Tổng Tập Pháp Cú — Pháp Cú Bắc Tông (lược truyện)

Phẩm 27, SỐNG PHÁP

Truyện 52

Ni kiền phát "tâm bồ tát"

Xưa, có 1 Bà la môn trưởng lão tên Ni kiền, tài trí nhất nước, lại có 500 đệ tử, nên tự cao tự đại, không coi ai ra gì. Ông lấy sắt mỏng nịt bụng. Ai hỏi, ông nói để trí tuệ khỏi trào ra. Nghe Phật xuất thế, pháp hóa sáng ra xa xôi, ông ganh tức, thức ngủ không yên, nói với đệ tử, ta nghe Sa môn Cù đàm tự xưng là Phật. Ta nên đến hỏi những điều sâu xa, mầu nhiệm, cho ông hồi hộp, không thể giải bày. Nói rồi, cùng đệ tử đến tinh xá Kỳ hoàn, sắp hàng đứng ngoài cửa. Xa thấy Phật uy quang rực rỡ như mặt trời mới mọc, 5 giác quan của ông phấn chấn, vừa mừng vừa sợ. Ông bước thẳng tới, lạy Phật. Phật mời ngồi. Ngồi rồi, ông hỏi Ngài, (1) đạo (Pháp) là gì ?

(2) trí là gì ?

(3) trưởng lão là gì ?

(4) đoan nghiêm là gì ?

(5) sa môn là gì ?

(6) tỷ kheo là gì ?

(7) hiền minh là gì ?

(8) đạo hạnh là thế nào ?

(9) sống theo Pháp là thế nào ?
Ông thưa Phật, nếu giải đáp được thì tôi xin làm đệ tử. Phật trả lời ông bằng 14 pháp cú như sau.

Pc 449. Thường xuyên ưa thích sự hiếu học về Pháp, và nghiêm chính tâm chí mà làm theo Pháp ấy. Ấp ủ tuệ giác quí báu thì là Pháp đó. Pc 450. Không phải nói giỏi mà gọi là người có tuệ giác. Mà có tuệ giác là không lo không sợ, giữ vững thiện đức. Pc 452. Không vì tuổi cao mà gọi là trưởng lão. Thân già, tóc bạc, mà vô ích thì là không có tuệ giác. Pc 453. Trưởng lão phải là vị lĩnh hội "tứ đế", biết pháp hạnh của các cấp bậc Sa môn, trì pháp Bất hại, tùy thuận giới luật, thuần hóa giác quan, bằng minh trí mà thanh lọc ô nhiễm : trưởng lão là như vậy. Pc 454. Gọi là người đoan nghiêm không phải có sắc tướng thanh tú như hoa, nhưng ganh ghét, xảo quyệt, nói và làm mâu thuẫn với nhau. Pc 455. Ai bỏ được những tính xấu trên đây, chặt được gốc rễ của chúng, thanh trừng tức giận bằng tuệ giác, mới là người đoan nghiêm. Pc 456. Được gọi là Sa môn không phải chỉ cạo bỏ râu tóc mà vẫn nói dối, gian dâm, và dục vọng thì y như phàm phu tục tử. Pc 457. Ai đình chỉ những tính ác như trên, thênh thang hoằng Pháp, vọng tâm ngưng lại, vọng niệm tan biến, mới là Sa môn. Pc 458. Tỷ kheo mà khất thực phi thời, phạm vào sự phi phạn hạnh, thì chỉ là tự xưng Tỷ kheo mà thôi. Pc 459. Siêu việt tội phước, tịnh tu phạn hạnh, đem tuệ giác dẹp sạch cái ác, mới là Tỷ kheo. Pc 460. Gọi là bậc hiền minh, không phải chỉ miệng không nói năng, còn tâm thức thì dơ bẩn. Như thế chỉ là bề ngoài mà thôi. Pc 461. Phải là tâm thì vô vi, thanh tịnh từ bên trong, thân tâm và thế giới của thân tâm đều tĩnh lặng. Phải như vậy mới là bậc hiền minh. Pc 462. Có đạo hạnh không phải chỉ do hóa độ một người, mà nguyện ai cũng hóa độ. Không để ai khổ tâm mới là đạo hạnh. Pc ? Sống theo Pháp không phải là nói nhiều. Dầu ít học hỏi, nhưng đích thân làm đúng với Pháp, chân thành giữ Pháp, như thế mới là sống Pháp.

Bà la môn trưởng lão Ni kiền, và 500 đệ tử, nghe 14 pháp cú Phật nói, thì vui mừng cởi mở, hết cả tự cao tự đại, cùng xin làm Tỷ kheo. Riêng Ni kiền phát "tâm bồ tát", còn 500 đệ tử thì được thánh quả La hán.

Phẩm 28, ĐƯỜNG ĐI

Truyện 53

Ngốc nghếch hết ngốc nghếch

Xưa, có 1 Bà la môn xuất gia học đạo theo phép của Bà la môn. Nhưng đến 60 tuổi vẫn không đắc đạo, cũng theo phép Bà la môn. Theo phép ấy, 60 tuổi không đắc đạo thì phải về nhà, cưới vợ. Ông sinh được 1 bé trai, đẹp, dễ thương. Năm 7 tuổi, bé học thông minh, nói đã có vẻ hơn người. Bỗng nhiên bịnh nặng, 1 đêm thì chết. Bà la môn thương tiếc không chịu nổi, phục xuống ấp ủ, hà hơi, mong bé sống lại. Bà con khuyên can, cưỡng đoạt tẩn liệm, đem chôn ngoại thành. Ông nghĩ gào khóc vô ích, chi bằng tìm đến Diêm vương, xin tha mạng con. Tắm rửa sạch sẽ, ông trai giới, mang hương hoa ra đi, gặp ai cũng hỏi trị sở của Diêm vương. Lần hồi đi tới mấy ngàn dặm thì đến núi sâu. Tại đây ông gặp những Bà la môn đắc đạo, và cũng hỏi như trước. Những người này hỏi lại, ông hỏi trị sở của Diêm vương để cầu việc gì ? Ông kể lể mọi chuyện, và nói muốn gặp Diêm vương xin tha mạng con ông, ông đem về nuôi để nhờ khi già. Họ thương cái ngu của ông, bảo, trị sở của Diêm vương người sống không biết được, nhưng gọi là chỉ cho ông mà thôi. Từ đây đi về phía tây hơn 400 dặm thì có dòng sông lớn, trong đó có thành trì, đó là nơi dừng nghỉ của những thần linh thị sát thế gian. Diêm vương thường đến ngày mồng 8 mỗi tháng đi qua chỗ ấy. Ông trai giới mà đến, chắc gặp được. Ông mừng lắm, đi theo lời họ chỉ, quả thấy dòng sông lớn, trong đó có thành quách tráng lệ như Đao lợi thiên cung. Ông đến ngoài cửa, đốt hương, quì vái mà xin gặp Diêm vương. Diêm vương lịnh cho lính giữ cửa hỏi, ông tấu bạch, con trọng tuổi mới sinh được 1 bé trai, hy vọng để nhờ lúc tuổi già. Con nuôi lên 7 thì chết mới vài ngày nay. Xin đại vương ra ơn, trả mạng cháu mà bố thí cho con. Diêm vương phán, tốt lắm, con ông hiện chơi trong gác phía đông. Ông đến mà dẫn nó về. Ông lập tức chạy đến, thấy con thì ôm mà khóc, cha nhớ con suốt ngày liền đêm, mất ăn mất ngủ. Con có nhớ cha mẹ không? Đứa bé hét, mắng ông, ông già ngốc nghếch này không hiểu gì cả. Tôi ở trọ nhà ông chốc lát, nên gọi là con, mà thôi. Ông đừng lắm lời gàn dở. Hãy đi gấp đi. Tôi ở đây đã có cha mẹ. Ông dùng dằng vô ích !

Bà la môn buồn thảm, khóc mà đi, nghĩ rằng Sa môn Cù đàm, bậc mà người ta nói Ngài biết rõ sự biến đổi của tâm hồn. Ta nên đến hỏi Ngài. Ông trở về liền, chạy đến chỗ Phật. Phật bấy giờ đang thuyết Pháp cho chúng hội đông đảo, tại tinh xá Kỳ hoàn, nước Xá vệ. Bà la môn thấy Phật thì cúi đầu sát đất mà lạy, kể hết đầu đuôi câu chuyện. Nó thật con của con mà không chịu nhận con, bảo con là ông già ngốc nghếch ! Nó bảo nó ở trợ nhà con chốc lát, chứ con cái gì mà nhận. Không hiểu tại sao nó vô tình đến như vậy ? Phật nói, ông đúng là ngốc thật ! Người ta chết thân này thì nghiệp thức nhận thân khác. Cha mẹ, vợ con, ở chung là như khách, ký túc qua đêm là ly tán. Ai ngu muội mới cho là người của mình, ưu sầu khốn khổ, không hiểu gì cả về nguồn gốc. Do vậy mà không ngừng chìm đắm luân hồi. Người có trí thì không ham tình cảm, biết cái khổ, biết cả tập tính tạo ra cái khổ, nên nỗ lực làm theo Pháp, giữ theo Giới, kết liễu vọng tưởng, kết thúc luân hồi. Ở đây Phật nói 5 pháp cú như sau.

Pc 478. Say dắm vợ con, không kể bịnh hoạn, thì cái chết ập đến như bão như lũ. Pc 479. [Cái chết xuất hiện] thì cha con cũng không thể cứu nhau, huống chi trông ngóng những người bà con khác. Cái chết xuất hiện mà trông ngóng bà con thì cũng như người mù trông cậy vào cây đèn ! Pc 480. Biết cái chết là như vậy nên tuân giữ giới pháp, nỗ lực vượt khỏi trân gian, thì khổ não mất hết. Pc 481. Hãy tránh xa đủ loại vực thắm. Hãy quét sạch tư tưởng bất hảo như gió lớn thổi tan mây mù. Như vậy gọi là tuệ giác. Pc 482. Lấy tuệ giác ấy làm sở trường, sống với cái vui thanh thoát, vô vi, lĩnh hội và tiếp thu Pháp, thì luân hồi phải hết.

Bà la môn nghe 5 pháp cú Phật nói thì hoát nhiên hiểu ra, rằng sinh mạng vô thường, vợ con như khách. Ông cúi đầu sát đất, lạy Phật xin làm Tỷ kheo. Phật nói tốt lắm, tức thì râu tóc ông tự rụng, mình khoác pháp y, thành bc Tỷ kheo, suy ngẫm ý nghĩa các pháp cú, dứt ái dục, cắt vọng tưởng, ngay nơi chỗ ngồi mà thành bậc La hán.

Phẩm 29, TẠP LỤC

Truyện 54

Ba tư nặc vương phát tâm
vô thượng bồ đề Xưa, Phật ở nước Xá vệ, thuyết Pháp giáo hóa đủ hết thành phần dị loại và nhân loại. Ba buổi mỗi ngày họ đến nghe cả. Bấy giờ Ba tư nặc vương là người kiêu căng, sống phóng túng. Mắt mê sắc dục, tai loạn tiếng hay, mũi say hương thơm, miệng khoái vị ngon, thân ưa láng mịn. Ăn và uống những đồ rất ngon, chưa bao giờ biết chán. Chuyên viên làm bếp chỉ lo ăn với ăn. Ông phì mập đến nỗi không cỗ xe cỗ kiệu nào chở nổi. Năm thì thở dốc, khổ vì hụt hơi. Thường ngột thở, giật mình. Nằm ngồi rên rỉ vì cái thân nặng nề. Trăn qua trở lại, quá mệt vì cái thân. Ông ra lịnh sắp kỹ xa giá để đến hầu Phật. Với sự giúp đỡ của thị vệ, ông vấn an Phật, ngồi xuống, vòng tay thưa Ngài, con vì cái thân phì mập này mà lâu nay không đến hầu hạ để nghe Ngài chỉ dạy. Chẳng biết vì cái tội gì mà thân con phì mập. Con thường xuyên phiền phức vì nó, đến nỗi thất lễ, không đến kính hầu đức Thế tôn.

Phật dạy, đại vương, con người vì 5 sự mà thường bị phì mập. Đó là ăn luôn, thích ngủ, ham vui, không rầu, vô sự. Muốn hết phì mập thì phải ít ăn, rồi ốm là tự nhiên. Ớ đây Phật dạy 1 pháp cú như sau.

Pc 502. Là người thì phải có sự nhớ nghĩ nữa. Đó là mỗi khi ăn phải nhớ nghĩ đủ sống thì thôi. Như thế thì bịnh và dục mỏng đi, tiêu hóa tốt, và bảo đảm tuổi thọ.

Vua nghe pháp cú ấy thì mừng lắm, gọi người đầu bếp vào, bảo nhớ thuộc pháp cú này. Mỗi khi dọn ăn thì đọc cho ta nghe đã. Vua về hoàng cung. Đầu bếp dọn ăn thì đọc pháp cú. Vua nghe thì thích thú, mỗi lần bớt ăn 1 muỗng lớn. Ăn ít dần đi, thân trở nên nhẹ nhàng, rồi ốm như cũ. Ông vui mà nghĩ đến Phật, đứng lên đi bộ, đến hầu Ngài. Thi lễ rồi, Phật mời ngồi, hỏi xe ngựa tùy tùng đâu cả mà đại vương đi bộ? Ông mừng lắm, bạch Phật, trước đây được Phật dạy, con tuân hành đúng lời Ngài. Thân con nay nhẹ nhàng là nhờ Phật lực. Con đi bộ để coi ra sao. Phật nói, đại vương, người đời không kể đến sự vô thường. Mãi hoài sống theo sự ham muốn, không nghĩ đến sự làm phước. Rồi chết thì nghiệp thức ra đi, đế lại cái thân dưới nấm mồ. Người trí nuôi dưỡng tinh thần, người ngu nuôi dưỡng thân thể. Biêt như thế thì biết tôn thờ Pháp. Ở đây Phật nói thêm 3 pháp cú như sau.

Pc? Người không học hỏi thì lớn như trâu bò, lớn vì phì mập mà không có trí khôn. Pc ? Sống cũng như chết, không ai có thể thay cho, qua lại luân hồi lại càng gian khổ. Ham thân khoái lạc thì chỉ làm cho thân khổ một cách bất đáng. Pc ? Người trí thấy cái khổ như vậy nên không cưng dưỡng thân một cách bất đáng, mà vận dụng nó để hủy diệt vọng tâm, cắt đứt ái dục. Ái dục hết là Niết bàn.

Ba tư nặc vương nghe thêm 3 pháp cú này thì thêm lên nỗi vui mừng, ý thức của ông hiểu ra. Ông phát tâm vô thượng bồ đề, và bao nhiêu người nghe pháp thoại này cùng được con mắt của Pháp.

Phẩm 30, ĐỊA NGỤC

Truyện 55

Ác và ngu thì mấy kiếp
vẫn như nhau Xưa, nước Xá vệ có Bà la môn bậc thầy, tên Phú lan ca diếp, lúc nào cũng có 500 đồ đệ đi theo. Quốc vương và quốc dân Xá vệ trước phụng sự Bà la môn này. Phật thành đạo rồi, cùng các đệ tử từ nước La duyệt kỳ đến nước Xá vệ. Tướng hảo của Phật rực rỡ, đạo pháp của Phật mở rộng tuyệt hảo. Quốc vương, hoàng hậu và quốc dân cả nước đều tôn kính. Điều này làm cho Phú lan ca diếp nổi ganh nổi ghét. Ông mưu phỉ báng Phật, mong chỉ có mình được trọng vọng. Ông cùng đồ đệ yết kiến Ba tư nặc vương, tự bộc bạch ý mình. Rằng tôi là bậc trưởng lão, tiền bối, là thầy cũ của quốc gia. Sa môn Cù đàm là hậu bối, thật không phải thần thánh mà tự xưng là Phật. Hoàng thượng bỏ chúng tôi, chuyên tâm tôn thờ ông ấy. Bởi vậy mà nay tôi muốn đấu thần lực với Phật, để biết ai hơn ai. Ai hơn thì vua tôn thờ trọn đời. Vua nói tốt quá. Và xa giá đến Phật, lạy và thưa, Phú lan ca diếp muốn đấu thần lực với đức Thế tôn. Ông sẽ tận lực mà đấu mọi sự biến hóa. Không biết đức Thế tôn có thể chấp nhận như vậy, hay không ? Phật nói tốt lắm. Và hẹn 7 ngày nữa thì thi hành. Vua chọn vùng đất rộng, bằng phẳng, ở phía đông hoàng thành, dựng 2 ghế ngồi, cao 40 trượng, trang hoàng bằng vàng ngọc, trần thiết cờ, phan, trải chiếu đàng hoàng. Giữa 2 ghế cao, rộng đến 2 dặm. Đệ tử mỗi bên ngồi 1 phía, ở dưới. Vua, quần thần, dân chúng đông đảo, đến như mây tụ lại, mong được coi 2 vị đấu thân lực. Phú lan ca diếp cùng đồ đệ đến trước. Ông trèo thang mà lên ghế cao. Một vị vua quỉ thần tên Ban sư, thấy Phú lan ca diếp ganh tức vô lý, nên nổi gió lớn, thổi vào ghế cao của ông, làm cho đồ ngồi lật lên, cờ phan bay loạn xạ, mưa xuống cát sỏi, mắt không nhìn được. Trong lúc ấy, ghế cao của Phật vẫn bất động. Phật với đệ tử thong thả bước đến. Ngài mới quay về hướng ghế cao mà bỗng nhiên đã lên trên đó. Các vị đệ tử yên lặng, ngồi theo thứ tự. Vua Ba tư nặc cùng quần thần cúi đầu bạch Phật, xin Phật biểu hiện thần lực, cảm hóa những người có quan điểm sai lầm, lại làm cho quốc dân tin rõ sự chánh chân. Tức thì ngay trên ghế cao, đột nhiên Phật không có. Ngài đã thăng lên không trung, phóng ánh sáng lớn. Rồi mất bên đông thì hiện bên tây. Ba phương hướng khác đều như vậy. Thân tuôn ra nước lửa, trên dưới đổi nhau. Nằm ngồi trong không trung, với 12 dạng biến hóa. Đột nhiên không thấy nữa, thì ra Phật đã trở lại ghế cao. Bấy giờ 8 bộ thiên long hiến cúng hoa, hương, tiếng khen "tốt quá" vang dậy trời đất. Phú lan ca diếp tự biết mình không có gì đáng gọi là thần lực, cúi đầu hổ thẹn, không dám nhìn ai. Kim cang lực sĩ giơ bảo xử kim cương lên, với lửa tóc trên đầu, nói với Phú lan ca diếp, sao không biểu hiện thần lực ? Ông sợ quá, vội vã trèo xuống ghế cao mà chạy, 500 đồ đệ cũng chạy theo. Phật không có vẻ gì vui mừng cả, trở về tinh xá Kỳ hoàn. Vua và quần thần vui vẻ ra về. Phú lan ca diếp chịu nhục mà đi, nửa đường gặp Ma ni, 1 nữ tại gia già, trách rằng các người không tự lượng, làm cái việc không đáng làm đối với chính mình. Phú lan ca diếp cùng đồ đệ đến bên bờ sông, bảo, ta nhảy xuống nước để sinh lên Phạn thiên. Ta không trở lại thì biết ở đó vui lắm. Đồ đệ chờ, không thấy ông trở lại, bảo nhau, vậy là thầy lên trời rồi, ta ở đây làm gì nữa. Họ nhảy xuống nước, chết cả. Ấy là thầy trò không biết tội ác lôi kéo, nên lao xuống địa ngục. Sau đó, vua nghe như vậy, thì kinh quái, đến Phật thưa rằng, thầy trò Phú lan ca diếp tối tăm thế nào mà xảy ra nông nỗi ấy. Phật nói, tội ác của thầy trò Phú lan ca diếp là không ý thức rằng con người của mình tràn đầy tham vọng, phẫn nộ và mù quáng, mà tự cho đã được thần lực, mới xảy ra nông nỗi. Do đó, người trí thì chế ngự tâm mình. Trong không xấu thì ngoài không ác, như thế thành lũy biên phòng mà giữ kỹ thì lính ngủ yên, giặc không xâm nhập. Ở đây Phật nói 2 pháp cú như sau.

Pc 517. Làm chứng láo khoét cho người phải thua, làm rồi cũng không cải chính, đố oán cho người tốt, phạt oan cả người hiền, những tội ác như vậy trói kẻ gây ra mà ném vào hố lớn. Pc 518. Đồn lũy biên phòng thì lúc nào cũng phải canh giữ cẩn mật cả trong lẫn ngoài. Phòng thủ tâm thức cũng phải như vậy, chớ để sơ xuất. Sơ xuất thì phải sầu não trong địa ngục.

Nói 2 pháp cú này rồi, Phật lại bảo Ba tư nặc vương, xưa có 2 con khỉ chúa, con nào cũng có bầy khỉ 500 con. Một con muốn giết con kia, nhưng đấu sức hoài mà không bằng, nên xấu hổ, bỏ đi, đến bên biển cả, chỗ có khúc quanh. Ở đó gió thổi bọt nước, dồn lại cao đến vài trăm trượng. Con khỉ ngu ngốc, cho đó là núi tuyết, bảo bầy khỉ, ta nghe nói trong biển cả có núi tuyết, vui lắm, đầy những trái ngọt. Nay ta mới thấy. Để ta đến coi ra sao. Nếu vui thì ta không trở về. Nếu không vui thì ta về, cho bọn bây biết. Nói rồi, nó trèo lên trên cây, ra sức nhảy xuống, ngập trong bọt biển mà chết. Bầy khỉ không thấy nó về, nghĩ rằng vui lắm, nhảy xuống chết cả. Khỉ chúa không tốt, và bầy khỉ 500 con của nó, bị tội ác lôi kéo mà chết thân, mất bầy, tuyệt giống, là Phú lan ca diếp. Khỉ chúa kia là Như lai. Tội ác thì bao kiếp đi nữa, ác báo vẫn liên miên. Vua nghe thì tin hiểu, lạy Phật mà cáo từ.

Truyện 56

Cái MỘT

Xưa có 7 vị Tỷ kheo vào núi học đạo, 12 năm mà không đắc đạo. Các vị bàn với nhau, học đạo khó quá. Hủy thân hình, giữ khí tiết, không nài lạnh lẽo, đắng cay. Trọn đời khất thực, nhục nhã khó nhẫn. Đạo thì không được, nghiệp lại khó bỏ. Khó nhọc một cách vô hiệu quả, có thể chết trong núi rừng này. Chi bằng hoàn tục, làm nhà sửa cửa, cưới vợ có con, mưu sinh nhiều cách, thỏa thích tâm trí. Còn đời sau thì hơi đâu mà lo. Thế là 7 người sắp đi khỏi núi, Phật xa biết họ có thể hóa độ. Ngài thương họ không chịu khổ nhỏ thì sẽ phải sa vào khổ lớn. Ngài biến hình làm vị Tỷ kheo, đến cửa hang động họ ở, hỏi cả 7 người, học đạo lâu nay, sao nay tính về? Bảy người trả lời, học đạo siêng khổ, nghiệp chướng khó bỏ. Phải đi khất thực, nhục nhã khó kham. Triền miên cả năm, phải kiệm ước luôn. Khốn khổ vô ích mà không đắc đạo. Nên định hoàn tục, tìm cách mưu sinh. Gia sản phong túc, già rồi cầu đạo. Tỷ kheo biến hóa nói, các vị hãy ngừng lại, xin nghe tôi nói đã. Mạng người vô thường, sớm còn tối mất. Học đạo khổ thật, nhưng khổ rồi vui. Về nhà gian nan, gian nan không ngừng. Vợ con sống chung, muốn cùng yên vui, thì muốn vui mãi, không hoạn nạn gì ; có điều như thế là muốn chữa bịnh mà uống thuốc độc, thì bịnh chỉ thêm, bớt thế nào được. Ba cõi không yên, đâu cũng lo buồn. Chỉ có chánh tín, cùng với tịnh giới, không hề buông thả, tinh tiến đắc đạo, thì bao khổ não vĩnh viễn kết thúc. Tỷ kheo biến hóa trở lại thân Phật, ánh sáng nguy nga, tướng hảo đồ sộ, nói 4 pháp cú như sau.

Pc 503. Tu học là khó. Bỏ lỗi là khó. Sống tại gia cũng khó. Sống với kẻ nghịch chí là khổ. Nhưng khổ nhất không gì hơn luân hồi ba cõi. Pc 504. Tỷ kheo khất thực mà khó được thì phải cố gắng tinh tiến. Tinh tiến thì dễ được, và một cách tự nhiên thành bậc Ly dục. Pc 505. Có chánh tín thì tịnh giới thành tựu. Từ tịnh giới mà có hết "tài sản cao quí của các bậc Thánh" một cách hài hòa, và ở đâu cũng được hiến cúng. Pc 506. Chỉ ngồi một lần. Chỉ ngồi một chỗ. Và đi với đứng cũng là cái "một" như vậy chứ không lơi lỏng. Tuân thủ cái "một" mà thuần hóa lấy mình. Như thế mới thật thích thú ở chốn rừng sâu.

Bảy vị Tỷ kheo thấy tướng hảo của Phật, lại nghe 4 pháp cú, nên hổ thẹn, sợ hãi, cả người quì xuống lạy ngang chân Phật, tập trung tâm trí, sám hối lầm lỗi, trở lại núi rừng, bất kể tánh mạng, tinh tiến hơn lên, suy ngẫm ý nghĩa của các pháp cú, "giữ cái nhất, chính cái tâm", tĩnh lặng siêu thoát, thành bậc La hán.

Phẩm 31, CON VOI

Truyện 57

Hãy giữ miệng lưỡi

Xưa, khi tôn giả La vân chưa đắc đạo thì tánh tình thô lỗ, nói năng thiếu thành thật. Phật bảo ông đến ở tinh xá Hiền đề, giữ gìn miệng lưỡi, kiểm soát ý thức, siêng tu kinh pháp, kính giữ giới luật. Ông vâng lời, lạy Phật mà đi. Ở tinh xá Hiền đề 90 ngày, ngày đêm không ngừng hổ thẹn sám hối. Phật đến thăm, ông vui mừng lạy Ngài, sắp đặt giường dây cho Ngài ngồi. Ngài nhờ đem chậu lấy nước cho Ngài rửa chân. Rửa rồi, Ngài hỏi, La vân, ông thấy nước trong chậu không? Dạ, con có thấy. Nước này còn ăn uống, rửa tay rửa mặt được không ? Dạ, không. Nước này vốn sạch, nhưng bây giờ dơ bẩn vì rửa chân rồi. Phật nói, ông cũng như vậy đấy. Ông vốn con thái tử Tất đạt, cháu hoàng đế Tịnh phạn, xả bỏ vinh hoa, được làm Tỷ kheo, mà không tinh tiến, không giữ thân giữ miệng, 3 độc chất tham sân si đầy ắp bụng dạ, thì cũng không dùng làm gì được.

Phật bảo đổ nước trong chậu đi. La vân đổ rồi, Phật hỏi, cái chậu trống này đem chứa đồ ăn đồ uống được không ? Không, bạch Ngài. Chậu này đã dùng rửa chân, dơ bẩn mất rồi. Phật bảo, ông cũng như vậy đấy, La vân. Ông tuy là Sa môn mà miệng không thành thật, tâm không ôn hòa, không tinh tiến sửa đổi, bị tiếng xấu ấy thì như cái chậu rửa chân, không chứa đồ ăn được nữa.

Phật lấy ngón chân hất cái chậu lăn lóc mấy vòng rồi hỏi, ông có tiếc cái chậu này, sợ nó vỡ hay không ? Dạ, không. Đồ rửa chân thì không đắt gì, có tiếc cũng không tiếc lắm. La vân, ông cũng như vậy. Làm Sa môn mà không giữ thân giữ miệng, ăn nói thô lỗ, làm thương tổn nhiều người. Quần chúng không ưa, người trí không tiếc. Thân chết, nghiệp thức thoát đi, xoay chuyển trong 3 nẻo đường dữ. Sinh ra chết đi, thảm khổ vô vàn. Chư Phật hiền thánh chẳng ai thương tiếc, như ông đã không thương tiếc cái chậu rửa chân dơ bẩn. Tôn giả La vân nghe Phật nói như vậy thì rất xấu hổ, sợ hãi. Phật lại dạy, hãy nghe Như lai nói một chút ngụ ngôn. Xưa có ông vua có con voi lớn, mạnh mẽ, thông minh, thiện chiến. Sức nó thắng được 500 con voi tương đối nhỏ hơn. Ông động binh, đánh nước nghịch ông. Con voi được phòng bị rất kỹ, vũ trang càng kỹ hơn, trừ cái vòi của nó. Nó không muốn sử dụng cái vòi ấy. Viên quản tượng mừng lắm, vì biết nó biết giữ mình. Vòi voi mềm, trúng tên là chết. Nhưng chiến đấu khá lâu, con voi đưa vòi đòi kiếm. Quản tượng không cho, vì biết nó không kể tính mạng nữa, đưa vòi đòi kiếm, đặt trên đầu vòi là ý nó quyết chiến. Ông vua thương tiếc lắm, không cho nó chiến đấu nữa.

Phật bảo tôn giả La vân, con voi chiến đấu bằng mọi bộ phận nhưng giữ cái vòi, vì cái vòi dễ bị tên bắn, mà bắn thì chết liền. Con người cũng vậy, 10 ác làm hết 9 ác, còn giữ miệng lưỡi vì biết nó dê phạm ác, mà phạm ác thì 10 ác đủ cả, và ác báo không những chỉ có các nẻo đường dữ mà thôi. Do vậy, giữ gìn miệng lưỡi, thực hành 10 thiện, thì đương nhiên đắc đạo, vĩnh biệt sinh tử luân hồi. Ở đây, Phật nói 2 pháp cú như sau.

Pc 523. Như lai như thế con voi ở giữa chiến trường, không e sợ gì trúng phải cung tên. Như lai thường lấy sự tin tưởng mà hóa độ những kẻ không có tư cách. Pc 524. Con voi thuần hóa thì có thể để vua cưỡi. Người thuần hóa mới hơn người, được người tin tưởng.

Tôn giả La vân lắng nghe sự huấn dụ khẩn thiết của Phật, cảm kích và cố gắng, ghi xương khắc cốt, siêng năng ôn hòa, ẩn nhẫn như đất, loạn tâm và vọng tưởng tĩnh lặng toàn diện, thể hiện đạo quả La hán.

Truyện 58

Thuần hóa voi được,
mà tự thuần hóa được không ?

Xưa, Phật ở tinh xá Kỳ thọ, nước Xá vệ, phu diễn cái Pháp vĩ đại cho 4 bộ đệ tử, cho 8 bộ thiên long, cho vua, cho dân, Trong lúc này có cư sĩ tên Ha đề đến Phật, lạy Ngài rồi, xin ngồi qua 1 bên, vòng tay, quì dài, thưa, bạch đức Thế tôn, từ lâu lắm rồi con đã hấp thụ pháp hóa của Ngài. Con ước ao bái kiến Ngài mà việc nhà bức xúc, con chưa được toại nguyện sớm hơn. Xin Ngài từ bi, dung thứ cho con. Phật mời ngồi, hỏi ông từ đâu đến đây ? họ tên ông là gì ? Cư sĩ quì dài, thưa, con vốn dòng dõi Cư sĩ, tên Ha đề, từng làm chuyên viên huấn luyện voi cho tiên đế. Phật hỏi, cách huấn luyện voi có mấy tiểu tiết ? Ha đề thưa, con thường áp dụng 3 tiểu tiết mà huấn luyện voi lớn, đó là, một, lấy móc sắt khóa miệng nó, hai, bớt phần ăn cho nó gầy bớt đi, ba, đánh bằng gậy cho nó đau. Phải áp dụng 3 tiểu tiết ấy mới huấn luyện cho voi thuần hóa. Phật hỏi, 3 tiểu tiết ấy trị nó như thế nào? Ha đề thưa, móc sắt khóa miệng để khống chế nó dữ tợn, bớt phần ăn để khống chế nó hung hăng, đánh bằng gậy để nó biết sợ. Như thế thì thuần hóa được nó. Phật hỏi, thuần hóa để làm gì? Ha đề thưa, để vua cưỡi hay để chiến đấu, tùy ý. Phật hỏi, Ha đề, cách huấn luyện voi chỉ có như thế, hay còn gì nữa ? Cư sĩ Ha đề thưa, chỉ có như thế. Phật hỏi, ông thuần hóa voi, mà tự thuần hóa được không? Cư sĩ thưa, con chưa biết cách thức và ý nghĩa con người tự thuần hóa là như thế nào. Xin đức Thế tôn chỉ dạy cho con. Phật nói, cư sĩ, Như lai cũng có 3 cách, để thuần hóa cho bất cứ ai, lại tự thuần hóa để thể chứng Niết bàn. Đó là một, dùng sự chân thành mà chế ngự miệng lưỡi, hai, dùng đức tính từ bi mà uốn nắn thân thể, ba, dùng trí tuệ mà xóa bỏ mù quáng. Như lai nắm chắc 3 sự ấy mà hóa độ hết thảy, làm cho họ thoát ly ác đạo, thực hiện Niết bàn, không còn đối mặt với luân hồi, lo rầu khổ não. Ở đây có 5 pháp cú đã được Phật nói, như sau.

Pc 527. Con voi Tài hộ trở nên bất trị, xích lại thì bỏ ăn và càng hung hăng. [Vì nó nhớ mẹ nó ; con người cũng phải như vậy, phải thương nhớ và lo cho mẹ cha]. Pc 529. Trước đây vốn ngu dại, chạy theo đủ thứ cuồng nhiệt. Ngày nay bỏ hết, đánh bại bao loại kiết sử, như thể búa sắt khắc phục con voi hung hăng. Pc 530. Thích thú "chánh niệm" mà giữ lấy tâm mình. Đó là cái cách đánh bạt nỗi khổ cho bản thân. Sự thể như con voi hăng lên mà vọt khỏi bùn lầy. Pc 525. Dầu đã thuần hóa thường xuyên, dầu là rất hay, con voi vẫn không thể như người thuần hóa. Pc 526. Vì lẽ con voi ấy không thể đưa người đến chỗ không đến được [là Niết bàn]. Đến được chỗ ấy phải là người thuần hóa.

Cư sĩ Ha đề nghe những pháp cú như trên thì khó có ai ước lượng được nỗi vui mừng của ông. Nội bộ con người của ông giải thoát hết thảy, được "con mắt của Pháp". Còn "dấu chân của Pháp" thì vô số thính giả đều bước vào được cả.

Phẩm 32, ÁI DỤC

Truyện 59

Khác gì con khỉ ?

Xưa, Phật ở trong tinh xá thuộc Linh sơn, nước La duyệt kỳ, chuyển vận "bánh xe của Pháp vĩ đại" cho chư thiên, nhân loại, dị loại. Bấy giờ có 1 người từ bỏ gia đình, vợ con, đến Phật, lạy Ngài xin làm Tỷ kheo. Phật chuẩn nhận. Rồi bảo ngồi dưới gốc cây lớn mà suy ngẫm phẩm chất của Pháp. Ông vâng lời, vào núi sâu, cách tinh xá hơn trăm dặm. Đơn độc ngồi dưới cây lớn, 3 năm suy ngẫm về Pháp mà tâm không định, ý muốn hoàn tục. Ông nghĩ, bỏ nhà cầu đạo thật khó nhọc. Chi bằng về sớm để gặp vợ con. Định như thế nên ông đứng lên, ra khỏi núi sâu.

Phật từ xa, biết và thấy rõ Tỷ kheo này có thể đắc đạo, chỉ ngu dại mà hoàn tục. Ngài dùng thần lực hóa làm vị Sa môn, đi ngược đường với ông, và gặp nhau. Vị Sa môn hỏi vị Tỷ kheo, ông ở đâu đến đây ? Ở đây bằng phẳng, chúng ta có thể ngồi trò chuyện với nhau. Ngồi rồi, vị Tỷ kheo nói, tôi bỏ nhà, bỏ vợ con, cầu làm Tỷ kheo, ở trong núi sâu này đã 3 năm mà không đắc đạo. Tôi từ biệt vợ con mà không thành đạt chí nguyện. Có thể sẽ chết vô ích ở đây mà không được gì. Tôi muốn hoàn tục, gặp vợ con, thỏa thích với nhau đã. Việc gì sau nữa sẽ tính cách khác. Đang nói chuyện thì có con khỉ già đi đến. Nó bỏ cây cối từ lâu mà sống ở chỗ trống này. Vị Sa môn hỏi vị Tỷ kheo, con khỉ vì sao một mình ở chỗ đất trống, không có cây cối mà vẫn thích ? Vị Tỷ kheo nói, tôi ở vùng này lâu ngày nên biết nó có 2 lý do mà đến ở đây. Một, bầy vợ con và bà con của nó quá nhiều, không có gì ăn cho đã. Hai, lên cây xuống cây hoài, chân đau, bàn chân bị xước, bị đâm, không yên không nghỉ. Con khỉ đến ở đây là vì lý do như vậy. Đang nói chuyện thì thấy con khỉ chạy vào rừng, trèo lên trên cây. Vị Sa môn hỏi vị Tỷ kheo, ông thấy con khỉ trở lại trèo lên trên cây không? Dạ, thấy. Con khỉ này ngu quá, đã bỏ bầy khỉ vì bực bội rồi mà bây giờ trở lại ! Vị Sa môn nói, ông cũng như vậy, khác gì con khỉ đâu! Ông vì 2 lý do mà đến ở nơi núi rừng này. Đó là 1, ý thức vợ chồng nhà cửa là nhà tù, và 2, ý thức con cái là xiềng xích. Ông ý thức như vậy nên bỏ mà đi cầu đạo, ước mong kết thúc nỗi khổ luân hồi. Nhưng bây giờ lại muốn về với nhà tù, với xiềng xích. Ông thừa biết trở lại ngục tù ân ái lưu luyến là đi thắng đi tắt vào địa ngục. Vị Sa môn liền trở lại bản thân của Phật, với màu hoàng kim, với mọi tướng hảo, với ánh sáng trải rộng cả một vùng rừng núi, truyền cảm cho chim bay, thú chạy. Chúng tìm nguồn gốc ánh sáng mà đến. Chúng tự biết đời trước của chúng. Từ trong tâm thức, chúng biết hối hận tội ác đời trước ấy. Ở đây Phật nói 5 pháp cú như sau.

Pc 548. Cây có rễ sâu, chắc, thì chặt rồi vẫn còn mọc lại. Ái dục không trừ khử cho hết thì khổ não tái phát triền miên. Pc 549. Vượn khỉ bỏ cây này chuyền cây khác. Loài người cũng vậy, ra lao ngục này vào lao ngục kia. Pc 550. Dòng nước tham vọng chảy hoài, kết hợp với kiêu ngạo, rồi mơ ước dâm dục, thì thế là tự che lấp lấy mình. Pc 551. Dòng nước ái dục tràn ngập khắp cả, y như dây leo lan tràn. Chỉ có tuệ giác thấy rõ và chặt dứt tận gốc. Pc 552. Ái dục cuồn cuộn, mơ ước dâm dục càng cuống cuồng. Ái dục như vậy sâu không có đáy, và chỉ bồi thêm già và chết.

Tỷ kheo nhìn Phật, lại nghe pháp cú Ngài nói, tức thì "chỉ quán" ứng theo lời Ngài, thành bậc La hán ở ngay trước Ngài. Chư thiên đến nghe pháp thoại này thì ai cũng vui cũng mừng, rải hoa mà hiến cúng, ca tụng rằng "tốt lắm".

Truyện 60

Phật hiện ra, lửa tắt liền

Xưa, phía nam nước La duyệt kỳ, cách 4 ngàn dặm, có 1 nước với mấy ngàn dân theo đạo Bà la môn. Bấy giờ nước này bị đại hạn, 3 năm không mưa. Cầu đảo khắp hết thần linh. Vua hỏi giáo sĩ Bà la môn vì sao vẫn không mưa? Họ nói, chúng tôi sẽ trai giới, phái "người vía" nghe được Phạn thiên nói, xin hỏi về tai biến này. Vua khen tốt lắm, và bảo, trai giới tốn kém thế nào, cứ nói cho ta nghe. Họ nói, phải có 20 xe củi, với sữa đặc, mật ong, dầu mỡ, hoa hương, cờ lọng, vàng bạc, bát dĩa, chuẩn bị để dùng. Vua sắm đủ, chở đến cho họ, đưa ra khu đất bằng phẳng ở ngoại thành, cách hoàng thành 7 dặm. Củi chất như núi. Tuyên bố, khuyến khích rằng, ai không tiếc tính mạng, sinh lên Phạn thiên ? Họ được 7 người tình nguyện hỏa thiêu để được phái lên Phạn thiên. Bảy người được tế sống, chú nguyện rồi, bước lên đống củi. Ở dưới phóng lửa để đốt chết. Khói lửa đỏ lên. Hơi nóng xông lên. Bảy người kinh hoàng, cầu cứu mà không ai cứu được. Họ gào lớn, "trong 3 cõi có ai là bậc đại từ đại bi, xin cho chúng con nương tựa" ! Phật xa biết và nghe như vậy, tức thì hiện đến tại chỗ, biểu hiện tướng hảo trong không trung. Phật hiện ra thì lửa tắt liền. Bảy người thấy Phật, vừa khóc vừa mừng, phấn chấn cả lên, "chúng con xin nương tựa vào Ngài, qui y với Ngài, xin Ngài cứu chúng con". Ở đây Phật nói 5 pháp cú như sau.

Pc 369. Nhân loại đa số lo sợ nên tìm nơi nương tựa. Họ nương tựa thần núi, thần sông, thần cây, thần miếu... Họ xây miếu, vẽ tượng, rồi cúng vái để cầu phước. Pc 370. Nhưng nương tựa như vậy không phải cát tường, không phải thượng đẳng, bởi vì không ai đến làm cho họ hết khổ. Pc 371. Còn ai quy y với Phật, với Pháp của Phật, với Tăng ly nhiễm, thì bằng "chánh kiến" thấy biết đích xác, mà họ thấy biết Pháp "tứ đế của bậc thánh triết". Pc 372. Chánh kiến thấy biết tứ đế là (1) thấy biết về khổ, (2) thấy biết về nguyên nhân của khổ, (3) thấy biết nguyên nhân ấy bị hủy diệt, (4) thấy biết con đường đưa đến sự hủy diệt ấy. Con đường ấy chủ yếu là "bát chánh đạo", làm cho người quy y Tam bảo, [kết cuộc], vượt khỏi luân hồi, [có nghĩa] hủy diệt nguyên nhân của khổ. Pc 373. Quy y Tam bảo như vậy là rất cát tường, rất cao siêu, và chỉ có sự quy y như vậy mới trọn vẹn giải thoát cái Khổ.

Phật nói 5 pháp cú này, ứng theo tiếng nói của Ngài, củi lửa tắt sạch, 7 người an toàn, vui mừng vô lượng. Quốc dân nước Bà la môn kinh sợ, chiêm ngưỡng Phật. Phật, với ánh sáng và sắc tướng siêu phàm, Ngài ẩn bên đông thì hiện bên tây... thoạt còn thoạt mất... mình tuôn ra nước lửa đủ 5 màu sắc... Ai thấy cũng phủ phục kính lạy. Nhóm 7 người nói lên nỗi thích thú của họ, thành 3 chỉnh cú như vầy.

Pc 386. Gặp bậc thánh trí thì thích thú, nương tựa với các ngài thì càng thích thú. Được xa rời người ngu mà sống riêng biệt, cũng là thích thú. Pc 387. Tuân thủ Pháp thì thích thú, khéo nói Pháp thì thích thú, không tranh chấp với đời, giữ giới toàn hảo thì thích thú nhất. Pc 388. Sống với bậc hiền trí thì thích thú, như thể người thân gặp người thân. Sống với các vị ấy thì sự đa văn cao hơn, xa hơn.

Nói những chỉnh cú ấy rồi, 7 người cùng các giáo sĩ Bà la môn xin làm đệ tử của Phật. Phật chấp nhận. Họ thành Tỷ kheo, và thành La hán. Vua, quan, dân, cả nước vốn theo đạo Bà la môn, nay ai cũng muốn tu hành theo Pháp. Và mưa lớn đổ xuống. Quốc gia sung túc, quốc dân yên vui. Pháp hóa thịnh hành, ai cũng ưa thích đón nghe.

Truyện 61

Ăn cha, lấy mẹ, lấy quỉ
ăn thịt người làm con Xưa, Phật ở Xá vệ, thuyết Pháp cho chư thiên, nhân loại. Bấy giờ trong hoàng thành nước ấy có thương hào giai cấp Bà la môn, giàu vô số kể, nhưng tính keo lẫn, không ưa san sẻ gì cho ai. Ăn thì đóng cửa, sợ khách khứa. Khi ăn, lịnh cho người gác đóng kỹ cửa ngõ, không cho ai vào xin xỏ. Tu sĩ, đạo sĩ cũng không được gặp.

Đột nhiên thương hào muốn ăn đặc biệt. Ông bảo vợ làm cơm thì giết con gà béo mập, gia gừng, tiêu, mà nướng chín, để ăn rồi tráng miệng bằng mâm trái cây nhiều loại. Làm xong, ông bảo đóng cửa. Cha mẹ ngồi 2 bên, đặt đứa con ở giữa mà ăn. Cha mẹ thay nhau đút thịt gà vào miệng con, mấy lần mà không ngừng. Thế nhưng Phật biết thương hào này túc phước có thể hóa độ. Ngài biến làm vị Sa môn, đúng lúc ông ăn thì hiện ra trước ông, chú nguyện rằng hiến cúng chút ít vẫn được phước lớn. Thương hào ngước lên thấy vị Sa môn thì mắng, ông là tu sĩ sao không sỉ nhục. Cả nhà tôi đang ăn, sao ông đột nhập vào đây? Vị Sa môn nói, ông mới ngu si, không biết xấu hổ. Còn tôi, tôi là khất sĩ, thì xấu hổ gì ? Ông lại hỏi, tôi và cả nhà đang vui thú với nhau thế này, việc gì phải xấu hổ ? Vị Sa môn nói, ông giết cha mà ăn, lấy mẹ làm vợ, cung phụng quỉ La sát ăn thịt người, mà không biết xấu hổ. Vị Sa môn nói 3 chỉnh cú như vầy.

Pc 553. Ái dục không ngừng sinh nhánh sinh lá, bằng tham vọng mà nuôi dưỡng oán thù, tăng thêm mồ mả. Vậy mà bao kẻ ngu muội hùng hục phục dịch cho nó. Pc 554. Lao ngục có khóa sắt, có xích đồng, nhưng người trí không cho là chắc chắn. Kẻ ngu ái nhiễm vợ con, cái ái nhiễm ấy chắc chắn hơn lao ngục. Pc 555. Người trí nói rằng ái dục là lao ngục, và là lao ngục rất chắc, khó mà thoát ra. Vì thế mà phải cắt bỏ ái dục, không thấy ái dục nữa mới là an toàn.

Thương hào nghe 3 chỉnh cú ấy thì kinh sợ, hỏi Ngài tại sao nói như vậy ? Ngài nói, con gà ông đang ăn đó, đời trước là cha của ông. Người vợ đang ngồi ăn với ông đó, đời trước là mẹ của ông. Còn đứa con đang ăn với vợ chồng ông đó là quỉ La sát ăn thịt người. Đời trước ông đi thuyền ra biển cả, trôi dạt vào đảo quốc La sát, bị nó ăn thịt. Nay, nó [thừa cơ hội đáng xấu hổ của nhà ông mà] sinh vào đây tiếp tục hại ông. Ông giết cha mà ăn, lấy mẹ làm vợ, luân hồi như vậy biết bao giờ cho cùng. Sự thế như vậy ai mà thấy được. Thấy được chỉ có con mắt của các bậc đắc đạo. Thương hào nghe mà rợn người, sợ hãi. Phật, mà bấy giờ vị Sa môn trở lại thân Phật, mật cảm cho ông. Ông thấy Phật thì tự biết đời trước của mình. Tức thì sám hối, tạ tội, xin lãnh thọ 5 giới. Phật thuyết Pháp thêm, khiến ông thành vị Tu đà hoàn.

Truyện 62

Phật truyền cảm cái chí tự cường...

Xưa, Phật thuyết Pháp ở tinh xá Kỳ hoàn, nước Xá vệ. Bấy giờ có 1 Tỷ kheo trẻ, vào khất thực trong hoàng thành nước ấy, thấy 1 thiếu nữ đẹp tuyệt trần, ông mơ ước sắc dục, say đắm không nguôi. Rồi bịnh, rồi bỏ ăn. Thân thể gầy yếu, đứng lên không nổi. Đồng đạo thăm, hỏi bịnh vì gì. Ông nói thật. Lại nói muốn thoái chí, đi theo ái dục, nhưng không toại nguyện, nên rầu quá mà bịnh. Đồng đạo can gián, không lọt tai ông. Họ ép ông, dìu ông đến Phật, đem tình trạng của ông bạch rõ với Ngài. Ngài nói, này, Tỷ kheo trẻ, mong ước của ông quá dễ, đủ gì mà rầu không nguôi ! Như lai sẽ giúp ông hết cái rầu ấy. Hãy đứng lên, ăn uống đi ! Phật dạy như vậy, Tỷ kheo trẻ vui liền, khí rầu thông ra. Phật đem ông, và các Tỷ kheo đồng hàng, đến nhà thiếu nữ đẹp, trong hoàng thành Xá vệ. Thiếu nữ đã chết, thân được giữ lại đã 3 ngày nay. Cả nhà than khóc, chưa nỡ chôn cất. Thân cô đã phình lên, dơ bẩn rỉ ra. Phật nói, Tỷ kheo trẻ, người thiếu nữ ông say mê, nay đã như thế này đây ! Con người chết chóc xảy ra chỉ trong 1 hơi thở ra hay vào mà không thở tiếp. Ngu phu chỉ nhìn ngoại hình của thân thể, không thấy cái thật của nó. Gọi là đẹp hầu như chỉ vì lụa là, gấm vóc. Ở đây Phật nói 4 pháp cú như sau.

Pc 556. Thấy sắc đẹp thì say mê, không nghĩ nó không lâu bền. Người ngu cho nó đẹp, nó quí, đâu biết nó không có thực chất. Pc 557. Quấn mình bằng lạc thú dâm dục, thì như con tằm quấn nó bằng kén tơ của nó. Người trí cắt di, không nhìn thấy nó nữa thì cũng không còn mối khổ lụy nào. Pc 558. Không có chánh niệm, thấy dâm dục là "sạch sẽ", nên sự ham muốn ân ái tăng lên, và từ đó mà tăng lên lao ngục bền chắc. Pc 559. Chánh niệm cắt đứt dâm dục bằng cách nhớ nghĩ "thân thể không sạch", nên từ đó thoát được lao ngục của Ma vương, chấm dứt cái họa già và chết.

Tỷ kheo trẻ thấy thiếu nữ chết mới 3 ngày mà nhan sắc biến mất, hôi hám đã khó chịu. Ông lại nghe pháp cú trong sáng của Phật dạy, nên hiểu tất cả, thấm thía sự lầm lẫn của mình. Ông cúi đầu sát đất, lạy Phật, chân thành hối cải. Phật truyền cho ông cái chí tự cường, cái sự tự qui y vào mình, và đem ông về tinh xá Kỳ hoàn. Ông nguyền mất mạng cũng cố tinh tiến, và thực hiện đạo quả La hán. Bao nhiêu người đi theo đều thấy ra cái dơ bẩn của sắc dục, và thấy sự thật của đạo lý Vô thường, tham vọng và tham ái nhất tề ngưng lại trong đạo quả Tu đà hoàn.

Truyện 63

Xóa hết 20 ức tội ác...

Xưa, Phật ở tinh xá nước Xá vệ, thuyết Pháp cho chư thiên, nhân loại, dị loại. Bấy giờ nước Xá vệ có thương hào giàu lắm. Ông có đứa con trai, mới 13 tuổi mà vợ chồng ông mất vào cái tuổi anh còn quá nhỏ để biết làm ăn, lo việc nhà. Gia sản mới mấy năm mà hết đến nỗi phải đi ăn xin, không tự sống được. Cha anh vốn có 1 thương hào bạn thân, cũng rất giàu, một hôm thấy anh, hỏi rõ tình cảnh, thương lắm, đem về chu toàn cho, gả con gái, cấp tôi tớ, xe ngựa, cấp tiền của. Lại làm nhà cửa cho anh. Nhưng anh rất nhác, lại không tập tính toán, không thể làm ăn. Tài sản vì vậy tiêu tan, ngày càng đói khổ. Vì thương con gái, thương hào lại cho tiền của, nhưng rồi cũng hết sạch, và nghèo khổ hơn nữa. Thương hào vẫn cho, nhưng anh tiêu xài vô lý. Ông nghĩ anh chẳng thể làm nên trò trống gì, muốn bắt con gái về để gả cho người khác. Bà con bàn nhau, người con gái lén nghe được. Cô nói với chồng, bà con em mạnh thế lắm, họ có lý do để bắt em về vì anh không thế làm ăn. Anh tính sao ? Nghe vợ nói, anh tủi hố, nghĩ rằng sự thể này là vì anh bạc phước. Đang nhỏ thì mất sự che chở của cha mẹ. Lớn lên không học nghề nghiệp, không biết tính toán, không thể làm ăn. Nay lại mất vợ, ăn mày như cũ. Vợ chồng thương nhau mà nay phải vĩnh biệt, chịu sao nổi đây ! Suy đi, tính lại, anh nổi lên hung dữ. Đem vợ vào phòng, anh nói, chúng mình cùng chết với nhau một chỗ. Anh đâm vợ rồi đâm mình. Họ cùng chết cả. Tôi tớ phát giác, kinh hoàng, chạy báo cho thương hào. Cả nhà ông hoảng sợ, lại xem, thấy sự thể đã rồi là như thế này, thì chỉ còn lo tẩn liệm, tống táng, theo như phép nước.

Nhưng cả nhà một lát cũng không nguôi thương nhớ con gái. Nghe nói Phật hiện đang ở đây, thuyết Pháp giáo hóa, ai thấy và nghe cũng hết bất cứ nỗi thương nhớ lo rầu nào. Ông đưa cả nhà đến Phật, lạy chào rồi, xin ngồi qua 1 bên. Phật hỏi, thương hào, ông ở đâu đến đây ? tại sao có vẻ lo rầu không vui? Thương hào thưa, nhà con bất đức, gả đứa con gái duy nhất gặp phải anh chồng ngu đến nỗi không biết làm ăn nhưng rành hoang phí. Con muốn đem con gái về, nó giết con gái con và tự giết cả nó, chết chung với nhau. Tống táng rồi, con qua hầu Ngài. Phật nói, thương hào, dục vọng và phẫn nộ là thường tình của con người, cọng với mù quáng là cửa ngõ của tai họa. Chúng sinh do 3 độc tố này mà rơi vào vực thắm, luân hồi vô số đời kiếp. Thảm khổ muôn vàn, người trí còn khó biết, huống chi kẻ ngu làm sao biết rành. Chỉ riêng dục vọng mà đã hủy bản thân, diệt gia tộc, họa đến nhiều người, đâu phải chỉ có vợ chồng. Ớ đây Phật nói 3 pháp cú như sau.

Pc 566. Kẻ ngu vì ham giàu sang mà tự hại mình, nhưng giàu sang không hại được người muốn vượt đến "bờ bến bên kia". Ham giàu tác hại thì hại người lại hại mình. Pc 567. Luyến ái, tham vọng, hận thù, mù quáng, 4 thứ này như cỏ hại ruộng. Do vậy, hiến cúng các vị vượt khỏi 4 thứ ấy thì phước báu vô lượng. Pc 568. Trai bạn ít mà hàng hóa nhiều thì thương gia lo sợ. Chính sự ham muốn hại tính mạng, nên người trí không ham muốn.

Thương hào nghe pháp cú Phật nói thì vui thật là vui, hết cả lo rầu, ngay trên chỗ ngồi mà ông và cả nhà ông, cả những người được nghe, đều xóa hết "20 ức tội ác", thành bậc Tu đà hoàn.

Truyện 64

Du đãng đi tu

Xưa, Phật ở tinh xá nước Xá vệ, thuyết Pháp cho thiên long, quỉ thần, đế vương, quan chức, dân chúng. Bấy giờ có 2 tên du đăng làm bạn với nhau, "tuy hai mà một". Chúng bàn với nhau muốn làm Tỷ kheo. Và chúng kéo nhau đến Phật. Chúng lạy Phật, quì dài, vòng tay thưa Ngài, "nguyện làm Tỷ kheo". Phật chuẩn nhận. Chúng thành Tỷ kheo, Phật dạy ở chung 1 phòng. Chúng ở chung, nhưng chỉ nghĩ đến lạc thú ân ái thế tục. Chúng bàn tán hình thể tình dục. Chúng nói đến sự duyên dáng. Chúng say đắm, nghĩ nhớ không ngừng. Chúng không hề nghĩ đến sự vô thường, sự lõa lồ dơ bẩn. Vì thế mà chúng sinh bịnh nội cảm.

Phật, bằng "mắt tuệ", biết tư tưởng của chúng rối loạn, chạy theo tình dục, buông thả triền miên. Do đó, chúng không đắc đạo. Phật gọi 1 người, bảo đi lo việc. Ngài biến làm người y như người ấy, vào phòng, nói với người còn lại, cái chúng mình nghĩ đến hoài, nên đi nhìn coi hình thể ra sao. Nghĩ suông, ích gì ! Hai người đem nhau đến thôn gái điếm. Phật đã biến hóa 1 gái điếm ở đây. Hai người vào phòng cô, nói chúng tôi là tu sĩ, tuân giữ giới luật Phật chế, không làm cái việc của thân thể, chỉ muốn nhìn thấy hình thể của phụ nữ. Chúng tôi sẽ thanh toán tiền thuê đúng phép. Thế là người gái điếm cởi mở chuỗi ngọc, áo quần xông ướp hương thơm, khỏa thân mà đứng. Nhưng chỗ dơ bẩn thì hôi không chịu nổi. Hai người nhìn kỹ, thấy rõ mọi sự lõa lồ, dơ bẩn. Vị Tỷ kheo biến hóa nói với vị Tỷ kheo kia, "thì ra cái đẹp của phụ nữ chỉ ở chỗ ăn mặc, trang điểm", bao che cho " cái nhìn tình dục" ngắm nghía. Vị Tỷ kheo biến hóa nói 3 chỉnh cú như sau.

Pc 571. "Dục vọng ! Ta biết mày rồi ! Mày do vọng tưởng sinh ra ! Ta không vọng tưởng mày nữa thì mày hết sống" ! Pc 569. Cái gì mình thích thì cái đó là ham muốn. Cần gì ham muốn chỉ có ngũ dục ? Do vậy, cự tuyệt ngũ dục mới là bậc Dũng sĩ ! Pc 570. Ly dục thì vô úy, sống thanh thoát, không lo sợ. Do vậy, loại bỏ kiết sử thì gọi là bậc "Vĩnh viễn vượt khỏi vực thẳm".

Nói 3 chỉnh cú ấy rồi, vị Tỷ kheo biến hóa trở lại thân Phật, với ánh sáng và sắc tướng của Ngài. Tỷ kheo đi theo nhìn thấy thì hổ thẹn, hối lỗi, cả người phục xuống sát đất mà lạy Phật. Phật thuyết Pháp thêm cho ông. Ông hân hoan vì lĩnh hội, và được đạo quả La hán. Người kia đi về, thấy bạn mình hân hoan khác thường, hỏi một mình làm sao được như vậy. Ông kể lại mọi việc, rồi nói. Phật đại từ bi, hóa độ cho tôi như vầy. Nhờ ơn Ngài, tôi nay không còn tục lụy nữa. Ông nói cho bạn mình bài chỉnh cú như sau.

Pc ? Hết ngày liền đêm, con người tưởng tượng và thèm khát tình dục, tâm ý chạy theo mà không nghĩ đến sự ngừng lại. Nhưng thấy rõ hình thể phái nữ dơ bẩn, lõa lồ, thì sự tưởng tượng biến mất, lo rầu sạch cả.

Tỷ kheo bạn nghe chỉnh cú này thì tư duy, đoạn dục vọng, diệt vọng tưởng, được "con mắt của Pháp".

Phẩm 33, SỐNG BẨN

Truyện 65

Cái phước Bát quan trai
(hay cái lực của Phật)

Xưa, Phật cùng một số đệ tử đến tinh xá Mỹ âm, nước Đàm di, thuyết Pháp cho chư thiên, nhân loại, dị loại. Bấy giờ quốc vương nước ấy tên Ưu điền, có hoàng hậu lớn, chấp hành nhân từ, nổi tiếng thanh khiết. Quốc vương quí trọng tiết tháo của bà, thường kính nể riêng. Nghe Phật đến giáo hóa ở nước mình, quốc vương xa giá đi với bà, đến chỗ Phật, lạy Phật rồi xin ngồi bình thường. Phật nói cho quốc vương, hoàng hậu, cùng các thể nữ tùy tùng, về sự vô thường, sự đau khổ, sự không thật - là những sự mà con người không quan tâm, thì sự không quan tâm này là nguyên do đem lại bao nỗi đau đớn vì thương mà phải xa cách, ghét mà phải sống chung. Cũng vì sự không quan tâm này mà có phước thì sinh lên thiên cảnh, có tội thì rơi xuống vực thắm, [phước hay tội đều là phạm vi luân hồi]. Quốc vương và hoàng hậu hân hoan vì tin tưởng và lĩnh hội lời Phật dạy. Ai cũng lĩnh thọ 5 giới, làm chánh tín nam, chánh tín nữ. Họ lạy Phật, cáo từ, trở về hoàng cung.

Bấy giờ có Bà la môn tên Cát tinh, sinh được đứa con gái, đẹp ít ai bằng. Năm nó thành thiếu nữ 16 tuổi, không ai chê được. Cát tinh treo giải ngàn lạng vàng đến 90 ngày, cho ai thông minh, chỉ trích được con gái ông không đẹp, thì ông tặng số vàng ấy. Nhưng không ai chỉ trích được. Khi thiếu nữ đã lớn, ông suy nghĩ, nên gả cho ai, ai xứng với con ông? Ai đẹp trai như con ông đẹp gái, thì ông cho không. Ông lại nghe nói Sa môn Cù đàm, dòng họ Thích ca, sắc tướng cả người toàn màu hoàng kim, trong đời ít có. Ông nghĩ, "ta nên đem con gái gả cho vị Sa môn này" (!).

Ông đem con gái đến Phật, lạy Phật rồi thưa, con gái tôi đẹp không ai bằng. Lớn rồi, phải gả chồng, nhưng đời này không ai sánh được với nó. Ngài đẹp trai, xứng đôi với nó, nên tôi đem đến gả cho Ngài, bậc "tôn cao nhất đời" (!). Phật nói, con gái ông đẹp, là cái đẹp của dòng họ ông, còn tôi tốt tướng là cái tốt của các đức Phật. Quan điểm cái đẹp như vậy tôi đã khác với ông. Ông Cát tinh, ông khen con gái ông đẹp, cái đẹp ấy như hoa văn nơi cái bình, nhưng trong cái bình ấy là phẩn giãi, có cái gì khác lạ đâu, và đẹp ở chỗ nào? Mắt tai mũi miệng là giặc lớn cho bản thân, đầu mặt tuyệt mỹ là đại họa cho bản thân. Tan nhà, nát họ, giết cha, hại con, toàn do nữ sắc. Tôi là Sa môn, 1 thân 1 mình còn lo nguy khốn, huống chi nhận thêm đại họa, ác tặc ? Ông nên đem cháu về, tôi không nhận được. Bà la môn Cát tinh giận lắm. Ông đem con gái đến quốc vương Ưu điền, ca tụng con rồi tâu rằng, con tôi có tướng vương phi. Nay nó lớn rồi, tôi đưa đến dâng cho hoàng thượng. Quốc vương thấy con gái ông thì mừng lắm, kết nạp rồi phong làm đệ nhị hoàng hậu. Lại đem cân đai vàng ngọc ban cho Cát tinh, phong ông làm Phụ chính đại thần. Thiếu nữ có chú, hợp sức mê hoặc quốc vương, dèm pha Chính cung hoàng hậu. Gièm pha hoài, quốc vương mắng, các người xảo mị, ăn nói lại vô lễ. Chính cung hoàng hậu rất tiết hạnh, đáng quí, mà các người gièm pha mãi là thế nào ? Bị quốc vương mắng như thế, nhưng người phụ nữ này quá đố ky, quyết hại Chính cung hoàng hậu cho được, nên gièm pha mãi, quốc vương cũng bị mê hoặc. Thế là chúng cùng nhau âm mưu, rình lúc Chính cung hoàng hậu thọ giới Bát quan trai, chúng khuyến khích quốc vương, "hôm nay nên tổ chức một cuộc vui chơi, và mời Chính cung hoàng hậu tham dự". Quốc vương tùng đảng, sắc lịnh y như chúng âm mưu. Nhưng Chính cung hoàng hậu trai giới, không thể ứng mệnh. Quốc vương 3 lần gọi đi gọi lại, bà giữ trai giới, bất động. Quốc vương thịnh nộ, cho người kéo bà ra, trói trước cung điện để bắn tên mà giết. Bà không sợ hãi gì cả, nhất tâm qui mạng vào Phật. Quốc vương tự bắn, nhưng mũi tên trở lại sau ông. Bắn nữa, trở lại nữa. Mấy lần đều như vậy. Quốc vương cả sợ, đích thân cởi trói cho bà, và hỏi, bà có thuật gì mà được như vậy. Bà nói, tôi chỉ qui tính mạng tôi vào Phật, vào Phật pháp, vào Tỷ kheo tăng. Tôi thọ giới Bát quan trai, quá ngọ không ăn, lại giữ 8 sự nữa, trong đó có sự không trang điểm, nên không thể ứng mệnh mà dự tiệc vui chơi. Chắc chắn đây là Phật đoái thương nên tôi được như vậy. Quốc vương nói, "tốt lành thay, ai dám phủ nhận, và phủ nhận được, lực Phật hiển nhiên như vậy".

Quốc vương trục xuất Bà la môn Cát tinh, trả con gái cho ông. Quốc vương lại yêu cầu Chính cung hoàng hậu chính thức quản lý nội cung. Rồi cùng hoàng hậu, hoàng thái tử, quần thần, ông xa giá đến Phật, lạy Phật rồi ngồi, vòng tay nghe Pháp. Nghe xong, ông thưa Phật, kể hết mọi sự. Phật nói, đại vương, phụ nữ hại người bằng 84 động thái, trong đó có 8 động thái lớn mà người trí xa lánh. Đó là ganh ghét, tức giận vô lý, mắng nhiếc, thư bằng chú, ếm bằng bùa, tham lam, làm đẹp, hiểm độc. Ở đây Phật nói 2 pháp cú như sau.

Pc 576. Mưa xuống dủ hết 7 loại vàng ngọc đi nữa, tham dục vẫn không chán, dầu vui ít khổ nhiều. Giác ngộ như vậy là bậc hiền trí. Pc 577. Dầu lạc thú như chư thiên, người trí cũng không ham, chỉ ham thoát ly ân ái mà làm đệ tử của Phật.

Phật nói, đại vương, con người tạo tội hay làm phước là do cá tính, lại chịu ảnh hưởng quá khác nhau. Thọ trì Bát quan trai được phước nhiều lắm ; nhất là được Phật tán dương ; chết thì sinh lên Phạn thiên, hạnh phúc tự nhiên. Phật nói như vậy, quốc vương, hoàng hậu, hoàng thái tử, thể nữ, đại thần, ai cũng lĩnh hội lời Phật bằng cái tâm của mình, bước vào "dấu chân của Pháp".