Tổng Tập Pháp Cú — Pháp Cú Bắc Tông (lược truyện)

1. Pc Bt (kinh Pháp cú) Biên tập : tôn giả Pháp cứu, Phiên dịch : Duy kỳ nan [và Trúc Tướng Diệm], người Ấn độ, dịch thời Đông Ngô.

Nguyên tựa (1)
không có tên tác giả (trích Chính 4/566).

Chỉnh cú Đàm bát (Dhammapada) là yếu nghĩa của các kinh. Đàm là pháp, bát là cú. Pháp cú có mấy bộ : có bộ 900 kệ, có bộ 700 kệ, có bộ 500 kệ. ² Kệ (chỉnh cú) là lời kết thúc, có nghĩa như thi, tụng. Pháp cú là Phật gặp việc mới nói, không phải nói trong một lúc, lại nói có gốc có ngọn, bủa ra trong các kinh.

Phật là bậc đại tuệ giác, đại nhân từ, thương chúng sinh mà xuất hiện thế giới này, dạy rõ Pháp cho người nhận thức. Pháp ấy có 12 bộ loại, tổng quát yếu nghĩa thành ra 4 bộ A hàm, do tôn giả A nan truyền tụng sau khi Phật mới nhập diệt. Không kể lớn nhỏ, tôn giả đều nói, "Tôi nghe như thế này, Phật ở đâu, nói ra...". Sau khi tôn giả A nan truyền tụng, chư vị đại tăng của 5 bộ phái, (3) từ trong các kinh tôn giả đã truyền tụng, chư vị sao ra những chỉnh cú 4 câu hay 6 câu, theo ý nghĩa mà phân ra phẩm loại. Châm chước tất cả 12 bộ loại, không biết gọi sao cho thích đáng, nên đặt tên là Pháp cú, có nghĩa là các kinh là pháp ngôn, pháp cú là từ pháp ngôn mà ra.

Gần đây ông Cát ⁴ mang vào Trung hoa bản 700 kệ, ý nghĩa sâu xa, người dịch không khỏi hỗn tạp. Thiết nghĩ Phật khó được gặp, Pháp khó được nghe. Thêm nữa Phật xuất thế ở Ấn, ngôn ngữ Ấn khác ngôn ngữ Tàu; Ấn tự cho sách mình là sách Phạn thiên, lời là lời của Phạn thiên ; văn vật bất đồng, chuyển ngữ không dễ. Chỉ có các ngài An Thế Cao và Nghiêm Phật Điều, dịch Phạn tự ra Tần ngữ, thật được thế nghĩa, và như thế đã là khó thừa kế. Sau này, những vị truyền đạt dầu không nghiêm mật cũng vẫn biết quí những gì phải quí, nên đại khái vẫn giữ được đại thể. Vị đầu tiên phải kể là ngài Duy kỳ nan, người Ấn, Hoàng vũ năm thứ 3, đến Vũ xương. Người viết lời tựa này, từ ngài mà nhận được bản 500 kệ, bái thỉnh đồng đạo là ngài Trúc Tướng Diệm ⁵ truyền dịch. Ngài này rành Phạn tự nhưng Hoa văn chưa đủ, sự truyền dịch của ngài có chỗ đúng Phạn tự, có chỗ suy nghĩa mà đưa ra, rất là chất phác. Ban đầu bực vì văn từ không điển nhã, nhưng ngài Duy kỳ nan nói, đối với lời Phật, hãy căn cứ vào nghĩa lý, không cần trau chuốt. Giữ lấy Pháp, không cần nghiêm. Truyền dịch kinh nghĩa thì sao cho hiểu được mà không mất ý nghĩa, là tốt. Trong số người nghe cũng có người nói, Lão tử nói, lời hoa mỹ thì không thể tin được ; Khổng tử cũng nói, sách không hết lời, lời không hết ý. Ý của thánh nhân thâm thúy vô cùng, nay truyền dịch thì miễn sao cho đúng nghĩa mà đạt ý Phạn tự. Cứ như vậy, chỉnh cú được tiếp nhận từ miệng người truyền dịch, giữ bản ý, không cần văn hay. Dịch mà không hiểu thì để khuyết lại đó, do đó mà có lắm chỗ không đủ. Thế là lời chất phác mà ý sâu xa, văn tắt mà nghĩa rộng, trong các kinh, pháp nghĩa có nguồn gốc, pháp cú có ghi chú. Nên ở Ấn, mới học mà không học Pháp cú thì bị cho là vượt bỏ thứ tự. Pháp cú đúng là hào sâu, kho lớn, cho kẻ mới học. Pháp cú có thể dạy cho kẻ mờ tối, chỉ cho kẻ lầm lẫn, dẫn dụ cho người tự lập. Học ít công sức mà hiểu biết phong phú. Pháp cú thật là sách mầu.

Trước đây truyền dịch, chỗ nào bế tắc, thì khi ngài Tướng Diệm đến, người viết lời tựa này theo ngài mà tiếp nhận những Pháp cú khác nữa, được 13 phẩm. Rồi đối chiếu với bản cũ, hợp lại một bộ, có 39 phẩm, 752 kệ, bổ ích không ít cho sự học hỏi. (

1) Nguyên tựa này nằm cuối phần thượng của Pc Bắc tông (Ch. 4/566), không có tên tác giả. Nhưng lời tựa cho thấy tác giả của nó rất tích cực trong việc hoàn chỉnh Pc Bắc tông. Không để hậu thế biết tên mình là rất thiếu sót. Thêm nữa, lời tựa cung cấp nhiều điều rất quí, nhưng cũng có vài tì vết đáng nêu lên, qua vài ba ghi chú tiếp theo dưới đây.

(2) Lời này chưa rõ, chưa giải thích và chứng minh được.

(3) Điều này không đúng. Pc không như Luật tạng. Luật tạng, sau kiết tập 1 khá lâu, đến thời kỳ bộ phái mới có riêng. Pc không phải như vậy. Pc, nguyên ngữ, chỉ có ngữ văn Ma kiệt đà (Magadha), vì đây là nơi cử hành kiết tập 1.

(4) Ông Cát (Cát thị) là ai, lời tựa chỉ nói ông truyền vào Tàu bản 700 kệ, rồi thôi, không thấy nói gì hơn nữa, kể cả việc ông, với bản Pc 700 kệ, đã làm gì lúc đó, và sau đó, hay không làm gì cả ; bản 700 kệ còn, hay mất, như thế nào, càng không thấy nói đến. Sự thiếu sót này, của lời tựa, rất đáng trách.

(5) Ngài Duy kỳ nan, và ngài Trúc Tướng Diệm, không có danh xưng "tam tạng pháp sư", vì thời đó, thời Tam quốc, danh xưng này chưa phổ thông. Nhưng chỉ ghi ngài Duy kỳ nan với chữ "đẳng" (vân vân, cùng nhóm) thì thiếu chính xác. Nên tôi bổ túc ngài Trúc Tướng Diệm vào, một cách đúng phép. Vì ngài này, theo lời tựa, chính là người hoàn chỉnh Pc Bắc tông. Nhưng lời tựa ghi về ngài có sự quái lạ. Ghi như vừa nói thì đúng, nhưng trước đó ghi ngài rành Phạn tự mà Hoa văn chưa đủ. Tại sao ghi như vậy ? Tôi nghĩ có thể có lý đo chính đáng, nhưng lý do ấy là gì ?

Pháp cú Bắc tông
(KINH PHÁP CỨ)

Phẩm 1 VÔ THƯỜNG, có 20 pháp cú

Phẩm này ý nói, thức tỉnh mà dục vọng vẫn làm cho mù quáng, thác loạn, thì phải nhớ mạng sống vinh hoa đến mấy cũng khó mà bảo tồn, chỉ có Pháp mới chắc thật.

Mở đầu

Ngủ nghỉ tỉnh thức thì xin chư vị hoan hỷ suy nghĩ, lắng nghe cho tôi, về những Pháp cú mà tôi biên tập theo sự ghi nhớ của tôi đối với huấn dụ của Phật.

1

Các "hành" (*) vô thường, đầy những sự thịnh vượng và suy biến, có sinh thì có chết. Hết thế mới vui. (*)

Hành nghĩa là làm, là chữ để gọi vạn hữu: Vạn hữu toàn là cái được những cái khác làm ra, lại làm ra những cái khác, nên gọi là hành.

2

Như thợ gốm nhào đất dẻo làm đồ sành sứ, đồ nào rồi cũng hư hỏng. Mạng sống con người cũng y như vậy.

3

Như dòng sông chảy xiết, chảy đi chứ không chảy lại. Mạng sống con người cũng vậy, đi qua mà không trở lại.

4

(P.135)

Như kẻ cầm gậy đi chăn bầy bò, chăn cho mập để giết lấy thịt. Mạng sống của con người cũng vậy, cưng dưỡng đến mấy, già và chết cũng xua đi [khỏi cuộc đời này].

5

Không phải một vài người, mà hàng trăm hàng ngàn người, nam có nữ có, con nhà dòng dõi, tích trữ tiền của cho nhiều, nhưng rồi không một ai không suy yếu, chết mất.

6

Mạng sống thì cả ngày liền đêm, bản thân của nó tự đánh phá nó, tự tước lột nó, nên sự sống lâu tự tiêu mòn và hủy diệt, như nước bị tát cạn.

7

Còn thì hết, cao thì rơi, họp thì rã, sống phải chết.

8

Con người khắc nhau đến nỗi mất mạng. Rồi tùy việc đã làm mà rơi vào những nơi để tự chịu tai họa, hoặc tự hưởng hạnh phúc.

9

Già thì khổ sở, đau đớn ; chết thì đau vì nghiệp thức thoát đi ; ham thích lạc thú gia đình là tự cầm tù mình thế mà vẫn không ngừng đam mê cuộc đời.

10

Quỉ quái thay khi cái già đã đến ! Sắc thân biến thành già nua ! Tuổi nhỏ thì thấy gì cũng vui thích, về già thì bị dẫm nát cả.

11

Sống lâu trăm năm vẫn bị cái già xua đi. Bị ếm vì cái già, và cái bịnh làm rụng xuống lòng đất !

12

Ngày nay qua rồi,
mạng sống bớt theo.
Như cá thiếu nước,
đâu có vui gì ?

13

(P.148)

Già thì sắc thân suy biến, bịnh làm cho nó tự hủy hoại : sắc thân mục nát thì chết là sự tự nhiên. Vì vậy, hãy vận dụng sắc thân ấy sống đúng với Pháp để khắc phục sinh già bịnh chết].

14

Sắc thân này dùng được việc gì, khi nó thường xuyên rỉ lọt ra toàn là những thứ hôi thối, dơ bẩn. Bị bịnh hành hạ thì nó sẽ đi đến cái họa già và chết.

15

Đam mê dục vọng thì tăng thêm mọi sự phi pháp, không thấy không nghe sắc thân biến đổi, sự sống lâu phải kết thúc [một cách đáng tiếc].

16

(P.288)

Không phải con, không phải cha, anh, khi cái chết bức xúc thì không người thân nào có thể cậy nhờ được.

17

Nhác cả ngày đêm, già mà không ngưng dâm dục, có của không biết san sẻ, không tiếp nhận lời Phật, có 4 sự tồi tệ như vậy là tự hại mình, tự lừa dối mình

18

(P128)

Không phải không gian, không phải biển cả, không phải núi đá, [không phải chợ đông], thế giới này không có chỗ nào thoát khỏi tử thần.

19

Ta phải làm việc này, ta phải làm cho thành việc kia, con người vì vậy mà lăng quăng, dẫm đạp nhằm sự lo sợ vì già và chết.

20

Biết làm như thế nào là tự thanh tịnh, biết làm như thế nào là hết sinh tử, vị Tỷ kheo chế ngự quân đội của Ma vương, từ sinh tử mà vượt qua bờ bến bên kia.

Phẩm 2 DẠY HỌC, có 29 pháp cú

Phần này ý nói, dạy học là hướng dẫn cho người tu hành, cởi mở sự ngu tối cho họ thấy ánh sáng của Pháp.

21

Quái lạ, sao ngủ hoài vậy ? Ngủ như ngao ốc, như sâu mọt, ẩn mình trong dơ bẩn, tối tăm, mà ngu đần cho đó là thân mình !

22

Người đâu như kẻ bị chặt, bị đâm, đau như bị đủ thứ bịnh tật, như gặp bao nhiêu tai họa, vậy mà vẫn ngủ ?

23

Suy nghĩ chứ không phóng túng, làm nhân từ, học nhân từ, và từ đó mà không lo âu, thường xuyên nghĩ đến sự diệt sạch tâm ý vọng động.

24

Thấy biết chính xác là do việc học thêm lên, và như thế là ánh sáng trong cuộc đời này. Rồi đời sau sinh ra ở đâu cũng hạnh phúc gấp ngàn lần, không bao giờ còn sa vào nẻo dữ.

25

Chớ học theo chủ thuyết nhỏ hẹp để rồi tin theo quan điểm sai lầm, chớ học đòi phóng đãng để tăng thêm tình dục.

26

Khéo tu hành các pháp hạnh, học theo, tụng theo, đừng có vi phạm. Tu học theo Pháp như thế thì không còn lo sợ, đời đời yên vui.

27

Cần cù học mà chế ngự bản thân, thì thường thận trọng trong sự suy nghĩ và nói năng. Như thế đó là đi đến sự bất tử, siêu thoát.

28

Không phải việc của mình thì không học. Việc của mình thì phải học, phải hành. Và biết cái gì đáng nhớ nghĩ, [mà nhớ nghĩ chứ không quên], thì sự sơ suất phải biến mất.

29

Đem lại lợi ích cho bản thân bằng sự nhận thức về Pháp, người như thế là bước tới phương trời tốt lành. Và như thế là biết lợi ích và biết làm mạnh mẽ : bậc hiền minh là như thế.

30

Lĩnh hội nghĩa lý thì học cho bền chắc sự tự hủy diệt phiền não ; khoác mặc sự tự hủy diệt như vậy thì sống thoải mái, chỉ bớt chứ không thêm phiền não.

31

Hướng theo hướng đó mà tự cường, học như vậy là trúng hướng. Từ đó mà lý giải nghĩa lý, nhớ và làm theo.

32

(P.294-295)

Tu học thì từ biệt (*) mẫu hậu (ái dục) và phụ hoàng (ngã mạn), từ bỏ 2 đại thần (thường kiến và đoạn kiến), từ bỏ thuộc hạ (12 nhập), [từ bỏ hổ tướng thứ 5 (nghi)]. Như thế đó gọi là bậc Thượng nhân tu học Thượng pháp. (*)

Dịch đúng chính văn là giết bỏ, giết chết. Nghe chối tai quá, nên tôi dùng chữ từ biệt, từ bỏ. Pháp cú này nên đọc lại Pháp cú Nam tông, số 295, tr. 181, với lời chú thích khá kỹ.

33

Học thì không theo bạn bè không tốt. Học mà không gặp bạn tốt thì thà là đơn độc, giữ lấy sự hiền minh, không đi với người bất trí.

34

Thích thú giới hạnh. Học hành pháp hạnh. Thì cần gì bạn bè bất đáng. Hãy độc thiện, vô ưu, như voi lớn rừng hoang !

35

Trì giới và đa văn đều tốt. Nhưng 2 sự này sự nào tốt nhất ? Cả 2 đều tốt nhất ; trì giới hoàn hảo, đa văn xứng đáng, hãy học và hành cho chắc chắn như vậy !

36

Học thì trước hết phải giữ giới. Giữ cho 2 mặt, linh động (khai) và hạn chế (giá), đều nghiêm túc. Giữ giới như vậy là cho chúng sinh "sự không sợ hãi", cho mà không nhận lại gì hết. Hãy gắng làm như vậy, đừng nằm dài ra !

37

Sống lâu cả trăm năm mà học thì sai, chí thì xấu, thế thì không bằng sống chỉ một ngày mà tinh tiến tiếp nhận về Pháp.

38

Sống lâu cả trăm năm mà thờ Lửa, làm những sự kỳ dị, thì không bằng sống trong chốc lát mà thờ phụng Giới luật, làm phước xứng đáng với Giới luật ấy.

39

Làm được rồi nói thì tốt. Không làm thì đừng nói suông. Dối trá, thiếu thành tín, là điều người trí vất bỏ.

40

(P.158)

Học thì trước hết phải hiểu : hiểu thế nào là đúng, thế nào là sai. Phải tiếp nhận Pháp cho chắc, mới nên chỉ dạy cho người. Đó là sự thông minh, không lầm lẫn.

41

Theo tà đạo, xoắn tóc mà trùm đầu, ngoài mặc áo bện cỏ mà trong tham vọng dơ bẩn ; mù mờ, không biết gì về chân lý, thì khác nào điếc mà nghe âm nhạc.

42

Học thì có năng lực xóa bỏ 3 nẻo đường dữ, như đem thuốc hay mà thủ tiêu các độc tố. Người hùng mạnh như vậy nhảy vọt khỏi luân hồi, như con rắn lột bỏ da cũ.

43

Học mà đa văn, giữ giới, thì đời nào cũng được ca tụng, nguyện ước thỏa mãn.

44

Học mà thiếu đa văn, giữ giới không trọn, thì đời nào cũng đau buồn, nguyện ước thất vọng.

45

Học có 2 đường : thích thú đa văn, biết chắc về Pháp. Khốn đốn đến mấy cũng không đi sai đường ấy.

46

Cỏ lác thì hại lúa, ham muốn nhiều thì hại cho việc học. Cày cuốc những cái hại ấy thì thu hoạch phải nhiều.

47

Nghĩ mới nói, lời tiếng không hùng hổ. Nói theo Pháp, nói theo Nghĩa, nói mà không làm trái lại.

48

Khéo học, không vi phạm những gì đã học. Kính Pháp, biết kính trọng những gì phải kính trọng. Thấy rõ những gì nhỏ nhiệm nhất. Lại biết răn đe lấy mình. Thì không bao giờ bị hậu họa.

49

Không quan tâm tội phước, chỉ lo hoàn thành phạn hạnh, trọn đời tự chế, như thế gọi là sự khéo học !

Phẩm 3 ĐA VĂN, có 19 pháp cú

Phẩm này vẫn khuyến khích đa văn theo sự học. Vì dồn sự đa văn lại thì trở thành thánh triết, tự đưa mình đến vị trí chánh giác.

50

Đa văn làm bờ chắc, kính Pháp làm vách tường, tinh tiến giữ cho không bị vượt qua, không bị phá hỏng, và rồi từ đó mà viên thành giới hạnh và tuệ giác.

51

Đa văn làm cho trí nhớ sáng lên. Trí nhớ sáng lên thì tuệ giác tăng lên. Tuệ giác tăng lên thì biết nhiều, hiểu rộng, đem lại sự thư thái vì thấy Nghĩa, tu Pháp.

52

Đa văn làm tan biến lo buồn, đem lại nỗi đẹp dạ về sự thiền định, về sự khéo diễn nói cái Pháp ngọt như nước cam lộ, và tự đưa đến Niết bàn.

53

Đa văn biết pháp luật thế gian, giải thể hoài nghi, nhận thức đường chánh. Chính từ đa văn mà xóa bỏ những gì phi-Pháp, bước đến chốn bất tử.

54

Đa văn thể hiện đạo lý, giải tán hoài nghi, làm cho sự học sáng lên, làm cho phát sinh gốc rễ của sự thanh tịnh, làm cho kính giữ được kho tàng của Pháp.

55

Đa văn đem lại sự tự chế, sự lĩnh hội về Pháp. Lĩnh hội về Pháp thì không bị xoi thủng, tiếp nhận Pháp, đẹp dạ về Pháp, từ đó mà mau chóng Yên ổn.

56

Tuy vậy, nếu ít nhiều có đa văn mà tự tôn, khinh người, thì là kẻ mù cầm đuốc, đuốc soi cho người khác mà kẻ mù không tự thấy gì cả.

57

(P.178)

Con người cầu chức tước, địa vị, tiền của, tôn quí trong nhân loại, hạnh phúc trên chư thiên, và trí tuệ nhất của thế gian, so ra thì đa văn vẫn hơn hết. (*) (*)

Nguyên chú số 14 trong trang này (Chính 4/560) của đại tạng bản Đại chính, ghi Pc 57 ở đây là Pc 178 của Pali. Tôi xét phải tồn nghi, nhưng vẫn sao chép ra đây. "Dầu thống lĩnh cả địa cầu, dầu được sinh lên thiên đường, dầu tự cho là chúa tể của vũ trụ đi nữa, không một ai sánh được với vị Tu đà hoàn, thánh quả đầu tiên".

58

Đế vương cầu hôn người đa văn, trời nhất trời cũng như thế. Đa văn là kho tàng bậc nhất, mạnh lớn, giàu lớn, hơn cả quân lực.

59

Người có trí bái phục đa văn, người thích thú Pháp càng thích thú đa văn. Đa văn thì đế vương nhân loại phụng sự hết lòng, chúa trời Đế Thích và chúa trời Phạn thiên cũng như vậy.

60

Chư thiên thường xuyên kính trọng, huống chi những người sang nhất hay giàu nhất. Do vậy mà cao quí nhất là tuệ giác ; cái đáng lạy không gì hơn trí tuệ đa văn.

61

Thờ mặt trời là vì ánh sáng, thờ cha mẹ là vì ân đức, thờ vua chúa là vì họ mạnh, vì đa văn mà tôn thờ bậc Giải thoát.

62

Con người vì mạng sống mà cầu y sĩ, vì hơn người mà dựa cường hào. Còn Pháp thì ở nơi tuệ giác, làm phước theo Pháp thì đời đời sáng tỏ.

63

Xét bạn bè ở mưu kế, xét người quen lúc cấp bách, xét vợ chồng ở trong phòng, biết trí thức lúc nói năng.

64

Đa văn đem lại lợi ích trước mắt, lợi ích cho vợ con, anh em, bạn bè. Đa văn lại đem lại lợi ích cho đời sau. Và đa văn được dồn lại thì thành thánh trí.

65

Đa văn giải tán lo buồn, uất hận, trừ khử bao nhiêu tai biến bất tường. Muốn được yên ổn cát tường, hãy tôn kính các bậc đa văn.

66

Dao búa không gì hơn lo buồn. Cung tên không gì hơn ngu muội. Tráng sĩ cũng không trừ được dao búa, cung tên như thế. Trừ được chỉ có đa văn.

67

Người mù nhờ đa văn mà như có mắt, kẻ đi trong bóng tối nhờ đa văn mà có đuốc. Đa văn lại dắt dẫn người khác như người sáng mắt dắt dẫn người không mắt.

68

Vì thế mà phải trừ khử sự mù quáng, xa rời sự kiêu ngạo, xa rời lạc thú sang giàu. Hãy lo học, lo đa văn, như thế gọi là tích trữ phước đức.

Phẩm 4 TIN TƯỞNG, có 18 pháp cú

Phần này nói, đức tin là gốc rễ, là trái hạt, của Pháp. Trong nhân mà chánh kiến thì chánh hành không phải ngó lui.

69

Tin tưởng, hổ thẹn, giữ giới, giác ý, những tài sản ấy của Pháp được người thanh nhã tán thưởng. Đạo hạnh như vậy được nói ra bởi bậc Minh trí, và đưa người thăng lên thế giới chư thiên.

70

Người ngu không làm những việc được sinh lên chư thiên, cũng không tán thưởng sự san sẻ. Người có đức tin và có sự san sẻ thì hỗ trợ cho điều thiện, từ đó mà đến chốn Yên vui.

71

Tin tưởng là sở trường của bậc Chân thành, thường xuyên nhớ Pháp nên ở đâu cũng yên vui. Thân gần bậc như vậy thì ý thức cao lên, và sự sống lâu do trí tuệ đem lại thì đó là sự sống lâu hiền thánh nhất trong mọi sự sống lâu.

72

Tin tưởng thì đạt được Pháp, và Pháp đưa đến Niết bàn. Từ đa văn mà đạt được trí tuệ thì đến đâu cũng bừng sáng.

73

Tin tưởng vượt qua sông sâu, do "nhiếp pháp" làm thuyền trưởng. Tinh tiến diệt trừ thống khổ, và tuệ giác đạt đến "bờ bến bên kia". (*) (*)

Nhiếp pháp, chính văn là nhiếp, có thế hiểu thu hết toàn lực. Tinh tiến diệt trừ thống khổ, có thể hiểu tinh tiến vượt được mọi sự cực nhọc.

74

Người có pháp hạnh tin tưởng thì được chư vị Thánh trí tán thưởng. Và thích thú "vô vi" thì cởi mở hết thảy mọi sự ràng buộc.

75

Có tin tưởng, có giới hạnh, thì tuệ giác hiện hành. Người anh dũng ấy vượt bỏ mọi tập tính mà thô nhất là tập tính thịnh nộ, từ đó mà thoát khỏi hầm hố sâu thẳm.

76

Tin tưởng làm cho giới hạnh chân thành, tiếp nhận trí tuệ xuất sắc. Ở đâu cũng tu hành như vậy thì chỗ nào cũng được tiến bộ.

77

Đó cũng là ích lợi trước mắt, lấy trí tuệ và tin tưởng làm ánh sáng. Vàng ngọc thượng thặng là đó, gia sản phi thường cũng là đó.

78

Muốn thấy chân lý, hãy thích thú lắng nghe và thuyết trình về Pháp, loại bỏ cái dơ bẩn keo lẫn về Pháp : như thế đó gọi là tin tưởng.

79

Tin tưởng thì vượt qua sông biển. Cái phước của sự tin tưởng khó mà chiếm đoạt. Chấm dứt sự chiếm đoạt ấy là nỗi thích thú của vị Tỷ kheo chốn thôn dã.

80

Chớ theo thói vô tín ngưỡng, bác bỏ tiếng nói chính xác. Đừng như kẻ lấy nước vụng về, đào suối mà làm bùn bốc lên.

81

Người hiền luyện tập trí tuệ, rất quí dòng nước trong thanh. Như kẻ khéo lấy nước, tìm cách không quậy bùn lên.

82

Tin tưởng thì không nhiễm ảnh hưởng của người khác. Thiện chí với người. Nhưng cái gì hay thì học, cái gì không hay thì xa lánh.

83

Tin tưởng là cỗ xe to lớn của ta, nào ai biết được trọng tải của cỗ xe ấy. Thêm nữa, con voi lớn mà thuần hóa được nó là khó, nhưng người mà tự thuần hóa được mình mới xuất sắc nhất.

84

Tín (tin tưởng) là tài sản số 1, Giới (giới hạnh) là tài sản số 2, Tàm (tự thẹn) là tài sản số 3, Quí (thẹn người) là tài sản số 4, Văn (đa văn) là tài sản số 5, Thí (san sé) là tài sản số 6, Tuệ (giác ý) là tài sản số 7.

Thường gọi 7 pháp này là 7 thánh tài : tài sản của các vị Thánh, "có thánh tài thì gọi là Thánh nhân" (kinh Đại bát niết bàn).

85

Từ tin tưởng mà giữ giới hạnh, thường xuyên quán sát Pháp, vận dụng trí tuệ mà tự lợi lợi tha [qua 7 thánh tài], tôn thờ, kính trọng, không quên.

86

Sống mà có 7 thánh tài thì, bất kể nam hay nữ, trọn đời không nghèo, thành bậc hiền trí nhận thức chân lý của Pháp.

Phẩm 5 GIỮ GIỚI, có 16 pháp cú

Phẩm này răn dạy phải thận trọng giữ giới, giáo thọ cho người về đường hướng toàn thiện, nghiêm cấm, chế ngự những điều tà ngụy, không để cho họ ân hận về sau.

87

Người mà thường xuyên trong sạch, tôn thờ giới luật đến trọn đời, tu hành thiện hạnh một cách trong sáng, như vậy thì giới hạnh hoàn thành.

88

Người trí giữ giới là hiến cái phước này lên Phật Pháp Tăng, nổi tiếng vì được ích lợi chân thật, đời sau sinh lên cõi phước của chư thiên.

89

Do sự giữ giới mà thường xuyên thấy Pháp, lấy sự giữ giới làm ánh sáng, đạt được cái thấy chân thật, đạt được cát tường nhất trong mọi sự cát tường.

90

Giữ giới thì yên lành, cơ thể không phiền não, đêm yên vui, ngày yên vui.

91

Giữ giới, san sẻ, làm phước vì phước, do đó đi đâu cũng đến chỗ yên lành.

92

Cái gì là hiền lành ? Cái gì là yên ổn ? Cái gì là quí báu ? Cái gì không mất trộm ?

93

Giới là hiền lành. Giới là yên ổn. Tuệ là quí báu. Phước không mất trộm.

94

Tỷ kheo đứng trong giới luật, phòng thủ các giác quan, ăn uống biết tiết chế. Tỷ kheo cảnh tỉnh cho ý thức thích ứng như vậy.

95

Đem Giới chiến thắng Tâm, dùng Định phòng thủ Ý. Từ bên trong mà học chánh quán, thành chánh trí.

96

Minh mẫn mà giữ giới, tư duy bằng chánh trí, hành đạo đúng Pháp như vậy thì tự thanh trừng, diệt khổ não.

97

Tẩy sạch mọi sự dơ bẩn, sự khinh người cuối cùng cũng không còn, suốt đời cầu Pháp, không bao giờ tạm thời cách ly các bậc Ly nhiễm.

98

Giới Định Tuệ đem lại sự lĩnh hội về Pháp, như thế là chánh tư duy, thoát ly toàn bộ dơ bẩn, không còn tai họa mà ở đây là cái "hữu" trong 12 duyên sinh.

99

Vận dụng sự lĩnh hội về Pháp thì thế là vượt qua, những gì nữa cũng không tái sinh, siêu việt lĩnh vực Ma vương, như vầng thái dương sáng không tì vết.

100

Sự tung hoành của nỗi lầm lẫn quay cuồng đã vĩnh viễn chấm dứt, giới định tuệ đã hiện hành không gián đoạn, thì hãy cầu mong viên minh, chớ để có lúc sơ hở.

101

Giữ giới cho thanh tịnh, tâm ý hết lộng hành, chánh trí đã lĩnh hội, thì không bao giờ còn nhìn thấy đồng bạn của tà ma ngoại đạo.

102

Như thế đó là xứ sở cát tường từ xưa, là đại lộ tối thượng. Ở đây loại hết ngoại đạo, cách ly hoàn toàn lĩnh vực của các loại ma.

Phẩm 6 NHIẾP NIỆM, có 12 pháp cú

Phẩm này nói đến bước đầu của sự phòng thủ vi mật. Từ bên trong cơ thể, điều hòa hơi thở ra hay vào, thì rồi sẽ lĩnh hội cương lĩnh của Pháp.

103

[(Hãy nhiếp niệm bằng sổ tức quán], là nhớ hơi thở ra, nhớ hơi thở vào. Nhớ đúng, nhớ đủ, [theo tư duy tu]. Từ đầu đến cuối, nhớ cho thông suốt, chính xác, như Phật đã dạy.

104

Vị Tỷ kheo này sẽ chiếu soi trần gian như vầng trăng sau lúc mây mù quang đãng - nếu đi đứng hay nằm ngồi đều học tập tư duy tu như vậy, không lúc nào quên, bỏ.

105

Vị Tỷ kheo đứng vững nơi sự "nhiếp niệm" ấy thì trước hữu ích, sau thắng lợi. Mở đầu mà hiệu quả dường ấy thì cuối cùng tất thắng : đi qua Niết bàn mà không còn thấy sinh tử.

106

Nếu thân ở đâu mà cảm thấy Thọ (cảm giác) là nhất, thì vị Tỷ kheo phải dùng cái "định lực thường trực" [mà khử dần đi cái Ái (lưu luyến)], như thế là đã tự ý thức về Niết bàn.

107

Đã có sự nhiếp niệm bằng những bước như trên thì vị Tỷ kheo hãy dũng cảm mà làm thường xuyên. Không như vậy thì vị này suốt đời không thể hiện hành "giác ý".

108

Vị Tỷ kheo tu hành theo bản hạnh của mình như thế này thì vượt hết mọi nỗi đọa đày vì Ái. Thế nên tu hành theo giác ý thì cảm nhận được cái Vui của sự định tâm.

109

Phải hành trì đúng thì gian và đầy đủ, vượt qua áp lực của già và chết. Vị Tỷ kheo làm theo giác ý thì phải làm cho đúng cách nhiếp niệm như vậy.

110

Mọi sự nhiếp niệm đều có mục đích loại bỏ luân hồi, đều đưa đến giới hạn cuối cùng của sự khổ não. Hãy thường lắng nghe Pháp mầu để tự tỉnh ngộ cho tâm ý của mình.

111

Tỉnh ngộ được là bậc hiền trí, từ đầu đến cuối không hội ngộ gì khác ngoài sự giác ý. Cả ngày liền đêm, hãy chuyên chú học tập sự hành trì như vậy.

112

Hãy nhận thức con đường thiết yếu dẫn đến chốn Bất tử. Con đường ấy đưa người đến sự diệt tận mọi thứ phiền não sơ hở, [làm cho đạt được lợi ích quí báu là tự đến qui y Phật].

113

Đạt được lợi ích quí báu, tự đến qui y Phật, thì ban ngày cũng như ban đêm tưởng niệm Phật Pháp Tăng. Biết tự ý thức như vậy thì là con Phật.

114

Con Phật thì ban ngày cũng như ban đêm tưởng niệm Phật, tưởng niệm Pháp của Phật dạy, tưởng niệm Tăng sống theo Pháp ấy ; tưởng niệm sự vô thường của thân thể, tưởng niệm sự giữ giới, tưởng niệm sự san sẻ. Hoặc tưởng niệm [3 cái cửa thông đến sự Giải thoát là] biết vốn không thật có, biết toàn là ảo ảnh, biết không đáng lấy làm mục đích của đời sống. Hãy nhiếp niệm [theo một, hay hai, hay đủ cả, về 9 sự] tưởng nhớ như vậy.

Phẩm 7 NHÂN TỪ, có 18 pháp cú

Phẩm này nói, nhân từ là đức tính thuộc về "vô lượng tâm", đức tính mà các bậc Thượng nhân, các vị Thánh trí, đều phải đi theo đường đi ấy.

115

Nhân từ thì không sát sinh, thường xuyên chế ngự thân mình. Như thế đó là xứ sở của sự bất tử, đến đâu cũng không lo gì.

116

Không sát sinh là nhân từ, thận trọng lời nói, giữ gìn ý nghĩ. Như thế đó là xứ sở của sự bất tử, đến đâu cũng không lo gì.

117

Người rối loạn thì mình nghiêm túc, giữ mình bằng đức tính nhân từ. Người thịnh nộ thì mình nhẫn nhịn. Như thế đó là phạn hạnh.

118

Chân thành, từ tốn, nói năng không thô lỗ, không giận người. Như thế đó là phạn hạnh.

119

Chắp tay kính trọng sự "vô vi", không tổn hại chúng sinh, không va chạm với người. Như thế đó là thích ứng với phạn hạnh.

120

Thường xuyên nhân từ, thương xót, lòng sạch như Phật dạy, biết vừa đủ, biết dừng lại. Như thế đó là vượt khỏi luân hồi.

121

Ít ham muốn, ham tu học, không bị lợi lộc mê hoặc, nhân từ chứ không xúc phạm đến ai, thì trần gian ca tụng.

122

Nhân từ, thuần hậu, không nổi lên những cơn bất thường. Ai tranh cãi, khiêu khích, thì vận dụng trí tuệ mà yên lặng.

123

Lo lắng cho người, thân thiện với tất cả, thương tưởng chúng sinh, thường xuyên thể hiện từ tâm, như thế thì đến đâu cũng yên.

124

Nhân ái, ôn tồn, không có tà ý, vững vàng trong sự "vô ưu", như thế đó thì chư thiên hộ vệ, bậc trí tuệ ưa thích và thân thiết.

125

Cả ngày liền đêm, nghĩ theo đức tính nhân từ, trong lòng không khắc bạc ai, không tấn công ai, nói tóm không hại ai, như thế thì không ai oán thù.

126

Không nhân từ thì sát sinh, thì có của cũng chẳng cho ai, thì không giữ gìn cho ai, thì nói dối, thì say rượu, mất chí lớn.

127

Sống phóng túng [với sự vi phạm 5 giới như trên] thì đời sau sa xuống các nẻo đường dữ, không biết chân thành, không biết về Pháp.

128

129

Đi theo con đường nhân từ, thương xót tất cả, giúp đỡ hết thảy, người như vậy thì được 11 sự tán thưởng : (1) phước thường theo mình (2) ngủ yên thức yên (3) không bị ác mộng (4) nhân loại ưa thích (5) chư thiên hộ trì (6) không bị thuốc độc (7) không bị binh lính (8) không chết nước (9) không chết lửa (10) ở đâu cũng hữu ích (11) chết lên tầng trời Phạn thiên. Mười một sự tán thưởng là như vậy.

130

Nếu tưởng nhớ nhân từ, không đánh mất "vô lượng tâm" ấy, thì luân hồi mỏng dần đi, đạt được cái lợi là "vượt khỏi trần gian".

131

Nhân từ không dao động, từ bi đáng làm nhất, vì lẽ lúc nào cũng xót thương chúng sinh, như thế đó là "cái phước không có số lượng".

132

Giả sử suốt đời phục dịch theo ý người, giết cả voi ngựa mà tế trời, cũng không bằng thực hành một sự nhân từ.

Phẩm 8 NÓI NĂNG, có 12 pháp cú

Phẩm này răn đe miệng lưỡi, nói gì bàn gì cũng phải đúng Pháp.

133

Với lời ác mà mắng nhiếc người, khinh miệt người, làm như vậy thì thù oán càng sinh sôi ra.

134

Nói từ tốn, lời lẽ làm người vui lòng, kính nể người, bỏ oán kết, nhịn điều dữ, thì thù oán tự biến mất.

135

Con người ở đời
búa nằm trong miệng,
vì vậy chém mình
bởi lời nói dữ.

136

Tranh cãi vì cái lợi nhỏ mà coi như bị mất của, thì từ đó tranh cãi hoài, làm cho tâm ý xoay theo điều ác.

137

Khen người ác, hay được người ác khen, cả hai đều ác. Ham dùng miệng lưỡi như giữa chợ búa, thì sau đó không bao giờ thanh thản.

138

Vô đạo thì đọa ác đạo, tự mình tăng thêm cái khổ địa ngục. Chớ ngây thơ, biết nhẫn nhịn, nhớ đến Pháp, thì không vấp vào những điều ấy.

139

Do điều thiện mà được cởi mở, do điều ác mà bị trói buộc. Khéo cởi mở là bậc Hiền triết, hiền thì cởi mở mọi sự phiền não của điều ác.

140

Cởi mở cái lòng ấp ủ những điều hại người, không ăn nói thô lỗ thì đúng Pháp. Nói đúng Pháp đúng Nghĩa thì lời nói dịu ngọt.

141

Vì thế, nói năng đừng để mình bị tai họa, cũng đừng khắc bạc ai, như thế mới là khéo nói.

142

Nói phải trúng ý người, làm cho người hoan hỷ. Đừng nói mà làm cho người nổi lên ác ý. Nói sao để công chúng chấp nhận được.

143

Nói chân thành, nói dịu ngọt, nói đúng Pháp, thì không lầm lỡ. Nói chắc chắn, đúng Pháp đúng Nghĩa, như thế là đứng gần với Pháp.

144

Nói sao cho như lời Phật, thì thế là cát tường, thế là được diệt độ, làm giới hạn cuối cùng của đại họa, như thế mới là đứng đầu trong sự nói năng.

Phẩm 9 SONG SONG, có 22 pháp cú (**)

Phẩm này nói 2 đường thiện ác song song, hình thành ra nhau mà không thể hỗn tạp. (*)

Từ đây sắp đi, có 26 phẩm đồng với Pali, trừ phẩm 33.

145

(P.1)

Đối với các pháp, tâm là căn bản, là đứng đầu, là chủ đạo. Trong tâm nghĩ ác thì miệng nói theo, thân làm theo, và đau khổ tự theo người ấy như xe lăn theo vết cũ.

146

(P.2)

Đối với các pháp, tâm là căn bản, là đứng đầu, là chủ đạo. Trong tâm nghĩ lành thì miệng nói theo, thân làm theo, và hạnh phúc tự theo người ấy như bóng theo hình.

147

(P.3)

Làm theo tâm ý thác loạn, thì việc làm ấy bắt giam người ngu vào chốn tối tăm, bởi vì người này tự cao tự đại, không biết gì về Pháp thì làm sao hiểu được lời khuyên hiền từ.

148

(P.4)

Làm theo tâm ý nghiêm chính, thì việc làm ấy mở ra vùng trời trong sáng, không bị sự ganh ghét chi phối, nên nhạy cảm và thấm thía lời khuyên hiền từ.

149

(P.5)

Ấp ủ oán hận thì chưa từng thấy hết oán hận. Không như vậy thì oán hận tự tiêu tan, con đường này đáng tôn thờ.

150

(P.6)

Đừng hay trách người, hãy chăm chú mà tự xét bản thân. Ai được như vậy thì hết hẳn, không còn phiền bực.

151

(P.7)

Sống mà chỉ thấy thân thể là tinh khiết, không chế ngự các giác quan, ăn uống không chừng mực, không phấn chấn, không siêng năng, thì bị tình dục uy hiếp, như cỏ bị gió lướt.

152

(P.8)

Sống mà thấy rõ thân thể là dơ bẩn, chế ngự các giác quan, ăn uống chừng mực, thường thích tinh tiến, thì tình dục không thể uy hiếp, như gió thổi núi lớn.

153

(P.9)

Không đào thải những tính tình độc hại, dục vọng đa đoan, nói tóm chưa thể tự chế, thì người như vậy không xứng đáng khoác mặc pháp y.

154

(P.10)

Đào thải tính tình độc hại, nghiêm giữ giới luật, ý thức tĩnh lặng, chiến thắng tâm mình, đã tự chế ngự, thì người như vậy xứng đáng khoác mặc pháp y.

155

(P.11)

Thật cho không thật, không thật cho là thật, đó là sự tư duy sai lầm, vì vậy những người này không đạt đến lợi ích chân thật.

156

(P.12)

Biết thật là thật, biết không thật là không thật, đó là sự tư duy chính xác, vì vậy những người này đạt đến lợi ích chân thật.

157

(P.13)

Lợp nhà không kín thì nước mưa lọt vào, tâm ý không chuyên tu thì tình dục xoi thủng.

158

(P.14)

Lợp nhà thật khéo thì nước mưa không lọt vào, tâm ý chuyên tu thì tình dục không sinh ra.

159

Kẻ thô bỉ lây qua người khác thì như tiếp cận vật hôi thối, lần hồi mù quáng, tập theo điều quấy, bất giác thành người ác.

160

Bậc hiền triết lan qua người khác thì như tiếp cận hương thơm, trí thức tiến bộ, hiền lành thành quen, trở thành hương thơm tinh khiết.

161

(P.15)

Tạo ra sự lo rầu thì đời này lo rầu, đời sau lo rầu. Kẻ làm ác thì đời nào cũng lo rầu. Kẻ ấy lo rầu vì thấy tội mình làm ra mà lo sợ.

162

(P.16)

Tạo ra sự vui mừng thì đời này vui mừng, đời sau vui mừng. Người làm lành thì đời nào cũng vui mừng. Người ấy vui mừng vì thấy cái phước mình làm ra mà yên tâm.

163

(P.17)

Đời này hối hận, đời sau hối hận. Đời nào kẻ làm ác cũng hối hận. Kẻ ấy tự gây tai họa, nên đời sau sa vào thế giới khổ não thì kẻ ấy càng hối hận hơn lên.

164

(P.18)

Đời này hoan hỷ, đời sau hoan hỷ. Đời nào người làm lành cũng hoan hỷ. Người ấy tự hoan hỷ rằng mình đã tự phò hộ mình, nên đời sau hưởng phước thì đẹp dạ hơn lên.

165

(P.19)

Nói chải chuốt, ham cầu nhiều, sống phóng đãng, không giữ giới, ôm giữ sắc dục, hận thù, ngu si, không quan tâm "chỉ quán", thì như bầy bò, không phải đệ tử của Như lai.

166

(P.20)

Nói chỉ khi cần nói, ít ham cầu, hành đạo đúng Pháp, trừ bỏ sắc dục, hận thù, ngu si, tuệ giác thì chính xác và tâm ý thì siêu thoát, [không lưu luyến đời này đời sau], bị xúc phạm không phản ứng, thì là đệ tử của Như lai.

Phẩm 10 TỰ CHẾ, có 20 pháp cú

Phẩm này đem giới luật mà răn tham dục, đề phòng việc tà, kiểm điểm việc quấy, đem Pháp mà khuyến khích người hiền trí.

167

(P.21)

Tự chế là đường lớn bất tử, buông thả là nẻo tắt tử vong. Không tham dục thì bất tử, đánh mất Pháp là tự chôn mình.

168

(P.22)

Vận dụng trí tuệ mà tuân giữ Pháp là hơn hết, không bao giờ sống theo thói buông thả. Không tham dục thì tự mừng, từ đó đạt được niềm vui đắc đạo.

169

(P.23)

Thường xuyên chiêm nghiệm về Pháp, tự cường mà giữ chánh hạnh, người dũng sĩ này vượt khỏi trần gian, vượt đến sự cát tường tối thượng.

170

(P.24)

Chánh niệm thì thường phấn chấn. Chánh hạnh thì ác dễ mất. Tự chế thì sống lâu bằng Pháp. Không phạm giới thì tiếng tốt tăng lên.

171

(P.25)

Hành đạo chứ không sống buông thả. Tự chế để thuần hóa tâm mình. Và Tuệ tạo ra ánh sáng cho Định. Như thế thì không còn trở lại trong vực thẳm tối tăm.

172

(P.26)

Kẻ chí ngu thì ý thức khó có sự lý giải, ham loạn động, ưa tranh cãi. Bậc thượng trí thì thường xuyên bảo trọng sự cẩn thận như thể canh giữ của báu quí nhất.

173

(P.27)

Đừng tham lam. Đừng háu tranh cãi. Đừng ham mùi vị lạc thú giác quan. "Tư duy tu", tâm thức không sống buông thả, thì thực hiện được sự yên vui trọng đại.

174

(P.28)

Sự buông thả nếu tự cấm được, làm mất đi được, thì đó là bậc hiền trí. Bậc đó đã thăng lên lầu đài trí tuệ, ở đó yên ổn vì bỏ lại ở dưới bao nhiêu hiểm nghèo, đem trí tuệ trong sáng mà nhìn xuống cái ngu, thì thấy cách xa như thể núi cao sánh với đất bằng.

175

(P.29)

Ở trong cảnh ngộ hỗn loạn mà tự mình vững vàng, thì đó là sự độc lực giác ngộ. Cái lực này mạnh hơn sư tử, khử điều ác mà thành trí tuệ hùng tráng.

176

Cái ngủ nặng như núi ; cái ngu tối như bao trùm ; nằm yên không nghĩ đến khổ : đó là những lý do làm cho mãi hoài vào trong thai mẹ.

177

Buông thả bất kể giờ giấc, chế ngự được điều này thì mọi sự phiền não phải hết. Buông thả là ma vương được cơ hội, như sư tử về bắt con nai.

178

Không buông thả thì đó là vị Tỷ kheo có giới đức. Nên ai nghĩ đến sự thanh tịnh thì hãy thường xuyên hộ trì tâm mình.

179

(P.31)

Tỷ kheo thì thích thú cẩn thận, ý thức sự buông thả là đáng lo sợ. Biến sự tranh cãi nhỏ thành lớn là dồn cái ác lại mà nhảy vào lửa dữ.

180

(P.32)

Nghiêm giữ giới luật, cái phước này đem lại bao nhiêu thiện hạnh. Khi lỡ phạm giới thì chân thành hối cải, triệt hạ phiền não trong 3 cõi, tiếp cận Niết bàn.

181

Trước buông thả, sau tự chế, thì người này chiếu soi trần gian. Như vậy là thích đáng.

182

Lầm lỡ mà làm ác, hối hận mà làm lành, thì người này cũng chiếu soi trần gian. Như vậy là thích đáng.

183

Tuổi trẻ thoát ly gia đình, tích cực tu hành huấn thị của Phật, thì người này chiếu soi trần gian như vầng trăng khi tan mây mù.

184

Trước làm ác, sau ngưng lại, thì người này cũng chiếu soi trần gian như vầng trăng khi tan mây mù.

185

Sống không bức xúc ai, chết không làm ai buồn lòng, mạnh mẽ khi nhận thấy Pháp. Như vậy là đúng cách, chớ lo lắng gì cả.

186

Chấm dứt mọi sự đen bẩn, học tập những sự trắng trong, vượt khỏi vực thẳm mà không trở lại đó nữa, ngưng và bỏ bao nỗi lạc thú, không còn tiêm nhiễm nữa bao nỗi lạc thú ấy. Như thế ấy là đoạn tuyệt dục vọng, không còn lo nghĩ.

Phẩm 11 TÂM Ý, có 12 pháp cú

Phẩm này nói tâm ý là nói về tinh thần, dầu vô hình nhưng tạo tác vô cùng.

187

(P.33)

Tâm ý thì loạn động, khó phòng vệ, khó chế ngự. Người trí hãy thuần hóa tâm ý. Thuần hóa tâm ý thì sự sáng tỏ của nó thật lớn lao.

188

(P.34)

Tâm ý quay cuồng, chạy theo tình dục. Chế ngự tâm ý mới tốt, thuần hóa tâm ý thì yên.

189

(P.35-36)

Tâm ý khó thấy, chạy theo tình dục. Người trí thường xuyên tự phòng vệ, phòng vệ thì yên.

190

(P.37)

Tâm ý đi một mình, đi xa, ẩn hang sâu, không hình thể. Thương tổn tâm ý thì thân gần với Pháp, và sự trói buộc của ma vương phải tự giải thể.

191

(P.38)

Tâm ý không ổn định, không biết gì về Pháp, thì đam mê việc đời, không có trí tuệ chính xác.

192

(P.39)

Tâm trí không ưa thích, cũng không ghét bỏ, sống trong trạng thái liên tục như vậy, với sự siêu thoát vô biên, thì phước đức xóa tan mọi sự biến tướng của cái ác. Đó là sự tỉnh ngộ của bậc hiền triết.*) (*)

Đối với các pháp thân tâm và vũ trụ đều biết không thật, toàn do tâm ý biến hiện... Mặc cho pháp tánh lưu lộ toàn diện, đừng cắt đứt, cũng đừng tiếp tục, thì bên nay bên kia ứng dụng đầy đủ (văn Cảnh sách). Lời này làm rõ hơn ý của pháp cú này. Pc Pali (số 39) nói không sai, nhưng chưa đạt.

193

Cái Tâm của Phật nói tuy vi mật nhưng không phải cố định. Hãy cảnh giác sự buông thả, đừng tùy thuận sự phóng túng.

194

Nhận thức Pháp đem lại sự yên ổn tối cao, thành đạt chí nguyện, có nghĩa vận dụng tuệ giác mà hộ trì tâm ý vi mật, đoạn tuyệt nguyên nhân chủ yếu và những mối tương quan của Khổ.

195

(P.41)

Thân này không bao lâu nữa sẽ về với đất. Thân xác sẽ phân hủy, nghiệp thức thì đã thoát đi, sống gửi thân khác, như vậy ham hố nỗi gì ?

196

(P.42)

Tâm ý tạo ra thân hình và thế giới cư trú của nó, qua lại không ngừng, không đáng có. Chính tâm ý, với lắm tà hạnh mà tự rước lấy ác báo.

197

(P.43)

[Ác báo như vậy thì phước báo cũng như vậy], chính do tâm ý của mình tự tạo cho mình, không phải cha mẹ làm cho. Thế thì cố gắng hướng về chánh hạnh mà làm phước, đừng có ngó lui, trở lui.

198

(P.40)

Hãy phòng vệ 6 giác quan như con rùa thu giấu 6 chi phần của nó. Hãy phòng vệ tâm ý như thể phòng thủ thành trì. Hãy vận dụng tuệ giác mà tấn công ma vương. Thì chiến thắng mà không còn lo nghĩ hậu họa gì nữa.

Phẩm 12 HOA HƯƠNG, có 17 pháp cú

Phẩm này nói Học thì phải Làm, nhìn cái hoa dạng mà thấy sự thật, làm cho giả thành chân.

199

(P.44)

Ai là người biết chọn chỗ ở, bỏ chỗ địa ngục mà lấy cảnh chư thiên? Ai là người biết trình bày pháp cú như thể hái lấy hoa quí ?

200

(P.45)

Các bậc "tu học tiếp tục" biết bỏ chỗ địa ngục mà lấy cảnh chư thiên ; lại khéo trình bày pháp cú như thể hái lấy hoa quí.

201

202

(P.46)

Biết cuộc đời như ảo ảnh, biết thân thể như bọt nước, như thế thì bẽ gãy mũi tên như hoa của ma vương tình dục, không còn ở trong thị tuyến của sự sống chết.

203

(P.47)

Thân thể bị bịnh thì héo hắt như bông hoa rơi rụng, và tử thần cuốn phăng đi như bị bão lũ.

204

(P.48)

Đam mê dục lạc, chưa hề biết chán, thì ham muốn chưa thỏa mà cả đến tài sản bất chính cũng thành sự lừa dối, và bị tử thần đánh gục.

205

(P.49)

Như ong đến hoa, không phá hương sắc của hoa, chỉ hút chút phấn mật rồi đi. Các vị Tỷ kheo đi vào khất thực trong chỗ dân cư, cũng theo phong cách ấy.

206

(P.50)

Đừng quan tâm coi người khác làm hay không làm gì. Hãy thường xét mình coi nghiêm túc hay không nghiêm túc.

207

(P.51)

Như hoa "thích ý", nhìn thấy màu nó đẹp mà không ngửi thì không biết hơi nó thơm. Lời hay cũng vậy, không làm theo thì không có hiệu quả gì.

208

(P.52)

Như hoa "thích ý", nhìn thấy màu nó đẹp mà không ngửi thì không biết hơi nó thơm. Lời hay cũng vậy, có làm theo mới có phước báu.

209

(P.53)

[Từ đống hoa đẹp mà] làm ra nhiều vòng hoa đẹp. Dồn chứa phước đức một cách phong phú thì càng sinh ra càng toàn hảo.(*) (*) Pc Pali số 53 nói, "Thân thể cũng vậy, từ đó mà làm được nhiều điều tốt đẹp". Câu này quan trọng, đúng, và hay, là chữ thân thể. Tư tưởng này là của Bồ tát giới Phạn võng.

210

(P.54)

Cỏ lạ, hoa thơm, cũng không thể bay ngược gió. Phải tiếp cận với Pháp, Pháp tỏa ra, hương thơm phước đức mới trải ra khắp nơi.

211

(P.55)

Đàn hương, sen xanh, dầu thật rất thơm, cũng không thơm bằng hương thơm của Giới luật.

212

(P.56)

Hương thơm của hoa không thể nói thật thơm, nếu sánh với hương thơm của Giới luật. Hương thơm này thơm đến tận thế giới xuất sắc của chư thiên.

213

(P.57)

Giới đức toàn hảo, tu hành không buông thả, định tâm và giác ý cùng toàn hảo [vì xuất từ sự thấy biết chính xác], thì vĩnh viễn cách ly với đường đi của ma vương.

214

(P.58)

215

(P.59)

Từ rãnh nước của đồng ruộng mà mọc lên hoa sen thơm tho, tinh khiết, làm đẹp lòng người. Cũng là như vậy, từ trong chốn luân hồi, kẻ ngu thích ở mà người trí kiệt xuất, thành đệ tử của Như lai. (*) (*)

Phải hiểu ý Phật ở đây, hiểu theo tư tưởng đại thừa. Theo đó, bùn dơ là phàm phu. Nhưng phàm phu không phải vĩnh viễn là phàm phu. Trong phàm phu đã có và sẽ có những người tu chứng. Phật không cho ai hoàn toàn không có khả năng cải hóa. Phật lên án nặng nhất đối với những ai cho như vậy. Phật cho thấy hiểu biết về Pháp, tự chế, nỗ lực, những khả năng ấy vốn có và còn mãi, đang ngủ ngầm trong phàm phu : phàm phu đến mấy rồi cũng sẽ như hoa sen được mọc ra. (Nguyên chú thích của Pc Pali số 59).

Phẩm 13 KẺ NGU, có 21 pháp cú

Phẩm này sắp khai hóa cho kẻ ngu tối, nên trình bày trạng huống của họ, để họ nhìn nhận phải sáng suốt.

216

(P.60)

Mất ngủ thì thấy đêm dài ra, mỏi mệt thì thấy đường dài ra, ngu muội thì thấy luân hồi dài ra vì không biết gì về Pháp.

217

(P.61)

Tâm ý ngu muội thì thường kéo dài sự mờ tối như dòng nước chảy. Ở một chỗ với người ngu muội như vậy thì thà đơn độc, không có bạn bè.

218

Kẻ ngu đinh ninh lo nghĩ theo ý của họ. Người trí ở với họ thì họ thêm ghét mà thôi.

219

(P.62)

"Ta có con cái", "Ta có của cải", kẻ ngu lo nghĩ miệt mài như thế. Nhưng thật ra chính họ không phải là của họ, làm gì có con cái và của cải mà lo ?

220

(P.296, phẩm 20)

"Mùa nắng ta ở đây", "mùa mưa ta ở đây", kẻ ngu chỉ nghĩ như thế, không quan tâm đến nguy biến trong tương lai.

221

(P.63)

Kẻ ngu mà tự biết mình ngu thì là người trí. Kẻ ngu mà tự cho mình hơn người trí thì là chí ngu.

222

(P.64)

Kẻ ngu gần người trí thì như cái bầu rót nước ngọt (*), rót mãi cũng không biết gì mùi vị của Pháp. (*)

Pc Pali nói như cái thìa múc nước canh.

223

(P.65)

Người trí gần người trí thì như cái lưỡi nếm mùi vị, trong một thoáng nếm là biết liền về Pháp.

224

(P.66)

Kẻ ngu thì chính mình biến thành kẻ tự hại mình, mặc sức làm ác và tự tạo đại họa.

225

(P.67)

Làm ác thì sau đó hối hận, và khóc tràn nước mắt khi chịu hậu quả do việc mình làm.

226

(P.68)

Làm lành thì sau đó thích thú, và vui cười đẹp dạ khi hưởng hạnh phúc.

227

(P.69)

Việc ác chưa chín muồi thì kẻ ngu điềm nhiên. Việc ác chín muồi rồi kẻ ngu tự chịu khổ lớn.

228

Cái chỗ kẻ ngu trông mong, kẻ ấy không cho là khổ não. Khi sa vào chỗ khổ não mới biết chỗ ấy không tốt đẹp gì.

229

(P.71)

Kẻ ngu làm ác thì không tự hiểu việc mình làm. Nhưng việc ác này nung nóng trong người ngu như thể bị lửa dữ thiêu đốt.

230

(P.70)

Kẻ ngu khổ hạnh bằng cách hàng tháng ăn dùng rất ít. Nhưng phước họ có không bằng 1 trong 16 phần của cái phước một lát tư duy về Pháp.

231

Điều kẻ ngu toan tính, rốt cuộc, chẳng lợi gì cho kẻ ấy. Nhưng kẻ ấy tự rước lấy dao gậy thì chắc chắn như có ấn ký tối cao.

232

Nhìn sự xử thế mà biết là kẻ ngu, ở chỗ không san sẻ cho ai mà đòi hỏi quá nhiều. Kẻ ngu như vậy rơi vào cái trí không biết gì về Pháp, thường thường làm ác.

233

(P.73)

Xa rời với Pháp. Gần gũi với Dục. Ham cái danh tu học mà vẫn thích lạc thú như người tại gia.

234

(P.74)

Tu học theo Pháp thì đừng rơi vào ảo vọng 2 bộ Phật tử xuất gia và Phật tử tại gia "đều theo lịnh ta". Đừng làm Tỷ kheo mà vướng lòng trần, trái với huấn thị của Như lai. Làm như vậy là bản thân thiếu sót về Pháp. Động thái này là như kẻ ngu, chỉ làm cho dục vọng và ngã mạn thêm lên.

235

(P.75)

Muốn cầu thế lợi, muốn cầu giải thoát, 2 đường này khác nhau. Người trí nhận thức như vậy nên thoát ly mà làm đệ tứ Như lai, cắt ái dục, rời trần gian, không rơi vào luân hồi.

Phẩm 14 NGƯỜI TRÍ, có 17 pháp cú

Phẩm này nói người trí là tu tập phước đức, tiến bộ đạo hạnh, lấy Pháp làm gương sáng.

236

(P.76)

Người trí giúp ta nhìn sâu vào điều thiện điều ác ; giúp ta, từ trong tâm thức sâu xa, biết sợ tội phước. Sợ, không phạm điều ác, thì "cát tường vô ưu" sẽ đến sau đó.

237

(P.77)

Người trí giúp cho trần gian có hạnh phúc, đó là biết nhớ, biết nghĩ và biết làm theo điều thiện, thì đạt được nguyện ước, hạnh phúc xuất sắc hơn lên.

238

Tin vào điều thiện, làm theo phước đức, làm mà không chán, thì biết chắc hạnh phúc huy hoàng.

239

(P.78)

Thường xa kẻ tiểu nhân, không thân kẻ ngu muội. Hãy đi theo bậc hiền trí, hãy nương tựa bậc thượng nhân.

240

(P.79)

Có sự "đẹp dạ về Pháp" thì ổn định, thanh thoát ; thường vận dụng trí tuệ mà thích thú làm theo Pháp của Phật dạy.

241

Bậc hiền, người trí, thì giữ Giới, kính Pháp, biến mình thành vầng trăng trong bầu trời tinh tú, soi sáng trần gian.

242

(P.80)

Làm cung thì thuần hóa sừng, dẫn nước thì thuần hóa thuyền, thợ mộc thì thuần hóa gỗ, người trí thì thuần hóa mình.

243

(P.81)

Tảng đá dày thì gió không thể lay động, người trí thì ý vững, khen với chê không thể làm cho nghiêng ngã.

244

(P.82)

Hồ nước sâu thì trong lắng, người trí nghe Pháp thì tâm thanh tịnh, hoan hỷ.

245

(P.83)

Bậc thượng nhân thì bản chất không còn dục vọng, ở đâu cũng sáng lên, gặp khổ không suy sụp, gặp vui không bồng bột, trường hợp nào tuệ giác cũng hiện ra.

246

(P.84)

Bậc đại hiền không vướng mắc thế sự, không vì con, vì của, không vì ngai vàng, thường xuyên giữ Giới, tu Tuệ, không ham giàu sang bất chính.

247

Người trí thì ý thức sự dao động như là đại thụ mọc trong vùng cát, ai chưa đủ sức tự cường thì người trí tùy ngoại hình mà giữ nguyên tố cho họ.

248

(P.85)

Người đời phần nhiều chìm xuống hay nổi lên trong sông nước luân hồi, ít ai nhảy liền được qua bờ giải thoát bên kia. Ai có thể làm như vậy thì nhảy là được. (*) (*

Pc Pali nói, nhân loại chỉ có thiểu số qua đến bờ bến bên kia, còn lại đa số xuôi ngược bờ bến bên này.

249

(P.86)

Ai chân thành cầu Pháp, tiếp nhận giáo huấn của Như lai, thì thế là tiếp cận bờ bến bên kia, thoát được cái khó thoát nhất là sông nước của tử thần tình dục.

250

(P.87)

Đoạn tuyệt 5 thứ âm u (*), trí tuệ tư duy tĩnh lặng, thì không trở lại sông nước luân hồi sâu thẳm, bằng sự đoạn tuyệt trong sáng nói trên. (*)

5 thứ âm u là dịch chữ ngũ âm. Đọc "âm" mới đúng.

251

(P.88)

Chế ngự tình dục, vui với cái vui viễn ly, không còn sở hữu gì cả, thì thế là tự cứu vớt mình, làm cho ý thức trở thành tuệ giác chánh tri kiến.

252

(P.89)

Học tập chánh tri kiến, tư duy bát chánh đạo, nhất tâm tiếp nhận Pháp, vui thích với sự không còn tái sinh ái dục và thói quen của ái dục, như thế là thực hiện Giải thoát ngay trong trần gian.