Tổng Tập Pháp Cú — Pháp Cú Bắc Tông (lược truyện)

Phẩm 32 ÁI DỤC, có 33 pháp cú

Phẩm này cho thấy tính dục ân ái là đáng khinh. Thế giới loài người vì nó mà tai họa phồn thịnh.

541

(P.334)

Tư tưởng chạy theo tính dục thì ái dục tăng lên như dây leo nhánh cây, nhanh chóng lan ra và xanh tươi, hơn cả con khỉ ham trái cây, chuyền từ cây này sang cây khác.

542

(P.335)

Ham thích ái dục thì cái khổ lo rầu tăng nhanh như cỏ lác.

543

(P.337)

Mê hoặc vì ái dục thì lo rầu [do Ma vương tác động mà] tăng lên như nước lũ tràn ngập ao hồ. [Phải thắng cho được ái dục ấy] !

544

(P.336)

Lo rầu, khổ não đủ điều, là vì ái dục. Thắng được [cái khó thắng là ái dục] thì lo rầu tiêu ma.

545

Tâm ý yên vui là vì hủy diệt ái dục. Ái dục không có thì làm gì có trần gian. Không lo âu, không vướng mắc, nói tóm không ái dục, thì thể hiện yên vui.

546

Lo âu cho đến chết là vì muốn nhiều bà con. Bước vào đường dài lo âu như thế thì cái khổ vì ái dục mãi hoài lôi kéo ta xuống nơi nguy khốn.

547

Tu hành thì không đi đôi với ái dục được. Trước hết phải chặt tận gốc ái dục, sao cho không mọc lại được nữa. Đừng như bứt cỏ cú : đừng để tư tưởng ái dục lại mọc ra.

548

(P.338)

Cây có rễ sâu, chắc, thì chặt rồi vẫn còn mọc lại. Ái dục không trừ khử cho hết thì khổ não tái phát triền miên.

549

Vượn khỉ bỏ cây này chuyền cây khác. Loài người cũng vậy, ra lao ngục này vào lao ngục kia.

550

Dòng nước tham vọng chảy hoài, kết hợp với kiêu ngạo, rồi mơ ước dâm dục, thì thế là tự vùi lấp lấy mình.

551

(P.340)

Dòng nước ái dục tràn ngập khắp cả, y như dây leo lan tràn. Chỉ có tuệ giác thấy rõ và chặt đứt tận gốc.

552

(P.341)

Ái dục cuồn cuộn, mơ ước dâm dục càng cuống cuồng. Ái dục như vậy sâu không có đáy, và chỉ bồi thêm già và chết.

553

Ái dục như vậy không ngừng sinh nhánh sinh lá, bằng tham vọng mà nuôi dưỡng oán thù, thêm tăng mồ mả. Vậy mà bao kẻ ngu muội hùng hục phục dịch cho nó.

554

(P.345-346)

Lao ngục có khóa sắt, có xích đồng, nhưng người trí không cho là chắc chắn. Kẻ ngu ái nhiễm vợ con, cái ái nhiễm ấy chắc chắn hơn lao ngục.

555

Người trí nói rằng ái dục là lao ngục, và là lao ngục rất chắc, khó mà thoát ra. Vì thế mà phải cắt bỏ ái dục, không thấy ái dục nữa mới là an toàn.

556-557
(P.349)

Thấy sắc đẹp thì say mê, không nghĩ nó không lâu bền. Người ngu cho nó đẹp, nó quí, đâu biết nó không có thực chất.

Quấn mình bằng lạc thú dâm dục, thì như con tằm quấn nó bằng kén tơ của nó. Người trí cắt đi, không nhìn thấy nó nữa thì cũng không còn mối khổ lụy nào.

558-559
(P.350)

Không có chánh niệm, thấy dâm dục là "sạch sẽ", nên sự ham muốn ân ái tăng lên, và từ đó mà tăng lên lao ngục bền chắc.

Chánh niệm cắt đứt dâm dục bằng cách nhớ nghĩ "thân thể không sạch", nên từ đó thoát được lao ngục của Ma vương, chấm dứt cái họa già và chết.

560

561

(P.351)

Tự quấn mình bằng dâm dục, tự vùi mình bằng ái dục, nói tổng quát, chính sự phóng túng trói mình vào lao ngục như cá chui vào cái đó đơm cá.

Già và bịnh rình rập thì như bò con tìm vú bò mẹ. Xa lánh dâm dục, cắt đứt ái dục, thì như cá thoát lưới.

562

(P.352)

Đã đủ hết phạn hạnh. Đã dẹp hết lao ngục. Đã thấu suốt mọi cách giải thích về Pháp (*). Nói tổng quát, đã vượt khỏi biên giới luân hồi **. Đó là bậc Đại giác. (*)

Là thấu suốt cả 4 mặt của tài hùng biện (gọi là 4 vô ngại biện tài). (**)

Cũng như nói thân này là thân cuối cùng.

563

Đừng thân những kẻ xa lánh Pháp ! Đừng nhiễm ái dục ! Và phải ý thức rằng không cắt đứt sự liên tục quá khứ hiện tại vị lai thì lại rơi vào lĩnh vực luân hồi.

564

Nếu giác ngộ chứ không đam mê các pháp, thì cởi mở hết thảy tư tưởng ái dục, thông suốt ý Phật.

565

(P.354)

Không có sự san sẻ nào bằng sự san sẻ về Pháp. Không có hương vị nào bằng hương vị của Pháp. Không có sự thỏa thích nào bằng sự thỏa thích về Pháp. Chiến thắng ái dục thì thắng mọi khổ não.

566

(P.355)

Kẻ ngu vì ham giàu sang mà tự hại mình, nhưng giàu sang không hại được người muốn vượt đến "bờ bến bên kia". Ham giàu tác hại thì hại người lại hại mình.

567

(P.356-359)

Luyến ái, tham vọng, hận thù, mù quáng, 4 thứ này như cỏ hại ruộng. Do vậy, hiến cúng các vị vượt khỏi 4 thứ ấy thì phước báu vô lượng.

568

Trai bạn ít mà hàng hóa nhiều thì thương gia lo sợ. Chính sự ham muốn hại tính mạng, nên người trí không ham muốn.

569

Cái gì mình thích thì cái đó là ham muốn. Cần gì ham muốn chỉ có ngũ dục? Do vậy, cự tuyệt ngũ dục *) mới là bậc Dũng sĩ ! (*) Ngũ dục : 5 đối tượng hấp dẫn 5 giác quan. Ngũ dục còn là tiền, sắc, danh, ăn, ngủ.

570

Ly dục thì vô úy, sống thanh thoát, không lo sợ. Do vậy, loại bỏ kiết sử (*) thì gọi là bậc "Vĩnh viễn vượt khỏi vực thẳm". (*) Nói giản dị là phiền não - là những sự mà con người bị vướng mắc và bị điều khiển.

571

"Dục vọng ! Ta biết mày rồi ! Mày do vọng tưởng sinh ra ! Ta không vọng tưởng mày nữa thì mày hết sống" !

572

Chặt cây mà bỏ dở thì cây mọc lại. Chặt cây tận gốc thì đó là vị "Tỷ kheo vượt qua bờ bến bên kia".

573

Chặt cây mà không tận gốc, để lại ít nhiều gì đó mà mình thích, thì tư tưởng của mình tự buộc mình vào đó, như bò con bám lấy bò mẹ.

Phẩm 33 SỐNG BẨN, có 20 pháp cú

Phẩm này khuyến khích đề phòng tham dục. Phải biết cái đức, phải nghĩ cái nghĩa, đừng sống dơ bẩn.

574

Cây chuối cây tre mà ruột đặc thì chết. Loài thú có giống mang thai cũng chết. Kẻ sĩ vì tham mà hư hỏng.

575

Tham lam bất nghĩa là vì ngu muội. Kẻ ngu muội vì cái tham ấy mà hại người hiền đến nỗi đầu rơi cổ đứt.

576

(P.186)

Mưa xuống đủ hết 7 loại vàng ngọc đi nữa, tham dục vẫn không chán, dầu vui ít khổ nhiều. Giác ngộ như vậy là bậc hiền trí.

577

(P.187)

Dẫu lạc thú như chư thiên, người trí cũng không ham, chỉ ham thoát ly ân ái mà làm đệ tử của Phật.

578

Mâu thuẫn với đạo lý, chạy theo quan điểm sai lầm, Tỷ kheo mà ham cúng phẩm thì để cho ai đi nữa cũng chỉ cho theo ý thức keo kiết.

579

Chớ khen cúng phẩm được người đưa đến mà cầu nguyện, bái sám, cho người nhà của họ. Khen như vậy ích gì khi không đúng lòng chí thành của họ.

580

581

(P.75)

Ngu thì tính theo ngu, cái ngu ấy tăng dục vọng, thêm kiêu ngạo. Trí thì tính theo trí, cái trí ấy diệt dục vọng, được Niết bàn. Hai đường khác nhau đến như vậy.

Nhận định chính xác như vậy, đệ tử Tỷ kheo của Như lai tẩy sạch ý thức lợi dưỡng, sống đời sống "viễn ly".

582

Được cúng phẩm thì không tự thị, không nhìn coi cúng phẩm của vị Tỷ kheo khác. Nhìn coi như vậy thì không thể định tâm.

583

Muốn định tâm thì tập trung tâm trí mà tự xét. Không tính không chọn y phục, ẩm phẩm, thực phẩm.

584

Muốn định tâm thì tập trung tâm trí mà tự xét. Nhận cúng phẩm một cách "biết vừa đủ", [vừa đủ sống thì thôi]. Hãy chuyên nhất như vậy.

585

Muốn định tâm thì tập trung tâm trí mà tự xét. Hãy như con rùa thu giấu 6 bộ phận [mà đề phòng 6 giác quan], thầm lặng tu tập theo huấn dụ của Phật.

586

Hạn chế cúng phẩm ; kiểm sát giác quan; phụng trì giới luật ; thuần hóa tư duy. Thì được tuệ giác tán dương, và hãy sống thanh tịnh như vậy.

587

Đối với "tam minh", "bát giải thoát", bao phẩm chất toàn hảo như vậy, trí đang kém, biết chưa đủ, thì [quyết chí cầu đạt cho được], không mơ ước vẩn vơ.

588

Đối với đồ ăn, thức uống, và bao cúng phẩm khác, chớ để lẫn vào đó sự ganh ghét xấu xa.

589

Kết hợp ganh ghét mà khoác mang pháp y, thì đó là phường chỉ biết ăn uống, không phải là người phụng hành lời Phật.

590

Phải biết ganh ghét là tính xấu rất lớn. Thế nên cúng phẩm phải đáng sợ bậc nhất. Hãy "ít ham muốn" [những gì chưa có] thì không có gì phải lo sợ. Và như thế đó là vị "Tỷ kheo đã cởi mở".

591

Không ăn thì chết ! Ai đã không ăn một miếng cơm ! Ăn đứng đầu trong những sự cần thiết để sống ! Biết như vậy thì chớ có ganh ghét !

592

Ganh ghét làm cho mình bị thương tổn trầm trọng, lại làm cho người khác cũng bị thương tổn như vậy. Mà tấn công thì bị tấn công, điều này không miễn trừ cho ai cả.

593

Thế thì thà nuốt viên đá nung nóng, thà uống nước đồng đang sôi, đừng không giữ Giới mà ăn của tín thí.

Phẩm 34 TỶ KHEO, có 32 pháp cú

Phẩm này Phật dạy đệ tử của Ngài hãy sửa mình băng Pháp. Đệ tử của Ngài tiếp nhận, tu hành, thì được giác ngộ, được giải thoát.

594

(P.360-361)

Hãy thường xuyên giữ lấy cho nghiêm về 6 giác quan là mắt tai mũi lưỡi thân ý, [và 3 động tác là thân miệng ý trong đó]. Tỷ kheo tự giữ như vậy thì siêu thoát toàn diện khổ não.

595

(P.362)

Hãy giữ lấy tay chân, lời tiếng, tư tưởng. Hãy thích chỉ quán, sống một mình, biết đủ. [Tỷ kheo là như vậy].

596

(P.363)

Tu học thì giữ lấy miệng lưỡi, nói năng độ lượng, ôn hòa. Pháp là chuẩn tắc. Hãy thuyết trình Pháp bằng lời tiếng khả ái.

597

(P.364)

Thích thú Pháp, tư duy Pháp, ổn định nhờ Pháp, qui y với Pháp. Tỷ kheo như vậy thì thuần hóa không mất thì giờ.

598

(P.365)

Tỷ kheo thì không khinh cúng phẩm mà mình nhận được [dầu kém hơn], không ham cúng phẩm người khác nhận được [dầu tốt hay nhiều hơn]. Ham như vậy thì không được định tâm.

599

(P.366)

Tỷ kheo được cúng phẩm ít thôi, nhưng không khinh cúng phẩm ấy, [lại sống bằng "chánh mạng"] chứ không tích trữ. Thì chư thiên cũng ca tụng lối sống thanh tịnh, không dơ bẩn ấy.

600

(P.368)

Vốn ở trong truyền thống của đức tính từ bi, Tỷ kheo ái kính Pháp của Phật mà thâm nhập chỉ quán, giải thoát toàn bộ hiện tượng chuyển biến *) mới đạt đến cái vui an bình. (*)

Chính văn là "hành" (hữu vi).

601

(P.367)

Đối với "danh sắc" (*) cũng biết không có thực chất ngã và ngã sở, nên không bị mê hoặc, không thân thiết, không lo âu. Như thế mới là Tỷ kheo. (*)

Danh sắc, nói giản dị là sinh mạng của chúng ta đây, do tâm lý (danh) vật lý (sắc) hóa hợp hình thành. Sinh mạng như vậy là không : không phải bản ngã và sở hữu của bản ngã.

602

(P.369)

Tỷ kheo hãy làm như người tát nước trong thuyền, tát cho hết thì thuyền nhẹ. Thế nên trừ bỏ sắc dục, phẫn nộ, ngu si, thì dễ đến Niết bàn.

603

(P.370)

Trừ bỏ 5 hạ kiết, đoạn tuyệt 5 thượng kiết, tăng tiến 5 thiện căn (tín tiến niệm định tuệ), hủy diệt 5 đại tặc (tham sân si mạn kiến) (*, mới vượt khỏi sông nước sâu thẳm. (*)

Là ác kiến : quan điểm hay chủ thuyết độc hại.

604

(P.371)

Tỷ kheo thì sống bằng chỉ quán, không buông thả theo ái dục. Buông thả theo ái dục là tự nuốt sắt nóng để đốt cháy mình.

605

(P.372)

Không có chỉ quán thì không có tuệ giác. Không có tuệ giác thì không có chỉ quán. Đi theo con đường vừa chỉ quán vừa tuệ giác thì đến Niết bàn.

606

(P.373)

Tu học thì vào chỗ trống vắng, giữ tâm ý cho tĩnh lặng, hưởng lấy cái vui siêu phàm bằng cách nhất tâm mà quán về Pháp.

607

(P.374)

Chế ngự 5 hợp thể (ngũ uẩn) thì thuần hóa tâm ý thành dòng nước nguồn vui thanh tịnh, siêu phàm - thành "hương vị bất tử".

608

609

(P.375)

Tỷ kheo trí tuệ thì ngay trong cuộc đời hiện tại mà (1) sống theo chánh mạng (2) chế ngự giác quan (3) biết vừa đủ (4) giữ giới đúng như Giới bản (5) thân gần thầy và bạn xứng đáng (6) tác thành cho người (*). Như vậy thì vượt khỏi khổ não, thực hiện Yên vui. (*)

Pali : sống tinh tiến.

610

(P.377)

Hoa lài héo thì tự rụng, Tỷ kheo cũng như vậy, héo sắc dục thịnh nộ si mê thì sinh tử luân hồi phải tự rụng.

611

(P.378)

Thân miệng ý cùng sống trong trạng thái định tâm, vị Tỷ kheo như vậy từ bỏ lạc thú trần gian, và được gọi là bậc Yên vui.

612

(P.379)

Hãy ra lịnh cho bn thân nội chiến với tâm. Bản thân ở trong chánh niệm về Pháp thì vị Tỷ kheo ấy sống trong Yên vui.

613

(P.380)

Ta phải vì ta, mà trước hết biết ta không phải thực tại. Làm thương tổn cái ta như vậy là bậc Hiền triết.

614

(P.381)

Tỷ kheo lòng đầy hân hoan tin tưởng vào Pháp được Phật dạy, thì thế là đạt đến trạng thái Yên vui - đến cái lĩnh vực siêu việt mọi hiện tượng chuyển biến. (*) (*)

Chính văn là "hành"

615

(P.382)

Tỷ kheo dầu trẻ tuổi mà cần cù thật hành Pháp của Phật dạy, thì vị Tỷ kheo này soi sáng trần gian như vầng thái dương không có mây mù.

616

Bỏ ngạo mạn, hết kiêu căng, thì y như hoa sen. Tỷ kheo mà bỏ được tâm lý "bỉ thử" thì hơn cả hoa sen ấy.

617

Cắt đứt luyến ái thì y như hoa sen. Tỷ kheo vượt được sông nước ái dục thì hơn cả hoa sen ấy.

618

Bỏ thói tự thị, quyết trừ ái dục. Ái dục không trừ thì ý thức vẫn chạy lăng xăng.

619

Hãy làm như vậy ! Hãy gắng làm như vậy ! Quyết ý bắt mình tự chế ! Từ bỏ gia đình, sống đời sống xuất gia mà nhác, thì thế là ý thức còn nhiễm bẩn !

620

Tu hành mà nhác, mà trì hoãn, thì trừ khử được cái gì ? Thì phạn hạnh đâu có thanh tịnh ? Và làm sao đi đến thành quả vĩ đại, tôn quí ?

621

Tỷ kheo mà đi đâu tùy ý, không e dè chút nào, thì mỗi bước đi mỗi dính dơ bẩn.

622

Vai mang pháp y mà việc ác không bỏ, thì mỗi việc ác mỗi vào ác đạo.

623

Không chịu thuần hóa thì khuyên dạy chỉ như gió thổi cây khô ! Nhưng, làm theo sự khuyên dạy là làm cho mình, như vậy tại sao không siêng năng ?

624

Tu tâm là chọn cái phải, bỏ cái trái. Kiêu ngạo, tự đắc, chỉ là vì không giữ giới hạnh. Bỏ dục vọng, tư duy Pháp, mới là tu tâm.

625

Tu tâm là chọn cái phải, bỏ cái trái. Không buông thả, vững chánh tín, diệt đau khổ, đó, bậc, Tỷ kheo cao cả.

Phẩm 35 TỊNH HẠNH, có 40 pháp cú

Phẩm này cho thấy ngôn hành thanh tịnh, học lý không bẩn, mới đáng gọi là tu sĩ.

626

(P.385)

[Ai dũng mãnh tinh tiến] cắt đứt dòng nước ái dục, ly dục như Phạn thiên, thể chứng trạng thái tận diệt của mọi hiện tượng chuyển biến (*), , thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh. (*)

Gọi là hành

627

(P.384)

Vận dụng sự chỉ quán bất nhị mà siêu thoát vực thẳm ái dục, vượt đến bờ bến bên kia, giải tán mọi sự kết thắt của các dạng ái dục, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

628

(P.385)

Không bờ này, không bờ kia, không hai bờ (*), siêu thoát tham nhiễm ái dục, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh. (*)

Phải lấy đại thừa mà nói mới rõ. Theo đó, bờ này là một khái niệm : bỏ ; bờ kia là một khái niệm đối lại : bỏ ; cái tuệ giác bỏ cả hai bờ : cũng bỏ. Cái bỏ ấy, cái Không ấy, là bát nhã, giải trừ cởi mở hết cả.

629

(P.386)

Tư duy không còn dơ bẩn, việc làm không sơ hở, đã đạt mục đích tối thượng, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

630

(P.387)

Nhật cầu làm sáng ban ngày. Nguyệt cầu làm sáng ban đêm. Vũ trang làm sáng quân lực. Chỉ quán làm sáng tu sĩ. Phật đà xuất thế làm sáng hết thảy.

631

Cạo tóc đi chưa phải là Tỷ kheo. Tịnh hạnh chưa phải xứng đáng với sự cát tường. Phải bỏ điều ác mới là Tỷ kheo, là Tịnh hạnh.

632

(P.388)

Bỏ điều ác thì Như lai gọi là Tịnh hạnh. Có tịnh hạnh thì Như lai gọi là Tỷ kheo. Không ô nhiễm thì Như lai gọi là Xuất gia.

633

Đối với cái ái dục được "khen ngợi" mà lòng không vướng bận. Bản thân đã xả bỏ, đã thuần hóa, thì diệt được các dạng của đau khổ.

634

(P.391)

Thân miệng ý đều không lầm lỡ. Bỏ được thói xấu của 3 nghiệp ấy thì Như lai gọi là Tịnh hạnh.

635

(P.392)

Ai lĩnh hội minh bạch Pháp của Như lai đã giảng dạy, thì hãy kính người này như đạo sĩ thờ Nước kính lạy Nước (*) ấy. (*)

Pali nói Lửa.

636

(P.393)

Không phải vì bện tóc, vì dòng họ, mà đáng được gọi là Tịnh hạnh. Phải chân thành thật hành Pháp một cách trong sáng, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

637

(P.394)

Bện tóc mà vô trí, mặc áo bện cỏ mà vô ích, trong không hết tham thì ngoài có bỏ cũng không ích gì.

638

(P.395)

Y phục tồi tàn, nhưng kính cẩn thừa hành Pháp, ở nơi trống vắng mà tu tập chỉ quán, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

639

(P.396)

Như lai không gọi kẻ tự khoe tự xưng là Tịnh hạnh. Sống đúng với Pháp, không có tham vọng, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

640

Cự tuyệt mọi thứ dục vọng, tâm chí không còn tình dục, loại hết các loại ái dục, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

641

Cắt đứt dòng sông luân hồi, kiên trì và tự giác thoát khỏi hào sâu, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

642

(P.399)

Bị chửi, bị đánh, vẫn yên lặng chịu đựng : người có sức mạnh nhẫn nhục ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

643

Bị xúc phạm, lừa đảo, thì chỉ nghĩ đến giới luật mà nghiêm chính bản thân, thuần hóa lấy mình, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

644

Tâm lý trút bỏ điều ác như rắn lột da, không còn cái Dục dơ bẩn, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

645

(P.402)

Ý thức cuộc đời đau khổ, và ý thức sự tận diệt đau khổ ấy, mà trút bỏ gánh nặng , thì người ấy Như lại gọi là Tịnh hạnh. (*

Đại thừa nói, trút bỏ gánh nặng, gánh được gánh nặng. Trút bỏ gánh nặng là gánh nặng đau khổ. Gánh được gánh nặng là gánh vác chúng sinh.

646

(P.403)

Trí tuệ tuyệt diệu, biết rõ đường đi nào đúng, đường đi nào sai, và chính mình đi đến cái đích tối thượng, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

647

(P.404)

Không sống hỗn tạp với tại gia xuất gia, mà sống đơn độc, không mong cầu, ít ham muốn, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

648

(P.405)

Hãy phóng sinh, không hại sinh vật nào, không gây thương tổn cho sinh vật nào, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

649

(P.406)

Tránh tranh chấp với người đối nghịch, không xung đột với người hung hăng. Bị họ xúc phạm cũng không giận. Ai đến thì đối xử tốt. Thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

650

(P.407)

Tham vọng, phẫn nộ, si mê, kiêu căng, [phỉ báng], cùng rơi rụng hết như rắn lột da , người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh. (*)

Pali : như hạt cải không trúng mũi kim.

651

(P.408)

Đoạn tuyệt sự đời, nói năng thanh nhã, [hiền hòa, xây dựng, chân thành, không xúc phạm] ; nói năng chắc thật như "chánh ngữ" trong bát chánh đạo, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

652

(P.409)

Mọi vật bất kể tốt xấu, dài ngắn, lớn nhỏ, không tranh giành, cũng không ruồng bỏ, (*) thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh. (*) Pali : không đưa cho thì không lấy.

653

(P.410)

Đời sống thế giới này sạch sẽ, đời sống thế giới khác không bẩn, nhưng ai không tập theo, cũng không ruồng bỏ, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

654

(P.411)

Không theo hành pháp nào khác, chỉ vững vàng bước tới Niết bàn bất tử, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

655

(P.412)

Ngay trong đời này mà siêu việt đôi dòng tội phước, không còn ưu phiền, không còn bụi bặm, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

656

(P.413)

Tâm thức không vẩn đục, sáng như vầng trăng tròn đầy, trừ tuyệt cái Ái làm thành cái Hữu (*), thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh. (*

Nói giản dị, ái dục hình thành đời sau.

657

(P.414)

Thấy luân hồi ngu si, sa xuống hào sâu mà chịu khổ, nên cố vượt sang bờ bến chỉ quán, không muốn nói gì khác mà chỉ thể hiện Niết bàn bất diệt, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

658

(P.415-416)

Khắc phục Ái (*) bằng cách thoát ly gia đình, hủy diệt dữ kiện làm cho Ái hình thành Hữu, nghĩa là đời sau đã chấm dứt, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh. (*)

Pali nói Dục, nói Ái. Thật ra chỉ Ái là đúng và đủ. "Dữ kiện làm cho Ái thành Hữu" chính là Thủ.

659

(P.417)

Siêu việt thế giới nhân loại, siêu việt thế giới chư thiên, không thấy thế giới nào là nơi qui túc, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

660

(P.418)

Bỏ cái mình thích, bỏ cái mình ghét, thể hiện trạng thái "không nóng bức", hùng dũng loại hết dữ kiện tái sinh bất cứ chỗ nào trong phạm vi luân hồi, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

661

(P.419)

Sinh thì hết sinh rồi, chết thì hết chết rồi, không vướng bận gì nữa, trở thành bậc Tuệ giác chính xác, bậc Khéo qua niết bàn, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

662

(P.420)

Đã vượt hết 5 nẻo đường luân hồi, nên [chư thiên, nhân loại, nhạc thần, và bao loài khác], không ai biết người này tái sinh ở đâu. Bởi vì [người này là bậc La hán], đã hết quán tính của phiền não, đã không tái sinh nữa, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

663

(P.421)

Cái gọi là sinh mạng, vốn không có thực chất gì trong quá khứ, vị lai, hiện tại. Người ấy không chiếm đoạt, cũng không loại bỏ. Thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

664

(P.422)

Là bậc rất anh hùng, là bậc rất dũng liệt, tự lực giải thoát, tự lực giác ngộ ; chiến thắng ái dục, trạm nhiên thường trú. Bậc ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

665

(P.423)

Tự biết rõ đời trước của mình, biết thế giới mà mình đã trải qua, lại thực hiện điều trọng yếu là chấm dứt sự tái sinh. Bằng tuệ giác tối thượng mà thấu triệt bản thể huyền diệu. Nói tóm, bậc ấy soi sáng được, cũng như thầm lặng được. Bậc ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

Phẩm 36 NIẾT BÀN, có 35 pháp cú (*)

Phẩm này khái luận về "Nơi qui túc cao cả", ở đó thanh thoát, dứt bặt, qua mặt nỗi lo sợ về luân hồi. (*)

Từ đây sắp đi còn 4 phẩm hết đồng với Pali, Pali không có. Tuy vậy, thỉnh thoảng vẫn có những pháp cú giống nhau, sẽ có ghi số rõ ràng.

666

(P.184)

Chư Phật đã huấn thị : Nhẫn nhục là tự vệ tốt nhất. Niết bàn là cao cả bậc nhất. Xuất gia mới không dễ phạm giới. Chế tâm thì không làm hại ai.

667

(P.204)

Lợi ích nhất là không bịnh tật. Giàu có nhất là biết vừa đủ. Thân thiết nhất là bạn bè tốt. Tối thượng nhất là chính Niết bàn.

668

(P.203)

Bịnh tật nhất là đói ăn. Khổ sở nhất là thân thể. Ý thức như vậy thì thấy Niết bàn là yên vui nhất.

669

Thiểu số đi vào đường lành, đa số đi theo nẻo ác. Hãy ý thức như vậy mà đi tới Niết bàn thường lạc.

670

Do nhân tố mà sinh vào đường lành, do nhân tố mà sa vào nẻo ác, do nhân tố mà thực hiện Niết bàn. Duyên tố cũng có khả năng như vậy.

671

Hươu nai sống ở khoáng dã. Chim chóc sống trong không gian. Pháp dẫn đến thành quả lớn. La hán qui túc Niết bàn.

672

Nhân tố tối sơ không có thì như không, nhân tố tối sơ như không thì không có. Không thể thủ đắc, không thể tư duy.

673

Tâm thật khó thấy, thói quen của tâm thật khó nhận diện. Biết rõ ái dục mới thấy cụ thể. Thấy rằng nó không là nguồn vui, mà là tột đỉnh của khổ não. Sống bằng ái dục thì thêm lên cảm giác đau đớn.

674

Biết rõ ái dục không sáng sủa như vậy thì chế ngự được nó. Đừng thân thiết nó mà đi đến đau khổ tột đỉnh. Phải hiểu thấy, nghe, hay, biết, đều có nó tiềm tàng trong đó.

675

Thấy nó thì chớ vấn vương, chớ tha thiết. Hãy từ bỏ đến tận đáy. Hãy chỉ quán về thân thể, cắt đứt cảm giác thỏa mãn của các giác quan. Tâm mà hết ái dục thì hết khổ.

676

Thấy ái dục đáng khen thì động, thấy ái dục rỗng thì sạch. Động, vì nó không đáng tha thiết, không thật lạc thú. Thích thú sự không tha thiết nó thì là thể hiện tĩnh lặng. Tĩnh lặng thì hết qua lại.

677

Hết qua lại có nghĩa hết luân hồi : hết sinh chỗ này thì chết chỗ khác, hết chết chỗ khác thì sinh chỗ này. Hết cả 2 phía như vậy, hết không thừa sót, thì là hết giới hạn của Khổ®

678

Chư vị Tỷ kheo ! Sinh mà có là vì có Hữu. Hữu do Thủ làm dữ kiện. Hữu mà không thì sinh không : không làm, không cái được làm, nói chính xác là không Thủ.

679

Do vậy, ai "chánh niệm" thì được yếu điểm : không Sinh vì không Hữu, không Hữu vì không Thủ : không còn tạo Nghiệp.

680

Có Sinh có Hữu có Thủ là vì không được yếu điểm. Biết rõ về Sinh thì đâu có Hữu và Thủ.

681

Như vậy, ngay trong cái Sinh là đời này mà được yếu điểm - được khai thị về Pháp để cái Sinh ấy không tái tạo Thủ và Hữu rồi phải Tử : phải chết.

682

Vì cái Ăn mà cái Hữu được hỗ trợ. Ăn gây ra bao nỗi buồn, vui. Yếu điểm ở đây là đừng vì cái Ăn mà tạo Nghiệp ác.

683

Như vậy, Khổ, và những gì liên quan đến nó, đã tận diệt, thì Hành, [mọi hiện tượng chuyển biến], lặng yên hết thảy. Chư vị Tỷ kheo ! Giác ngộ như vậy nên Như lai không nhập vào đâu cả.

684

Không nhập không gian, không nhập giác quan và đối tượng giác quan, không nhập loại có tư tưởng hay loại không tư tưởng, không nhập đời này hay đời sau, không nhập nhật cầu hay nguyệt cầu. Không qua lại ở đâu, nhưng cũng không xa cách chỗ nào.

685

Như lai đã không qua không lại, không đến không đi, không ẩn không hiện. Biên giới này chính là Niết bàn.

686

Trạng huống như thế này không phải là trạng huống bình thường. Rằng khổ, rằng vui, không thể đem ra mà giải thích. Ở đây mà nhìn thì không còn e ngại gì. Ở đây không phải lĩnh vực của ngôn ngữ, [nhưng tự thân tác chứng mà] diễn tả nên không gây ra hoài nghi.

687

Ở đây chận đứt đường tên bắn của cái Hữu. Ớ đây người ngu không thể nức nở mà khen ngợi. Ở đây là sự thú vị siêu phàm, là sự tĩnh lặng không có gì trên nữa.

688

(P.95)

Ở đây nhẫn nhục như đất, vững vàng như trụ cột, trong sạch như hồ nước không dơ bẩn. Không còn luân hồi là ở đây.

689

Thắng lợi ở đời không thể độ mạng. Thắng lợi ấy vẫn khổ sau đó. Hãy tự thắng ái dục. Thắng rồi khổ không có nữa.

690

Hãy trả nợ cũ mà chớ gây nợ mới. Chán sinh thai thì phải ngán tính giao. Giống cháy thì không mọc cây. Ý mang ái dục mà hết thì lửa tắt cả.

691

Biết thai bào dơ bẩn thì tại sao cứ ưa tính giao. Trên thế giới loài người còn có những nơi tốt đẹp, nhưng không nơi nào được như Niết bàn.

692

Đoạn tuyệt tất cả thì không còn vướng vào trần gian. Từ biệt hết thảy mà đi đến Niết bàn, thì là xuất sắc nhất trong mọi đạo giáo.

693

Ngay nơi cuộc đời hiện tại mà Như lai, với tuệ giác dũng mãnh, đã phụng hành Pháp, đã toàn hảo phạn hạnh, đã tự biết yên vui siêu phàm.

694

Tu học thì trước hết phải xa lánh ái dục, nhanh chóng phụng trì giáo lý và giới luật mà Như lai thiết chế, thì diệt điều ác, diệt đến tận gốc, cái diệt ấy dễ dàng như chim bay trong không gian.

695

Nếu có biết Pháp cú thì hết lòng mà làm theo. Như thế cũng vượt khỏi bờ bến luân hồi, khổ hết, phiền lụy không còn.

696

Phật pháp không thân không sơ, nên không kể ai hơn ai kém. Điều cốt yếu là không nghĩ ngợi lôi thôi, cởi mở phiền não đi thì là Trong sáng.

697

Bậc thượng trí thì không cưng dưỡng thân thể. Nó mong manh mà khổ nhiều vui ít, 9 lỗ bài tiết không có chút nào sạch sẽ.

698

Sử dụng trí tuệ, đem cái nguy đổi cái yên. Bỏ những gì mình khen là tốt đẹp thì thoát hết phiền lụy. Thân hình mục thì nát, cái nhìn trí tuệ không ham thân ấy.

699

Trí tuệ thấy ra thân thể là đồ chứa cái khổ, đủ hết cảm giác sinh già bịnh chết. Bỏ cái dơ bẩn ấy mà tu hành thanh tịnh thì thực hiện An toàn lớn lao.

700

Dựa vào trí tuệ mà khước từ quan điểm sai lầm. Không chấp nhận cái sai lầm ấy thì hết cả sơ hở sai sót, tu hành thanh tịnh thì vượt khỏi trần gian, chư thiên cùng nhau kính lạy.

Phẩm 37 LUÂN HỒI, có 18 pháp cú

Phẩm này nói, người chết thì thân hình mất, nhưng nghiệp thức còn, và chuyển sinh theo nghiệp đã làm.

701

Sinh mạng như trái chín, thường sợ rơi rụng. Nhưng có sinh thì có chết. Ai tránh được cái chết ấy ?

702

Mở đầu thích ân ái, theo tính giao mà đầu thai. Thành hình rồi sinh mạng chuyển biến như điện chớp, ngày đêm không ngừng.

703

Thân hình dễ chết, nhưng nghiệp thức đâu có chết theo. Chết rồi sinh, tội phước đã làm không mất.

704

Sinh mạng không phải một đời, mà kéo dài theo vô minh và ái dục. Khổ vui thay nhau, thân hình chết mà nghiệp thức vẫn liên tục.

705

Bốn đại chủng nơi thân hình là Sắc, thọ tưởng hành thức là Danh. Phân ra là 18 lĩnh vực, 12 tương quan. (*) (*)

18 giới, 12 duyên khởi.

706

Chỗ của nghiệp thức có 9, sinh và tử không đứt. Thế nhân không biết, vì không có thiên nhãn.

707

Tự điểm thuốc làm mờ mắt mình nên thấy biết sai lầm : bảo chết như sống, bảo chết là hết.

708

Nghiệp thức kiến trúc 3 cõi hoặc 5 đường, gồm hết tội báo phước báo. Âm thầm mà đến, âm thầm mà đi, nhưng đến đi ứng nhau như tiếng vang.

709

Dầu dục giới, dầu sắc giới, dầu không giới, thế giới nào cũng diễn ra theo nghiệp lực. Y như hạt giống theo cây cũ mà báo ứng tự nhiên.

710

Nghiệp thức được gọi theo thân hình, như lửa tùy hình mà chiểu ra hình bóng. (*) (*) Còn 2 thí dụ nữa, tối nghĩa và sai nghĩa, nên ở đây phải lược đi.

711

Tâm thức do những mối tương quan mà sinh mà diệt, thịnh suy như mưa đá, lớp lớp rộn lên và rã ra, hết còn nhận ra mình nữa.

712

Nghiệp thức chạy khắp 5 nẻo đường luân hồi, không chỗ nào mà không trải qua. Bỏ thân lại thọ thân, như bánh xe lăn trên mặt đất.

713

Như người đi khỏi nhà cũ, nghiệp thức cũng vậy, lấy thân hình làm nhà, thân hình chết mà nghiệp thức không mất.

714

Nghiệp thức ở trong thân hình cũng như con chim ở trong cái lồng. Lồng hỏng thì chim bay, thân hình chết thì nghiệp thức sinh qua thân hình khác.

715

[Sự thể là như vậy]. Nhưng do vô minh nên có những tư tưởng cho là sạch sẽ, là trường cửu, là đáng ưa, là bản ngã, là đáng ngờ. Nói tổng quát, là đáng ghét bỏ, hay trái lại là đáng hy vọng. Toàn là những tư tưởng không phải xuất chúng, không phải chính yếu, và Như lai nói bản chất toàn là vô minh.

716

Tư tưởng như vậy là từ 1 nguồn gốc vô minh mà triển chuyển ra 2, ra 3, ra 5, và phức tạp hơn nữa, tạo thành vực thẳm 12 duyên khởi, khó thủ tiêu, khó nhảy qua.

717

Khi 3 thành tố khí lực, nhiệt lực, nghiệp thức, hết đồng bộ tồn tại, thì giác ngộ thân hình chẳng có giá trị đáng mơ ước. Thân hình ấy phải chết mà chuyển sang thân hình khác.

718

Khi thân hình chết thì nằm thẳng cẳng ra, vô thức như cây, cỏ. Cảnh tượng thật như ảo thuật, nhưng kẻ bất trí vẫn si mê.

Phẩm 38 HỘ ĐẠO, có 19 pháp cú

Phẩm này nói, quân sư phụ khai thị đường lành, đốc suất nẻo chánh.

719

Ai biết quí trọng quân sư phụ ; và quí trọng tăng sĩ, những vị, tin tướng Phật pháp, giữ giới Phật pháp, san sẻ của cải, học rộng giáo lý, lý giải giáo lý, thì quyết định được hạnh phúc, an toàn.

720

Nhờ phước đời trước mà ngày nay làm vua, có hạnh phúc tốt, được trọng vọng, biết đem đạo lý mà làm yên thiên hạ, biết phụng hành Phật pháp, nên ai cũng thuận tùng.

721

Vua là người lớn của thần dân, phải thường đem lòng hiền từ mà thương mến người dưới. Phải đích thân làm gương mẫu mà đốc suất dân chúng sống theo giới luật của Phật pháp, chỉ cho họ biết thế nào là yên lành, thế nào là tai họa.

722

Lúc bình yên, ông không được quên nguy biến. Phải sáng suốt lo nghĩ cho dân để phước đức thêm lên. Phải ý thức phước đức báo đáp thì bất kể người trên kẻ dưới.

723

Ông là tổng thống quốc dân của ông. Phải tuân theo sự nghiêm chính, gạt bỏ dua nịnh. Phải nhớ tâm tính thuần hóa thì thắng mọi điều ác. "Ông vua đúng Pháp" là như vậy.

724

Quan điểm chân chính. San sẻ của cải. Nhân ái. Thích làm lợi người. Lợi ấy rất công bình. Vua mà như vậy ai không thân thiết, phò tá.

725

Như trâu như nhạn lội nước, đầu đàn lội đúng thì cả đàn lội cũng đúng. Vua mà kính cẩn trọng Pháp, tâm không tà ngụy, thì dân chúng an toàn.

726

Đừng quấy phá voi thần một cách vô ý thức, rước lấy tai họa. Ác ý là tự sát, chẳng hay ho gì.

727

Hãy trông cậy vào sự hộ trì của giới đức. Phước báo giới đức không bao giờ bỏ ta. Phải lĩnh hội Pháp mới đáng làm quốc trưởng, và chung cuộc cách ly 3 nẻo đường ác nhất.

728

Thận trọng giữ Giới thì hết sợ khổ. Phước đức của Giới tạo nên bậc Cao nhất ba cõi. Quỉ ác, rồng ác, tà ma, chất độc, không thứ nào phạm đến người giữ Giới.

729

Phải xa lánh những kẻ bất nghĩa, bất tín, lừa đảo, đấu đá, cãi cọ. Gần gũi những kẻ ngu này thì gây nên lắm tội ác.

730

Hãy thân gần những người nhân đức, hiền hậu, chân thành, tín cẩn, học rộng, giữ giới. Gần gũi những người trí này thì thêm nhiều thiện hạnh.

731

Ưa nói năng mà không giữ giới. Tâm rối loạn mà không tu pháp hạnh. Thì thân hình ở chốn hẻo lánh đi nữa vẫn không phải là vị tu học Pháp.

732

Nói trang nhã đứng thứ nhất. Nói về Pháp đứng thứ hai. Nói khả ái đứng thứ ba. Nói chân thành đứng thứ tư.

733

Không đáng có mà có khí giới là tự khắc lấy mình. Kẻ ngu mà học nói dối cho hay là dấn thân vào tai ách.

734

Ham sắc dục, hay phẫn nộ, đặc ngu muội, 3 cái thói này là gốc gác của bao điều bất thiện. Bản thân đã bị tai hại vì những thói ấy, mà quả báo của những thói ấy còn do vô minh và ái dục mà sinh thêm ra nữa.

735

Phước đức thì làm trời, tội ác thì làm thân ác. Thánh trí thì có biệt nhãn, thừa hành lịnh Phật.

736

Giới đức rất hậu cho đời sau, tự làm phước mà truy tiến cho mình. Chư thiên ca ngợi, và người có giới đức tự biết tâm mà chính thì sống rất yên

737

Làm ác không thôi là tự xiết dây trói mình trong mỗi ngày mà không biết ân hận. Nhưng sinh mạng chuyển biến với tốc độ như sông chảy. Hãy e sợ như vậy mà giữ Giới.

738

Trên đầu tóc đã bạc, cái bạc ấy là kẻ trộm sẽ trộm mất đời sống của ta. Cái bạc ấy còn là [1 trong 4] thiên sứ đến gọi ta đó, để ta phải biết đến lúc phải cấp tốc xuất gia.

Phẩm 39 CÁT TƯỜNG, có 19 pháp cú

Phẩm này nói, tu hành là bỏ ác làm lành, cuối cùng sẽ là hạnh phúc nồng hậu, to lớn.

739

Phật, bậc tôn quí hơn cả chư thiên, thường khai thị về Pháp. Một đạo sĩ đến tham vấn Ngài về sự cát tường.

740

Phật từ bi, nói cát tường là có thật. [Căn bản của cát tường là] tin tưởng và ưa thích Pháp. Đó là cát tường nhất.

741

Không cầu trời với hy vọng hão huyền, cũng không cúng vái đền thờ thần linh. Đó là cát tường nhất.

742

Làm bạn với người tốt. Chọn nơi mà ở. Thường trước nghĩ đến làm phước. Ra lịnh cho bản thân đi theo đạo lý. Đó là cát tường nhất.

743

Xa điều ác. Làm điều lành. Không rượu chè. Sống điều độ. Không nữ sắc. Đó là cát tường nhất.

744

Học rộng. Giữ giới. Tinh tiến tu tập pháp hạnh. Tu rồi không thấy hơn thua với ai. Đó là cát tường nhất.

745

Sống trong gia đình thì hiếu kính phục vụ cha mẹ, lo việc nhà, nuôi vợ con, không làm những điều vô ích. Đó là cát tường nhất.

746

Không kiêu căng. Không tự đại. Biết vừa đủ. Biết trả ơn. Trì tụng kinh pháp theo thì khóa cho phép. Đó là cát tường nhất.

747

Ẩn nhẫn khi nghe những điều khó nghe. Thích gặp các vị Tỷ kheo. Sốt sắng nghe và tiếp nhận Pháp mà các ngài trình bày. Đó là cát tường nhất.

748

Ăn chay trường kỳ hay định kỳ. Tập phạn hạnh. Mong ước bái kiến hiền thánh. Thân gần các bậc minh triết. Đó là cát tường nhất.

749

Nhờ chánh tín mà có chánh hạnh. Chánh tâm thành ý, không hề phân vân. Quyết chí thoát 3 nẻo đường ác. Đó là cát tường nhất.

750

Trải rộng tâm ra mà san sẻ của cải. Hiến cúng các bậc hành đạo đắc đạo. Kính trọng chư thiên. Đó là cát tường nhất.

751

Chí nguyện tách rời tham sân si. Tu luyện theo kiến thức chính xác về Pháp. Đó là cát tường nhất.

752

Gác bỏ công việc không cần thiết để nỗ lực tu tập và hoạt dụng về Pháp, phụng sự những vị đáng phụng sự. Đó là cát tường nhất.

753

Tất cả, đều là vì thiên hạ mà phát nguyện đại từ đại bi, thực thi nhân đức mà đem lại an toàn cho chúng sinh. Đó là cát tường nhất.

754-755

Muốn cầu cát tường thì kính Phật. Muốn cầu cát tường thì nghe Pháp. Muốn cầu cát tường thì cúng Tăng, những người giới đức trong sáng. Đó là cát tường nhất.

756

Người trí ở đời thường làm những việc cát tường, tự tạo cho mình thành bậc Thấy biết bằng tuệ giác. Đó là cát tường nhất.

757

Đạo sĩ lắng nghe huấn thị như vậy của Phật, về sự cát tường. Lòng ông rất hoan hỷ. Ông bước tới, lạy ngang chân Ngài, qui y Tam bảo.

Cuối tháng 4 - rằm tháng 6,

2555 (2011)

Tỷ kheo Trí quang

Pháp cú Bắc tông

Tỷ kheo Trí quang
biên tập 2555 (2011)

2. Lược truyện Pc Bt

(kinh Pháp cú thí dụ)

Phiên dịch : Sa môn Pháp cự, :

Sa môn Pháp lập,
dịch thời Tây Tấn.

Mục lục phẩm 1, VÔ THƯỜNG

1. Đế thích chạy qui y …… 411

2. Thương thì làm phước mà truy tiến cho người quá cố …… 413

3. Chớ chết ngu như bò …… 415

4. 4 sự không thể trường cửu …… 418

5. 4 sự không thể ỷ lại …… 419

6. 4 kẻ trốn tử thần …… 423

phẩm 2, DẠY HỌC

7. Chớ ngủ như ngao sò ốc hến …… 426

8. Tu học thì cố "giết" (từ bỏ) cho hết …… 429

9. Thà độc cư …… 431

phẩm 2B, GIỮ GIỚI

9B. Giữ giới mới là thấy Phật …… 434

phẩm 3, ĐA VĂN

10. Hãy bỏ khí giới trong lòng …… 438

11. Ban ngày mà cầm đuốc soi đường cho người …… 442

12. Thà chết …… 444

13. Phải dùng vũ lực …… 449

phẩm 4, TIN TƯỞNG

14. Đi chân trên nước mà không chìm …… 453

15. Được tài sản lớn …… 456

phẩm 5, GIỮ GIỚI

16. Đừng quá lo cho thân thể …… 459

phẩm 6, NHIẾP NIỆM

17. Hãy biết về thân. "Biết về thân thì khác gì gặp Phật" …… 462

phẩm 7, NHÂN TỪ

18. Cái phép của Phật là không được ăn thịt …… 468

19. Sát sinh để cầu sống là đi xa lẽ sống …… 472

phẩm 8, NÓI NĂNG

20. "Con người ở đời, búa nằm trong miệng" …… 478

phẩm 9, SONG SONG

21. "Phật như vua" "Phật như người kéo xe" …… 482

22. Lưu ly đảo chính …… 487

23. Con người vốn sạch sẽ …… 494

phẩm 10, TỰ CHẾ

24. "Tỷ kheo mà như ngài thì nên chăng" ? …… 499

phẩm 11, TÂM Ý

25. "Hãy học con rùa" …… 503

phẩm 12, HOA HƯƠNG

26. Ai là người biết lựa chọn …… 507

27. Nước trong bàn tay và nước trong biển cả, nước nào nhiều hơn ? …… 512

28. Đắc đạo rồi hóa độ mọi người, khác gì hương sen át hết hôi tanh …… 517

phẩm 13, KẺ NGU

29. Ông đã đi qua đời khác rồi …… 521

30. Thị nữ thăng tòa thuyết Pháp …… 525

phẩm 14, NGƯỜI TRÍ

31. "Trong trời đất này ai hơn ta" …… 531

32. Mới sinh 5, 6 mươi ngày mà nói cái giọng ấy …… 537

phẩm 15, LA HÁN

33. Nô lệ Phân na …… 544

phẩm 16, SỐ NGÀN

34. Ám độn như vậy dễ có mấy ai ? …… 550

35. Cúng tế như vậy dễ có mấy ai …… 556

36. Thờ tốn như núi mà tội bị như biển …… 560

phẩm 17, ĐIỀU ÁC

37. Bầy khỉ làm tháp …… 566

38. Gian thần, ác chúa …… 572

phẩm 18, DAO GẬY

39. Nghệ thuật đánh roi …… 576

40. Cây thần …… 580

phẩm 19, GIÀ YẾU

41. Cười gì ? …… 588

42. Bốn thì gian thích đáng tu hành …… 591

phẩm 20, TỰ MÌNH

43. Lại 1 trường hợp ám độn ngoại hạng nữa …… 596

44. Không còn gọi là thợ thịt nữa …… 600

phẩm 21, CUỘC ĐỜI

45. Vô vi : cái đạo không ham nữa cuộc đời tục lụy …… 604

phẩm 22, ĐỨC PHẬT

46. Như lai dồn lại cái "hạnh duy nhất" - cái hạnh đồng nhất với Tâm …… 608

phẩm 23, YÊN VUI

47. "Bậc không cháy" …… 612

48. Hội thoại về Khổ …… 616

phẩm 24, YÊU THÍCH

49. Hội thoại về ưa thích …… 621

phẩm 25, GIẬN DỮ

50. Phật : không nhớ oán thù, lỗi cũ …… 626

phẩm 26, DƠ BẨN

51. Cầu đạo thì phải sạch sẽ …… 632

phẩm 27, SỐNG PHÁP

52. Ni kiền phát "tâm bbồ tát" …… 637

phẩm 28, ĐƯỜNG ĐI

53. Ngốc nghếch hết ngốc nghếch …… 642

phẩm 29, TẠP LỤC

54. Ba tư nặc vương phát tâm vô thượng bồ đề …… 648

phẩm 30, ĐỊA NGỤC

55. Ác và ngu thì mấy kiếp vẫn như nhau …… 653

56. Cái MỘT …… 659

phẩm 31, CON VOI

57. Hãy giữ miệng lưỡi …… 664

58. Thuần hóa voi được, mà tự thuần hóa được không ? …… 668

phẩm 32, ÁI DỤC

59. Khác gì con khỉ ? …… 673

60. Phật hiện ra, lửa tắt liền …… 677

61. Ăn cha, lấy mẹ, lấy quỉ ăn thịt người làm con …… 682

62. Phật truyền cảm cái chí tự cường …… 686

63. Xóa hết 20 ức tội ác …… 689

64. Du đãng đi tu …… 693

phẩm 33, SỐNG BẨN

65. Cái phước Bát quan trai (hay cái lực của Phật) …… 698

phẩm 34, TỶ KHEO

66. Đến nỗi rơi cả y bát mà không biết …… 706

phẩm 35, TỊNH HẠNH

67. Niết bàn ấy đâu có phù hợp bản thể "tánh không" …… 710

phẩm 36, NIẾT BÀN

68. Lớn nhỏ trọng nhau, nước nào cũng thịnh vượng …… 717

phẩm 37, LUÂN HỒI

69. Hậu quả của sự tán thưởng tội ác …… 722

phẩm 38, HỘ ĐẠO

70. Phật dạy 1 ông vua trẻ …… 727

71. Phật thuần hóa voi thần …… 733

72. Quỉ La sát đầu hàng Phật …… 736

73. Đầu bạc : thiên sứ đã đến báo hiệu …… 742

phẩm 39, CÁT TƯỜNG

74. Cát tường xuất sắc nhất …… 747

Lược truyện Pháp cú Bắc tông

(KINH PHÁP CÚ THÍ DỰ)

Phẩm 1, VÔ THƯỜNG

Truyện 1

Đế thích chạy qui y

Xưa, Đế thích 5 cái tốt rời mình, tự biết chết, và chết thì sinh xuống nhân gian, đầu thai vào bụng con lừa, của người thợ gôm. Năm cái tốt rời thân như thế nào? (1) ánh sáng cả người tắt mất (2) hoa trên đầu đã héo (3) không thích chỗ mình ngồi (4) dưới nách đổ mồ hôi hôi thối (5) mình dính bụi. Do 5 sự ấy mà ông biết phước hết rồi, lòng rất lo sợ. Ông nghĩ, trong 3 thế giới chỉ có Phật cứu được khổ ách cho người.

Ông chạy đến chỗ Phật. Bấy giờ Ngài ở trong động đá Linh sơn, đang nhập "định Cứu giúp tất cả". Đế thích thấy Phật thì phục xuống mà lạy, miệng nói 3 lần "qui y Phật pháp tăng". Trong giờ khắc ông chưa đứng lên mà mạng chết, nghiệp thức đầu thai làm con lừa. Con lừa vùng khỏi dây cột, tuôn chạy làm bể đồ gốm. Người thợ đánh đuổi làm hư thai ấy. Nghiệp thức trở lại thân cũ của Đế thích, với 5 cái tốt đủ cả, và tiếp tục làm Đế thích. Phật xuất định, khen, tốt lắm, Đế thích, ngay khi mới chết mà biết qui mạng Phật pháp tăng, nên tội báo hết liền, không bị cái khổ của tội báo ấy. Phật nói các Pháp cú như sau.

Pc 1. Các "hành" vô thường, đầy những sự thịnh vượng và suy biến, có sinh thì có chết. Hết thế mới vui. Pc 2. Như thợ gốm nhào đất dẻo làm đồ sành sứ, đồ nào rồi cũng hư hỏng. Mạng sống con người cũng y như vậy.

Đế thích lắng nghe các pháp cú ấy nên biết cái thật về vô thường, hiểu cái biến của tội phước, thấy cái gốc của thịnh suy, sống theo cái hạnh tĩnh lặng. Ông vui mừng mà kính cẩn tiếp nhận, được đạo quả Tu đà hoàn.

Truyện 2

Thương thì làm phước mà
truy tiến cho người quá cố Phật ở Xá vệ, thuyết Pháp cho nhân loại và dị loại. Hoàng thái hậu của Ba tư nặc vương tuổi quá 90, bịnh nặng, qua đời. Vua và quần thần hỏa táng rồi rước tro thiêng vào lăng mộ. Xong việc, ông trở về, đi qua chỗ Phật, cởi hết lễ phục, giày dép, kính lạy ngang chân Ngài. Ngài mời ngồi, và hỏi, vua từ đâu đến đây, với sắc phục khác thường như vậy? Vua bạch Phật việc ông mới làm. Phật nói, xưa nay con người có 4 nỗi lo sợ to lớn, đó là lớn thì phải già khô, bịnh thì hết tươi sáng, chết thì nghiệp thức thoát đi, người thân thì phải ly biệt. Cả 4 sự không hẹn với ai hết. Vạn sự vô thường, không có thứ gì còn mãi. Một ngày qua đi thì sinh mạng qua theo. Nước của 5 dòng sông chảy quên đêm ngày, sinh mạng cũng có tốc độ như vậy. Phật nói pháp cú như sau.

Pc 3. Như dòng sông chảy xiêt, chảy đi chứ không chảy lại. Mạng sống con người cũng vậy, đi qua mà không trở lại. Phật nói, đại vương, đời là như thế, không ai trường tồn. Ai rồi cũng chết, không sao khỏi được. Vua chúa xưa nay, đến nỗi thân hình các bậc giải thoát, cũng qua đi cả. Như vậy bi cảm mà thôi, thì chẳng có ích lợi gì. Người hiếu thảo thì nên làm phước báu để truy tiến cho tiên linh. Phật nói như vậy, vua và quần thần ai cũng vui mừng. Tất cả người có mặt, ai cũng được "dấu đi đầu tiên của đạo quả".

Truyện 3

Chớ chết ngu như bò

Phật ở vườn tre, thành La duyệt kỳ. Cùng các đệ tử, Ngài nhận lời vào thành thuyết Pháp. Xế bóng trở về, gặp một người xua bầy bò nhiều con, ngược đường vào thành. Bầy bò béo mập, hăng say húc nhau. Phật thấy vậy nói các pháp cú như sau.

Pc 4. Như kẻ cầm gậy đi chăn bầy bò, chăn cho mập để giết lấy thịt. Mạng sống của con người cũng vậy, cưng dưỡng đến mấy, già và chết cũng xua đi. [khỏi cuộc đời này]. Pc 5. Không phải một người mà hàng trăm, hàng ngàn người, nam có, nữ có, con nhà dòng dõi, tích trữ tiền của cho nhiều, nhưng rồi không một ai không suy yếu, chết mất. Pc 6. Mạng sống thì cả ngày liền đêm, bản thân của nó tự đánh phá nó, tự tước lột nó, nên sự sống lâu tự tiêu mòn và hủy diệt, như nước bị tát cạn.

Phật về vườn tre, rửa chân mà ngồi. Tôn giả A nan hỏi Ngài về 3 pháp cú. Ngài nói, tôn giả thấy bầy bò bị xua đi hay không? Dạ, con thấy. A nan, bầy bò ấy của người thợ thịt. Vốn có cả ngàn con, người thợ thịt hằng ngày bảo người làm xua ra ngoài thành, tìm cỏ và nước tốt nuôi cho lớn, mập. Mỗi ngày chọn con mập nhất mà lôi đi giết. Giết hơn một nửa rồi mà những con còn lại không hay biết gì, chỉ rống và húc nhau. Như lai xót thương chúng ngu ngơ nên nói 3 pháp cú mà tôn giả đã nghe.

Nhưng, tôn giả A nan, đâu phải chỉ bầy bò như vậy. Người đời cũng tương tự. Nắm chắc cái Ta, đâu có kể đến cái Chết. Cưng dưỡng cái thân bằng 5 thứ thỏa mãn giác quan, khoái trá tàn hại lần nhau. Nhưng cái chết ập đến đâu có được hẹn trước. Ngu ngơ như vậy khác gì bầy bò. Bấy giờ hiện diện có đến hai trăm vị Tỷ kheo chỉ lo cưng dưỡng bản thân, nghe Pháp Phật dạy thì tinh tiến vượt bậc, được liền 6 khả năng thần kỳ, tức khắc trở thành bậc A la hán. Cả chúng hội vừa buồn vừa vui, cùng nhau lạy Phật.

Truyện 4

4 sự không thể trường cửu

Phật ở lâm viên Chiến thắng Thiện thí, nước Xá vệ, thuyết Pháp cho Phật tử. Bấy giờ có thiếu nữ Phạn chí chừng 15 tuổi, đẹp, thông minh, đột nhiên bịnh nặng mà chết. Phạn chí cha quá bi thương. Ruộng lúa mới chín lại bị lửa hoang đốt cháy. Tai họa dồn dập, Phạn chí khổ sở đến gần mất trí. Ông như người điên, không thể nguôi được. Nghe nói Phật là bậc Thầy của cả trời người, Pháp của Ngài nói có thể giải trừ sầu khổ. Ông đến Phật, lạy rồi quì dài mà thưa, con chỉ có 1 gái, bỏ con mà chết. Con khổ không chịu nổi. Kính xin đức Thế tôn thương mà giải cứu cho con. Phật dạy, Phạn chí, có đến 4 sự thể không thể trường cửu, đó là còn thì phải hết, giàu thì phải nghèo, hợp thì phải tan, mạnh cũng phải chết. Phật nói pháp cú như sau.

Pc 7. Còn thì chết. Cao thì rơi. Hợp thì rã. Sống phải chết.

Phạn chí nghe pháp cú ấy thì tâm thức cởi mở, nguyện làm Tỷ kheo. Ông suy ngẫm hơn nữa đạo lý vô thường, đắc thành đạo quả La hán.

Truyện 5

4 sự không thể ỷ lại

Phật ở Linh sơn. Bấy giờ có dâm nữ Liên hoa, đẹp nhất nước. Con vua cháu chúa tranh nhau quị lụy. Nhưng dâm nữ Liên hoa tự sinh thiện niệm, muốn bỏ việc đời mà làm Tỷ kheo ni. Liên hoa đến Linh sơn tìm Phật. Nửa đường có dòng suối, Liên hoa uống nước, rửa tay, thấy bóng mình quá đẹp, trong lòng ăn năn. Rằng ta đẹp thế này, sao bỏ mà đi tu ! Hãy khoái lạc đã ! Liên hoa quay về.

Phật biết Liên hoa đã đến lúc siêu thoát trần gian. Ngài biến thể 1 phụ nữ đẹp hơn Liên hoa ngàn vạn lần, đi ngược đường với Liên hoa. Gặp nhau, Liên hoa mến liền, hỏi từ đâu cô đến đây? Chồng con, cha anh, nội ngoại đâu cả mà đi một mình ? Cô nói tôi đi về nhà. Nhà tôi ở trong thành. Ta chưa quen nhau, nhưng sẽ cùng đường về nhà. Hãy đến bên suối, trò chuyện đã. Liên hoa khen phải. Dắt nhau đến đó, hàn huyên một lúc, cô gái buồn ngủ, ngủ vùi trên vế Liên hoa. Đột nhiên như trúng gió độc, cô gái chết liền. Cũng đột nhiên sình lên. Tất cả nét đẹp tan biến tức khắc. Liên hoa kinh hoàng : mới đó mà bây giờ thế này ! Đẹp như cô này mà còn chết đột ngột, huống chi ta, còn lâu sao được ? Ta phải đến Phật liền. Liên hoa phục xuống lạy Ngài, kể lại mọi việc vừa rồi. Phật nói, con người có 4 sự thể không thể ỷ thị được. Đó là trẻ phải già, mạnh vẫn chết, thân thiết phải ly biệt, của cải phải tan hoang. Phật nói những pháp cú như sau.

Pc 13. Già thì sắc thân suy biến, bịnh làm cho nó tự hủy hoại : sắc thân mục nát thì chết là sự tự nhiên. Vì vậy, hãy vận dụng sắc thân ấy sống đúng với Pháp để khắc phục sinh già bịnh chết]. Pc 14. Sắc thân này dùng được việc gì, khi nó thường xuyên rỉ lọt ra toàn là những thứ hôi thối, dơ bẩn. Bị bịnh hành hạ thì nó sẽ đi đến cái họa già và chết. Pc 15. Đam mê dục vọng thì tăng thêm mọi sự phi pháp, không thấy không nghe sắc thân biến đối, sự sống lâu phải kết thúc (một cách đáng tiếc). Pc 16. Không phải con, không phải cha, anh, khi cái chết bức xúc thì không người thân nào có thể cậy nhờ được.

Nghe những pháp cú ấy, Liên hoa vui lên, cởi mở. Cô ý thức thân thể là ảo hóa, sinh mạng không lâu dài, chỉ Niết bàn mới vĩnh an. Cô xin Phật cho làm Tỷ kheo ni. Tỷ kheo ni Liên hoa chỉ quán không ngừng, thành bậc La hán. Những người hiện diện ai cũng vui vẻ, khi nghe Phật dạy.