Những Đóa Hoa Thiền - Q3

1317. Hoành Trí Chính Giác

Hoành Trí chủ trương Mặc chiếu thiền. Năm 7 tuổi ông có thể đọc cả ngàn câu kinh, 11 tuổi xuất gia, 14 tuổi thọ cụ túc giới, 18 tuổi đi tham học các nơi, ông hướng tổ phụ thưa:

- Nếu con không phát minh đại sự, nguyện không trở về.

Ông đến Hà Nam yết kiến Khô Mộc Pháp Thành ở Hương Sơn. Khi gập mặt Khô Mộc rất coi trọng ông. Một hôm ông nghe các hòa thượng tụng kinh Diệu Pháp Liên Hoa tới câu “phụ mẫu sở sinh nhẫn, tất kiến tam thiên giới” bỗng nhiên tỉnh ngộ, lập tức vào phòng phương trượng trình sở ngộ. Khô Mộc chỉ hộp hương hỏi ông:

- Trong đó là vật gì?

- Là tâm hạnh gì?

- Ngươi ngộ cái gì?

Hoành Trí dùng tay vẽ một vòng tròn trình lên rồi lại ném về sau.

- Gã nghịch bùn bao giờ mới thôi?

- Sai.

- Chớ thấy người mới được!

- Dạ, dạ.

Hoành Trí lại đến tham Đơn Hà. Đơn Hà hỏi:

- Trước không kiếp, tự kỷ là thế nào?

- Ếch đáy giếng uống trăng, canh ba chẳng dùng mành.

Hoành Trí yên lặng suy nghĩ, Đơn Hà đánh cho một phất tử:

- Nói lại không sai.

Hoành Trí bái tạ. Đơn Hà bảo:

- Sao không nói một câu:

- Hôm nay con mất tiền lại tạo tội.

- Ta không rảnh đánh ngươi, đi ra!

Hoành Trí từ nhỏ đã thông mẫn hơn người, khi khai ngộ mới 23 tuổi. Ông chủ trương Mặc chiếu thiền, ảnh hưởng rất cao xa. Trước khi mất ông có để lại một bài kệ:

夢 幻 空 花

Mộng ảo Không hoa

六 十 七 年

Lục thập thất niên

百 鳥 煙 沒

Bạch điểu yên một

秋 水 連 天

Thu thủy liên thiên

Không hoa, mộng ảo

Sáu mươi bẩy rồi

Chim bay không vết

Nước thu liền trời.

(Nhất vị thiền: Quyển Nguyệt)

Bài kệ diễn tả cảnh giới thiền bao la, tịch tĩnh, thống nhất.

1318. Nam phương có cái này không?

Vô Trước lúc còn trẻ, tại ngũ Đài Sơn cùng luận thiền với Bồ tát Văn Thù. Văn Thù đưa một tách trà bằng pha lê rất tinh xảo cho Vô Trước và hỏi:

- Nam phương có cái này không?

- Không.

Vậy sao? Người phương Nam dùng gì để uống trà?

Vô Trước biết Văn Thù không chỉ hỏi chuyện uống trà nên không đáp được, trong lòng bất an không có lòng thưởng trà, bèn từ biệt mà đi. Ra khỏi cửa Vô Trước hỏi đồng tử:

- Sư phụ ông nói trước 33 sau 33, vậy là bao nhiêu?

Đồng tử hô:

- Hòa thượng!

- Dạ!

- Tiếng ông đáp lại là mấy tiếng?

Vô Trước liền ngộ.

(Bồ đề linh quang)

Một là ba. Một là trời đất, một là thiền tâm.

1319. Liễu tâm

Đại nhân Lưu Thị Ngự đến bái phỏng Ngưỡng Sơn, hỏi:

- Liễu tâm, trừ bỏ vọng niệm, minh tâm kiến tánh, thầy có thể chỉ cho con đạo lý này không?

- Nếu muốn liễu tâm, trừ bỏ vọng niệm, minh tâm kiến tánh thì phải vô tâm mới được. Lúc đó không có vọng niệm để trừ, không có tâm để minh, không có tánh để kiến. Đó mới thực là trừ bỏ vọng niệm, chính thực minh tâm kiến tánh.

(Bồ đề linh quang)

Tâm có thể dung nạp vạn sự, vạn vật, cũng là một phiến không gian yên lặng, trong trẻo.

1320. Hai cách nhìn.

Có lần Long nha viết một bài kệ:

學 道 如 鑽 火

Học Đạo như toàn hỏa

逢 煙 未 可 休

Phùng yên vị khả hưu

直 待 金 星 現

Trực đãi kim tinh hiện

歸 家 始 到 頭

Quy gia thủy đáo đầu

Học đạo như bật lửa

Thấy khói chưa thể ngưng

Chỉ đến khi lửa sáng

Tới nhà thì mới dừng.

Thần Đỉnh đọc được bài kệ trên bèn làm 1 bài kệ, phản bác như sau:

學 道 如 鑽 火

Học Đạo như toàn hỏa

逢 煙 便 可 休

Phùng yên tiện khả hưu

莫 待 金 星 現

Mạc đãi kim tinh hiện

燒 額 又 燒 頭

Thiêu Ngạch hựu thiêu đầu

Học đạo như bật lửa

Thấy khói có thể ngưng

Chớ đợi khi lửa sáng

Đầu cổ đã cháy bùng.

(Sinh hoạt thiền)

Bài kệ của Long Nha ý là người học đạo tham thiền thấy khói không thể ngưng. Phải tiếp tục cố gắng cho tới khi có lửa. Lúc đó mới được coi là công phu đã về tới nhà. Rõ ràng là thiền cảnh này chỉ mới tới cửa chứ chưa vào được nhà; hãy còn tu, chưa được giải thoát. Do đó Thần Đỉnh nói phản bác. Bài kệ của ông có ý là: đừng chấp vào một cái gì, ngay cả thiện pháp nếu không nó sẽ trở thành ác pháp. Thí dụ thuốc là một thiện pháp đối với người có bệnh, nhưng đối với người không bệnh nó sẽ trở thành ác pháp.

1321. Thi kệ luận đạo

Một hôm Chứng Ngộ đến thăm Am Nguyên. Buổi tối trong lúc nói chuyện, Chứng Ngộ đề cập đến bài kệ của Tô Đông Pha (Xem công án 440) và khen ngợi:

- Không dễ gì đạt tới cảnh giới này.

Am Nguyên không đồng ý:

- Loại thuyết pháp này còn chưa thấy đường, nói gì đạt tới đích?

- Nếu không đạt tới cảnh giới đó làm sao viết được 2 câu:

Mầu sắc núi chính thân thanh tịnh

Tiếng suối reo chính lưỡi rộng dài.

như vậy, tin tức ấy từ đâu ra?

- Chỉ là gã ở ngoài cửa.

- Xin thầy chỉ điểm.

- Nên từ chỗ này dụng công tham có thể biết bản mạng ở đâu.

Chứng Ngộ cả đêm suy nghĩ, không sao ngủ được,bất tri bất giác trời đã sáng, bỗng nghe tiếng chuông, hoảng nhiên đại ngộ bèn làm bài kệ:

東 坡 居 士 太 饒 舌

Đông Pha cư sĩ thái nhiêu thiệt

聲 色 關 中 欲 透 身

Thanh Sắc quan trung dục thấu thân

溪 若 是 聲 山 是 色

Khê nhược thị thanh sơn thị sắc

無 山 無 水 好 愁 人

Vô sơn vô thủy hảo sầu nhân

Cư sĩ Đông Pha thật lắm lời

Ở trong thanh sắc muốn ra chơi

Nếu suối là thanh, non là sắc

Chẳng non, chẳng nước khéo buồn người.

Sau đó trình lên Am Nguyên. Am Nguyên bảo:

- Nói với ngươi là gã ở ngoài cửa.

(Tinh Vân thiền thoại)

Thiền không thể dùng lời, không thể dùng chữ mà tả được, cũng không thể nghĩ, chỉ có ngộ rồi mới thể nhận được. Chứng ngộ sau một đêm thâm tư, tiếng chuông sớm đã mở ra cánh cửa tâm ông. Cảnh giới của ông và của Tô Đông Pha bất đồng.

1322. Chó Thu Điền

Chó Thu Điền là một loài chó quý của Nhật Bản. Sản địa là huyện Thu Điền ở miền Đông Bắc nước Nhật. Ngoài ngoại hình đẹp đẽ còn thông minh, đáng yêu. Bát Công là một con chó Thu Điền từ nhỏ đã được giao cho một vị giáo sư ở đại học Đông Kinh nuôi dưỡng. Vị giáo sư này là một người rất từ ái. Ông thường nói với vợ con:

- Người có nhân cách, chó cũng có khuyển cách, vì vậy các người nên tôn trọng khuyển cách của Bát Công.Cho thấy ông đầy lòng nhân đạo. Ông chăm sóc Bát Công rất cẩn thận. Ông thường bắt rận cho Bát Công, lại cùng tắm với nó nữa. Đêm nào trời mưa, ông đều thức dậy đi xem Bát Công có bị ướt không và lau khô rồi cùng ngủ với nó ở trường kỷ. Do đó vợ con thường than phiền là giáo sư quý Bát Công hơn cả vợ con. Để đáp lại khi giáo sư đi làm, Bát Công đưa ra tận bến xe, tới giờ tan sở Bát Công lại ra tận bến xe nghênh đón. Một ngày hè năm Đại Chính 14 sau khi đưa giáo sư ra bến xe, trở về nhà Bát Công trông có vẻ bồn chồn sủa lên những tiếng thảm thiết. Chính ngày hôm đó giáo sư đang diễn giảng thì bị tai biến mạch máu não mà qua đời. Thời gian tụ hội của giáo sư và Bát Công chỉ hơn một năm; nhưng Bát Công vẫn như trước, ngày ngày đều ra bến xe đợi giáo sư. Do nhiều duyên cớ, không ai chăm sóc, Bát Công trở thành chó hoang. Nhưng nó không rời bỏ khu giáo sư trú ngụ. Ban ngày nó đi quanh quẩn những nơi mà giáo sư đã dẫn nó đi. Đến chiều nó lại ra bến xe đứng đợi cho đến khi bến xe đóng cửa mới thôi. Quá 10 năm trời ngày nào cũng vậy Bát Công đều ra bến xe đợi chủ nhân vĩnh viễn không trở lại. 10 năm đối với loài chó cũng coi là già. Năm Chiêu Hòa thứ 10 người ta thấy Bát Công nằm chết cóng ở trước bến xe. Đến chết nó vẫn đợi chủ nhân trở về.

(Nhất vị thiền: Quyển Phong)

Tuy là chó nhưng Bát Công có một trái tim Phật.

1323. Hiểu để làm gì?

Một học tăng hỏi Cảnh Sầm:

- Con phải đi hướng nào?

Cảnh Sầm đọc cho một bài kệ:

不 識 金 剛 體

Bất thức kim cương thể

卻 喚 作 緣 生

Khước hoán tác duyên sinh

十 方 真 寂 滅

Thập phương chân tịch diệt

誰 在 復 誰 桁

Thùy tại phục thùy hành

Chẳng biết kim cương thể

Tạo duyên sinh mà chi

Mười phương thật tịch diệt

Ai ở, lại ai đi?

- Đầu sào trăm trượng làm sao bước bước nữa?

- Núi Lương Châu, sông Phong Châu.

- Con không hiểu.

- Tứ hải, ngũ hồ đều là đất của nhà vua.

- Thế nào là tâm con?

- Thập phương thế giới là tâm ngươi.

- Vậy sao? Thế thì thân con ở đâu?

- Ở chỗ thân ngươi ở.

- Thân làm sao ở?

- Nước biển lớn, sâu lại càng sâu.

- Không hiểu.

- Cá, rồng ra vào mặc lên xuống.

- Như lời thầy, thập phương thế giới là một hạt minh châu, con làm sao hiểu?

- Hiểu để làm gì?

(Tinh Vân thiền thoại)

Qua vấn đáp của Cảnh Sầm và học tăng cho thấy thiền sư rất từ bi khai thị “Đầu sào trăm trượng làm sao bước nữa?” Núi Lương Châu, sông Phong Châu, cả thiên hạ, có chỗ nào cấm ngươi bước bước nữa? Nếu như ngươi hiểu được thì 4 biển, năm hồ chỗ nào mà chẳng ngao du được? Nếu hiểu được 10 phương thế giới đều ở tâm ngươi thì sao có thể nói thân không có chỗ ở? Học tăng hỏi làm sao hiểu? Cảnh sầm hỏi ngược lại Thiền để làm gì? Thiền không phải ở chỗ hiểu hay không hiểu mà là ngộ. Thế giới đều thuộc về ngươi, cần gì phải bước thêm bước nữa?

1324. Cho Phật A Di Đà ở tạm

Thiền sư Khiêu Thủy là trụ trì Thiền Lâm Tự, nhưng ông thường vân du bên ngoài, sinh hoạt như một vân thủy tăng. Mọi người đều gọi ông là Khiếu hóa tử Khiêu Thủy. Có một lần ông đến kinh thành dựng một gian nhà tranh ở bên cạnh nhà để xe của một phú ông, bán giép cỏ để mưu sinh. Phía bên kia đường là một người phu đánh xe ngựa. Một hôm, người phu xe chạy sang bảo:

- Hôm qua con đánh xe, đưa một tín đồ đến chùa lễ Phật. Tri khách sư cho con một bức tranh Phật A Di Đà, con xin tặng lại thầy để kết duyên.

- Cám ơn ý tốt của ông.

Khiêu Thủy rất cao hứng treo bức tranh lên vách và lấy bút đề một bài tán:

雖 嫌 斗 室 小 如 窩

Tuy hiềm đẩu thất tiểu như oa

借 住 與 你 阿 彌 陀

Tá trú dữ nễ A Di Đà

他 日 我 若 到 你 處

Tha nhật ngã nhược đáo nễ xứ

望 借 蓮 台 作 我 窩

Vọng tá liên đài tác ngã oa

Tuy rằng căn phòng con

Cho Di Đà tạm trú

Ngày nào tới Tây Phương

Mượn lại đài sen ngụ.

Nghe tin Đại Đăng quốc sư sắp mất, ông mang bức tranh đến cho:

- Nghe nói thầy sắp vãng sinh Phật quốc, không biết thầy có nhận biết chủ nhân Tịnh Độ không. Do đó đem tặng tranh để khi gập mặt khỏi bỡ ngỡ.

- Ngươi hãy giữ lấy làm kỷ niệm, tịnh độ ở trong tâm ta, Di Đà ở trong tánh. Ngươi chẳng nghe qua duy tâm Tịnh Độ, tự tánh Di Đà sao?

Khiêu Thủy nghe rồi cười vui vẻ:

- Hãy để Phật Di Đà tạm trú ở phòng ta. Chúng ta hãy kiến lập Tịnh Độ trong tâm, Di Đà trong tánh.

Đại Đăng cũng cười mà mất.

(Tinh Vân thiền thoại)

Khiêu Thủy ẩn mình trong đám ăn mày để tham thiền. Ông treo tranh là cho Phật ở nhờ chứ không cúng dường. Mỗi người phải có tịnh độ của mình, Di Đà của mình. Như Đại Đăng biểu thị chỉ tự trú ở tâm tánh, không trú ở sự tướng, cho nên không nhận tranh tặng. Hai vị thiền sư cùng thở một lỗ mũi, do đó đều ha hả cả cười.

1325. Thùng phân lớn nhỏ

Người hiện tại rất kính ngưỡng Kim Sơn hoạt Phật tức thiền sư Diệu Thiện, mất năm Dân quốc 22 tại Miến Điện. Hành tích thần dị, lại từ bi hỉ xả. Mọi nơi đều lưu truyền những việc khó làm, khó chịu đựng của ông. Bên cạnh Kim Sơn Tự, có một con hẻm nhỏ, có 2 mẹ con một bà lão sống bần cùng khốn khổ. Đứa con rất ngỗ nghịch thường mắng chửi mẹ. Diệu Thiện biết chuyện thường đến an ủi bà lão, cùng bà nói chuyện nhân quả luân hồi. Nghịch tử rất ghét thiền sư đến nhà; một hôm khởi ác niệm dấu một thùng phân ngoài cửa, đợi thiền sư tới bèn đổ lên đầu. Phẩn và nước tiểu thấm ướt khắp người thiền sư. Ông không tỏ vẻ giận dữ, đội thùng phân lên đầu ra bờ sông ở trước cửa chùa mới từ từ đặt thùng phân xuống. Mọi người chứng kiến đều cười sặc sụa. Diệu Thiện cũng không ngại bảo:

- Chuyện này có gì là đáng cười? Thân thể con người cũng là một thùng phân lớn, trên thùng phân lớn đặt một thùng phân nhỏ có gì là lạ?

Có người hỏi:

- Thầy không cảm thấy khó chịu sao?

- Không khó chịu chút nào, con trai bà cụ từ bi với ta, cho ta đề hồ quán đỉnh, ta thấy rất tự tại.

Về sau đứa nghịch tử bị lòng từ bi của thiền sư làm cảm động, ăn năn sám hối với thiền sư. Ông khai thị:

- Ơn dưỡng dục của cha mẹ nặng như núi, sâu như biển, đã không hiếu dưỡng lại còn đánh chửi thật là bất hiếu, sao có thể làm người?

Nghịch tử hối hận, trở thành hiếu thuận với mẹ, làng xóm đều hay.

(Tinh Vân thiền thoại)

Diệu Thiện là một nhân vật kỳ lạ trong thiền môn cận đại. ông khám bệnh nhưng không cho thuốc, cứu người khỏi ách nạn nhưng không dùng thần dị. Ông đưa cho một chén nước nói đó là canh Bát Nhã uống vào sẽ khỏi bệnh. Ông tát cho một bạt tai, tai nạn sẽ qua khỏi. Ông cũng tương tự như Tế Điên hòa thượng đời Tống. Ông coi thân người ta là thùng phân lớn, thêm một thùng phân nhỏ thì có gì là kỳ quái. Kỳ thực thùng phân đối với ông không hôi hám vì đạo đức từ bi, nhân cách trí tuệ của ông rất thơm tho.

1326. Khoái hoạt liệt hán

Tánh Không người Hán Châu, xuất gia rồi tự hiệu Diệu Phổ Am Chủ, kết am ở Thanh Long Sơn. Thường ngày trừ lúc tu tập thiền định ra, thường thổi tiêu làm vui. Năm Kiến Nguyên, Dư Minh cử binh làm phản, binh biến làm chết nhiều người, bá tánh trốn chạy. Tánh Không cảm khái:

- Ta không thể không cứu!

Bèn vác trượng đến dinh giặc, tên đầu lãnh hét lớn:

- Ngươi là ai? định đi đâu?

- Ta là người xuất gia, đến sào huyệt bọn ngươi!

Tên thủ lãnh nổi giận, hạ lệnh chém đầu. Tánh Không không sợ hãi bảo tên đầu lãnh:

- Muốn chém đầu thì cứ chém, việc gì phải nổi giận. Nhưng ta còn chưa ăn cơm, chẳng nên để ta thành quỷ đói. Cho ta ăn một bữa cuối được không?

Đầu lãnh sai người đưa cơm, thịt heo và rau ra. Ông tụng niệm theo đúng nghi thức ở chùa, rồi ăn. Bọn giặc đứng bên coi đều cười. Ông lại bảo tên đầu lãnh:

- Ai viết văn tế cho ta? Nếu không có thì cho ta giấy bút để ta tự viết.

Bọn giặc mang giấy bút ra. Ông viết văn tế rồi đọc lên một lượt, sau đó lại nhắc đũa lên ăn tiếp. Ăn xong ông bảo đầu lãnh:

- Kiếp số tao ngộ ly loạn, ta là một khoái hoạt hán, nay chính là lúc cho ta một nhát đao. Chém! Chém! Chém!

Đầu lãnh thấy ông anh dũng không những không giết ông mà còn chắp tay tạ tội, sai người đưa ông về núi. Một giải Ô Trấn do đó thoát nạn. Đạo tục gần xa đều coi trọng ông.

(Tinh Vân thiền thoại)

Thiền biểu hiện ở phương diện tuệ giải dễ, nhưng ở phương diện từ bi thì khó.

1327. Nói hay không đều bị đánh

Một hôm Đức sơn nói:

- Để trả lời câu hỏi Đạo là gì? Nếu có người đáp thế nào là Đạo ta sẽ đánh hắn 30 gậy, nếu không đáp được ta cũng đánh hắn 30 gậy.

(Sinh hoạt thiền)

Đáp được là không đúng, đáp không được cũng là không đúng, bởi vì chân lý tuyệt đối không thể nói được. Vì không thể nói được nên chỉ có thể dùng phương thức mâu thuẫn; tỷ như kinh Kim Cương nói:”Thế giới phi thế giới mới gọi là thế giới”. Kinh Phật thường dùng thí dụ con của Thạch nữ để giải thích. Nói con của Thạch nữ rất anh tuấn, hay con của Thạch nữ không anh tuấn đều sai vì Thạch nữ là người phụ nữ không thể mang thai. Nói cách khác Giáp (nói được) và phi Giáp (nói không được) đều sai, đều đáng đánh 30 gậy. Thiền dùng phương thức mâu thuẫn này để biểu đạt không tánh.

1328. Đuổi đến thiên đường

Nhất Hưu trên đường hành cước, gập trời tối bèn tá túc ở một nông trại. Đêm khuya bỗng bị tiếng than khóc làm tỉnh giấc, thì ra chủ nhân nhà hàng xóm bị bệnh qua đời. Nhất Hưu tự nhủ:

- Thật bất hạnh, ta phải đi tụng kinh cho ông ta.

Vì người chết lúc sinh tiền bắt cá, săn chim cho nên lúc bị bệnh thường bị sát nghiệp làm cho lo lắng chẳng an. Gia quyến mong Nhất Hưu siêu độ khiến người chết được lên thiên đường. Nhất Hưu tụng kinh xong viết chữ lên một mảnh giấy để vào tay người chết, bảo thân nhân:

- Tốt, người chết nhất định được lên thiên đường, quý vị đừng lo!

Mọi người rất cảm động thấy Nhất Hưu quan tâm, nhưng cũng hiếu kỳ muốn biết Nhất Hưu viết gì trên giấy, bèn mở ra đọc: Người này phạm tội sát sanh nặng như núi Tu Di, e rằng sổ trước bạ của Diêm Vương cũng không đủ chỗ để ghi.”

Vợ người chết xem rồi hỏi Nhất Hưu vì sao trêu ghẹo mọi người?

- Thưa bà, ông nhà tạo sát nghiệp có nặng như núi Tu Di không?

- Con thừa nhận, nhưng không biết có cách nào siêu độ cho nhà con?

- Ta đã tụng kinh để tiêu tội, giải nghiệp cho ông ta rồi, sở dĩ ta viết thư cho Diêm vương là do lời yêu cầu của bà. Tội đại ác như vậy đáng đuổi lên thiên đường khiến cho Diêm vương khỏi nhọc công chép tội. Ông nhà mang thư này nhất định sẽ lên thiên đường.

(Tinh Vân thiền thoại)

Lời của Nhất Hưu thật là một lời giáo dục hay cho người đời.

1329. Gương cổ của bầy khỉ

Một lần, Tuyết Phong và chúng đệ tử xuất hành trên đường gập một bầy khỉ. Tuyết Phong nói:

- Các người đừng coi thường chúng, mỗi con đều mang trên lưng một gương cổ, đều có linh tính. Các ngươi coi chúng ăn ngũ cốc của chùa mẫn cán biết bao?

Có ông tăng hỏi:

- Những súc sanh này không có trí tuệ của con người, giả sử có cũng là súc sanh, sao sư phụ nói chúng có gương cổ (trí tuệ của Phật)?

- Nếu nói vậy gương cổ của ngươi đã phủ đầy bụi.

- Thầy không đáp vào câu hỏi, ngay câu hỏi của con thầy cũng chẳng rõ.

- Thật xin lỗi, coi như ta sai có được không?

(Bồ đề linh quang)

Vạn vật đều có Phật tánh. Phật tánh ở ngã, trí, mê, người bên cạnh không thể thâm nhập. Ông tăng này gương cổ bị bụi phủ, chỉ có thể để ông ta tự mình phủi đi mà thôi.

1330. Kéo tai

Thiền sư Bố Đại người thời Ngũ Đại, ứng hóa ở huyện Phụng Hóa tỉnh Chiết Giang. Tự nhận trên khế hợp lý chư Phật, dưới khế cơ chúng sinh vì vậy xưng là Khế Thử, ngoại hiệu Trương Thinh Tử. ngày ngày Bố Đại phanh ngực lộ bụng, nói năng lung tung, vai vác túi vải (bố đại) tay cầm niệm châu du hóa bốn phương, gập người liền xin. Nhận được bất cứ vật gì đều thồn vào trong túi vải. người đời đều gọi là hoà thượng túi vải. Có một lần, vào giờ thọ trai ở Thiên Đồng Tự, tăng chúng xếp hàng vào phòng ngồi. Không biết Bố Đại từ đâu đi vào, cười cười ngồi ngay vào chỗ của phương trượng. Củ soát sư (ông tăng coi việc kiểm soát) hét lớn bảo ông đi xuống. Bố Đại mắc kệ. Hành đường sư cũng yêu cầu ông đi xuống, ông vẫn không động. Thấy phương trượng sắp tới, Củ soát sư vội chạy tới chỗ Bố Đại nắm tai ông kéo xuống. Nào ngờ Củ soát sưkéo tai ông lôi ra đến cửa trai phòng, tai thì dài ra nhưng ông vẫn ngồi yên tại chỗ bất động. Đại chúng thấy vậy đều trợn mắt nhìn, không thốt được ra lời. Trụ trì thấy tình cảnh ấy bảo củ soát sư:

- Cứ để ông ta ngồi ở thượng tọa, ta ngồi sau ông ấy được rồi!

Từ đó về sau, đến giờ độ trai, Bố Đại không khách khì đều ngồi ở thượng tọa.

Vào năm Lương Trinh Minh thứ 3, Bố Đại ngồi kết già trước điện Nhạc Lâm Tự thị tịch. Ông có để lại một bài kệ:

彌 勒 眞 彌 勒

Di Lặc chân Di Lặc

分 身 千 百 億

Phân thân thiên bách ức

時 時 示 時 人

Thời thời thị thời nhân

時 人 自 不 識

Thời nhân tự bất thức

Di Lặc thực Di Lặc

Phân thân trăm ngàn ức

Luôn luôn chỉ người đời

Người đời chẳng tự thức.

(Tinh Vân thiền thoại)

Thiền sư Bố Đại du hí nhân gian, do bài kệ của ông mọi người đều nhận ông là Di Lặc. Bố Đại người mập mạp thường mỉm cười nên người đời cũng gọi ông là Hoan Hỉ Phật.

1331. Sơn đầu hỏa

Sơn Đầu Hỏa là một thiền sư cận đại. Ông là một thi sĩ làm thơ bài cú tự do. Lúc còn nhỏ ông bị ám ảnh bởi bà mẹ tự sát, lớn lên em ông cũng tự sát, rồi các thi hữu thân thiết cũng qua đời. Ông cũng uống thuốc độc nhưng không chết. Không có nhà để trở về ông được phương trượng Báo Ân Tự thu nạp. Ông tự trách là người vô dụng xin trụ trì cứu. Trụ trì bảo ông:

- Chỉ có học tọa thiền mới có thể cứu được, nhưng tọa thiền cũng vô dụng.

- Nếu đã vô dụng sao còn tọa thiền?

- Vì vô dụng nên mới cần tọa thiền.

Ông hơi tỉnh ngộ, chết không đáng sợ bất tất cầu chết, sự hoàn tất bèn đi. Ông chưa đi vì sự chưa hoàn tất. Việc trong đời này của ông là sáng tác Bài cú. Từ đó ông vân du bốn phương sáng tác vô số những Bài cú mỹ lệ. Trích một vài bài cú của ông:

- Trong khoảng sinh tử, tuyết chẳng ngừng rơi.

- Già nhưng chưa chết nên cắt móng tay.

- Tiếng ve kêu, có phải là tìm chỗ chết?

- Côn trùng càng rỉ rả càng đoản mạng.

Bài cú cuối cùng của ông là:

- Đi thẳng về chỗ mây tuôn.

(Nhất vị thiền:Quyển Phong)

Nhiều người không biết những Bài cú đẹp đẽ của ông là do ông đã thăng hoa những đau khổ của đời ông vậy.

1332. Đầu đồng, cổ sắt

Có ông tăng hỏi Huệ Giác:

- Phật là thế nào?

- Vươn đầu đồng, cổ sắt.

- Là ý gì?

- Chim giơ mỏ, cá phùng mang.

(Bồ đề linh quang)

Thiền sư dùng phản ngữ phản kích ông tăng khiến ông lãnh ngộ. Phật như người thường, ai ai cũng có thể thành Phật.

1333. Bài kệ của Thanh Tùng

摩 訶 般 若

Ma ha Bát Nhã

非 取 非 捨

Phi thủ phi xả

若 人 不 會

Nhược nhân bất hội

風 寒 雪 下

Phong hàn tuyết hạ

Ma ha Bát Nhã

Không nắm, không lơi

Nếu người chẳng hiểu,

Gió lạnh tuyết rơi.

(Thiền ngộ dữ thực hiện)

Đại trí tuệ (ma ha Bát Nhã) không nắm cũng không buông, không phân biệt. Nếu không hiểu điều này thì trong sinh hoạt sẽ cảm thấy lạnh lẽo. Nếu cứ lấy tâm bình thường mà coi thế sự thì sẽ được an nhiên tự tại.

1334. Không có tướng nam nữ

Có ông tăng hỏi Hoàng Long:

- Thế nào là mật thất?

- Chỗ không mở.

- Người trong mật thất thì sao?

- Không có tướng nam nữ.

(Công án thiền cơ)

Mật thất là chỗ tối tăm, khó mở, Ai ở trong đó? Là người không có tướng nam nữ. Người ở trong mật thất chỉ tự tánh, còn mật thất chỉ mê vọng trói buộc tự tánh. Vì tự tánh vô sắc, vô hình, vô tướng nênlàm gì có phân biệt nam nữ.

1335. Vô lậu công đức

Đại Điên hỏi Thạch Đầu:

- Cổ nhân nói có, nói không đều là phỉ báng, thỉnh thầy trừ.

- Một vật cũng không thì trừ cái gì?

(Công án thiền cơ)

Nói không là không có, nói có là giả có vì mọi vật đều do nhân duyên giả hợp mà thành, khi duyên tán thì lại trở về không. Nói có nói không đều là không cả, không có một vật nào cả vậy thì trừ cái gì?

1336. Mật truyền

Có ông tăng hỏi Huyền Ngộ:

- Thế là mật truyền tâm?

Thiền sư im lặng hồi lâu.

- Con vểnh tai để nghe sao thầy không nói?

- Đốt đèn lên.

(Công án thiền cơ)

Bản tánh là không, không có vật gì, lời gì để truyền. Do đó thiền sư im lặng. Cùng một thể tánh là không thì cần gì phải truyền? Đã là không thì làm gì có một tâm ấn và một tâm để ấn? Vì khi có một hình tướng thì đều không phải là chân. Ông tăng không hiểu thiền cơ. Thiền sư có giảng cũng vô dụng, vì vậy thiền sư không lý đến ông, kêu thị giả thắp đèn.

1337. Trời xanh

Nam Tuyền đến tham phỏng Hoàn Trung ở Đại Từ sơn (Hàng Châu), hỏi:

- Am chủ là thế nào?

- Trời xanh! trời xanh!

- Hãy tạm gác trời xanh qua một bên, am chủ là thế nào?

- Hiểu liền hiểu ngay! Đừng lo!

Nam Tuyền phất tay áo mà ra.

(Công án thiền cơ)

Câu hỏi của Nam Tuyền là hỏi về tự tánh. Hoàn Trung đáp trời xanh là dụ cho hư không. Nam Tuyền không hiểu hỏi lại. Hoàn Trung đành phải nói hiểu liền hiểu ngay, không hiểu là không hiểu, chỉ rằng ông đã bảo am chủ, trời xanh đều là không, không khác. Nam Tuyền lúc đó còn chưa ngộ nên bỏ đi.

1338. Duy ngã độc tôn

Có ông tăng hỏi Tòng Ỷ:

- Phật là thế nào?

- Không chỉ trời, không chỉ đất.

Tại sao không chỉ?

- Duy ngã độc tôn.

(Công án thiền cơ)

Câu hỏi của ông tăng là hỏi về bản thể giới. Phật là người đã giác ngộ, giác ngộ cái gì? Giác ngộ rằng mọi pháp đều do nhân duyên sanh, có khả năng dùng thể tánh không chiếu mọi cảnh. Tuy đối cảnh mà không khởi mê tình. Không chỉ trời, không chỉ đất vì Phật ở khắp nơi không thuộc vào tam giới. ông tăng lại thắc mắc vạn vật vốn đồng một thể, trời đất cùng một căn tại sao không chỉ? Ngộ vô vi chư pháp nbình đẳng, biết Phật tánh là chân ngã, siêu việt thế gian, có thể chiếu mọi cảnh nhưng không bị cảnh trói buộc. Chúng sanh mê vọng, chấp trước nên bị mê tình mà trôi lăn trong vòng ba giới.

1339. Hữu tánh vô ngôn

Có ông tăng hỏi Trung Độ:

- Thỉnh hòa thượng lìa thanh sắc mà đáp.

- Người gỗ thường nói còn hữu tánh không thể nói .

(Công án thiền cơ)

Tất cả trần cảnh đều không thể lìa sắc, thanh, hương, vị, xúc. Do đó ý của ông tăng là hòa thượng đừng tại hiện tượng giới, hãy lấy bản thể giới mà đáp. Người gỗ ở đây là chỉ người chưa chứng bản tánh rất thích giảng giải, những lời ông ta nói chưa đúng nghĩa, chỉ khiến tạo khẩu nghiệp. Người đã kiến tánh ngộ thể không, không thích và không thể nói. Đó là tâm cảnh “Một lần chết lớn” người đó bất cứ làm gì cũng không thấy hứng thú. Nhưng đó vẫn còn ở trình độ tiểu thừa hãy còn chấp pháp. Đó là “đao giết người” (dùng đao chặt đứt hiện nghiệp lưu thức) phải vượt qua để đạt tới “Kiếm cứu người” là làm tâm sống lại, nghĩa là đối với ngoại cảnh cũng biểu lộ hỷ nộ . . . như mọi người thường nhưng vì nội tâm đã giải thoát nên cảnh hiện đó, quên đó, không ghi nhớ, không phiền não.

1340. Rận từ đâu ra

Một hôm, Tô Đông Pha và Trần Thiếu Du cùng ăn cơm. Hai người đều tài hoa, thường hay tranh luận. Hôm đó đang ăn, bỗng có một người đi ngang qua. Người ấy vì lâu ngày không tắm rửa, chí rận bò lổm ngổm. Tô Đông Pha bảo:

- Người này hôi quá, cáu ghét trên người đều sinh chấy rận cả.

Trần Thiếu Du không cho là phải.

- Chẳng phái chấy rận từ bông sợi sinh ra sao?

Hai người đều cho mình là đúng, không ai nhường ai, tranh cãi không thôi. Sau đồng ý là nhờ Phật Ấn phân xử, ai thua phải đãi tiệc.

Tô Đông Pha háo thắng chạy tới Phật Ấn nhờ giúp, Trần Thiếu Du cũng tìm đến Phật Ấn nhờ giúp. Phật Ấn đều đáp ứng. Hai người yên tri, chờ Phật Ấn bình phẩm. Kết quả Phật Ấn nói:

- Con rận, đầu do cáu ghét sinh ra, còn chân do bông sợi sinh ra.

Thiền sư đã dàn hòa tuyệt hảo, có thơ rằng:

一 樹 春 風 有 兩 般

Nhất thụ xuân phong hữu lưỡng bàn

南 枝 向 暖 北 枝 寒

Nam chi hướng noãn Bắc chi hàn

現 前 一 段 西 來 意

Hiện tiền nhất đoạn Tây lai ý

一 片 西 飛 一 片 東

Nhất phiến Tây phi nhất phiến Đông

Một cây hướng gió có hai cành

Hướng Nam ấm cúng, hướng Bắc hàn

Trước mặt một đoạn Tây lai ý

Một phiến về Tây, một phiến Đông.

(Tinh Vân thiền thoại)

Bài thi này bảo chúng ta cái gì? Đó là vật ngã hợp nhất. Vật ngã là một thể. Ngoại tướng của sơn hà đại địa là nội tại của sơn hà đại địa. Đại thiên thế giới là nội tâm thế giới,. Giữa vật và ngã không có phân biệt, chẳng hạn như cùng tiếp thụ không khí, ánh nắng, nước, nhưng các lá đều có sinh cơ riêng, đều vô ngại cộng tồn trên cây.

1341. Kiếp phù sinh

Đại thi hào Bạch Cư Dị rất kính ngưỡng đạo hạnh của Điều Sào thiền sư. Một lần đến tham phỏng, đọc một bài thơ hỏi đạo:

特 入 空 門 問 苦 空

Đặc nhập không môn vấn khổ không

敢 將 禪 事 問 禪 翁

Cảm tương thiền sự vấn thiền ông

爲 當 夢 是 浮 生 事

Vi đương mộng thị phù sinh sự

爲 復 浮 生 是 夢 中

Vi phục phù sinh thị mộng trung

Vào chốn không môn hỏi khổ, không

Dám đem thiền sự hỏi thiền ông

Nằm mộng chính là phù sinh sự

Phù sinh có phải là mộng không.

Điểu Sào thiền sư cũng đọc một bài thơ đáp lại:

來 時 無 跡 去 無 蹤

Lai thời vô tích khứ vô tung

去 與 來 時 事 一 同

Khứ dữ lai thời sự nhất đồng

何 須 更 問 浮 生 事

Hà tu cánh vấn phù sinh sự

只 此 浮 生 是 夢 中

Chỉ thử phù sinh thị mộng trung

Lúc đến không dấu, đi không vết

Đến và đi chuyện đó vốn đồng

Cần chi phải hỏi phù sinh sự

Phù sinh là mộng biết hay không?

Đời người như ảo như hóa, ngắn ngủi phù du, nhưng nếu thể ngộ được “vô sinh”, vượt lên đến và đi, đối đãi hạn chế thì sẽ cảm nhận được trong cõi bao la vô cùng và thời gian vô tận, sinh mạng là bất sinh bất diệt. Bạch Cư Dị về sau tìm được chỗ an thân, lập mạng trong Phật giáo, trở thành tại gia Phật tử, thường đi tham phỏng các vị cao tăng. Về già ông ăn chay trường, biến nhà thành chùa đặt tên là Hương Sơn Tự, tự gọi mình là Hương Sơn cư sĩ, lại say mê niệm Phật.

(Tinh Vân thiền thoại)

Đọc thơ Bạch Cư Dị chúng ta còn thấy ông có ý tưởng sẽ làm tăng trong kiếp lai sinh. Ông có bài thơ tả tâm cảnh:

余 年 近 七 十

Dư niên cận thất thập

不 復 事 吟 哦

Bất phục sự ngâm nga

看 經 費 眼 力

Khán kinh phí nhãn lực

作 福 畏 奔 波

Tác phúc úy bôn ba

何 以 慰 心 眼

Hà dĩ úy tâm nhãn

一 句 阿 彌 陀

Nhất cú A Di Đà

朝 也 阿 彌 陀

Triêu dã A Di Đà

晚 也 阿 彌 陀

Vãn dã A Di Đà

縱 饒 忙 似 箭

Túng nhiên mang tự tiễn

不 離 阿 彌 陀

Bất ly A Di Đà

達 人 應 笑 我

Đạt nhân ưng tiến ngã

多 却 阿 彌 陀

Đa khước A Di Đà

達 也 作 麼 生

Đạt dã tác ma kinh

不 達 又 如 何

Bất đạt hựu như hà

普 權 法 界 眾

Phổ quyền pháp giới chúng

同 念 阿 彌 陀

Đồng niệm A Di Đà

Ta nay gần bẩy chục

Chẳng thích sự ngâm nga

Xem kinh ngại mỏi mắt

Tạo phúc sợ bôn ba

Để vỗ về tâm nhãn

Một câu A Di Đà

Sáng cũng A Di Đà

Chiều cũng A Di Đà

Dù rằng rất bận rộn

Chẳng lìa A Di Đà

Đạt nhân dù cười ta

Chẳng bỏ A Di Đà

Đạt rồi thì làm sao?

Không đạt lại thế nào?

Phổ quyền khắp pháp giới

Cùng niệm A Di Đà.

Bạch Cư Dị mới đầu tu Thiền, sau đó tu Tịnh, cuối cùng là Thiền Tịnh song tu. Sinh hoạt của ông thật phong phú.

1342. Thần xạ

Thời chiến quốc có một người bắn tên rất giỏi tên là Kỷ Xương, ông lập chí làm Thần Xạ giỏi nhất thiên hạ. Khi ông biết người bắn tên giỏi nhất là Phi Vệ, ông liền vượt bao sông núi đến bái Phi Vệ làm thầy. Phi Vệ bảo ông:

- Trước hết ngươi hãy học không chớp mắt.

Ông về nhà nằm dưới khung cửi của vợ, nhìn con thoi qua lại không chớp mắt. Luyện tập 2 năm, ngay cả khi đi ngủ cũng không nhắm mắt. Thành công rồi Phi Vệ lại bảo ông:

- Ngươi hãy tập nhìn nhỏ thành to.

Trở về nhà, ông tìm một côn trùng nhỏ để lên lá cỏ treo ở thư phòng ngày ngày tập luyện. Ba tháng sau ông nhìn thấy con côn trùng to bằng con tằm, 3 năm sau ông thấy nó bằng cái bánh xe. Lúc đó ông lấy một cái kim nhỏ để vào cung mà bắn. Kim găm trúng ngực con côn trùng mà lá cỏ không hề rung động. Kỷ Xương vui mừng đến gập sư phụ. Phi Vệ bảo ông đã học hết áo bí rồi. Ông không những bắn bách phát bách trúng như sư phụ, mà ngoài trăm bước còn có thể bắn xuyên lá liễu. Thậm chí khi về nhà, vợ ông nói chuyện thao thao bất tuyệt. Ông lấy một lông đuôi gà để vào cung bắn rụng 3 sợi lông mày mà bà vợ không hề hay biết, vẫn không ngừng nói chuyện. Kỷ Xương rất cao hứng nghĩ rằng mình đã trở thành cao thủ đệ nhất thiên hạ, nhưng ông chợt nhớ rằng còn có một người cao minh hơn ông đó là sư phụ ông: Phi Vệ, nếu không trừ khử sư phụ làm sao ông có thể xưng là đệ nhất xạ thủ? Một hôm Kỷ Xương đi tản bộ nơi điền dã, từ xa thấy Phi Vệ đi tới. Không chậm trễ Kỷ Xương giương cung bắn. Phi Vệ cũng cảnh giác bắn cùng một lúc, 2 mũi tên chạm nhau trên không cùng rơi xuống đất. Cuối cùng Phi Vệ hết tên, Kỷ Xương còn một mũi. Kỷ Xương kêu to:

- Hãy nhận mạng!

Tiếng kêu chưa dứt tên đã bay ra, nhưng Phi Vệ đã nhanh tay bẻ một cành cây đưa ra trước ngực gạt mũi tên của Kỷ xương. Kỷ Xương đỏ mặt, cúi gầm đầu, không biết làm sao nhìn mặt sư phụ. Phi Vệ không trách ông còn bảo:

- Kỹ thuật bắn tên của ta và ngươi không phân hơn kém. Nếu ngươi muốn tiến thêm bước nữa hãy kiếm sư phụ ta là Cam Dăng lão nhân, người là xạ thủ vĩ đại nhất. Thuật xạ tiễn của chúng ta so với người chỉ là trò con nít.

Kỷ Xương bái biệt sư phụ đi tìm Cam Dăng. Sau nhiều tháng cuối cùng ông đã gập Cam dăng ở đỉnh Hoắc Sơn. Khi thấy mặt ông rất thất vọng vì thấy đó là một cụ già tóc bạc phơ, lưng còng không có vẻ gì là một xạ thủ cả. Để trổ tài bắn tên của mình, Kỷ Xương giơ cung lên nhắm đàn nhạn bay qua, 5 con nhạn bị tên xuyên thành một xâu rơi xuống đất. Cam Dăng bảo ông:

- Tài nghệ ngươi cũng khá, nhưng chỉ dùng cung tên bắn chim thì hãy còn là sơ bộ của tiễn pháp, ngươi còn chưa học qua bắn mà không bắn của Tiễn Đạo.

- Bắn mà không bắn nghĩa là sao?

Cam Dăng dẫn ông tới một phiến đá dài nơi đỉnh núi.

- Ngươi hãy đến đây bắn tên cho ta coi!

Kỷ Xương bước lên phiến đá, nhìn xuống dưới phiến đá là một dòng nước chẩy cực mạnh, cảm nhận được phiến đá rung chuyển dưới chân, sợ đến chân phát run, không bắn tên được. Lúc đó một con chim nhỏ bay qua. Cam Dăng bảo:

- Ta cho ngươi thấy thế nào là tiễn đạo chân chính!

Lão nhân chỉ liếc mắt một cái, con chim liền rơi ngay xuống đất.

Kỷ Xương trợn mắt há mồm không nói ra lời, sau đó theo Cam dăng học tập 9 năm. Năm thứ 10 thì xuống núi, không hề nhắc đến chuyện bắn tên nữa. Mọi người chờ đợi ông trổ tài nhưng ông hầu như đã quên cả cung tên rồi. Có người hỏi ông:

- Sao không bắn tên nữa?

- Động đến cực điểm thì bất động, nói đến cùng thì không lời, bắn tên đến cực điểm thì không bắn.

Sau khi xuống núi 14 năm Kỷ Xương qua đời. Không ai thấy ông xử dụng cung tên. Truyền thuyết còn nói rằng có môt lần có một người bạn đến thăm ông mang theo cung tên để xuống bàn. Kỷ xương hỏi:

- Vật để trên bàn là cái gì? Dùng để làm chi?

Người bạn cười lớn tưởng Kỷ Xương nói diễu, nhưng khi Kỷ Xương nhắc lại câu hỏi 3 lần thì ông cảm thấy kính phục:

- Bây giờ ông thật là đệ nhất thần xạ trong thiên hạ. Chỉ có bậc đại sư như ông mới chân chính quên hết danh tướng và xử dụng.

(Hương Thủy Hải)

Đây là một chuyện chép trong sách Liệt Tử. Chuyện này khiến chúng ta liên tưởng đến chuyện bắn tên của Mã Tổ và Tuệ Tạng (Xem công án 391). Đệ nhất xạ thủ trong thiên hạ nguyên lai là một người có thể bắn xuyên phiền não, háo thắng, phân biệt của chính mình.

1343. Có đem theo lửa không?

Một hôm Quy Sơn theo Bách Trượng vào núi lao tác. Bách Trượng hỏi:

- Ngươi có mang theo lửa không?

- Có mang theo.

- Để ở đâu?

Quy Sơn nhặt một thanh củi, thổi phù phù 2 lần rồi trao cho Bách Trượng. Bách Trượng vui vẻ hỏi:

- Như con mọt đục gỗ, ngẫu nhiên thành chữ.

(Tinh Vân thiền thoại)

Lửa ở đây tượng trưng cho tự tánh. Bách trượng muốn Quy Sơn bới tro tìm lửa là muốn chỉ Quy Sơn phải tự mình giác ngộ tự tánh (Xem công án 1062). Chuyện này đâu có dễ, do đó Bách Trượng tự bới tro, bới sâu mới tìm được lửa. Thậm chí trong khi lao động cũng khuyến khích Quy Sơn đừng quên tự tánh. Câu nói “Ngươi có mang theo lửa không?” thật là từ bi, trí tuệ biết bao. Sinh hoạt thiền là như vậy.

1344. Đi tắm

Một hôm Bách Trượng đi tản bộ thấy ông tăng chấp sự phòng tắm đang đun nước, liền thuận miệng bảo:

- Nước sôi rồi, đừng quên gọi trâu tắm nhé!

Nước sôi rồi, ông tăng chạy tới phương trượng mời Bách Trượng đi tắm, chưa kịp mở mồm Bách Trượng đã hỏi:

- Ngươi đến đây làm gì?

- Mời trâu đi tắm.

- Có mang theo giây thừng không?

Ông tăng không trả lời được.

(Tinh Vân thiền thoại)

Từ cổ các thiền sư không cần làm Phật, chỉ cần khai ngộ, đó là chỗ vĩ đại của các thiền sư vậy.

1345. Uống trà đi!

Có hai ông tăng đến tham Triệu Châu. Triệu Châu hỏi:

- Ngươi đi thuyền đến hay đi bộ đến?

- Đi thuyền đến.

- Uống trà đi!

Triệu Châu lại hỏi ông tăng thứ hai:

- Ngươi đi thuyền đến hay đi bộ đến?

- Đi bộ đến.

- Uống trà đi!

Viện chủ thấy lạ hỏi:

- Tại sao đi bộ đến, đi thuyền đến đều mời uống trà?

Triệu Châu gọi:

- Viện chủ!

- Dạ

- Uống trà đi!

(Trung Hoa thiền phong để diễn biến)

Lục Tượng Sơn có để lại một câu “Thiên hạ vấn vô sự, người thường tự rối loạn”.

Vốn chẳng có chuyện gì, uống trà nóng là tốt rồi. Công án này là một thoại khác của công án số 1000, chi tiết có thay đổi đôi chút nhưng ý nghĩa thì đồng.

1346. Cảnh Thanh hôm nay thất lợi

1- Một ông tăng đến tham Cảnh Thanh, Cảnh Thanh giơ phất tử lên. Ông tăng nói:

- Từ lâu nghe tiếng Cảnh Thanh nên đến bái phỏng nào ngờ thầy còn thủ đoạn này.

- Hôm nay ta thất lợi.

2- Một lần Cảnh Thanh hỏi Hà Ngọc:

- Ngươi từ đâu tới?

- Núi Thiên Thai.

- Ai bảo ngươi đến Thiên Thai?

- Thực là đầu hổ, đuôi rắn.

- Hôm nay ta thất lợi.

3- Một lần Cảnh Thanh im lặng đọc kinh, một ông tăng hỏi:

- Thầy đọc kinh gì?

- Ta học cổ nhân trừ trăm cỏ, ngươi biết chơi không?

- Trò này từ nhỏ con đã chơi qua.

- Hiện nay thì sao?

Ông tăng giơ nắm đấm lên, Cảnh Thanh nói:

- Hôm nay ta thua rồi.

4- Có ông tăng hỏi Cảnh Thanh:

- Đầu năm có Phật pháp không?

- Có.

- Phật pháp đầu năm là thế nào?

- Ngày Nguyên đán mọi việc đều mới.

- Tạ ơn thầy chỉ giáo.

- Hôm nay Cảnh Thanh thất lợi.

5- Cảnh Thanh thượng đường ném gậy xuống đất bảo đại chúng:

- Chạm hay không chạm đến gậy đều bị ăn 20 gậy.

Một ông tăng lượm cây gậy đội lên đầu đi ra

- Hôm nay Cảnh Thanh thất lợi.

6- Cảnh Thanh thấy ông tăng đọc sách bèn hỏi:

- Ngươi đọc sách gì?

- Mời thầy xem.

- Một điểm chưa phân đã phân 3 rồi.

- Hôm nay vừa giống như gập vừa giống như chẳng gập người.

- Hôm nay Cảnh Thanh thất lợi.

(Bồ đề linh quang)

Lùi lại một bước, trời cao đất rộng, trong đó ẩn hàm thiền cơ sắc bén.

1347. Thể của Bát Nhã

Triệu Châu hỏi Đại Từ Hoàn Trung:

- Bát Nhã lấy gì làm thể?

- Bát Nhã lấy gì làm thể?

(Thiền ngoại thuyết thiền)

1348. Sự hướng thượng

Có ông tăng hỏi Thúy Nham Lịnh Tham:

- Phàm có lời nói đều là ô nhiễm, thế nào là sự hướng thượng?

- Phàm có lời nói đều là ô nhiễm.

(Thiền ngoại thuyết thiền)

1349. Phương tiện

Có ông tăng hỏi Cảnh Thanh:

- Thế nào là phương tiện nhanh và dễ thành tựu?

- Nhanh và dễ thành tựu.

(Thiền ngoại thuyết thiền)

1350. Đại ý Phật pháp

Đạo Ngộ hỏi Thạch Đầu:

- Thế nào làđại ý Phật pháp?

- Chẳng được, chẳng biết.

(Thiền ngoại thuyết thiền)

1351. Một câu vì người

Có ông tăng hỏi Ba Tiêu:

- Thế nào là môt câu vì người của Hòa thượng?

- Chỉ sự xà lê không dám hỏi.

(Thiền ngoại thuyết thiền)

1352. Không gì để thấy

Có ông tăng hỏi Đầu Tử Đại Đồng:

- Thế nào là không ra cửa, không thấy Phật?

- Không gì để thấy.

(Thiền ngoại thuyết thiền)

Từ 1347 đến 1352 ba công án trên các thiền sư nhắc lại câu hỏi, 3 công án dưới các thiền sư trả lời mà như không trả lời, tất cả đều ám chỉ lời nói không diễn tả được chân lý.

1353. Quải Đơn

Một ông tăng đến một chùa nọ xin quải đơn. Tri khách tăng hỏi:

- Ông đến bản tự quải đơn, có gì cúng dường?

Ông tăng không có tiền, cũng không có một vật gì, chỉ nói:

- Sư phụ, con chỉ có thân, khẩu, ý cúng dường thấy.

Tri khách tăng bước tới cho vài bạt tai, ông tăng xoa đầu. Tri khách tăng bảo:

- Xoa đầu cái gì? Ngươi chẳng đemthân, khẩu, ý cúng dường ta sao? Đầu ngươi là của ta, Xoa cái gì?

(Hương Thủy Hải)

Câu chuyện trên cho thấy tham học không phải là đơn giản; giác ngộ càng không đơn giản. Muốn ngộ phải nhẫn nại, buông bỏ tất cả, kể cả sinh mạng.

1354. Phải biết tiếc phúc

Sâm Hằng Thái Lang là một vị thôn trưởng rất thích giúp đỡ mọi người. vào tuổi trung niên, mắt ông bị bệnh. Mặc dù đã chữa trị nhiều cách, nhưng cuối cùng cũng bị mù. Bị mù rồi Sâm Hằng cảm thấy mình trở thành vô dụng, không có khả năng giúp đỡ dân làng nữa. Lại sợ làm phiền đến mẹ, vợ và 2 đứa con gái cho nên ông quyết định tự sát để giải thoát. Một hôm ăn cơm trưa xong, ông quyết định tự sát ngay hôm đó. Khi ông vịn tay vào bàn để đứng dậy thì tay chạm vào một hạt cơm vãi trên mặt bàn. Ông thuận tay đưa hạt cơm vào mồm nhai. Ông bỗng nhớ lại khi còn nhỏ mẹ ông dậy trước khi ăn phải thành kính cám ơn rồi mới ăn, phải biết quý trọng từng hạt cơm. Ông tự hỏi:

- Tại sao phải quý trọng từng hạt cơm?

Và ông chợt tỉnh ngộ:

- Một hạt gạo tuy nhỏ, nhưng có thể sinh ra biết bao hạt gạo khác; có thể nuôi sống người. Ta nay chỉ bị mù, lại có ý tự sát để trốn tránh, thật không sánh bằng hạt gạo.

Nghĩ thông rồi, ông bỏ ý định tự sát, bôn ba khắp nơi giúp đỡ mọi người, được dân chúng rất ái mộ.

(Hương Thủy Hải)

Một hạt trong bát cơm tuy nhỏ, nhưng cả bát cơm là do một hạt mà nên. Một hạt đem trồng ngoài ruộng sẽ cho lúa đầy đồng.

Trong tùng lâm, từ cổ đã có bài kệ đề tỉnh các ông tăng phải tôn trọng thọ thực.

Hạt gạo của thí chủ

To bằng núi Tu Di

Nếu không chuyên tu Đạo

Sẽ đội sừng mang da.

1355. Ngày nào cũng đẹp

Tông Đán là truyền nhân đời thứ 3 của Trà Thánh Lợi Hưu. Ông lập một trà thất và thỉnh lão sư là hòa thượng Thanh Nham đến đặt tên. Đến ngày khai trương Tông Đán vì có việc gấp phải đi bèn viết lại vài chữ dặn đồ đệ chuyển lại cho thầy.

- Con xin lỗi, vì có chuyện gấp phải đi, xin để ngày mai gập

Thanh Nham đến không thấy Tông Đán bèn để lại một phong thư rồi đi. Thư vẻn vẹn có mấy chữ:

- Tỳ khưu lười, chẳng có ngày mai.

Khi Tông Đán trở về đọc thư xong vội chạy tới bái phỏng Thanh Nham tạ tội và viết một câu thơ:

- Niệm niệm ngày qua ngày, Ngày mai là ngày mai.

Kết quả là trà thất được đặt tên là Kim Nhật Am

(Nhất vị thiền:Quyển Phong)

Chúng ta nên biết rằng ngày hôm nay, giờ khắc này vĩnh viễn không trở lại. Chúng ta phải biết quý trọng giờ khắc này. Do đó “Niệm niệm ngày nay qua ngày nay” thì mới có thể thấy “Ngày nào trời cũng đẹp, dù mưa hay nắng, buồn hay vui, buông bỏ tất cả mọi tính toán, so đo.” Cát Xuyên Anh Trị có nói:

- Trời tạnh thích trời tạnh, trời mưa thích trời mưa. Có chuyện vui thì vui, không có chuyện vui cũng vui.

Đó là lời giải thích rất hay cho câu “Ngày nào cũng đẹp”

1356. Chánh tà

Có ông tăng hỏi Đại Châu:

- Làm chánh là sao?

- Tâm đuổi theo vật là tà, vật từ tâm ra là chánh.

(Thiền ngộ dữ thực hiện)

Khi “ngã” bị vật dục bao vây, bị vật cảnh chuyển thì “ngã” bị động. Nếu một người có thể từ bỏ được phân biệt thì chân ngã phát huy công năng, vật thành khách thể, ngã trở thành chủ thể, do đó có thể phát huy Bát Nhã chân quán.

1357. Siêu việt

Một hôm Quy Sơn hỏi Vân Nham:

- Bồ đề lấy gì làm nền?

- Lấy vô vi làm nền.

Vân Nham hỏi ngược lại Quy Sơn:

- Bồ đề lấy gì làm nền?

- Lấy “không” làm nền, ngươi nghĩ sao?

- Ngồi thì nghe ngồi, nằm thì nghe nằm. Có một người nằm không ngồi. Nói mau ! Nói mau!

(Thiền ngộ dữ thực hiện)

Siêu việt khiến chúng ta trong mọi hoàn cảnh nhận thức rõ ràng không bị sắc tướng làm mê hoặc, không làm nô tài cho vật dục, có năng lực nhận lãnh trách nhiệm.

1358. Lễ như đàn bà

Một ông tăng hỏi Đạo Ngô:

- Thế nào là chỗ sâu thẳm?

Đạo Ngô bước xuống thiền sàng vái như đàn bà.

- Ngươi từ xa tới, nhưng đáng tiếc ta không có câu trả lời cho ngươi.

(Zen and Zen classic)

Hành động và câu nói của Đạo Ngô là chỗ sâu thẳm.

1359. Pháp đường đổ

Dược Sơn lúc sắp mất kêu lớn:

- Pháp đường sắp đổ kìa!

Chư tăng vội chạy lại ôm giữ cột nhà.

Dược Sơn giơ hai tay lên trời than:

- Các ngươi chẳng có ai hiểu ý ta!

Nói rồi mất.

(Zen and Zen classic)

Ôm giữ vật đang rơi là điên, sao không đẩy cho nó rơi luôn.

1360. Ý tổ sư

Một ông tăng hỏi Thạch Sương:

- Ý tổ sư từ Tây sang là sao?

Thạch Sương nghiến răng. Ông tăng không hiểu. Sau khi Thạch Sương mất, ông tăng hỏi Cửu Phong:

- Thạch Sương nghiến răng là ý gì?

- Nếu là ta thì thà là cắt lưỡi còn hơn làm xấu hổ đất nước.

Ông tăng lại hỏi Vân Cái. Vân Cái nói:

- Ta là kẻ thù của Thạch Sương sao?

(Zen and Zen classic)

Nếu đã chứng ngộ thì nói hay không đều là diễn tả chân lý.

1361. Giặt quần áo

Nam Tuyền đang giặt quần áo, một ông tăng hỏi:

- Chẳng lẽ thầy còn chuyện tất yếu này?

Nam Tuyền giơ quần áo lên:

- Cái này biết làm sao?

(Thiền cơ)

Quần áo trỏ sự trói buộc, giặt quần áo là cởi trói.

1362. Thạch Lâu không có tai

Một ông tăng hỏi Thạch Lâu:

- Con chưa biết bản sinh, thỉnh thầy phương tiện chỉ thị.

- Thạch Lâu không có tai.

- Con tự biết không đúng.

- Chẳng lẽ lão tăng sai sao?

- Thầy sai ở chỗ nào?

- Sai ở chỗ ngươi không đúng.

(Thiền cơ)

Bản sinh chỉ khuôn mặt xưa nay. Thạch Lâu nói không có tai là ám chỉ ông tăng không nên hỏi; hỏi là dư thừa. Ông tăng hiểu điều đó nên nhận là mình không đúng. Câu ‘sai ở chỗ ngươi không đúng’ có nghĩa là đúng và sai đều là dư thừa.

1363. Không trồng tạp chủng

Một ông tăng hỏi Dược Sơn:

- Chuyện khẩn cấp của sinh mạng là gì?

- Không trồng tạp chủng.

(Thiền cơ)

Chuyện khẩn cấp chỉ khuôn mặt xưa nay, tạp chủng chỉ sự nhiễm trần.

1364. Bố mẹ đều mất

Có một ông tăng đến tham phỏng Tánh Không; thiền sư dang hai tay ra, ông tăng tiến lên rồi thối lui. Tánh Không hỏi:

- Cha mẹ đều mất mà mặt không biểu lộ chút cảm xúc nào sao?

Ông tăng cười ha hả.

- Tên ngốc giúp hòa thượng lo tang sự!

Ông tăng giở nón đi ra. Thiền sư kêu:

- Trời xanh! Trời xanh!

(Thiền cơ)

Thiền sư dang hai tay ra tỏ rằng tất cả đều minh bạch, tới tham phỏng làm gì?

Ông tăng bước tới rồi lại bước lui lại là biểu thị đã vượt lên phàm thánh. Cuối cùng thiền sư khuyên ông tăng phải nỗ lực tham thiền để đạt tới cảnh giới vô ngại.

1365. Méo mồm

Một hôm, trong buổi tham thiền Pháp Chân bỗng nhiên làm miệng méo như bị trúng gió rồi hỏi:

- Có ai chữa được mồm ta không?

Đại chúng tranh nhau đưa thuốc, dân chúng được tin cũng liên tục đưa thuốc đến tặng nhưng thiền sư đều không nhận. Bẩy hôm sau, thiền sư tự dùng tay vả vào mồm khiến mồm trở lại như cũ, bảochúng đệ tử:

- Mấy hôm nay mồm bị méo, đến giờ cũng không ai đủ sức chữa cho ta.

(Thiền cơ)

Mồm ám chỉ tự tánh, méo mồm là tự tánh bị duyên trần ô nhiễm. Thuốc của tha nhân làm sao chữa được, chỉ có tự mình.