Ấn Quang Pháp Sư Văn Sao Tam Biên Bổ

Thư Trả Lời Hai Vị Cư Sĩ Khang Ký Dao Và Trịnh Tử Bình

Ngày mồng Mười, nhận được thư của Vương Nhất Đình, nói trong ngày mồng Sáu đã đem ba ngàn đồng do Quang trích ra; sau đó, quyên mộ được thêm năm trăm đồng, hai trăm đồng của thầy Chân Đạt, ba trăm đồng của Tôn Nguyệt Tam, bản thân ông Vương Nhất Đình và Hoàng Hàm Chi mỗi người quyên năm trăm đồng, tổng cộng là năm ngàn đồng, chuyển khoản cho ông Tống Tử Tài của Nghĩa Nguyên Hậu. Lại còn năm tiệm thuốc như Nghĩa Nguyên Hậu v.v… Mỗi tiệm bỏ ra một trăm đồng, tổng cộng là năm ngàn năm trăm đồng đem chuyển đi để cứu tai nạn gấp cháy mày. Khoản tiền của Hoa Dương Nghĩa Chẩn thì đợi cho tới khi phân hội ở Thiểm Tây gởi điện tín tới, sẽ lại bàn bạc. Trên đây đều là lời của Nhất Đình. Do năm trước, Vương Nhất Đình nhận được thư của Quang, không đầy mấy bữa sau, Hoa Dương Nghĩa Chẩn Hội mở cuộc họp, Nhất Đình đem thư Quang gởi tới và thư của Tử Bình cho mọi người tham dự hội nghị xem. Mọi người trù tính [khoản tiền cứu tế là] mười vạn. Sau đó, Hoa Dương Thị đến đất Hỗ (Thượng Hải), cho biết đã trích ra năm vạn từ tiền thuế quan. Do vậy, năm vạn [còn lại] vẫn chưa thể định. Do vậy, họ cần gửi điện tín hỏi thăm tình hình. Đợi cho tới khi nhận được điện tín trả lời, sẽ bàn bạc quyết định.

Hôm trước, nhận được thư của thầy Chân Đạt, cho biết đối với ba trăm đồng của Tôn Nguyệt Tam, sẽ lập biên lai riêng vì ngại ông ta có lẽ nghi tiền bị lạc mất. Có lẽ nên viết một lá thư cảm tạ thì đúng lẽ hơn. Đối với ba ngàn năm trăm đồng của Quang, hãy viết một lá thư gởi cho Quang, để tiện gởi cho các cư sĩ đã quyên tặng. Tuy họ chẳng ngờ vực Quang, nhưng nhận được thư cảm tạ ấy, họ sẽ càng sanh lòng hoan hỷ. Trong thư chỉ viết cư sĩ Diệp Đức Quảng ba trăm đồng, Trinh Tịnh Am Chủ một trăm đồng, cư sĩ Hương Đào ba trăm đồng, Bị Khứ Hiên một trăm đồng. Đối với thầy Chân Đạt và Tôn Nguyệt Tam, nên viết hai thư, một phong thư gởi sang chùa Thái Bình ở Trần Gia Tân, Thượng Hải, giao cho hòa thượng Chân Đạt. Thư cho Nhất Đình thì gởi đến nhà ông ta. Quang vốn chẳng muốn dùng loại thủ tục này, nhưng do thầy Chân Đạt gởi thư có nhắc đến, tợ hồ làm như thế thì mới là thỏa đáng! Do người ta đã giúp nhiều tiền, kẻ lo liệu công việc há tiếc công bút mực ư? Nếu đã nhận được tiền, đã gởi biên lai đi, chẳng ngại lại gởi thư cảm tạ.

Đối với chỗ ông Vương Nhất Đình, hãy nên dùng lời lẽ cảm kích, tán thán. Huống chi ông ta lại còn đề nghị, trù tính. Dẫu có thể trù tính hay không, chẳng thể quyết định; nhưng một niệm Từ tâm của ông, đáng khiến cho kẻ khác cảm phục chẳng quên! Các ông trọn chẳng hiểu chuyện! Trong lúc nạn gấp, cầu cạnh người khác, viết thư cho người ta, chẳng đề tên, chỉ dùng danh nghĩa các hội viên của hội Phật giáo để thỉnh cầu. Nếu chẳng cầu cạnh người ta, sẽ dùng cách viết ngạo mạn đến cỡ nào? Quang gởi thư cho Nhất Đình, còn dùng chữ “khấu đầu”, do cầu người ta gấp rút cứu tế, họ lại phải tốn hao tâm tư. Vì chuyện này, Nhất Đình đã qua lại giúp đỡ mấy lượt, gởi thư cho Quang năm sáu lần. Thư của hai ông, Nhất Đình đều gởi cho Quang xem, thấy [hai ông] nhất loạt chỉ ký tên là Phật giáo hội. Nhất Đình hỏi đang giao tiếp với ai, Quang bèn nói với ông ta là Ký Dao và Tử Bình, đều là người lo việc cho hội Phật giáo.

Thư Trả Lời Cư Sĩ Kim Huệ Sướng

Nhập đạo có nhiều môn, chỉ Tịnh Độ là bậc nhất. Tông yếu Tịnh Độ chỉ có ba pháp Tín, Nguyện, Hạnh mà thôi. Tổ Liên Trì dạy người khác tham cứu (tức tham cứu câu “người niệm Phật là ai?”) vì thuở ấy, Tông Môn quá thịnh. Chẳng làm như thế, sợ người ta sẽ cho là một tông khác lạ, chẳng chịu tu. Lại cũng do Ngài muốn dẫn dắt, khuyên dụ người trong Tông Môn đều tu Niệm Phật tam-muội. Vì dẫn dắt ai nấy đều tu Niệm Phật tam muội, ngài Ngẫu Ích [đề xướng] “chẳng cần tham cứu”, do pháp Niệm Phật chẳng chú trọng khai ngộ. Nếu cầu khai ngộ, có thể sẽ gác bỏ Tín và Nguyện ra ngoài. Nhưng niệm đến mức cùng cực, cũng có thể khai ngộ. Dẫu chẳng ngộ, cũng chẳng trở ngại. Dù ngộ đến mức cùng cực mà nếu chẳng có tín nguyện, chắc chắn khó vãng sanh! Vì thế, đại sư sợ mọi người mắc phải khuyết điểm ấy, bèn dạy cứ thẳng thừng niệm.

Trước kia, ông nghiên cứu Lý Học, chưa hiểu rõ lời nói của các Nho gia thuộc về Thế Đế, cho nên coi đó là pháp tắc. Đối với việc phát huy tâm tánh đến mức cùng cực, vẫn còn mờ mịt. Họ (Tống Nho) vay mượn Phật pháp, lại muốn lập dị với Phật pháp, đến nỗi trở thành tự mâu thuẫn. Đấy đều là vì tri kiến môn đình nặng nề, bị lầm lạc bởi tình kiến hư vọng mong được đời sau thờ phụng trong thánh miếu (miếu thờ Khổng Tử)!

Người hiện thời phần nhiều tôn sùng ngoại đạo, do ngoại đạo đều có pháp bí truyền. Thật ra, tuy ngoại đạo có trăm ngàn vạn loại, nhưng chỉ có một đạo “luyện đan, vận khí” mà thôi! Đấy là pháp thuộc loại bảo dưỡng sắc thân, chẳng phải là đạo liễu sanh thoát tử! Huống hồ các danh tự [do các phái ngoại đạo sử dụng], phần nhiều tương tự với chuyện dâm dục. Kẻ hư vọng bèn do đó mà tạo thành nghiệp Vô Gián, đáng đau xót thay!

Kinh Kim Cang và Lăng Nghiêm được chú giải rất nhiều, mỗi vị chú giải đều có sở trường, nhưng xét theo phía người sơ cơ, bản chú giải của ngài Tông Lặc khá đơn giản, rõ ràng. Nghĩa lý Lăng Nghiêm được chú giải thấu triệt nhất, chỉ có bản Văn Cú . Văn từ rõ ràng nhất chỉ có bộ Chỉ Chưởng . Trộm nghĩ pháp Tịnh Độ là chỗ quy túc của các pháp, chúng ta nương theo để lợi mình, lợi người khác, sao trước hết chẳng nghiên cứu đến mức cùng cực, chẳng còn ngờ vực nữa, thì sẽ chẳng bị dao động bởi hết thảy kinh giáo hoặc lời lẽ của bậc tri thức? Cứ hời hợt nghiên cứu các kinh điển khác thì càng nghiên cứu sẽ càng coi Tịnh Độ là tầm thường. Nếu trước hết hiểu biết nguồn cội của Tịnh Độ, rồi nghiên cứu các kinh luận khác, sẽ càng nghiên cứu, càng thấy Tịnh Độ cao sâu!

Đối với chuyện nữ sắc, người tại gia cố nhiên chẳng chú trọng đoạn dục, nhưng cần phải tiết giảm. Nếu coi chuyện ấy như chuyện cơm nước bình thường thì cũng phạm lỗi, nhưng nhẹ hơn so với tà dâm một chút. Nếu có thể tiết dục thì đối với chính mình, đối với vợ, đối với con cái, đều có lợi ích to lớn chẳng thể nghĩ bàn! Hoặc mỗi năm, hoặc mỗi quý (ba tháng), hoặc một tháng, hành phòng một lần, dựa theo tánh tình của chính mình và vợ để hạn chế, thì đối với chuyện tu đạo, thờ phụng tổ tông, đều có lợi ích to lớn. Bởi người ít dục sẽ có nhiều con, con cái mập mạp, ít bệnh, tánh tình thuần thục.

Văn Sao bản mới và Thọ Khang Bảo Giám sẽ đều trong tháng Mười hoặc Mười Một có thể ra sách. An Sĩ Toàn Thư có thể ra sách vào dịp Trung Thu. Hễ có sách, sẽ gởi cho ông mấy phần. Quang bận bịu cùng cực, chớ nên thường gởi thư tới. Ông chỉ cần đọc kỹ Văn Sao, sẽ đối với giới hạn, duyên do giữa Thiền và Tịnh, Phật lực và tự lực to nhỏ, khó dễ, cũng như đạo tiết dục, bảo vệ thân thể, trị gia, yên đời, đều có pháp để tuân theo, ngay cả tâm sự (những điều mong mỏi) của các vị Tống Nho cũng có thể nêu tỏ.

Thư Gởi Cư Sĩ Lý Khổ Thật

Ngày Mười Bảy tháng Bảy, Quang xuống núi, ngày Hai Mươi Tám tới Hàng Châu. Ngày Ba Mươi tháng Tám từ Hàng Châu sang đất Hỗ (Thượng Hải). Thấy thư ông gởi ngày mồng Hai tháng Tám, khôn ngăn hổ thẹn. Chỉ vì thư từ hơn một tháng và sự việc được sai phái phải làm chồng chất, chẳng rảnh rỗi để trả lời. Ông đã xem Văn Sao, sao chẳng nương theo những gì Văn Sao đã nói để vâng giữ luân thường, trọn hết bổn phận, tín nguyện niệm Phật, đừng làm các điều ác, vâng làm các điều thiện để hành trì, cứ muốn đến Phổ Đà xin xuống tóc với tôi? Ông có biết tôi là kẻ như thế nào hay không? Tôi chính là khách Tăng từ phương xa, sống bám vào chùa của người khác, sao có thể thâu đồ đệ? Ông đã từng đọc thư tôi gởi cho Châu Quần Tranh trong Văn Sao rồi chứ?

Ông biết thời cuộc hiện nay là thời như thế nào không? Các chốn đều muốn xua đuổi tăng ni, tịch thu tài sản của chùa chiền (sợ đã trở thành chuyện giống như ở Quảng Châu trước kia, nguy hiểm tột bậc), hiện thời đã nguy ngập cùng cực! Ông muốn đến núi xuống tóc là đã bỏ sanh lộ, tìm đường chết để đi. Đó là ngu muội tới mức như thế ấy. Ngàn vạn lần chớ đến núi! Hễ đến núi, Quang quyết chẳng tiếp xúc với ông. Vì lẽ nào vậy? Do ông chẳng biết tốt xấu, chẳng nghe theo lời khuyên trung thực, trò chuyện với nhau chẳng có giá trị gì hết! Ông hãy buông xuống cái tâm cuồng vọng, hành xử theo thực tiễn, chiếu theo những điều tôi nói trong phần trước mà hành. Dùng đó để tự lợi, lại còn nhờ đó mà lợi ích người khác, chắc chắn có thể đới nghiệp vãng sanh. Ông chẳng thấy kinh Quán Vô Lượng Thọ Phật dạy “hiếu dưỡng phụ mẫu, phụng sự sư trưởng, từ tâm chẳng giết, tu mười thiện nghiệp” chính là chánh nhân tịnh nghiệp của tam thế chư Phật ư? Ông cho rằng “xuất gia sẽ dễ tu hành”, đấy chính là cái tâm né tránh. Giả sử ông thật sự xuất gia, lại phát hiện có các loại phiền não khác, vẫn chẳng dễ tu hành. Hễ buông xuống được, sẽ thông suốt. Chẳng buông xuống được, sẽ chẳng thông! Ông có biết hay chăng?

Thư Trả Lời Pháp Sư Giới Trần

Nhận được thư, khôn ngăn đau lòng than thở. Phật giáo bị diệt đều do người có chức trách với pháp đạo tham danh lợi, chuộng quyến thuộc [đông đảo]. Toàn thể những chuyện hoằng pháp đều là nền tảng ngấm ngầm khiến cho pháp bị diệt. Như cho xuống tóc tràn lan, truyền giới tràn lan, cho nhập chúng tu học tràn lan. Họ cho rằng ba chuyện đó là hành đạo, là hoằng pháp, chẳng biết đều là lạm dụng, đến nỗi chân Tăng ngày càng ít, tăng sĩ bại hoại ngày càng đông! Hiện thời, những loại tăng sĩ hổ mang, phường hạ lưu, không ai chẳng là tỳ kheo đã thọ đại giới! Huống hồ Phật pháp ở Hà Nam chỉ có chùa miếu và kẻ nam người nữ trọc đầu! Vì thế, hạng người như thế mắc phải ương họa bất ngờ ấy cũng là do tình thế khiến thành ra như vậy. Bài văn của Thượng Phùng thật là thiết thực, xác đáng, hãy đem gởi qua bưu điện. Dẫu họ chẳng nghe theo, cũng có thể biểu lộ cái tâm hộ pháp của các vị. Không chỉ Hà Nam là như thế, mà Hoàng Nham, Vĩnh Khang và huyện X…. cũng như tại Thái Thuận của tỉnh Chiết Giang, [chánh quyền] đã nhất trí tổ chức tiến hành tịch thâu Tăng sản, phá hủy thần tượng. Hơn mười ngày trước, thầy Thâm Nghi tại chùa Tam Phong thuộc thành Thái Thuận đã sao lục các công văn của họ đem gởi tới. Quang cho là đại kiếp đã xảy đến, không có cách nào, đem các công văn của họ gởi trả lại. Nếu như các vị thâm tâm hộ pháp, chẳng ngại đem thư này trình lên chánh phủ.

Thư Trả Lời Nhân Sĩ Ở Thiên Tân

Nhận được thư, được các vị đại cư sĩ ưu ái, mong Quang đến Thiên Tân, khôn ngăn cảm kích, hổ thẹn. Cảm tạ [các vị], nhưng Quang trọn chẳng thể đến Thiên Tân, vì Quán Âm Tụng chưa hoàn tất, Văn Sao, Thọ Khang Bảo Giám còn chưa sắp xếp xong. Trong khoảng giữa tháng Tư, tôi sẽ đến đất Thân (Thượng Hải) lo liệu, hiện thời so với hồi tháng Hai đã ổn thỏa hơn đôi chút. Trong tháng Hai, nguy ngập gần như lật nhào. Nay các tỉnh đều lập Phật hóa hội, tạm thời vẫn còn có thể duy trì, nhưng cảnh tượng trong tương lai vẫn chẳng thể dự định. Mong hãy nói với các vị cư sĩ trong và ngoài liên xã: Hãy nên sốt sắng niệm Phật, niệm Quán Thế Âm để có sự chuyển dời ngấm ngầm. Trừ niệm Phật cầu gia bị ra, chẳng còn có cách tốt lành nào nữa!

Thư Trả Lời Cư Sĩ Mã Hương Thụy

Mấy hôm trước, nhận được thư, biết cư sĩ gần đây đạo tâm chân thật, thiết tha, khôn ngăn hoan hỷ. Nói đến chuyện tu Tịnh nghiệp thì chỉ là nhất tâm cầu sanh Tây Phương, chẳng mong hết thảy phước báo nhân thiên trong đời này hay trong đời sau. Phàm các kinh chú trì tụng, cũng như hết thảy các loại công đức, bất luận lớn nhỏ, đều dùng công đức ấy hồi hướng vãng sanh thì tâm chẳng có hai niệm. Phàm hết thảy đọc tụng, lễ bái, và các thiện hạnh, đều trở thành trợ hạnh cho Tịnh Độ. Chánh hạnh Niệm Phật cộng thêm các thứ công đức bổ trợ, sẽ như thuyền gặp gió thuận, lại căng cao buồm, một ngày đi ngàn dặm, mau chóng đến bờ kia. Điều đáng tránh là tâm và miệng chẳng tương ứng, [nếu tâm và miệng chẳng tương ứng], hết thảy thiện hạnh chỉ đạt được hư danh trong hiện thời, chẳng có cái quả liễu sanh thoát tử thật sự. Dẫu đạt được phước lạc nhân thiên trong đời sau, do hưởng phước, nhất định sẽ tạo đại ác nghiệp. Tới khi mạng chung, sẽ vĩnh viễn đọa vào địa ngục, vạn kiếp khó thoát ra! Buồn thay! Do vì lẽ ấy, chư Phật, chư tổ đều khuyên chúng sanh cầu sanh Tây Phương.

Lại nữa, cư sĩ khá tôn trọng pháp luyện đan, cực lực tu tập. Nếu muốn chuyên tu Tịnh nghiệp và dạy người khác, ắt cần phải bỏ loại công phu ấy đi, tận tình vứt bỏ. Nếu vẫn còn bị lời lẽ của bọn luyện đan mê hoặc, nói là “tánh mạng song tu” thì mới có thể thành đạo như kiểu Huệ Mạng Kinh v.v… coi Phật pháp là tà pháp, coi tà pháp là Phật pháp, tức là cùng uống đề hồ cam lộ và tỳ sương trấm độc, muốn đạt được Pháp Thân huệ mạng chẳng bị vĩnh viễn chết mất, chôn vùi, sẽ chẳng thể được! Đã đề xướng Tịnh Độ, khuyên khắp đại chúng, ắt phải hiểu tà chánh rõ ràng, ngõ hầu chẳng cô phụ tâm ý hướng về của chính mình lẫn người khác. Pháp Niệm Phật ai nấy đều có thể tu trì tại gia, chẳng bắt buộc phải tham dự liên xã. Chỉ mong khắp vì đại chúng, nương theo giáo nghĩa của pháp môn Tịnh Độ để khéo léo khơi gợi, hướng dẫn, khiến cho hết thảy nam nữ ai nấy trọn hết chức trách, giữ vẹn luân thường, vâng giữ bổn phận, kèm thêm niệm Phật cầu sanh Tây Phương. Có thể như thế, sẽ sống là lương dân, mất rồi sẽ dự vào hải hội. Há có phải chỉ riêng người xuất gia có thể đề xướng, còn người khác chẳng thể đề xướng ư? Nếu chẳng thể chú trọng giữ vẹn luân thường, trọn hết bổn phận, cư xử thực tiễn, siêng ròng tu tập Tịnh nghiệp, dẫu cho hội viên vượt quá trăm ngàn vạn người, cũng chỉ là quyến thuộc của ma tung hoành, đúng là gây phiền lụy cho Phật pháp!

Pháp do hai vị cư sĩ Âu Dương Tiệm (Âu Dương Cánh Vô) và Mã Nhất Phù đã lập, người bình phàm trọn chẳng thể học được! Dẫu học mà có sở đắc, vẫn chẳng phải là pháp liễu thoát ngay trong một đời, vì là pháp tự lực tu Giới, Định, Huệ, đoạn Hoặc, chứng Chân hòng liễu sanh thoát tử, thuộc về pháp tu chứng theo đường lối thông thường trong Phật giáo, chẳng phải là pháp giúp cho bọn phàm phu đầy dẫy triền phược nương theo từ lực của Phật để thoát khỏi tam giới theo chiều ngang. Chỉ nên nương theo kinh luận, ngữ lục Tịnh Độ, để thực hành tu trì pháp “tín nguyện niệm Phật” là được rồi! Các pháp môn khác chẳng thích hợp căn cơ, chẳng cần phải bàn đến.

Trong cõi đời, có kẻ tin sâu Phật pháp, lại muốn vãng sanh, nhưng đối với chuyện ăn thịt, vẫn chưa thể hoàn toàn buông xuống, chính là vì chẳng thấu hiểu sâu xa lời Phật, cũng như do chẳng thấu hiểu sâu xa duyên do của tự tâm và chúng sanh tâm. Nếu đối với lời Phật, tự tâm, và chúng sanh tâm, mỗi mỗi đều thấu hiểu, sẽ không chỉ chẳng chịu ăn, mà tôi sợ rằng dẫu [kẻ khác] dùng dao sắc bức ép người ấy ăn, cũng chẳng thể ăn được! Bài sớ tu bổ ao phóng sanh ở Nam Tầm của Quang đã nói về lý ấy khá cùng tận. Nếu có thể hằng ngày đọc mấy lượt, và suy nghĩ kỹ càng từng ý nghĩa, mà vẫn cứ coi trọng ăn thịt thì chẳng có lẽ ấy! Bốn lượt Sa Bà Ha cuối chú Đại Bi là lời truyền tụng sai ngoa bởi tri kiến thế tục, chớ nên tuân theo!

Thư Trả Lời Cư Sĩ Lý Huệ Thật (Thư Thứ Nhất)

Tánh tình của ông là hoàn toàn chẳng chịu lo toan nơi bổn phận. Các điều ông lo toan đều vượt ngoài lý, cho nên đến nỗi điên đảo, lầm loạn, lại còn lôi kéo người khác điên đảo, lầm loạn theo. Nếu Quang chẳng hiểu lý, tán thành chuyện của ông, sau này ông có chửi bới dữ dội Quang là “hạng tri thức mắt mù” hay không? Từ nay về sau, hễ làm việc gì chẳng được, đều bỏ mặc đó thì sẽ không gì chẳng an lạc. Trần Thành đã phát tâm quy y, hãy nên bảo ông ta thực hành chuyện thuộc luân thường, cũng như tín nguyện niệm Phật, cầu sanh Tây Phương, ngõ hầu chẳng uổng đời này, chẳng phí hoài gặp gỡ lần này. Nay đặt pháp danh cho ông ta là Huệ Thành (慧誠). Đã chân thành thì sẽ có trí huệ, lòng thành ấy cũng to lớn vậy. Phàm khởi tâm động niệm, hễ có gì chẳng đúng pháp, đều chẳng phải là chân thành, huống huệ thành ư? Nói theo nghĩa nông cạn, gần gũi, Huệ Thành chính là “dứt vọng, sáng tỏ lẽ chân”. Nói sâu xa hơn, nếu chẳng đoạn vọng, chứng chân, chắc chắn chẳng phải là huệ thành rốt ráo! Mà pháp đoạn vọng chứng chân chỉ có Tịnh Độ là hữu ích nhất! Vì thế, hãy nên sốt sắng tu trì. Mong hãy nói với ông ta thì may mắn lắm thay!

Thư Trả Lời Cư Sĩ Lý Huệ Thật (Thư Thứ Hai)

Nhận được thư, do mới tới Thượng Hải, mọi chuyện đều cần phải lo liệu, chẳng rảnh rang để phúc đáp ngay. Ngày hôm qua, tôi mới viết xong bài tựa cho bộ Học Phật Cương Yếu của cư sĩ. Do danh xưng ấy quá cao, xét theo ý của cư sĩ, bèn đổi tên thành Sơ Cơ Học Phật Trích Yếu, đem tên gọi trước đó ghi chú phía dưới tựa đề. Trong lời tựa, tôi có nêu bày đại lược để người đọc biết sách ấy là tác phẩm do ông Tiểu Thuyên biên tập. Lệnh huynh là Vân Giai đã sanh lòng tin, muốn quy y, nay đặt pháp danh cho ông ta là Huệ Chân (慧真), ngụ ý: Dùng trí huệ chân thật để tu trì Tịnh nghiệp hòng lợi mình, lợi người. Vương Trường Lâm có pháp danh là Huệ Lâm (慧林), ngụ ý: Trí huệ sum suê như rừng rậm, sẽ có thể che rợp cả mình lẫn người cùng đạt được cái quả chân thật. Tôi gởi kèm lời tựa theo thư, mong hãy sao lại cẩn thận, đừng để sai ngoa. Ước chừng tháng Mười, Quang mới về núi, ông muốn đến đất Hỗ sẽ có thể gặp gỡ. Nếu muốn cùng tới Phổ Đà, chỉ sợ khó gặp dịp thuận tiện, do Quang bận chuyện in sách, cần phải xong việc mới trở về được, chẳng thể tùy ý đi lại. Tôi viết điều này để mong ông xét kỹ. Mong ông nói với anh mình và Vương Trường Lâm hãy tận lực dựa theo Văn Sao để tu trì, những điều khác chẳng cần phải nói nữa!

Thư Trả Lời Cư Sĩ Lý Huệ Thật (Thư Thứ Ba)

Thư ông và hối phiếu ba mươi đồng đều đã nhận được, đừng lo! Sơ Cơ Học Phật Trích Yếu nay đã sắp xếp xong, chẳng lâu sau sẽ ấn hành, [sách in xong sẽ] gởi đến. Bản này dùng phông chữ số ba để sắp chữ. Tôi lại muốn sắp chữ bộ Học Phật Thiển Thuyết theo phông chữ số ba, trong tương lai sẽ ghép thành một bộ. Sách Văn Sao chẳng còn mấy (tôi đã sớm bảo Chiết Giang Ấn Loát Công Ty ở Hàng Châu in ra, nhưng họ do có nhiều chuyện vụn vặt, tuy bản kẽm đã đúc xong từ lâu, tới nay vẫn chưa thể in). An Sĩ Toàn Thư đã chẳng còn, Gia Ngôn Lục chưa in ra. Nay tôi gởi Quán Âm Tụng, Thọ Khang Bảo Giám, Cảm Ứng Thiên Trực Giảng, Di Đà Kinh Bạch Thoại Giải, Sơ Cơ Tịnh Nghiệp Chỉ Nam, tam thánh kinh (Tịnh Độ Tam Kinh), Giới Sát Phóng Sanh Bạch Thoại Văn, Long Thư Tịnh Độ Văn, Nhìn Thấu Suốt Thế Giới, Niệm Phật Trực Chỉ Phật v.v... bao nhiêu bộ đó. Ngày mai, ông chủ Hoàng sẽ đến, nếu có thể chuyên chở, sẽ thừa dịp gởi nhiều hơn một chút để làm tài liệu cho chỗ duyệt kinh và tùy duyên thí tặng. Các anh họ của ông như Liên Phủ v.v… muốn quy y, tôi sẽ đặt pháp danh cho mỗi người, mong hãy chuyển lời đến họ. Liên Phủ pháp danh là Huệ Triệt (慧徹), Hoạn Tử Ngọc pháp danh là Huệ Ôn (慧溫), vợ ông Trần Huệ Thành pháp danh là Huệ Cung (慧恭), chị dâu của ông ta là bà Mã có pháp danh là Huệ Thục (慧淑), Lục Bí Thị pháp danh là Huệ Chương (慧章). Hãy nên nói với họ: Ai nấy đều phải giữ vẹn luân thường, trọn hết bổn phận, dứt lòng tà, giữ lòng thành, đừng làm các điều ác, vâng làm các điều lành thì mới là đệ tử thật sự của đức Phật. Các điều khác được nói tường tận trong Văn Sao, chẳng cần phải viết cặn kẽ ở đây!

Thư Trả Lời Cư Sĩ Quách Giới Mai

Thư nhận được đầy đủ. Quang vốn là Tăng nhân chỉ biết cơm cháo, vô tri vô thức. Nếu muốn chuyên tu Tịnh nghiệp, vẫn có thể dùng những điều cổ nhân đã đề xướng để tuyên nói. Nếu muốn thông suốt rộng khắp Tông lẫn Giáo, sẽ chẳng biết chi hết, chỉ sợ cô phụ lòng mong mỏi của ông! Nhưng ông cùng với lệnh thê đã muốn quy y, chẳng ngại tạm dùng lầm đáp lỗi, đợi cho tới khi [vợ chồng ông] gặp gỡ bậc cao tăng, sẽ vứt bỏ kẻ ngu theo về bậc trí. Nay đặt pháp danh cho cư sĩ là Huệ Chấn (慧震), ý nói: Sẽ vì mọi người mà tuyên nói nhân quả, luân lý, và pháp môn Tịnh Độ. Ví như đang ngủ say mê mệt, bỗng nhanh chóng tỉnh giấc, từ trong đường mê mà biết nẻo về, để tương xứng với cư sĩ lúc sống đã được trống pháp vang rền thức tỉnh. Lệnh thê có pháp danh là Huệ Ý (慧懿), nghĩa là đức hạnh hiếu thảo, hòa thuận, từ bi, hiền hòa, giúp chồng dạy con. Lại dùng pháp môn tín nguyện niệm Phật để tự hành, dạy người khác, trở thành bậc thầy gương mẫu cho nữ giới, là bậc mẫu nghi trong chốn khuê khổn (閨閫) . Dùng huệ để phù tá đức, cho nên là Huệ Ý. Xin hãy nhìn vào danh mà nghĩ tới nghĩa, sẽ có thể đích thân được lợi ích thật sự trong Phật pháp. Những điều khác được nói tường tận trong Văn Sao, ở đây chẳng ghi cặn kẽ!

Thư Gởi Cư Sĩ Tiền Thành Thiện

Nay có cư sĩ Lý Trí Chương ghi danh mua báo Hải Triều Âm, mong tòa soạn dựa theo thời hạn mà gởi báo. Tất cả [các điều khoản về] chi phí mua báo, xin trực tiếp liên lạc với ông ta, chẳng cần Quang phải dính vào. Thư tôi gởi kèm theo xin đăng trên tờ Hải Triều Âm để khơi gợi, phát khởi tín tâm của người niệm Phật. Hiện thời, thiên tai nhân họa ngày càng nhiều. Nếu có thể chí thành trì niệm Phật hiệu và danh hiệu Quán Âm, không ai chẳng liền được cảm ứng. Chuyện ấy rất nhiều, Quang một mực lười viết lách. Nếu mỗi chuyện đều chép ra, sẽ thành một quyển sách to.

Thư Gởi Pháp Sư Nhân Sơn

Hôm qua nhận được công văn từ các tự viện ở Dương Châu, khôn ngăn hoảng sợ! Quang suốt đời sống nhờ tự viện của người khác, nay đã sắp chết chẳng lâu, nào dám đảm nhận trách nhiệm nặng nề ấy. Pháp sư Tường Thụy đã có thể hoằng dương, diễn giảng tông Hiền Thủ, há chẳng thể hoằng dương Tịnh Độ ư? [Pháp môn Tịnh Độ] lý cực sâu mầu, uyên áo, sự cực bình thường, chỉ cần nương theo sự tướng để nghiêm túc tu trì, cho đến khi nghiệp tiêu, trí rạng, chướng hết, phước cao, lý sâu chẳng cầu mà tự đạt được. Nếu chẳng dốc sức nơi sự tu, dẫu nói đến mức trời trút xuống bốn loại hoa , đất sáu thứ chấn động, vẫn là nói suông, chẳng có lợi ích thực tế cho mấy. Chuyện này chỉ cần chịu phát tâm là có thể hoằng dương, chẳng cần sai khiến Quang là kẻ chất phác, ăn nói vụng về, bất tài xen vào đó ư? Mong các hạ phát lòng từ bi to lớn, khéo từ tạ giùm tôi. Nếu không, tôi sẽ trốn ra ngoài biển khơi để khỏi lầm lạc đại sự của người khác. Mong thầy hãy nói cặn kẽ nguyên do với các vị tại các chùa ở Dương Châu thì tôi sẽ cảm kích suốt đời!

Thư Trả Lời Cư Sĩ Lạc Quý Hòa

Quân tử đối với thiên hạ chẳng thân, chẳng sơ, chỉ chú trọng cân nhắc điều nghĩa. Đem tiền phóng sanh để giúp cứu trợ tai nạn, tức là chuyển khoản tiền tài cứu giúp chỗ “sơ, nhẹ” để cứu vớt chỗ thân thiết, quan trọng, cấp bách. Nhân quả cố nhiên là có, nhưng chẳng đến nỗi do vậy mà bị tội. Năm Dân Quốc 13 (1924), Hoàng Hàm Chi nhận chức đạo doãn, quyên mộ để lập vườn phóng sanh. Sau khi vùng Giang Chiết (Giang Tô - Chiết Giang) nổ ra cuộc chiến, ông ta bèn thôi làm chuyện ấy. Ông Phùng Mộng Hoa biết ông ta còn có khoảng tiền lập vườn phóng sanh mấy ngàn đồng, bèn gởi thư cho Quang, bảo Quang khuyên ông ta dùng khoản tiền ấy để cứu trợ dân chúng gặp tai nạn. Quang cực lực khuyên ông ta chuyển món tiền ấy sang cứu trợ. Ông ta gởi thư cho pháp sư Đế Nhàn, nêu nguyên do. Sư Đế Nhàn trách ông ta lầm lạc nhân quả, ông ta bèn gởi thư của thầy Đế Nhàn cho tôi. Quang biện luận nhân quả cố nhiên là có, nếu nói là “Diêm La lão tử giáng tội trừng phạt”, Quang nguyện chịu thay. Chuyện ấy mới chẳng đến nỗi bỏ lửng giữa chừng.

Người phóng sanh gần đây, phần nhiều chẳng hiểu đạo lý phóng sanh, mang tiếng là “phóng sanh”, thật sự chẳng đạt được lợi ích do phóng sanh. Do công bố rầm rộ chuyện phóng sanh, khiến cho kẻ bắt các sanh vật càng bắt nhiều hơn. Vì vậy, Quang chẳng tán thành định kỳ phóng sanh. Đối với Tây Hồ, nếu chẳng phải do kẻ chẳng thông hiểu sự vụ đề xướng khôi phục ao phóng sanh, sao đến nỗi tiêu phí oan uổng một vạn mấy ngàn đồng tịnh tài, nhưng vẫn khiến cho bao nhiêu sanh mạng mắc phải tai ương chẳng được cứu vớt! Thiết tha mong ông hãy sốt sắng khuyên mọi người kiêng giết, ăn chay, so với khuyên kẻ khác gom góp tiền bạc phóng sanh mà vẫn cứ ăn thịt như cũ, trọn chẳng giảm bớt, thì lợi ích sẽ nhiều hơn! Quang đã sáu mươi chín tuổi, việc thù tạc ngày càng nhiều, tinh thần ngày càng giảm. Nếu chẳng ẩn cư lâu dài, sẽ tổn hại cho chính mình, vô ích cho kẻ khác, há có thể nói vì nguyên do “pháp yếu, ma mạnh” ư? Đó là thân phận của bậc dựng cao pháp tràng, Quang nào dám tiếm phận, trộm lấy danh nghĩa ấy?

Thư Gởi Tông Nguyệt Và Hiển Lượng

Quang thuộc loại Tăng nhân chỉ biết cơm cháo; vì thế, ăn nói tầm thường, nhạt nhẽo, chẳng có gì lạ lùng. Nhưng hai vị muốn bảo khắp những người cùng hàng để họ sanh khởi chánh tín, dùng lời lẽ nông cạn để khế cơ, khế pháp, quả thật khéo hợp thời cơ, lợi ích rất sâu. Hiện thời, cõi đời đã loạn đến cùng cực, do mọi người đều nghĩ chẳng có chuyện nhân quả báo ứng, sanh tử luân hồi. Do vậy, tổn người, lợi mình, thương thiên hại lý, giết cha, giết mẹ, các tà thuyết phế bỏ kinh điển, phế trừ luân thường đều được đề xướng, chỉ sợ con người khác biệt cầm thú, mong cho ai nấy đều nhất loạt giống hệt [cầm thú]. Ngay trong lúc này, chỉ có đề xướng “nhân quả báo ứng, sanh tử luân hồi” là phù hợp cơ nghi nhất. Nếu đàm luận những chuyện huyền diệu, sợ rằng [thính giả]

chẳng hiểu. Nếu hiểu lầm thì sẽ là tổn hại vô ích vậy!

Thư Gởi Cư Sĩ Từ Úy Như

Chắc thư tôi gởi lần trước, ông đã nhận được. Mong hãy chuyển cho các vị Trương, Trần, Triệu v.v… Trong tháng Chạp năm ngoái, Quang bị bệnh hơn mười ngày; do vậy, hủy chuyến đi Hương Cảng. Hiện thời, bệnh đã lành, chẳng bao lâu sẽ sang Tô Châu tự chôn sống (ẩn cư). Ngày hôm qua, đã nhận được món tiền mười một đồng do bà Trương Huệ Khoách quyên góp in sách thay cho con gái là Sư Chiêu; xin hãy nhắn tin cho bà ta giùm. Còn đối với Tích Châu, hễ tiện dịp gặp mặt, cũng xin ông nói giùm. Tất cả các chuyện bế quan, nhất loạt do hòa thượng Chân Đạt và đồ đệ của Sư là thầy Minh Đạo lo liệu, ông chẳng cần phải bận tâm. Quang năm nay đã tròn bảy mươi, cũng chẳng mong sống lâu trên đời. Nếu mấy năm nữa vẫn chưa chết, và có sở đắc to lớn, có thể sẽ xuất quan. Nếu không, cho đến hết đời này, cũng chẳng xuất quan, để tránh tự lầm, lầm người. Hiện thời, muốn cho hết thảy mọi người được lợi ích, trừ phi đề xướng giáo dục gia đình và nhân quả báo ứng, quyết chẳng có hiệu quả to lớn. Phật pháp và pháp thế gian muốn được tiến hóa, đều chẳng ra ngoài hai pháp ấy. Những kẻ tuy đàm luận huyền diệu, bác bỏ sự tu, đúng là sẽ tăng trưởng tà kiến “chấp Không”, không chỉ vô ích mà còn gây hại!

Thượng Hải có xà phòng chay do Quang đặt làm. Tôi đã bảo gởi mấy rương cho Tích Châu để chia ra tặng cho những người cùng chí hướng. Lại mong sẽ đề xướng tiến hành; đó cũng là đầu mối để ngăn cản giết chóc vậy!

Thư Gởi Về Quê Nhà

Thưa bảo trưởng thôn Đông và Tây, các vị hương lão, và các vị bác, chú, anh, em.

Từ bé, Ấn Quang khá chẳng biết tự lượng, muốn làm kẻ sĩ trong phái Lý Học, bèn lậm sâu chất độc Trình, Châu, Hàn, Âu; may là có túc nhân, đến nỗi bệnh tật nhiều năm. Tuy chẳng phải nằm mọp trên giường không dậy nổi, nhưng gây trở ngại to lớn cho học vấn. Về sau, bỗng tự biết trước đó sai trái, bèn trong năm Quang Tự thứ bảy (1881) xuất gia làm Tăng mong tiêu ác nghiệp, báo đền ân của lịch đại tổ tông và cha mẹ. Năm Quang Tự 12 (1886), từ Trường An đến núi Hồng Loa ở Bắc Kinh. Năm Quang Tự 19 (1893), sang chùa Pháp Vũ ở Nam Hải Phổ Đà Sơn. Chủ nhân [chùa ấy] do thấy Quang thích yên tĩnh, chẳng tham duyên đời, bèn cho ở trong nhàn liêu, trừ hai thời lên chánh điện tụng niệm ra, trọn chẳng làm một chuyện gì, tùy ý xem kinh, niệm Phật. Trên núi có người biết Quang có thể viết lách, bèn đem việc này nọ nhờ vả. [Viết xong], trọn chẳng dùng tên mình, mà đề tên người ấy, hoặc dùng tên giả. Vì thế, suốt hai mươi năm qua rất yên vui. Suốt năm chẳng có ai đến gặp, chẳng có ai gởi thư.

Tới năm Dân Quốc thứ sáu (1917), Vương Ấu Nông ở huyện Tam Nguyên (tỉnh Thiểm Tây) đem một lá thư in ra mấy ngàn bản, Từ Úy Như đem ba lá thư in ra mấy ngàn bản, dần dần lâm vào cảnh khổ! Năm sau, Từ Úy Như lại ấn hành Văn Sao. Từ đấy về sau, một người đồn đãi hư huyễn, vạn người truyền nhau thành thật, thư từ qua lại, mỗi tháng trên cả trăm lá. Lại do Quang chẳng tự lượng, chí mong lợi lạc mọi người, sắp đặt, khắc in các loại kinh sách, suốt nhiều năm trọn chẳng có lúc nào rảnh rỗi. Năm Dân Quốc 17 (1928), các đệ tử ở Hương Cảng thỉnh Quang sang sống tại Hương Cảng, tính năm kế đó sẽ đi. Vì thế, rời khỏi Phổ Đà, tạm ngụ trong chùa của bạn bè tại Thượng Hải. Năm Dân Quốc 18 (1929), do chỉnh lý bộ Lịch Sử Thống Ký, chẳng thể đi. Trong mùa Đông, do mệt nhọc quá sức, bị bệnh nhẹ, bạn bè ngăn trở không cho sang Hương Cảng, bảo hãy bế quan tại chùa Báo Quốc ở Tô Châu. Tháng Tư năm Dân Quốc 19 (1930), vào quan phòng (bế quan).

Do nghe quê ta hạn hán, đói kém, đem một ngàn sáu trăm đồng, giao cho cán sự của Hoa Dương Nghĩa Chẩn Hội, tức là Dương Huệ Mậu, đệ tử quy y của tôi, đích thân tặng cho thôn ta. Ông ta quay về huyện Phù Phong, cũng có thưa trình đôi chút, chưa biết làm như thế nào. Quang cũng chẳng hỏi đến chuyện ấy. Tháng Giêng năm nay, Phước Vân và Vĩnh Quý đến Tô Châu, [nhờ họ, tôi] biết thôn ta điêu linh khó chịu đựng nổi, khôn ngăn đau lòng. Hỏi tới Tam Phân Từ Đường, họ cho biết trong từ đường đã lập trường học, đặt tên là Ấn Quang Học Hiệu. Học sinh trong thôn Đông và thôn Tây đều học tại đó, Trí Kiệt làm thầy dạy.

Họ lại cho biết ngoài cửa [từ đường], dựng ba gian nhà mới, đặt tên là Thánh Lượng Hội. Hạ bảo trưởng của thôn đặt mấy cái bàn để người khác ăn tiệc tại đó. Vì căn nhà ấy do người của hai thôn Đông và thôn Tây bỏ tiền ra dựng, cho nên Hạ bảo trưởng của hai thôn Đông và thôn Tây, hễ có công việc phải bàn bạc, đều đến Thánh Lượng Hội. Quang hỏi: “Sao hai thôn Đông và Tây mỗi nhà đều bỏ tiền để dựng công quán trong Tam Phân Từ Đường của dòng họ nhà tôi, ăn thịt, uống rượu, bàn công việc, mà lại đặt tên là Thánh Lượng Hội?” Họ nói: “Khoản tiền cứu trợ một ngàn sáu trăm đồng trong năm Dân Quốc 19 (1930), chia đều cho các gia đình ở hai thôn, chừa lại một phần mười, tức là một trăm sáu mươi đồng, lập một căn nhà trước từ đường của thầy để làm phòng làm việc cho hai thôn Đông và Tây. Vì món tiền ấy do pháp sư cứu tế mà có, cho nên dùng pháp danh của pháp sư để đặt tên”. Quang nghe xong, khôn ngăn thở dài, bảo: “Sao thôn ta lại nẩy sanh cách làm như thế? Tôi dùng một ngàn sáu trăm đồng để cứu tế hai thôn. Hai thôn rút ra một phần mười tiền cứu tế để dựng nhà trong từ đường của dòng họ tôi, dùng làm nơi tiệc tùng, bàn việc, bảo là họ tự lập, lại còn đặt tên là Thánh Lượng Hội! Tức là một ngàn sáu trăm đồng của Thánh Lượng tôi đã dẫn đến chuyện hai thôn Đông Tây chiếm đất từ đường của dòng họ tôi. Tội của tôi quá lớn!”

Nhưng tôi là người học Phật, chẳng chịu tranh chấp với người khác. Do vậy, chuẩn bị chi phiếu hai trăm đồng, giao cho các vị Phước Vân v.v… cầm về. Đến nhà liền thông tri cho mọi người ở hai thôn, đến miếu Thành Hoàng bàn chuyện, giao cho bảo trưởng, các vị hương lão v.v… để hoàn lại tiền xây cất, lập tức xóa bỏ danh mục Thánh Lượng Hội. Ngoại trừ chỗ để học trò hai thôn học hành ra, những thứ khác đều chẳng chấp thuận. Trường học do người Tam Phân chịu làm việc công ích mà lập ra, chẳng thể nói ngôi từ đường ấy thuộc về cuộc đất của trường học hai thôn được! Biện pháp như thế, nếu hương lão hai thôn chấp thuận, may mắn nào bằng! Nếu cố chấp, chẳng thay đổi, tôi sẽ mời hai vị lão tiên sinh rất có thể diện gởi thư uyển chuyển khuyên nhủ, mong họ xem xét kiến nghị của Quang. Chắc các vị chẳng thể không nể mặt hai vị lão tiên sinh. Chuyện đã ắt phải là như thế, dường như có lẽ nên bớt việc thì hay hơn, chẳng cần phải kinh động hai vị ấy, giảm bớt chuyện nhọc nhằn đôi bên thư từ qua lại với nhau. Bất luận quý vị có đồng ý hay không, Phước Vân, Vĩnh Quý v.v… chẳng được tranh chấp với mọi người, chỉ gởi thư thông báo tình hình cho tôi. Cách vừa nói trên đây chính là cách để duy trì thế đạo. Nếu có thể thực hiện phương cách duy trì thế đạo thì tốt lắm. Nếu không, tôi liền hành theo pháp “Bồ Tát xả thân mạng để thỏa mãn ý nguyện của chúng sanh”, sẽ hướng về đại chúng hai thôn đảnh lễ, sám hối, thưa: “Thánh Lượng tội lỗi, xin hãy rủ lòng tha thứ, đem chuyện này vứt ra ngoài biển Đông, nhất loạt chẳng hỏi đến nữa”. Viết ra điều này, xin quý vị hãy xét soi!

Thư Trả Lời Cư Sĩ Triệu Trí Vân (Thư Thứ Nhất)

Trước hôm ông gởi thư đến ba ngày, bảo trưởng và hương lão đã gởi thư đến, cho biết họ đã dẹp Thánh Lượng Hội, hai trăm đồng dùng làm quỹ cho trường học, ba gian phòng ngoài cửa đã giao cho từ đường. Chuyện này nếu không có ông đến, sẽ vĩnh viễn là chốn công sở để uống rượu, ăn thịt! Lòng người quá xấu, đến nỗi tai họa liên tiếp. Nay ruộng lúa mạch không mong thâu hoạch được, vẫn cần mọi người cùng niệm Nam Mô Quán Thế Âm Bồ Tát để cầu mưa ngọt mau tuôn xuống. Nếu không, nước ao đã không có, nước giếng cũng giảm, sẽ chết khát. Nếu thật sự chí thành, sẽ có mưa để mong sớm gieo trồng vụ mùa Thu, vẫn chưa đến nỗi vụ mùa Thu chẳng trông mong được! Nếu không, đã hai năm mất mùa, người ta dựa vào đâu để sống sót?

Trong ngày Mười Ba, tôi đã bảo Hoằng Hóa Xã gởi mười gói Văn Sao. Mỗi gói gồm hai bộ, vẫn chưa đủ một bưu kiện, do vậy kèm thêm một quyển Liễu Phàm Tứ Huấn. Sách ấy văn lẫn lý viên mãn tột bậc chu đáo, là sách mà hết thảy mọi người đều nên đọc kỹ. Hôm trước, Trí Tuấn cũng gởi thư đến, nói cha ông ta từng tu tập theo ngoại đạo, trước kia, ông ta cũng học theo. Về sau đọc các kinh sách do tôi gởi, bèn chẳng học pháp ấy nữa, nhưng hãy còn qua lại, hãy nên dần dần xa lìa. Hiện thời, giá giấy đắt tột bậc. Giấy in sách báo lúc rẻ nhất là hai đồng ba cắc một xấp (một xấp gồm năm trăm lẻ sáu tờ), nay đã hơn năm đồng, mà giá mỗi ngày một tăng vọt lên. Hãy nên quý trọng gìn giữ kinh sách. Nếu không, mai sau sợ chẳng đủ sức có được nữa. Đối với người được tặng sách, hãy nên nói lời này, lại cần phải cung kính chớ nên khinh nhờn!

Thư Trả Lời Cư Sĩ Triệu Trí Vân (Thư Thứ Hai)

Gởi sách là do Quốc Quang Thư Cục, sao lại nói là Phật Học Thư Cục? Quốc Quang là chỗ ấn loát, nhận gởi sách cho người nhận là chức trách chánh yếu của tiệm họ, chẳng phải chịu ơn, sao lại cảm tạ họ? Ông đã quy y, hãy nên xưng là “đệ tử”. “Hậu học” là từ ngữ xưng hô thông thường, chẳng phải là không dùng được, nhưng đó là từ ngữ chung chung, chẳng thiết thực, không đúng chuẩn mực. Thời sự ngày càng sai lệch, hãy siêng niệm Phật. Nếu chẳng có chuyện tột bậc quan trọng, chớ nên gởi thư. Chẳng lâu sau nữa sẽ có Viễn Công Văn Sao, sẽ gởi cho mỗi vị một gói. Do sách ấy người bình phàm chẳng thể đọc, cho nên chỉ gởi cho hai thôn, mỗi thôn một gói. Người học Phật tâm phải chất trực. Lời ông đã nói trước đây gần như chẳng thật. Nếu phạm lỗi ấy, hãy nên sửa đổi; nếu không, càng thêm cố gắng!

Thư Trả Lời Cư Sĩ Triệu Trí Vân (Thư Thứ Ba)

Các thư ông đã gởi, tôi đều nhận được, hết sức an ủi! Làm người nên tri túc, mọi việc chớ nên toan tính quá phận. Ông nói muốn dựng Tam Thánh Đường để làm chỗ căn bản hòng tự hành, giáo hóa người khác. Chẳng biết dân quê ta, mười nhà thì chín nhà trống rỗng, khuyên ai bỏ tiền công đức để thành tựu chuyện ấy được ư? Một là ông chẳng biết thời cuộc gian nan, hai là chẳng biết Quang là người như thế nào. Ý ông muốn Quang đứng ra quyên mộ, chẳng biết từ trước tới nay, Quang chưa hề mở miệng kêu gọi quyên góp. Do vậy, chẳng trụ trì chùa miếu, chẳng thâu đồ đệ. Nếu ai có tín tâm cúng thí khoản tiền nào, thì hoặc là in sách, hoặc cứu trợ tai nạn, trọn chẳng tích cóp, để mong khi chết, ngoại trừ quần áo, chăn mền thường dùng, chẳng có vật gì đáng giá. Chẳng mong khiến cho kẻ sử dụng tài vật mà tôi đã tích lũy, chửi tôi là con quỷ tham lam! Vốn biết quê tôi và người nhà tôi, chẳng biết Phật pháp và Tăng hành xử như thế nào, cho nên chẳng dám thư từ qua lại. Sợ chẳng biết tình đời, họ đường xa tìm đến, chẳng biết đối xử như thế nào? Đi về phải tốn mấy chục đồng. Dẫu hoàn lại lộ phí cho họ, họ đã chịu thiệt thòi lớn, mà tôi cũng chẳng có sức làm chuyện ấy! Quang là một Tăng nhân nghèo nàn, sao có thể bày ra chuyện đó để tự hại, hại người!

Năm ngoái, do Trương Trí Giáp cho biết đã mở Niệm Phật Xã, cho nên gởi sách, ngõ hầu họ biết lợi ích chân thật của Phật pháp, chẳng đến nỗi xen lẫn ngoại đạo vào Phật pháp. Chuyện gởi sách có lẽ có thể tiếp tục gởi, còn bất cứ chuyện nào khác đều chẳng thể giúp tiền hay tán trợ được! Tăng nhân chẳng biết pháp, thường dùng tiền bạc của thập phương thí chủ để nuôi nấng kẻ tục gia. Đó là hành vi của hạng người thô tục trọc đầu, là chủng tử địa ngục! Nếu mong mỏi Quang làm chuyện ấy, còn quá đáng hơn xem Quang là kẻ chẳng đáng nửa đồng!

Niệm Phật Đường là chỗ đề xướng. Bình thường niệm Phật, hãy nên ai ở nhà nấy. Không chỉ chẳng phải bôn ba, mà còn chẳng lỡ làng công việc. Nếu không có chỗ kha khá, thì miếu Quan Đế ở ngoài cửa Đông, hoặc miếu Thành Hoàng trong thôn, hoặc từ đường của dòng họ, hoặc từ đường của chi họ, mỗi tháng một hoặc hai lần, tuyên nói đại lược đề xướng. Ngoài ra, ai nấy tự niệm Phật tại nhà mình sẽ tốt hơn nhiều! Cứ ắt muốn dựng đền miếu rồi mới siêng năng tu hành, tức là chẳng biết lẽ thật trong tu hành, chính là hành vi của kẻ chỉ cốt phô trương cái danh. Huống hồ hiện thời là lúc khẩn bách, nhận được tiền công đức, gặp chuyện khó khăn riêng, chẳng thể không dùng. Dùng rồi chẳng có cách nào hoàn lại, sẽ trở thành lỗi lầm to lớn.

Tôi từng nghe người già cả nói: Trong tộc họ của tôi, có ông X… trong thuở thái bình thời Đạo Quang - Hàm Phong, đã quyên mộ người giàu có trong Triều Ấp để xây cất Ngọc Cục Quán gồm chừng đó tòa điện đường, lại còn dựng Khôi Tinh Lâu. [Rốt cuộc], Ngọc Cục Quán chỉ là một ngôi miếu nhỏ, Khôi Tinh Lâu chính là nơi đầu tường phía Đông của sân khấu bèn xếp mấy mảnh ngói thành Khôi Tinh Đường! Khoản tiền đóng góp ấy đều dành cho chính mình sử dụng. Về sau, cả nhà ấy chết sạch. Tiền tài của mười phương, chỉ có người đạo đức có thể nắm giữ. Nếu không, khó tránh khỏi gây nên thói tệ, chuốc lấy tai họa.

Quán Âm Đường ở phía Đông xã ta, bị giặc Hồi Hồi đốt trụi. Mấy năm sau, mọi người đề xướng trùng tu. Thầy phong thủy nói: “Xây cao thì chẳng có lợi phương Đông, nhưng có lợi cho phương Tây”. Mời cha tôi và một vị lão nhân ở thôn Tây trông coi chuyện ấy. Ông ta nghe lời thầy phong thủy, cực lực muốn xây cao. Chẳng đầy một năm, ba đứa con của ông ta chết mất một. Đã thế, con dâu trong nhà nhảy xuống giếng tự tử. Muốn lợi cho phương Tây mà đâm ra phương Tây mắc họa, bất lợi cho phương Đông mà rốt cuộc phương Đông chẳng sao! Do vậy, biết mọi sự đều phải tuân theo lẽ công, chớ nên xen tạp ý riêng tư. Xen tạp ý riêng, sẽ khó đạt được kết quả tốt.

Năm Quang Tự 23 (1897), gặp trận đói lớn, ở Hợp Dương, phàm là người đọc sách lo liệu việc cứu tế, không ai chẳng vướng thói tệ! Sau trận đói năm ấy, người tố cáo có đến hơn bốn mươi hai chỗ. Thôn ta cũng thế (mọi người ồn ào, nhưng chưa tố cáo). Chỉ có ở thôn Tây chẳng mời người đọc sách lo liệu. Một ông lái buôn già họ Ngỗ đã nghỉ hưu lâu ngày tại nhà, [đảm nhiệm việc cứu tế], trọn chẳng có mảy may thói tệ nào. Hễ nhận được gạo cứu trợ liền chia ngay, trọn chẳng giữ lại. Triều Ấp cũng thế, chẳng có người đọc sách nào không vướng thói tệ. Một người buôn bán [lo liệu cứu tế] cũng giống như ông Ngỗ ở thôn Tây. Có thể thấy là thói đời, hễ hơi có quyền thế, sẽ cậy thế hiếp đáp người khác. Hai người không vướng thói tệ ấy, chẳng phải là thật sự hiểu biết nhân quả, biết tội phước, mà là do không có quyền thế cho nên chẳng dám làm. Hễ làm, sẽ bị kẻ khác công kích, cho nên đạt được tiếng thơm! Do ông trẻ tuổi, có sức lực, sau này chắc sẽ được giao phó chuyện này nọ, cho nên tôi nói sẵn lẽ lợi hại vậy!

Thư Gởi Tề Dụng Tu (Thư Thứ Nhất)

Nhận được thư, do bận bịu cùng cực, cho nên phúc đáp chậm trễ, hết sức tạ lỗi! Tôi gom góp hơn bảy trăm chữ thành bài tựa về Xung Điền Phân Xã, nhưng rốt cuộc chẳng thể nói rõ về Phật quang. Mong ông hãy thỉnh lệnh sư là Dịch cư sĩ gọt giũa, ngõ hầu chẳng đến nỗi gai mắt người nhã. Tôi đã đọc bài thơ họa vận của thầy Dịch, [ông ta] nói tính ghép chung lại [nguyên xướng và bài họa cùng một chỗ trong bản in], sợ chẳng dễ thực hiện! Nếu thợ chưa xếp chữ tới phần đó, sẽ ghép sau các môn. Nếu thợ đã sắp chữ xong, chỉ đành xếp vào sau sách.

Các hạ túc căn sâu dày, nếu dùng công phu mười năm, sẽ có thể tự giương cao ngọn cờ trong Phật môn. Nếu thoạt đầu liền quy y với một ông Tăng chỉ biết cơm cháo, há chẳng trở thành một chuyện nuối tiếc to lớn suốt đời ư? Vì thế, chẳng dám vội vàng làm thầy quy y cho các hạ. Đã nhận được trước tác kỷ niệm mừng thọ mẹ của ông, ba mươi bài thơ mừng thọ rất hay. Lại nữa, Quang đã bảy mươi mốt tuổi, do đời trước ít vun bồi, tinh thần lẫn mục lực đều chẳng đủ. Thầy Đức Sâm tuy tuổi chưa già, tinh thần cũng khá suy nhược. Nay đang có Tịnh Độ Thập Yếu, Viên Tịnh lại muốn sắp chữ bộ [Tịnh Độ] Thánh Hiền Lục. Ông Hứa Chỉ Tịnh biên soạn bộ [Phật Học] Cứu Kiếp Biên cũng chấp thuận giao cho Quang giảo chánh, đối chiếu rồi sắp chữ giùm. Đối với văn tập của thầy Dịch, không chỉ Quang chẳng có học thức ấy, mà cũng chẳng có tinh thần [để thực hiện]. Mong ông hãy chớ gởi đến để khỏi bị chậm trễ!

Thư Gởi Tề Dụng Tu (Thư Thứ Hai)

Bài văn về Phật Quang Phân Xã, ý nghĩa tợ hồ có thể chấp nhận được, nhưng văn từ khá vụng về, chất phác. [Thế mà] thầy Dịch và ông đều cho là hay, chắc là vì lòng yêu thương, dẫu văn chương chẳng hay, vẫn cho là hay! Nói đến chuyện quy y, rất sợ sau này ông sẽ hối hận, cho nên chẳng dám đáp ứng. Nay ông nhắc lại, chỉ đành đem lầm đáp lỡ, đợi đến khi ông biết chắc chắn là sai, chẳng ngại coi tôi là người qua đường. Hoặc bảo ngược lại tôi hãy tôn ông làm thầy thì cũng chẳng phải là không thể! Nay tôi đặt pháp danh cho ông là Huệ Mậu (慧懋), ý nói dùng trí huệ để tự khích lệ chính mình, khích lệ người khác, ắt mong sao [ai nấy] đều giữ vẹn luân thường, trọn hết bổn phận, dứt lòng tà, giữ lòng thành, đừng làm các điều ác, vâng hành các điều thiện, sanh tín, phát nguyện, trì danh hiệu Phật, cầu sanh Tây Phương. Nếu có thể thực hành như thế, sẽ chẳng cô phụ sự giáo hóa của đức Phật, chẳng phụ linh tánh của chính mình, hướng dẫn cả một làng, làm kim chỉ nam cho hàng hậu học, may mắn chi hơn?

Pháp môn Tịnh Độ được gọi là “pháp khó tin”. Xưa kia, có pháp sư giảng kinh Hoa Nghiêm, mắng học nhân phát tâm niệm Phật là chủng tánh kém hèn! Gần đây, nghe nói một pháp sư cũng giảng kinh Hoa Nghiêm, nghe chuyện có vị học nhân giảng Tâm Kinh cho thiện tín xong, lại cùng họ niệm Phật một lượt. Vị pháp sư ấy nói: “Ông đã làm giám đốc ngân hàng, sao lại đi bán đậu tẩm Ngũ Vị Hương?” Trộm nghĩ: Ý thầy ấy cho niệm Phật cũng là chuyện nhục nhã to lớn lắm! Chẳng phải là Quang thích nói chuyện thị phi, mà là mong ông hãy khăng khăng một dạ làm theo hạnh tu trì của ngu phu ngu phụ, ngõ hầu chẳng đến nỗi vì nhân lành mà chuốc lấy quả ác, đáng thương, đáng xót lắm thay!

Thư Trả Lời Châu Tễ Quang

Nhận được thư, khôn ngăn cảm kích, hổ thẹn. Quang ăn nói chẳng nên hồn, sao có thể nêu tỏ đức hạnh cao đẹp của lệnh từ? Nhưng do thời cuộc hiện thời căm ghét hiếu thảo, cố nhiên chẳng thể không phụ họa chuyện đề xướng hiếu đạo, hòng cứu vãn phần nào thói tục xấu ác. Ghép một trăm hai mươi tám chữ thành bài ca tụng đức hạnh cao đẹp của cụ, chẳng biết có thể xếp cùng văn chương mênh mông của các bậc thông gia hay không? Phận làm con báo đáp cha mẹ, hãy nên giữ lấy những điều chánh yếu. Mong ông đừng chú trọng bày vẽ, chỉ thêm tốn kém! Hãy tiết giảm chi phí để làm chuyện từ thiện, công ích. Không chỉ lợi ích to lớn cho mẹ lẫn chính mình, lại còn có thể mở mang phong thái, khiến cho khách khứa đến chúc tụng cũng đều được gieo phước, bắt chước làm theo. Hai bài văn số năm và số chín chữ quá nhỏ, mắt già khó xem được! Hơn nữa, những điều nói trong ấy, tôi chẳng biết, xin chớ gởi nữa!

Trộm cho rằng: Phàm muốn lập quốc, lập gia, đều phải nên dốc sức từ căn bản. Nếu chẳng tin tưởng đạo đức, tín nghĩa, nội chiến hằng ngày dấy lên, sẽ do đâu mà khống chế ngoại nhân? Nước ta suy yếu đến mức này, nói chung là do những kẻ nắm quyền chỉ lo theo đuổi hư danh. Hễ bị ngoại nhân dùng lợi dụ dỗ, ắt quốc gia, con cháu đều chẳng đoái hoài, chỉ ưa thích mối lợi! Do vậy, đến nỗi hết thuốc chữa, suy yếu cùng cực đến nỗi nước hèn, dân nghèo! Chẳng vun bồi tín nghĩa, đạo đức, mà mong báo thù nỗi sỉ nhục, cứ khích động cái tâm quyết liệt, có khác gì xúi dân tay không, chân trần xông vào trận địa rừng đao, đất gai ư? Quang là kẻ xuất gia, vốn chẳng có tư cách bàn đến quốc sự. Bất quá, do các hạ chẳng chê bỏ là phường ngu muội, chẳng ngại thổ lộ nỗi niềm chất chứa, cũng vốn là lòng ngu thành mong cầu thái bình vậy!

Nay kính gởi Văn Sao một bộ, Quán Âm Tụng bốn bộ để đáp tạ lòng quan hoài cao đẹp, cũng như thay cho lời chúc tụng. Lệnh từ đã ăn chay trường nhiều năm, kiền thành thờ phụng đức Quán Âm, càng phải nên đem pháp môn Tịnh Độ thường vì cụ khuyên nhủ, hướng dẫn, mong sao cụ Tín, Nguyện, Hạnh mỗi mỗi đều đầy đủ vẹn toàn; để rồi năm nào hết tuổi thọ, sẽ dự vào Liên Trì Hải Hội, thường gặp gỡ Di Đà, Quán Âm. Đó là đạo rốt ráo để vinh hiển và báo đền cha mẹ.

Các hạ đã có tín tâm, cố nhiên hãy nên dốc sức ở chỗ này. Các chuyện khác đều là chuyện thuộc về Thế Đế, xét theo thân, tâm, tánh mạng của cha mẹ, đều chẳng liên quan cho mấy! Thành tựu cha mẹ được sanh về Tịnh Độ, tức là thành tựu cho cha mẹ thành Phật. Nếu cha mẹ thành Phật, chính mình ắt sẽ được nhiếp thọ. Trong Văn Sao của Quang, có nói các chuyện cần nên biết khi cha mẹ còn sống, khi cha mẹ lâm chung, và sau khi cha mẹ đã khuất. Mong hãy lắng lòng đọc, chưa hẳn là chẳng có lợi ích gì!

Thư Gởi Mã Sĩ Hoằng

Người sống trong thế gian, hãy nên ai nấy trọn hết bổn phận. Bổn phận chính là “cha từ, con hiếu, anh nhường, em kính, vợ chồng hòa thuận, chủ nhân từ, tôi tớ trung thành”. Mỗi người tròn hết bổn phận ấy, hoặc làm được hơn quá nửa. Phàm những gì thuộc về bổn phận của mình, ắt cần phải chăm chú tròn hết bổn phận của chính mình. Người đời chẳng nói đến đạo lý “trọn hết bổn phận”; vì vậy, thiên tai, nhân họa nối tiếp nhau dấy lên! Ai nấy đều trọn tình, trọn hết bổn phận, thiên hạ sẽ thái bình. Các bổn phận đều dễ trọn hết, chỉ có bổn phận của người làm cha mẹ nhiều người chẳng biết. Cho nên mới tạo thành hiện tượng rối loạn trong hiện tại. Nếu người làm cha mẹ, khi con cái vừa bắt đầu hiểu biết, liền dạy con đạo “hiếu, đễ, trung, tín, lễ, nghĩa, liêm, sỉ”, và lý “nhân quả báo ứng, sanh tử luân hồi”, con cái chắc chắn trở thành hiền nhân, thiện nhân. Phàm những đứa hung hăng mù quáng quấy rối và kẻ ác cường đạo, thổ phỉ từ đâu mà ra vậy? Lũ mù quáng quấy rối, cường đạo, thổ phỉ, tuy là tội của chính chúng nó, nhưng thật ra là vì cha mẹ [của chúng nó] chẳng biết đạo làm cha mẹ! Do đó, đã biến tư chất “có thể thành bậc hiền thiện” [của con cái] trở thành trộm cướp! Ai mà chẳng có cha mẹ? Ai không có con cái? Chớ nên nghĩ nuông chiều con cái quen thói kiêu ngạo là thương con; dạy cho con đạo đức mới là lòng Từ.

Nay cõi đời đã loạn cùng cực, ông làm y sĩ, ắt quen biết nhiều. Hãy nên thường bàn chuyện “khéo dạy con cái sẽ có thể đạt tới thái bình”, ắt công đức sẽ to tát. Nếu ông thật sự có thể khéo dạy con cái, thanh danh của gia đình ông chắc chắn sẽ vang dội. Thứ nhất là cần phải giữ vẹn luân thường, trọn hết bổn phận, ngăn tà, giữ lòng thành, đừng làm các điều ác, vâng hành các điều thiện. Các điều khác dễ biết, chỉ có chuyện [bổn phận của người] làm cha mẹ thì lắm kẻ chẳng biết! Vì thế, tôi nói cặn kẽ trước. Ông hãy gắng công thì mới đáng là đệ tử đức Phật.

Nay đặt pháp danh cho ông là Đức Hoằng (德弘), hàm ý mang tâm tự lợi, lợi ích người khác. Phàm chuyện gì có thể làm, bèn tận lực làm. Đối với chuyện chẳng có sức làm, hãy nên khiến cho cái thiện tâm ấy phát sanh, tăng trưởng. Chỉ phát thiện tâm, cũng có công đức. Ắt cần phải dùng thuốc men thế gian để trị thân bệnh cho người khác, dùng pháp dược của đức Phật để trị tâm bệnh của họ, và trị các bệnh do oán nghiệp mà thuốc men chẳng thể chữa trị. Gặp bệnh do oán nghiệp, hãy dạy họ đổi ác, hướng lành, kiêng giết, phóng sanh, ăn chay niệm Phật. Nghiệp lực tiêu, bệnh sẽ tự lành. Đấy là cách càng thử, càng thấy hiệu nghiệm!

Y sĩ chẳng chuyên trọng tiền tài, sẽ tự có thể tích đức. Có hạng chủng tử địa ngục chuyên nghĩ tới tiền. Bệnh nhẹ ắt khiến cho nặng hơn hòng có thể vơ vét, cầu lợi! Thầy thuốc kiểu đó, đời sau chắc chắn chẳng thể làm thân người! Hơn nữa, Tây y hễ gặp người bệnh nặng ăn chay, ắt [bác sĩ sẽ] bắt họ (bệnh nhân) ăn mặn. Tới chừng ăn mặn, bệnh nặng thêm, [bác sĩ] vẫn chẳng thay đổi phương châm. Loại người ác ấy, đời sau chắc chắn thành loài động vật thỏa thích bụng miệng của kẻ khác. Ông đã làm nghề y, hãy nên nghĩ tới điều này để vun bồi đức, há có nên do vậy mà tạo nghiệp ư? Các pháp tắc tu trì khác, mong hãy đọc tường tận trong Văn Sao hay Gia Ngôn Lục, chẳng viết cặn kẽ ở đây!