát.

Phẩm 28 ĐƯỜNG ĐI, có 28 pháp cú

Phẩm này cốt nói con đường lớn lao. Con đường ấy cùng cực nhiệm mầu trong sự Giải thoát.

465

(P.273)

Bát chánh đạo là đường đi tối thượng. Tứ diệu đế là dấu chân của Pháp. Không ái dục là cực tôn. Nhãn quan toàn hảo là bậc đã cho người đèn đuốc.

466

(P.274)

Đường đi này không còn mọi nỗi lo sợ, đem lại nhãn quan trong sáng, vượt khỏi trần gian. Đường đi này dẫm nát quân đội Ma vương, gắng sức đi theo thì diệt được tà ngụy và khổ não.

467

(P.275-276)

Như lai đã mở ra đường chính ấy, đã soi sáng bằng ánh sáng vĩ đại và khác thường. Nghe rồi các người phải đích thân đi theo. Cố gắng mà đi mới thoát khỏi sự trói buộc của Ma vương tà ngụy.

468-469
(P.277,278,279)

Các hành là "vô thường", thấy như thế mới là tuệ giác. Các hành là "khổ", đi theo đường chính thì trừ được. Các hành là "không" ", thấy như thế mới là tuệ giác. Muốn thoát hết thảy mọi nỗi [vô thường, khổ, không] thì hãy tinh tiến mà đi tới, theo đường chính [Như lai đã mở ra].

470

(P.280)

Hãy phấn chấn khi cần phải phấn chấn. Đừng thụ động, biếng nhác, nằm ngửa mà bần thần nhìn lên, toan tính bãi bỏ mà không còn đi theo đường đi [Như lai đã dạy].

471

472

(P.281-282)

Ý nghĩ mà nghĩ đường chính là được tuệ giác, không nghĩ đường chính là mất tuệ giác. Tuệ giác không tà thì tư duy thành đạt trong đường chính. Nói năng và thân thể cũng vậy, tuân theo ý nghĩ như trên thì không thể làm theo những sự bất thiện. Và loại bỏ cả 3 nghiệp [thân miệng ý] thì Như lai nói là người đắc đạo.

473

(P.283)

Chặt cây mà không chặt đứt gốc rễ thì cây mọc lại. Chặt cây sao cho cây không mọc lại [mà ý chính là chặt đứt gốc rễ ái dục], thì vị Tỷ kheo này thể hiện Niết bàn.

474

(P.284)

Không chặt đứt được cái cây ái dục, thì sự lưu luyến giữa bà con với nhau làm cho tâm ý bị buộc vào đó, như thể bò con đeo dính vú bò mẹ.

475

Chặt đứt gốc rễ của ý thức ái dục thì sự sống chết hết còn bất tận. Như thế là tiếp cận đường chính, mau được Niết bàn.

476

Dâm dục thì già. Bực tức thì bịnh. Ngu muội thì chết. Khử được 3 cái đó thì đắc đạo.

477

Trước cũng rũ bỏ. Sau cũng rũ bỏ. Giữa cũng vượt qua. Hủy bỏ tất cả thì hết già hết chết, [hết luân hồi].

478

(P.287)

Say đắm vợ con, không kể bịnh hoạn, thì cái chết ập đến như bão như lũ.

479

(P.288)

[Cái chết xuất hiện] thì cha con cũng không thể cứu nhau, huống chi trông ngóng những người bà con khác. Cái chết xuất hiện mà trông ngóng bà con thì cũng như người mù trông cậy vào cây đèn !

480

(P.289)

Biết cái chết là như vậy nên tuân giữ giới pháp, nỗ lực vượt khỏi trần gian, thì khổ não mất hết.

481

Hãy tránh xa đủ loại vực thẳm. Hãy quét sạch tư tưởng bất hảo như gió lớn thổi tan mây mù. Như vậy gọi là tuệ giác.

482

Lấy tuệ giác ấy làm sở trường, sống với cái vui thanh thoát, vô vi, lĩnh hội và tiếp thu Pháp, thì luân hồi phải hết.

483

"Biết các hành là không", cái biết ấy là cái nhìn của tuệ giác. Bãi miễn nỗi khổ trong trần gian là do tuệ giác này đi theo đường chính.

484

"Biết các hành là khổ", cái biết ấy là cái nhìn của tuệ giác. Bãi miễn nỗi khổ trong trần gian là do tuệ giác này đi theo đường chính.

485

"

Biết các hành vô ngã", cái biết ấy là cái nhìn của tuệ giác. Bãi miễn nỗi khổ trong trần gian là do tuệ giác này đi theo đường chính.

486

Như lai nói cho các người biết, tình trạng của các người là đang bị bắn bởi mũi tên ái dục. Các người hãy tự giác như vậy mà tiếp nhận huấn dụ của Như lai.

487

Đô thành của Như lai là Niết bàn. Ở đó hết sạch sinh tử luân hồi. Nhưng mọi người không phải giải thoát luân hồi bằng trình độ đồng nhất. Nên Như lai tùy trình độ, thuyết giáo pháp, cho ai cũng được con mắt tuệ giác.

488

Bao dòng nước đều đổ về biển cả. Nhưng có những dòng nước chảy mau hơn. Do vậy, Như lai thuyết Pháp cho những người có tuệ giác để họ đi mau đến Niết bàn bất tử.

489

Bánh xe chánh pháp mà trước đây chưa nghe bao giờ, thì nay, vì thương chúng sinh, Như lai đã chuyển đẩy bánh xe chánh pháp ấy. Đối với bánh xe chánh pháp ấy, ai tôn kính, phụng sự, thì vượt được sự luân hồi trong 3 cõi.

490

[Ba thứ thân miệng ý] sống theo "chánh niệm" thì niệm điều thiện, và điều ác của 3 thứ ấy khó mà có được. Do chánh niệm, hành nghiệp gì nổi lên cũng bị diệt đi vì "chánh cần".

491

[Ba thứ thân miệng ý] từ chánh niệm chuyển thành "chánh định" thì khoái lạc của thiền định xóa mất vô số khoái cảm của giác quan, phá vỡ hang động của hành nghiệp thân miệng ý, và liền theo đó mọi thứ "kiết sử" tự cởi mở ra.

492

Nhận thức như vậy nên sử dụng giới luật mà cấm chỉ điều ác, vận dụng tư duy mà thể hiện cái vui chánh niệm và tuệ giác. Tổng chi, lý giải bao nỗi thịnh suy của cuộc đời thì tâm ý định tĩnh, giải thế hết thảy những gì cần phải giải thể.

Phẩm 29 TẠP LỤC, có 14 pháp cú

Phẩm này nói thiện hay ác gì cũng dồn nhỏ thành lớn, được chứng minh bằng những pháp cú thích đáng.

493

(P.290)

San sẻ hạnh phúc dầu nhỏ mà phước báo vẫn lớn. Người trí do sự san sẻ khiêm tốn mà hưởng hạnh phúc đáng trọng.

494

(P.291)

Gây lao khổ cho người mà mong được phù hộ, thì chỉ rước họa vào mình vì tự tạo oán thù vốn rất phức tạp.

495

(P.292)

Đã không làm những việc đáng làm, lại làm những việc không đáng làm ; ham ca vũ, kịch nhạc, ăn chơi, thì thói xấu tăng lên từng ngày.

496

(P.293)

Hãy chú ý việc làm của mình, tập cái phải, bỏ cái trái. Hãy chú ý thân thể của mình, bằng sự tự giác nghiêm túc. Chú ý như vậy thì tính tốt thêm lên từng phút.

497

Sẵn có trí tuệ, lại nhiều học hỏi, thì sự tiến bộ trải rộng ra, như dầu đổ vào chỗ nước lớn.

498

Trí tuệ không sẵn có, học hỏi cũng không thích, thì là tự co rút lại, như dầu đổ vào chỗ nước nhỏ.

499

(P.304)

Sống với Pháp thì nổi bật lên như núi Tuyết sơn. Sống xa Pháp thì mờ tối như tên bắn trong đêm tối.

500

501

(P.296-301)

Đệ tử của Phật thì đêm cũng như ngày, thường thức tỉnh, tự giác mà nhớ Phật, nhớ Pháp, nhớ Tăng ; chiều tối đổ xuống thì nhớ chỉ quán, thích thú nhất tâm. (**) (*)

Pali đủ cả 6 pháp cú cho 6 nhớ nghĩ : nhớ nghĩ đến Phật, nhớ nghĩ đến Pháp, nhớ nghĩ đến Tăng, nhớ nghĩ thân thể, nhớ nghĩ bất hại, nhớ nghĩ chỉ quán.

502

Là người thì phải có sự nhớ nghĩ nữa. Đó là mỗi khi ăn phải nhớ nghĩ đủ sống thì thôi. Như thế thì bịnh và dục mỏng đi, tiêu hóa tốt, và bảo đảm tuổi thọ.

503

(P.302)

Tu học là khó. Bỏ lỗi là khó. Sống tại gia cũng khó. Sống với kẻ nghịch chí là khổ. Nhưng khổ nhất không gì hơn luân hồi ba cõi.

504

Tỷ kheo khất thực mà khó được thì phải cố gắng tinh tiến. Tinh tiến thì dễ được, và một cách tự nhiên thành bậc Ly dục.

505

Có chánh tín thì tịnh giới thành tựu. Từ tịnh giới mà có hết "tài sản cao quí của các bậc Thánh" một cách hài hòa, và ở đâu cũng được hiến cúng.

506

(P.305)

Chỉ ngồi một lần. Chỉ ngồi một chỗ. Và đi với đứng cũng là cái "một" như vậy chứ không lơi lỏng. Tuân thủ cái "một" mà thuần hóa lấy mình. Như thế mới thật thích ở chốn rừng sâu.

Phẩm 30 ĐỊA NGỤC, có 16 pháp cú

Phẩm này nói về địa ngục, rằng làm ác thì chịu khổ, cái ác đó lôi kéo, không sót ai cả.

507

(P.306)

Ăn nói gian dối, làm bậy rồi chối, 2 tội lỗi này đồng đẳng đời sau sinh vào địa ngục. Tội lỗi ấy tự lôi kéo như vậy.

508

(P.307)

Khoác mang pháp y mà không tự cấm chế tội lỗi, thì người xấu làm việc xấu ấy, rốt cuộc, phải sa vào địa ngục.

509

(P.308)

Không giữ giới mà hưởng vật thực thì, theo lẽ, không thể không tổn đức. Chết rồi nuốt sắt nóng, cái nóng ấy nóng hơn lửa.

510

(P.309)

Mê vợ người thì có 4 tai họa được dành cho, đó là ngủ không yên, bị nguy biến, bị thóa mạ, tăng tính dục. (*) (*)

Pali : sa địa ngục.

511

(P.310)

Gian dâm thì sinh tội ác, sa vào tai họa. Lạc thú của đôi nam nữ quá ít, nhưng pháp luật trừng phạt thì nặng nề, chết rồi còn đích thân vào chốn địa ngục.

512

(P.311)

Cỏ hương thảo mà nắm không đúng cách thì tay bị thương. Đời sống xuất gia cũng vậy, sống không cấm chế lấy mình thì thế là tự ghi tên vào sổ địa ngục.

513

(P.312)

Hành vi biếng nhác, giới hạnh hoen ố, phạn hạnh bất toàn, thì không thể kết nên đạo quả cao cả.

514

(P.313)

Việc cần làm thì phải làm, và làm hết sức mình. Xuất gia mà sống buông thả là vung thêm cát bụi vào đời.

515

(P.314)

Đừng làm việc không đáng làm, làm thì làm khổ ta về sau. Hãy làm việc đáng làm, làm thì làm ta vui về sau.

516

Việc ác thì muốn làm hay đã làm, nỗi khổ nó gây ra vẫn khó cởi mở, khó tránh được sau đó không bao lâu.

517

Làm chứng láo khoét cho người phải thua, làm rồi cũng không cải chính, đổ oán cho người tốt, phạt oan cả người hiền, những tội ác như vậy trói kẻ gây ra mà ném vào hố lớn.

518

(P.315)

Đồn lũy biên phòng thì lúc nào cũng phải canh giữ cẩn mật cả trong lẫn ngoài. Phòng thủ tâm thức cũng phải như vậy, chớ để sơ xuất. Sơ xuất thì phải sầu não trong địa ngục.

519

(P.316)

Đáng xấu hổ thì không xấu hổ, không đáng xấu hổ thì xấu hổ, kiến thức sai lầm như vậy nên rơi xuống địa ngục.

520

(P.317)

Đáng sợ hãi thì không sợ hãi, không đáng sợ hãi thì sợ hãi, kiến thức sai lầm như vậy nên rơi xuống địa ngục.

521

(P.318)

Đáng xa lánh thì không xa lánh. Đáng thân thiết thì không thân thiết. Thấy biết sai lầm như vậy nên rơi xuống địa ngục.

522

(P.319)

Đáng thân thiết thì thân thiết, đáng xa lánh thì xa lánh. Thấy biết chính xác như vậy thì rơi vào thiện xứ.

Phẩm 31 CON VOI, có 18 pháp cú

Phẩm này dạy người sửa mình, khi biết làm lành thì yên lành, làm phước thì thích thú.

523

(P.320)

Như lai như thể con voi ở giữa chiến trường, không e sợ gì trúng phải cung tên. Như lai thường lấy sự tin tưởng mà hóa độ những kẻ không có tư cách.

524

(P.321)

Con voi thuần hóa thì có thể để vua cưỡi. Người thuần hóa mới hơn người, được người tin tưởng.

525

(P.322)

Dầu đã thuần hóa thường xuyên, dầu là rất hay, con voi vẫn không thể như người thuần hóa.

526

(P.323)

Vì lẽ con voi ấy không thể đưa người đến chỗ không đến được [là Niết bàn]. Đến được chỗ ấy phải là người thuần hóa.

527

(P.324)

Con voi Tài hộ trở nên bất trị, xích lại thì bỏ ăn và càng hung hăng. [Vì nó nhớ mẹ nó ; con người cũng phải như vậy, phải thương nhớ và lo cho mẹ cha].

528

(P.325)

Hụp lặn trong thói xấu, ăn tạp, ham ngủ, "con người voi" này mãi hoài ra vào bào thai.

529

(P.326)

Trước đây vốn ngu dại, chạy theo đủ thứ cuồng nhiệt. Ngày nay bỏ hết, đánh bại bao loại kiết sử, như thể búa sắt khắc phục con voi hung hăng.

530

(P.327)

Thích thú "chánh niệm" mà giữ lấy tâm mình. Đó là cái cách đánh bạt nỗi khổ cho bản thân. Sự thể như con voi hăng lên mà vọt khỏi bùn lầy.

531

(P.328)

Gặp được người tốt thì có thể làm bạn, sống chung bằng phong cách lương thiện, có khả năng đối phó nguy khốn. Hãy sống chung với người như vậy, một cách vui vẻ.

532

(P.329)

Không gặp được người tốt để có thể làm bạn, mà gặp kẻ sống chung bằng phong cách bất lương, thì, như ông vua xa lánh ông vua bất hảo, các người hãy sống riêng mà không làm việc xấu.

533

(P.330)

Thà sống riêng, miễn không làm việc xấu, chứ không thân với người ngu. Sống riêng mà không làm việc xấu, thì như con voi sống trong rừng sâu để tự vệ.

534

(P.331)

Vui thay, sống chỉ vừa đủ sống ! Vui thay, có bạn tốt ! Vui thay, chết mà có phước đã làm ! Vui thay, không phạm điều ác nào !

535

(P.332)

Vui thay, có mẹ để hiếu dưỡng ! Vui thay, có cha để phục vụ ! Vui thay, có tu sĩ để hiến cúng ! Vui thay, trần gian có đạo vị !

536

(P.333)

Vui thay, giữ giới trọn đời ! Vui thay, đức tin vững chắc ! Vui thay, trí tuệ siêu thoát ! Vui thay, không phạm điều ác !

537

538

Như con ngựa đã thuần hóa thì đi đâu cũng đến. Chánh tín, giữ giới, tinh tiến, chỉ, quán, nhẫn, giác ý, những nhân tố này kết thúc khổ não. Có những nhân tố này thì tùy ý, đi đâu cũng đến.

539

Từ những nhân tố như trên mà, như con tuấn mã đã thuần hóa, người này không còn nóng nảy, sơ hở. Và tối thiểu, người này cũng có cái vui như chư thiên.

540

Không còn tự chuyên, buông thả, do vậy mà người này thức tỉnh nhiều hơn, và như con lương mã, người này biến mình thành bậc hiền triết, vượt hết tính ác.