Nghi lễ và Sách Phật học · Sách Phật học · Tịnh độ
Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân Đàm Giảng Thuật
- Tác giả
- Kim Cang thừa tam muội da giới đệ tử Hoàng Niệm Tổ
- Thông tin
- Nguồn: adidaphat.net
Lễ Thứ tám
“Nhất tâm quán lễ, Vô Lượng Quang Thọ, Như Lai Thế Tôn, quang minh phổ chiếu thập phương thế giới, chúng sanh hữu duyên ngộ tư quang giả, cấu diệt thiện sanh, thân ý nhu nhuyễn, sở hữu tật khổ mạc bát hưu chỉ, nhất thiết ưu não mạc bất giải thoát, như thị uy thần quang minh, tối tôn đệ nhất, thập phương chư Phật sở bất năng cập, A Mi Đà
Phật.
Nam Mô A Mi Đà Phật (xưng ba lần, một lạy)” Nhất tâm phải quán lễ nha, “Vô Lượng Quang Thọ, Như Lai Thế Tôn”. “Vô Lượng Quang Thọ” là “biệt hiệu”, “Như Lai Thế Tôn” là “thông hiệu”, đã bày cả mười hiệu ở bên trong rồi, thì nói một hiệu ở đầu một hiệu ở cuối đại diện rồi. “Quang minh phổ chiếu thập phương thế giới” của chư Phật, phía trước đã nói “vô biên, vô ngại” v.v…mà, quang minh là “vô lượng” mà. Đã là vô lượng, vô biên v.v…, vì thế vừa “biến nhất thiết xứ”, vừa không có chướng ngại, do đó không có vật gì có thể ngăn chặn được. “Chúng sanh hữu duyên ngộ tư quang giả”, quang minh biến khắp mọi nơi, có người thì nói tại sao tôi không có nhìn thấy vậy? Việc này thật không kỳ lạ mà, là “hữu duyên” mới gặp ánh sáng này nha. Ánh sáng này là không có rời xa tất cả mọi người đấy, nhưng hiện tại chư vị không có (duyên).
Vì vậy Phật chính là không thể độ “vô duyên”, nếu như có thể độ như vậy, thế thì sớm đã không còn chúng sanh rồi. Do đó Phật Bồ Tát là vô lượng kiếp đến nay “kết duyên” với tất cả chúng sanh đấy, “hữu duyên” chư vị mới có thể gặp được nha. “(Nhất) thời Phật tại Vương Xá thành thuyết pháp”, thành Vương Xá là một thành137 phố lớn, ở Ấn Độ; có chín trăm ngàn người, vậy đã là thành phố rất lớn, thời xưa. Nhưng trong thành Vương Xá, thời gian Phật sống ở thành Vương Xá rất dài đấy, người trong thành phố này thấy qua Phật, biết tên của Phật xếp vào chung một chỗ, người thấy đương nhiên ít, người biết tên vẫn là khá nhiều, xếp vào chung một chỗ cũng chẳng qua là 2/3; người gặp qua chỉ là 1/3, Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân Đàm Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân mà người biết tên vẫn chưa gặp qua, 1/3; ngay cả tên138 cũng không biết, càng khỏi nói thấy qua, 1/3; thật sự thấy được chỉ là 1/3. Phật lưu lại ở thành (Vương Xá)
nơi đó mấy mươi năm, cho nên cái “duyên” này rất khó.
Có một người tên Lão Mẫu ở thành đông, bà ta là người không có duyên nhất. Khi Phật đến thành đông, thì bà ấy đi làm ăn ở thành tây; khi Phật đến thành tây, bà ấy đến thành đông làm ăn; về sau thời gian lâu rồi, mọi người nói nhất định bố trí cho bà ấy cùng chung một chỗ, bố trí cùng chung một chỗ, bà ấy cầm quạt che mặt. Lúc bấy giờ nhìn thấy Phật có rất nhiều (người).
Có người nhìn thấy Phật thì là quang minh đủ loại, đủ loại thù thắng, không chỉ vẻn vẹn là (hình dáng thông thường); có người nhìn thấy thì là thân trượng sáu; có người thấy thì là tám tấc; có người nhìn thấy tỳ kheo139 mặt vàng, một Hòa thượng mặt vàng; không có gì kỳ lạ cả; còn có người thấy thì là một “tướng”, giống như một chân voi, một thứ màu đen, một cục than đen. Do đó cái “duyên” này đấy, nghiệp của mọi người nha. Nghiệp a, duyên a rất quan trọng, vì thế chúng ta phải quý trọng Phật duyên đời này đấy, đời này mọi người chúng ta có thể kết được duyên Phật đấy, phải tranh thủ cho kịp thời cơ, cái duyên này rất quý báu, chúng ta cũng phải kết duyên với người khác nữa đấy.
Ở đây có một việc như vậy, một vị Hòa thượng thật có thể thuyết pháp, kinh nghiên cứu rất sâu, tu trì rất tốt, (thế nhưng) không ai nghe ngài ấy cả; ngài ấy nếu như giảng cũng không nghe, đều bỏ đi cả, không ai nghe.
Ngài ấy nói tôi phát nguyện muốn hoằng pháp, không ai nghe tôi phải làm sao? Có một người đưa biện pháp ra cho ngài ấy, ông đem tất cả đồ vật của ông bán chúng hết đi, sau khi bán đi, ông đem tất cả tiền có được mua một ít lương thực, ông mua cả về những hạt đậu này v.v…; sau khi mua về, ông niệm Phật, niệm chú để gia trì những lương thực này, sau đó đem ném những lương thực đó vào nơi nhiều côn trùng trong đám cỏ kia, để những côn trùng gì đó ăn, chim (ăn); ông phát nguyện hy vọng ăn những lương thực này rồi, tương lai (chúng nó), kiếp sau đều đến hoằng pháp. Ngài ấy đã làm theo, 20 năm sau, quả nhiên pháp duyên cực thịnh, rất nhiều người bởi vì cái tâm ngài ấy đã phát ra này, đã bố thí, đã kết duyên đấy. Vì thế cái duyên này rất quan trọng!
Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân Đàm Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân (Xuất xứ của mẫu chuyện này có ba: “Phật Tổ Lịch Đại140 Thông Tải. Quyển thứ 15. Trí Biện Pháp Sư Thí Thực Cảm Báo”; “Thần Tăng Truyện. Quyển thứ 8” “Thích Môn Pháp Giới Lục” đều có ghi chép liên quan.”
Nhân duyên tốt của mọi người lại sinh ra nhân duyên tốt, thế thì tự mình đấy, cũng (phải) nỗ lực. Đương nhiên không phải miễn cưỡng, nếu như miễn cưỡng (thì) đã làm việc ngược lại rồi. Chính là (phải) tùy duyên độ thoát, đôi bên có thể trao đổi nhau được, có lúc chúng ta nói những đạo lý này cho người khác nghe, mọi thứ đều là kết duyên đấy, kết duyên rất quan trọng. Cho nên “hữu duyên mới gặp được ánh sáng này”, bởi vì chúng ta chúng sanh ngày nay đều ở trong giấc mộng mà, “chiếu”, chư vị cũng không biết. Có lúc bỗng nhiên tỉnh táo một chút, bỗng nhiên tỉnh táo một lát thì “NGỘ tư quang” rồi, chư vị141 tỉnh rồi mà! Nhưng tại sao không thường NGỘ chứ? Bởi vì tỉnh một chút, một lát lại (ngủ) thiếp rồi. Do đó sau khi có thể gặp được ra làm sao chứ? “Cấu diệt thiện sanh” đấy, “NGỘ [gặp]” này, gặp một lần cũng đều là có tác dụng rất lớn, “cấu chướng” của chư vị, trên người rất nhiều đồ dơ, thì nó tiêu mất rồi, thiện căn của chư vị liền sanh trưởng rồi, vì thế “thiện” đã sanh ra. “Thân ý nhu nhuyễn”, thân và tâm của chư vị, cái “ý” này chỉ là tâm, rất nhu nhuyễn; “thân” thì sao, người nếu chết rồi, thì cứng, có phải hay không chứ? Cho nên “mềm mại” đại diện còn sống đấy, “ý” cũng là như vậy. Phật đã nói chúng sanh ở trên thế giới này của chúng ta là “cang cường nan hóa” mà, cái tánh khí này, cá tính này, kiến giải này của họ, vô cùng cố chấp đấy! Có lý họ cũng nghe không vào, họ thay đổi không được đấy, bẻ [cong] họ không được mà, chính là dạng này. Phải nhu nhuyễn mới dễ làm nha! “Thân ý nhu nhuyễn” nha. “Sở hữu tật khổ mạc bất hưu tức”, các loại tật bệnh, các loại đau khổ của chúng sanh đều “hưu chỉ”; “nhất thiết ưu não mạc bất giải thoát”, trong tâm có lo âu, có phiền não đều “giải thoát”, người gặp được “quang”
này. “Như thị uy thần quang minh, tối tôn đệ nhất, thập phương chư Phật sở bất năng cập”. “Uy thần” và “quang” như vậy có uy lực lớn như vậy, thần thông diệu dụng lớn như vậy, vả lại ánh sáng như vậy nó là “tối tôn đệ nhất”, vì thế là “quang trung cực tôn, Phật trung chi Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân Đàm Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân vương”, Phật A Mi Đà như vậy. Phật mười phương đều không thể bằng nha. Kinh Vô Lượng Thọ cũng nói, ánh sáng của Phật rộng lớn, cũng vì lúc ngài cầu nguyện (là siêu vượt chư Phật). (Trên thực tế) đều là bình đẳng mà, (nhưng lúc cầu nguyện khác nhau), đợi đến lúc chư vị thực hiện, chư vị sở đắc thì không giống nhau rồi. Lúc chư vị phát nguyện, thì phát ra là một nguyện thông thường, thế thì đạt được tình hình thông thường. Phật A Mi Đà ban đầu thì đã phát ra là (nguyện) như vậy siêu vượt chư Phật, siêu vượt làm gì? Vì để có thể đi độ chúng sanh càng rộng lớn đấy! Phật muốn “danh văn thập phương” không phải lôi kéo “cử tri” nha, “danh văn thập phương” là chúng sanh đều đến Thế giới Cực Lạc để nhận giáo hóa mà, để được độ mà. Hơn nữa Phật ở mười phương, không có ai (nói) ta phải lôi kéo bè phái, tôi phải lôi kéo một đội ngũ, tất cả người dân chỗ chư vị đây đều nên học với tôi, đều ở chỗ của tôi. Mọi người đều là “tống”! Cho nên hiện tại có một số pháp sư, có một người đi theo, nghe một pháp sư khác, họ nói chư vị phản bội ta, không chịu chuyển giao ra. Vì thế so với Phật thì họ không bằng, vẫn chưa học tốt. Vì lẽ đó142 đều phải học mà, (đây là) quá trình của họ; là cá nhân mà, họ thì có một số quá trình, vẫn phải sửa đổi từ từ.
Đây là Phật A Mi Đà, “mười phương chư Phật sở bất năng cập”. Tác dụng của “Vô Lượng Thọ” bên dưới vẫn phải nói thêm.
Do đó Phật A Mi Đà từ bi mà! Sau khi chư vị vãng sanh thì chư vị sống mãi thôi. Chúng ta là khổ, thì khổ ở chỗ “thọ mạng hữu hạn” này đấy! Tôi đã thường xuyên nói, nếu (là) cho thêm tôi 50 năm, tôi làm biết bao việc nha! Việc này xem ra là không có khả năng nha! Đừng nói “xem ra”, tuyệt đối là không thể rồi mà, phải hay không! (Niệm Công phá lên cười thoải mái) Giống như tự mình vừa mới “hiểu rõ ràng” một số vấn đề, ra làm143 sao, à! “Hiểu rõ ràng rồi” vẫn là không dễ dàng “hiểu rõ ràng” vậy, kiểu như vậy. Lúc này phải tiếp tục không phải là rất tốt sao? Đối với “tự giác” cũng là như vậy mà, tôi lúc này đang có thể mà, đang có thể lại lần nữa tiến lên đấy! Không được phép rồi! Đây chính là “khổ sự”. Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân Đàm Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân Thế đến Thế giới Cực Lạc, ở đó có một đặc điểm là,144 thọ mạng vô lượng nha, làm sao không thành công chứ!
Hơn nữa lại bất thoái. Sau này bất thoái chúng ta cũng sẽ nói. Thế giới này nếu như thường xuyên phải thoái, khó khăn lắm tiến được một bước, tiến một bước chư vị phải thoái lui chín bước. Do đó sau khi có được tiến bộ có thụt lùi, mọi người có lúc rất phiền não. Chư vị đừng phiền não, đây là quy luật, chư vị đây phù hợp với quy luật. Nếu một mạch đều thẳng tiến, thế thì là “hổ mọc sừng” rồi; trước khi còn chưa thành tựu “hổ mọc sừng”, thế thì chư vị tiến một bước sau đó lùi chín bước, hết sức tự nhiên đấy. Ngay cả khó có được người nào một bước họ cũng không tiến. Vì vậy sau khi đã tiến mà có lùi, việc này cũng rất thường (có). Thế nhưng sau khi lùi rồi (sẽ nhanh) tiến lại, đừng lùi mãi không chỗ dừng thì đúng rồi. Nhanh chóng phải dừng chân lại, giống thắng xe đấy, xe sau khi lùi về sau (thì) nhanh chóng phải thắng xe, nỗ lực lại chạy tiếp về phía trước. Do đó chỗ này nói rõ tác dụng quang minh này của Phật.
Lễ thứ chín
“Nhất tâm quán lễ, Cực Lạc Thế Giới, giáo chủ bổn tôn, ư bỉ cao tọa, uy đức nguy nguy, tướng hảo quang minh, nhất thiết cảnh giới, vô bất chiếu kiến, như hoàng kim sơn, xuất ư hải diện, kỳ trung vạn vật, tức giai ẩn tế, duy kiến Phật quang, minh diệu hiển hách, hữu quang vô số Thanh Văn Bồ Tát cung kính vi nhiễu, A Mi Đà Phật. Nam Mô A Mi Đà Phật (xưng ba lần, một lạy)”
Đoạn này chính là trong Kinh Vô Lượng Thọ, một đoạn này là Phật đã nói hết đạo lý, Phật A Mi Đà làm sao “thành tựu”, lại nói chúng sanh ở thế giới này của chúng ta “khổ” ra làm sao, như thế nào, nhiều lần145 khuyên răn. Sau đó thì Phật hỏi A-nan rằng: “Ông muốn nhìn thấy Thế giới Cực Lạc không?” “Nếu ông muốn nhìn thấy thì ông lễ bái đi.” A-nan bèn nghe lời, liền lễ bái, ngài khấu đầu xuống, không ngờ vừa ngẩng đầu, thì Thế giới Cực Lạc hiện tiền rồi. Do đó mọi người cứ luôn nói, “Thế giới Cực Lạc” này, chư vị đều nói “Thế giới Cực Lạc”, ai đã nhìn thấy? Chư vị có thể nói họ Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân Đàm Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân biết bao nhiêu người nhìn thấy, ngay “chốc lát” này thì146 là hai mươi ngàn người, chính là người thế giới này của chúng ta, người cha mẹ đã sanh ra, hai mươi ngàn. Hòa thượng là mười hai ngàn nha, cư sĩ nam bảy ngàn, mười chín ngàn, tỳ kheo ni năm trăm, cư sĩ nữ năm trăm, tròn hai mươi ngàn người, hai mươi ngàn người đều đích thân thấy. Còn có rất nhiều nhân phi nhân v.v…, còn có Bồ Tát phương khác đến, vô lượng vô biên, số đó chúng ta không quan tâm. Chúng ta nói người trên địa cầu, chính mắt nhìn thấy là hai mươi ngàn. Còn có kinh khác, Quán Kinh là năm trăm: Phu nhân Vi-đề-hi, quốc vương, hoàng thái hậu và cung nữ, năm trăm người, cũng là chính mắt thấy. Còn có hai bộ kinh, đều là chính mắt nhìn thấy. Kinh này chính là một ghi chép chính mắt nhìn thấy. Sau khi A-nan bái xuống, vừa ngẩng đầu thì nhìn thấy, “A Mi Đà Phật như hoàng kim sơn cao xuất hải diện” đấy. Đại chúng không những nhìn thấy “A Mi Đà Phật”, mà còn nghe thấy, chúng ta cũng nhìn thấy thế giới Phật ở mười phương nha. Vả lại đồng thời nghe thấy thế giới Phật ở mười phương đang “tán thán A Mi Đà Phật”, vì thế những việc này đều là chứng minh mà. Bấy nhiêu người chính mắt nhìn thấy, chính tai nghe thấy đấy! Nhìn thấy Phật A Mi Đà, Bồ Tát Quán Thế Âm, đại chúng, Phật A Mi Đà đang nói pháp nơi đó. Bên đó nhìn thấy chúng ta cũng là như vậy, nhìn thấy Phật Thích Ca Mâu Ni đang thuyết pháp có đại chúng quay quanh, Phật Thích Ca Mâu Ni lúc bấy giờ đang giảng Đại Thừa Vô Lượng Thọ Kinh. Hai cõi nước thì cách nhau “nhất tuần địa”, chính là tám thước như vậy. Thiên nhãn thanh tịnh nhất cách tám thước thấy nhau, thế là rõ ràng biết mấy! Chúng ta nhìn khắp xứ, khắp nơi đều là Phật quang, tất cả nhạc cụ đã tự tấu nhạc nha! Vì thế sự việc này chính là, chư vị nói Napoléon có hay không có chứ? Chư vị chưa nhìn thấy có Napoléon hay không chứ, thế chư vị nói có hả? Có người nhìn thấy rồi, vậy không giống sao? Chư vị147 nói không có “Thế giới Cực Lạc”, chỗ này có “hai mươi ngàn người” đã nhìn thấy. “Giáo chủ bổn tôn” của Thế giới Cực Lạc, “giáo chủ” của chúng ta chính là Phật A Mi Đà, chính là “bổn tôn” của chúng ta. “Mật tông” nha, chính là chư vị tu pháp của một vị Phật Bồ Tát nào, thì vị Phật Bồ Tát đó gọi là “bổn tôn” của chư vị, cũng chính là “bổn thể chi tôn” của chư vị đấy, “bổn tôn”.
Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân Đàm Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân Phật A Mi Đà “ư bỉ cao tọa”, ở trên tòa cao đấy.148 (Niệm Công nói với mấy vị cư sĩ trước mặt,) bức tượng Phật đó, tượng vẽ chính là “cao tọa”, đã khai quang cho chư vị xong rồi, ba người chư vị đều tốt cả. (Bức tượng Phật đó là) ba, bốn người họ hợp tác, nâng bức tượng này, tôi ở trên bàn vẽ cho họ. “Uy đức nguy nguy” nha, “uy đức” của Phật đấy, trang nghiêm thanh tịnh; “nguy nguy” là rất cao quý, rất vĩ đại. “Tướng hảo quang minh”, Phật có “tam thập nhị tướng, bát thập tùy hảo”, do đó chúng ta luôn xưng tán “tướng hảo” là do như vậy đấy. Phật có ba mươi hai tướng đặc thù, tốt đẹp, mỗi một tướng có rất nhiều vẻ đẹp, Phật có “bát thập tùy hình hảo”, vì thế đầy đủ “nhất thiết tướng, nhất thiết hảo”. Vả lại “quang minh vô lượng” nha, hiện ánh sáng149 sắc vàng đấy.
“Nhất thiết cảnh giới vô bất chiếu kiến”, do điều kiện của Phật quang, tất cả cảnh giới này của chúng ta đều chiếu rõ ràng. Phật thì giống như một ngọn núi mà một khối hoàng kim làm thể, bởi vì Phật phóng ánh sáng sắc vàng mà, sanh ra trong biển lớn. “Kỳ trung vạn vật, giai tức ẩn tế”, trong rất nhiều đồ vật, tất cả ánh sáng của Bồ Tát, ánh sáng của Thanh Văn, những ánh sáng ấy vân vân đều nhìn không thấy. “Nguyệt minh tinh hi”
nha! Khi mặt trăng rực rỡ, ngôi sao thì thấy được ít; ngôi sao không phải không có, (là) trong ánh sáng nhìn không thấy, do ánh sáng của mặt trăng “thịnh” mà. Ở đây cũng như vậy, do vì ánh sáng của Phật A Mi Đà rất “thịnh” mà, vì thế ánh sáng khác đều nhìn không thấy rồi, chỉ thấy ánh sáng của Phật thôi. “Minh diệu hiển hách”, “minh” là trong sáng; “diệu” là chói lọi, cho nên quang diệu; “hiển” là nổi bật; “hách” là có lực, có sức mạnh lắm. Lúc này ánh sáng của Phật hiển hiện, ánh sáng sắc vàng; vả lại ở bên cạnh Phật, có vô số Thanh Văn Bồ Tát cung kính quay quanh, A Mi Đà Phật. Chỗ này thì chúng ta “tùy văn tác quán”: Thì cũng như lúc này chúng ta giống như A-nan vậy, chúng ta lúc khấu đầu, thì Phật ứng hiện ở trước mặt chúng ta, bao nhiêu là Bồ Tát quay quanh, chúng ta (xưng) “Nam Mô A Mi Đà Phật” như vậy, bái xuống như vậy, kiểu “ấn chứng”
này là thù thắng vô cùng. Do đó một đoạn này đây đã đem Kinh Vô Lượng Thọ, còn có trong kinh điển Tịnh độ khác, rất nhiều Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân Đàm Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân điều quan trọng lắm đều tập hợp vào cả. Phật làm thế150 nào thế? Ở đây nói chúng ta biết rồi, Phật A Mi Đà bấy giờ sau khi nghe pháp thì xuất gia, thì phát đại nguyện;
quá trình Phật (A Mi Đà) thành Phật, “nguyện thành tựu” thù thắng của Phật. Cho nên do văn tự này không nhiều, thế thì “nguyện thành tựu”, đã xuất hiện ở Thế giới Cực Lạc, quốc độ (thành tựu), hiện ở Tây Phương.
“Pháp thân Phật” ở chỗ này, pháp thân Phật là cảnh giới pháp thân, cực khó hiểu; chúng ta thật sự thành Phật là thành tựu “pháp thân Phật”. Do đó câu nói trong Kinh Kim Cang là “pháp thân cảnh giới” đấy! Nếu không mọi người đã cảm thấy hai quyển kinh này mâu thuẫn sao? Kinh Kim Cang nói, “Phàm sở hữu tướng, giai thị hư vọng”; Phật A Mi Đà ở đây dạy chúng ta cúng tượng Phật A Mi Đà, vẫn là Tây Phương Tam Thánh, vậy “hư vọng” ư! (Sẽ cảm thấy) hai quyển kinh này đã bắt đầu mâu thuẫn rồi. Ở đây không mâu thuẫn, chúng ta ngày nay nói đều là tướng của “báo thân” nha, “pháp thân”
thì ly những tướng này rồi.
Do đó Kinh Kim Cang là vô cùng thấu triệt nha, là chỉ ra cảnh giới pháp thân cho chúng ta đấy. Vì thế “phàm kiến nhất thiết sở hữu chi tướng giai thị hư vọng”, chẳng hề phải là “không vô”. (Là nói) chư vị thấy cái tướng này, mà không còn cái khái niệm của tướng, không vì cái tướng này mà chuyển. Đã thấy cái tướng này, nó cũng không trở thành tướng, không phải căn bản không có tướng, không có tướng không thể nào.
“Nhược kiến chư pháp”, chư vị đã thấy tướng, “nhược kiến chư tướng” vẫn là có tướng mà; “nhiên nhi phi tướng!” vì thế quyển sách đó của lão Hòa thượng Quảng Khâm, tôi tán thưởng một câu nói của ngài. Ngài quả thực chính xác do công phu nhập định hơn 40 ngày, ngài đã từng niệm Phật niệm được hơn 90 ngày, tiếng Phật hiệu không dứt, đến được nhất tâm mà, sự nhất tâm đấy, vừa mới sơ nhập đến sự nhất đấy, việc này thật khó có,151 rất hi hữu, nhưng với cái công (phu) định lực và niệm Phật này của ngài, cái “thiền” này của ngài vượt qua một vị pháp sư khác rất có tên tuổi thời bấy giờ. Lúc đó vị pháp sư đó đàm đạo với ngài (lão Hòa thượng Quảng Khâm), không bằng ngài nha, rất rõ ràng nha! Lúc đó vị pháp sư nói: “Nếu có động đất, núi lửa vân vân…, tôi sẽ đi tu pháp, những việc đó đều không còn nữa.” Lão Hòa Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân Đàm Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân thượng (Quảng Khâm) nói rất hay: “Chỗ chúng tôi đây,152 tất cả những việc này đều không có.” Mà vị pháp sư kia cũng là người thông minh nha, sau mấy năm lại gặp lão Hòa thượng, vị ấy nói: Bây giờ tôi tất cả cũng đã không còn nữa.” Vị ấy (vị pháp sư ấy) nghe hiểu lời của lão Hòa thượng (Quảng Khâm) (đã nói trước) cao hơn vị ấy đấy, (cho nên) vị ấy nói “Tôi tất cả cũng đã không còn nữa”. Lão Hòa thượng (đáp) rằng: “Tôi vẫn ăn cơm, mặc áo, ngủ nghỉ.” (Niệm Công nói đến chỗ này, lớn tiếng cười sảng khoái.) Vì thế những vấn đáp này (có thể nhìn ra), trong Thiền chỗ này (có thể) nói hợp lý nhất, chư vị trình độ (kiểu) gì, vừa trình bày thì khoe ra ngay. Chư vị xem đánh cờ đó, cờ (nếu) chiêu đầu tiên đã tay chân vụng về, (sau đó) thì thường hay bị động thôi, thường là phải cứu giúp thôi; giống như uống rượu vậy nha, tửu lượng của153 chư vị không lớn, người khác vẫn chưa say, thì chư vị đã say rồi; Thiền cũng là như vậy. Câu này rất hay, (còn có) một câu nói hay nhất là như vậy, một người hỏi ngài,
(hỏi lão Hòa thượng Quảng Khâm:) “Chúng con xem ra, chúng con nên học lão Hòa thượng tĩnh tọa trọn ngày thôi.” Ngài (lão Hòa thượng) nói: “Tôi nghe ông nói, tôi mới biết tôi là đang tĩnh tọa.” Câu nói này rất tuyệt! Vì vậy ngài không có những “tướng” này, ngài không phải không có ngồi thiền, nhưng không có “tướng” của ngồi thiền. Nói “Ông không nói tôi không biết”, “Ông nói tôi (mới) biết”. Câu nói này hết sức tuyệt vời! “Nhược kiến chư tướng phi tướng, tức kiến Như Lai.” Mà “Như Lai”
này, chư vị “thấy” gì? “Tất cả đã hễ có tướng đều là hư vọng”. “Nhược kiến chư tướng phi tướng, tức kiến Như Lai”, cái tướng này thì không phải “có tướng có thể thấy tướng” đấy. Do đó “tức kiến Như Lai”, điều được thấy là “pháp thân Như Lai”.
Chúng ta vãng sanh xa xa vẫn không thể thấy được “pháp thân Như Lai” đâu, cho nên cho dù nói, trước hết Phật đến tiếp dẫn là “ứng hóa thân”, chư vị nếu đến được Thật Báo Trang Nghiêm độ mới có thể nhìn thấy “báo thân” nha. Thân thể cao sáu mươi muôn ức (na-do-tha) hằng hà sa do-tuần như vậy, sáu mươi muôn ức (na-do-tha) hằng hà, nhiều hằng hà như thế, cát nhiều như thế, mà cát nhiều như vậy vẫn phải nhân thêm một do-tuần (ít nhất 40 dặm đất), chư vị nói tôn Phật này to lớn bao nhiêu, báo thân to lớn bao nhiêu!
Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân Đàm Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân Mắt của chúng ta có thể nhìn bao xa? Đầu sợi lông tơ154 chúng ta đều nhìn không thấy nha, cho nên chư vị “bất khả kiến” Do đó vãng sanh cũng thấy không được, thế càng không cần nói “pháp thân” nữa. Vì thế kinh ở đây không mâu thuẫn, Kinh Kim Cang nói rất cao, “pháp thân cảnh giới”; Thiền tông là “trực xu pháp thân”, chỗ không giống với điều này. Nhưng chúng sanh rất khó nha! Chư vị tu đến “Phàm Thánh Đồng Cư độ” trước rồi, đi đến đó thấy “pháp thân” mà, việc này vẫn đều do người người có phần.
Lễ thứ mười
“Nhất tâm quán lễ, Cực Lạc Thế Giới, giáo chủ Bổn Tôn, kim hiện tại bỉ, vị chư hữu tình, tuyên thuyết thậm thâm vi diệu chi pháp, linh đắc thù thắng lợi ích an lạc, thập phương Bồ Tát chiêm lễ văn pháp, đắc mông thọ ký, xưng tán cúng dường, A
Mi Đà Phật.
Nam Mô A Mi Đà Phật (xưng ba lần, một lạy)” Đoạn thứ mười chính là nói Phật A Mi Đà “kim hiện tại thuyết pháp” đấy. Chúng ta “Nhất tâm quán lễ, Cực Lạc Thế giới, giáo chủ Bổn Tôn”. “Giáo chủ”, mọi người đều biết mà, Thích Ca Mâu Ni là “giáo chủ” của thế giới này của chúng ta, Phật A Mi Đà là “giáo chủ” của Thế giới Cực Lạc. “Bổn Tôn” đây là ngôn ngữ Mật giáo, Mật155 giáo tu pháp gì, vị Phật đó chính là “Bổn Tôn” của chư vị, “Bổn” của chư vị, “sở Tôn” chư vị. Hiện tại Tịnh độ tông, mọi người đều đang niệm Phật mà, cho nên theo cách nói của Mật giáo, vị Phật đó, Phật A Mi Đà chính là “Bổn Tôn” của mọi người. Do đó (là) “giáo chủ Bổn Tôn”, cách nói “Bổn Tôn” này là theo ngôn ngữ của Mật giáo.
Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân Đàm Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân “Kim hiện tại bỉ, vị chư hữu tình, tuyên thuyết thậm156 thâm vi diệu chi pháp”. Kim hiện tại thuyết pháp, “kim”
là thì hiện tại, không phải quá khứ, không phải vị lai, là hiện tại. Kim hiện tại thuyết pháp, đây là thì hiện tại tiếp diễn, he is speaking; không phải was, không phải will, đều không phải; một cái (là) vị lai (will), một cái là quá khứ (was). “Hiện tại”, đang nói, lúc này đang nói pháp.
“Giáo chủ Bổn Tôn, kim hiện tại bỉ”, ở Thế giới Cực Lạc; “vị chư hữu tình”, vì tất cả chúng sanh cõi nước kia đang tuyên nói pháp “thậm thâm vi diệu” nha, là pháp “thậm thâm” nha! Vì thế chúng ta phải biết (điểm này).
Mọi người thường hay có người đã nói “Tịnh độ pháp môn là sở hành của ngu phu ngu phụ!” quá xem nhẹ nha!
Nếu như là ngu phu ngu phụ tu những người này vãng157 sanh, thì họ bèn xem thường rồi, (cho rằng) tôi dường như vượt xa những người này, tôi cần phải có phương pháp tốt hơn mà. Việc này thật ra chư vị có thể nói thẳng ra cho họ, “ngu phu ngu phụ cũng có thể hành”, ngu phu ngu phụ có phải rất khó khăn hay không chứ? Họ không có bao nhiêu kiến thức đấy, mù chữ đấy, họ là rất khó khăn; ngay cả nói cái bệnh này rất nặng. Một vị đại phu này có thể trị bệnh rất nặng, một vị đại phu kia chỉ có thể trị cảm mạo, vị đại phu nào cao minh? Đương nhiên vị đại phu trị bệnh nặng, trị bệnh hiểm nghèo kia mới cao minh mà! Do đó (vị) kia không có kiến thức, không hiểu đạo lý gì, không có học vấn gì, ông ấy cũng có thể trị khỏi bệnh cho họ; ngay cả người bệnh vào đến xương máu, hiểm nghèo, vị đại phu này cũng có thể trị, chỉ có thể nói đại phu cao minh. Không thể nói, chư vị đã trị khỏi bệnh cho người sắp chết rồi, tôi không đến (để cho chư vị) trị. (Niệm Công giảng đến chỗ này cười một cách dí dỏm.) Có rất nhiều người ở chỗ này (là) điên đảo. Thì cũng giống như máy chụp ảnh của kẻ đần kia, máy chụp ảnh kẻ đần, kẻ đần đều có thể dùng, máy chụp ảnh kia chẳng hề đần, phải hay không? Nó là sản phẩm cao cấp mà, biết bao máy điện toán ở trong mà, phải hay không chứ! Mọi người có thể sử dụng, có thể “phổ”, đúng là sự thù thắng cao minh của bản thân pháp này! Tịnh độ Pháp môn là “thậm thâm vi diệu chi pháp”, sau này chúng ta vẫn phải nói rõ pháp này “thậm thâm vi diệu” ra làm sao, đều có thể nói được thông.
Ngay cả sự việc làm không được, Phật A Mi Đà “đại từ Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân Đàm Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân đại bi” là ở chỗ này, chư vị ngay cả niệm như vậy, sự158 việc chư vị làm không được, chư vị “ám hợp đạo diệu”, chư vị tự nhiên phù hợp với “đạo diệu cao nhất”. Đây không phải là gặp may, phương pháp này bản thân đã có đủ “thù thắng” như vậy. Phật đang ở đó nói “thậm thâm vi diệu chi pháp” cho cõi nước của ngài nha, “cực diệu chi pháp” xưng là “vi diệu”. “Vị chư hữu tình”, nơi đó của Phật không những là hữu tình của chính quốc, thế giới mười phương đều đến Thế giới Cực Lạc để lễ bái Phật A Mi Đà, đến nơi đó rồi đều đang nghe pháp nha, cho nên Kinh Vô Lượng Thọ có Lễ Cúng Thính Pháp một phẩm này.
Lời của Phật Thích Ca Mâu Ni nói, cũng đều do chư vị cần “liễu đạt chư pháp không, tự tánh không” trước, sau khi chư vị phải liễu đạt điều này mới có thể “thành tựu” Phật độ này đấy, chư vị mới có thể “thọ ký làm Phật” nha. Do đó không có một chút nào mâu thuẫn với
Kinh Kim Cang, Kinh Vô Lượng Thọ trước nay thống nhất với Kinh Kim Cang, đây là một việc công đức cực lớn của thầy Hạ! Nếu không cho dù một đạo Phật, vẫn phải đôi bên “Anh nói tôi không giỏi giang, tôi nói anh không tài cán”. Vì vậy loại hiện tượng này thì là gì?
Chính là gọi “đấu tranh kiên cố”. Loại hiện tượng này, ngày nay cũng là quy luật, cũng không đáng trách. Khi Phật tại thế, là “giải thoát kiên cố”, rất nhiều người đã giải thoát rồi; về sau nữa sau khi Phật vào niết-bàn rồi, thời ban sơ nhất là “thiền định kiên cố”, rất nhiều người rất dễ dàng đạt được thiền định, thiền định rất sâu đấy, thiền định thời đó so với thiền định ngày nay, sau này sâu hơn rất nhiều; mà qua thêm 500 năm nữa, người thiền định cũng rất ít đi, “đa văn kiên cố”, cũng còn biết rất nhiều kinh điển, còn biết rất nhiều giáo, nghiên cứu được vẫn rất sâu, đa văn nên kiên cố; thêm 500 năm nữa, người đa văn cũng rất ít rồi, “tháp miếu kiên cố”, khắp nơi có tháp có chùa. Lúc (một chín) năm mươi mấy, tôi159 có nghỉ ngơi điều dưỡng, tôi đi đến núi Mạc Can sống hai tháng, từ Thượng Hải ngồi xe đến Hàng Châu. Dọc đường nhìn thấy “tháp ngã đổ” không biết là bao nhiêu.
Cái miếu này, ngày trước tôi sống ở đây, thì tôi ở phạm vi một vòng lân cận này, một vòng này rất gần, chùa Quảng Tế cũng tính là xa đấy, cách [chỗ] tôi thì là gì (đi bộ khoảng bảy phút), một vòng này mười mấy cái miếu.
Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân Đàm Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân Bên đó gọi điện thoại đến, bên này vừa báo cho biết,160 vừa ra cửa nhìn thấy căn nhà đó cũng là miếu, mười mấy cái miếu, cho nên “tháp miếu” rất nhiều. Đều đổ sụp không tồn tại nữa mà, “tháp miếu kiên cố” cũng qua đi rồi. Còn sót lại là gì? “Tháp miếu kiên cố” đều qua đi rồi, cái gì kiên cố chứ? “Đấu tranh kiên cố”. “Đấu”
là chữ đấu của chiến đấu; “tranh” là chữ tranh giành với bộ ngôn bên cạnh, (chữ) tranh trong tranh nhiều tranh ít, “đấu tranh kiên cố”. “Tranh luận”, chư vị và tôi bất đồng, tôi và chư vị bất đồng. Đấy là tôi tu cái pháp này, pháp tôi đây tốt, pháp của chư vị không tốt. Hai vị pháp sư, ngay cả chư vị cũng là Tịnh độ tông, tôi cũng là Tịnh độ tông, cái Tịnh độ tông của chư vị không được, niệm Phật không giỏi, cái tôi đây tốt. Không ai “ca ngợi” lẫn nhau, đều là ở nơi đó “đấu” lẫn nhau, ở bên đó chư vị161 nói tôi không tốt, loại “tranh luận” này, “kiên cố” này. Do đó việc này không có gì lạ lẫm đâu, đây đúng là những hiện tượng của thế giới Ta Bà. Ở Thế giới Cực Lạc đương nhiên đều là “chư thượng thiện nhân câu hội nhất xứ”, không có những duyên triệt tiêu này.
Phật đang nói “thậm thâm vi diệu chi pháp, linh đắc thù thắng lợi ích an lạc” này. Cái pháp môn Tịnh độ này khiến cho mọi người đều được “pháp lạc”, mà pháp Tịnh độ này đều là đạt được một “lợi ích an lạc”
thù thắng. Bồ Tát mười phương đều đi chiêm lễ, đều đi lễ bái, đều đi nghe pháp, đạt được thọ ký của Phật A Mi Đà, đều ở nơi đó xưng tán, ở nơi đó cúng dường Phật A Mi Đà. Do đó một đoạn này đã nói rõ, ở Thế giới Cực Lạc, Phật cũng là thường xuyên dùng “thuyết pháp” để dạy bảo chúng sanh. Có thế giới thì không nhất định là “thuyết pháp”, chư vị ngửi mùi hương đếu có thể tiến lên, đủ loại thế giới không giống nhau mà. Chúng ta thấy Thế giới Cực Lạc cũng vẫn là dùng “thuyết pháp”
làm chính, vì thế niềm vui của Thế giới Cực Lạc chính là “thọ dụng chủng chủng đại thừa pháp lạc”. Sau khi vãng sanh nghe được vị Phật này nói pháp, một đặc điểm rất lớn, chính là sau khi nghe xong chư vị có thể lý giải, nếu không ở thế giới này cũng có thể tu. Thế nhưng đến Thế giới Cực Lạc chính là “nhất thiết văn pháp”, chư vị nếu muốn nghe, sau khi nghe được, thì chư vị có thể lý giải “như thật”; do đó họ luôn tiến bộ đấy, nghe được rồi nhất định lý giải. Chúng ta ở chỗ này rất khó nha, còn có ngay cả Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân Đàm Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân rất nhiều người đang “thuyết”, điều họ nói đều nói sai rồi,162 vừa bắt đầu nói thì phân biệt không nổi nha, nhưng sau khi một điều sai lầm đã vào, nếu muốn đính chính thì rất khó rồi. Do đó ở cái (nơi) này tu hành, thì khó khăn nhiều mặt. Do đó nhất định phải hạ quyết tâm lớn nhất nha! Chúng ta muốn có thể tự độ, muốn có thể độ chúng sanh, duy nhất là chỉ có một con đường này. Pháp môn đòi hỏi làm cho tất cả chúng sanh được độ, có thể trong đời này thì siêu thoát sanh tử, đó là một cái “pháp tối vi diệu”. Sau khi đến Thế giới Cực Lạc, khắp nơi đó đều làm cho chư vị “tăng trưởng”, việc tiến tu đó, thế thì nhanh hơn nhiều so với chỗ này của chúng ta rồi! Đoạn bên dưới này, là một đoạn rất then chốt, cũng là một đoạn khó lý giải vô cùng. Một đoạn này phải đột phá nó rồi, mới xem kinh điển đại thừa nha, thì dễ hiểu rồi. (Niệm Công nói đến chỗ này, phá lên cười thoải mái.)
(Bên dưới) một đoạn này rất (quan trọng).
Lễ thứ mười một
“Nhất tâm quán lễ, Phật do tâm sanh, tâm tùy Phật hiện, tâm ngoại vô cảnh, toàn Phật thị tâm, cảnh ngoại vô tâm, toàn tha tức tự, hồng danh chánh chương tự tánh, Tịnh độ phương hiển duy tâm, cảm ứng đạo giao, hô ứng đồng thời, thập vạn ức trình, khứ thử bất viễn, tâm tác tâm thị, A Mi Đà Phật.
Nam Mô A Mi Đà Phật (xưng ba lần, một lạy)”
“Nhất tâm quán lễ, Phật do tâm sanh”, vừa rồi chúng ta nói Phật A Mi Đà là “xuất gia”, bao nhiêu năm “thành tựu”, đã thành Phật A Mi Đà rồi. Một câu chỗ này nói “Phật do tâm sanh”. Phật là từ đâu đến chứ? Phật chính là do trong tâm của chư vị sanh ra đấy, chư vị đây! (Niệm Công chỉ qua chúng cư sĩ đang ngồi nghe163 giảng trước mặt, nói,) trong tâm chư vị sanh ra đấy. Câu này có rất nhiều người sau khi nghe rồi, thì họ rất khó (lý giải), thì họ nói, (nếu như) khi nói như vậy, thì tôi đã đánh mất tâm cung kính đối với Phật rồi, Phật lại là tôi sanh ra à? Cái “tâm” này nha, ý nói là “bổn tâm” của chúng ta nha. Cái “tâm” này chính là lúc Phật Thích Ca Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân Đàm Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân Mâu Ni thành đạo đã nói, “nhất thiết chúng sanh giai cụ164 Như Lai trí tuệ đức tướng”, tất cả chúng sanh họ đều có “trí tuệ” giống với Như Lai, “công đức” giống với Như Lai. Thế thì cái “công đức” này của chúng ta ở đâu chứ?
Chúng ta đã là “trí tuệ công đức” của Như Lai, thế vậy rất nhiều kinh đều do ta nói, ta còn phải nghĩ nữa, cũng phải xem nữa? Không cần mà! Thế thì chỗ này nói là cái “chân ngã” kia, cũng nói là “chân tâm” đấy. Do đó chúng ta duy nhất một đại sự, nói một cách thô thiển, “liễu sanh tử”, không muốn sanh tử luân hồi, luân hồi quá khổ rồi, phải cứu độ chúng sanh; hơn nữa nói, chúng ta cảm thấy là một sự việc lớn nhất, chúng ta “bổn lai thị Phật”, mà chúng ta hiện tại chỉ giới hạn ở một tình huống như thế này, chúng ta tình huống này là không can tâm mà! Cho nên phải khôi phục đấy, “khôi phục đến bốn lai của chính mình” nha, chỗ này thì càng sâu hơn một bậc rồi. Người có thể hiều được ý nghĩa này thì rất ít rồi. Chúng ta “bổn tâm” của chính mình là công đức gì? “Thập pháp giới” đều là tự tâm lưu xuất ra.
“Thập pháp giới”, “lục” chính là lục đạo, lục chủng mà:
Trời, Tu-la, người, súc sanh, quỷ, địa ngục, lục chủng; A-la-hán, Duyên Giác (Bích Chi Phật), Bích Chi Phật chính là Duyên Giác, thêm hai loại, thì tám loại rồi; Bồ Tát thì chín loại rồi; “thập pháp giới”, thêm Phật vào chính là thập chủng. Mười loại này, mười cái pháp giới này đều “tùng nhất tâm sở sanh”, đều sanh từ cái tâm của từng vị một, từng vị một, cho nên “Phật chính do tâm sanh” đấy. Mỗi một vị đây là từ trong “tự tâm” lưu hiện xuất ra mười pháp giới, tất cả Phật cũng là trong “tự tâm” lưu xuất đấy.
Chỗ này có thể làm một cái thí dụ, chúng ta dùng “nước” để thí dụ cái “chân tâm” này, cái “chân tâm” này của chúng ta cũng chính là “Pháp thân của Phật”. “Pháp thân” của Phật mười phương không phải là hai; thì giống như là nước, thái bình dương, đại tây dương của chúng165 ta, đại dương các loại, biển các loại, sông lớn các loại, đây không đều là nước sao? Cái nước này dùng để thí dụ “pháp thân”, cũng thí dụ “bổn tâm” chính chúng ta nha.
Nước này vừa động thì sanh ra sóng rồi, sóng thì có các loại tình huống khác nhau. Nước đều là một loại, nước đều là hydro 2 oxy, không có hai dạng nha; bất kể nước này của chư vị ở đâu, bên trong nó có tạp chất, tạp chất Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân Đàm Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân không phải nước, đã nói là tạp chất, tạp chất thì không phải nước, nước chính là Hydro 2 Oxy (H2O), không có thứ khác. Thế nhưng gió lớn, gió nhỏ, phạm vi dùng của “nước” thì không giống nhau, “tướng” cũng không giống nhau, “dụng” cũng không giống nhau. “Xuy trứu nhất trì xuân thủy”, cái sóng nhỏ này rất đáng yêu nha; nhưng sóng to gió lớn rất đáng sợ nha. Nước có thể tưới tiêu, nước có thể là nước lũ gây họa, cho nên “dụng và tướng” của nước thì hoàn toàn khác nhau rồi. Do đó “thập pháp giới” thì đều là “tướng” đấy, “tướng” chính là sóng được sanh ra do nước động mà. Sanh ra sóng, nước thể ngập thuyền, nước có thể lật thuyền; “sóng” là từ trên sự tướng không giống nhau, sóng động đấy, thì hoàn toàn khác nhau; nhưng mà bất kể cái “sóng” đó làm ngập thuyền, hay là “sóng” đó làm lật thuyền, nó vẫn chính là hydro 2 oxy nha, vẫn chính167 là “nước” đó đấy, nó không có sai biệt nha, nếu một ví dụ như vậy (để nói rõ). Vì thế chúng ta phải biết, tất cả hết thảy đây đều là (từ) “tự tâm”; đều là từ “pháp tánh”, có thể gọi là “pháp tánh”; có thể gọi là “diệu minh chân tâm”; có thể gọi là “Phật tánh”; gọi là “pháp thân”; đây là tên gọi khác nhau cho một sự việc; đều là từ “bản thể” này mà xuất hiện các loại sự tướng. Cho nên Phật cũng là do cái166 “tâm” này sanh ra; Phật đã hiện ra tướng rồi, cũng đều là “sóng”, nhưng sóng này đều là do “nước” mà hình thành ra. Đây là một câu (“Phật do tâm sanh”). Một câu bên dưới, “tâm tùy Phật hiện”. “Bổn tâm”
của chính chư vị ở chỗ nào chứ? Là hình dạng gì vậy? Gần đây chỗ chúng ta, một người thường niệm Phật, đây chính là việc gần đây. Mấy ngày nay tôi bảo anh ta đừng đến nữa, tôi nói: “Chỗ chúng ta, chư vị lưu ở chỗ này, ông ta (tạm thời) đừng đến nữa.” Ông ta hai ngày nay lưng đau, hôm qua đưa tin đến: “Lưng đau, thì tôi dốc sức niệm chú rồi.” Đau đó rất khó chịu, đây gọi là nghịch gia trì. (Ngay cả) cư sĩ Tôn, ông ấy niệm niệm niệm niệm, ông ấy không có “ngã tự kỷ” rồi, không có “tôi” rồi, tìm “tôi” tìm không thấy rồi. Tìm “tôi” tìm không được rồi, cho nên đó đều là chân thật đấy, “Vô ngã chính là vô ngã!” Chư vị nhất định cho rằng có cái “tôi”, vậy đây là sự tình trong vọng tưởng của chư vị. Những việc như thế sau khi qua rồi, lưng hết đau rồi. Đừng (nói) là lưng đau nữa, bệnh có kinh khủng hơn đều có thể khỏe đấy! Đây chính là sự việc mấy ngày nay. Vì vậy tất cả đây đều là “tâm” hiển hiện ra đấy.
Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân Đàm Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân Thế nhưng “tâm” đem cho tôi xem thử, “tâm” của168 chư vị là dạng gì? Sau khi Đạt Ma đến rồi, Thần Quang là nhị Tổ. Thần Quang là thông minh nhất, biết được rất nhiều đấy, nghiên cứu các lãnh vực, ngay cả giáo lý của ngoại đạo cũng nghiên cứu được rất sâu đấy. Ngài nghe thấy Đạt Ma đến, đi cầu Pháp. Nhìn thấy Đạt Ma đả tọa ở nơi đó, ngài không dám quấy nhiễu. Trong sơn động rất lạnh, tuyết rơi; tuyết đã rất dày rồi, chân cũng chôn luôn, vẫn không dám động, vẫn cung cung kính kính mà đứng. Thật ra Đạt Ma đã biết! Sau đó nhìn thấy ngài thành khẩn như thế, thì hỏi ngài: “Ông đây làm gì vậy?”
Ngài nói: “Con cầu Pháp đấy.” Đạt Ma nói: “Cầu Pháp là việc lớn, ông kiểu khinh mạn này có thể sao? (Ngài)
ở đây cung kính như vậy đứng ở đó, tuyết cũng ngập hết chỗ này, ngài ấy còn nói ngài khinh mạn! Cũng chính là169 chứng minh “cầu Pháp thật là một việc lớn đấy!” Nên có (tâm cung kính như vậy). Tùy theo tâm cung kính của chư vị đấy, Pháp chư vị đạt được không giống nhau.
Lúc này nhị Tổ bèn rút đao mang theo ra, một đao chặt đứt cánh tay rồi, đặt cánh tay đó ở trước mặt Đạt Ma, bày tỏ tôi không tiếc gì thân mạng của tôi, tôi chỉ là vì Pháp mà đến thôi. Nhưng một người đang khỏe mạnh, tự mình sau khi chặt đứt cánh tay thì ngài đau lắm, ngài vẫn là người phàm mà! Ngài đau đấy, đau kinh khủng, tâm không an. Ngài nói: “Tổ sư, tâm của con không an!”
Đạt Ma bèn nói, “đem tâm ra đây, lão Tăng sẽ cho ông”.
Đem tâm cho tôi, tôi sẽ an tâm cho ông thôi. Ngài không cách gì đem ra (được) mà, hơn nữa lúc ngài tìm tâm, ngài mới biết cái “tâm” này bất khả đắc. Cái này không phải là “tâm”, cái này không phải tiêu biểu cho chính mình. Hiện tại khoa học chứng minh chư vị có thể cấy ghép tim của họ, thế thì sống tiếp nữa thì là chư vị hay là họ chứ? Vẫn là chư vị mà! Cho nên không có liên quan đến cái “tâm” này nha. Dùng tim bằng nhựa, thế đấy bản thân họ chẳng hề biến thành người nhựa nha! Không phải cái “tâm” này đâu! Cái tâm “bất khả đắc” đấy! Con có thể cảm nhận nỗi đau đó là tâm của con, thế nhưng ngài bảo con tìm (tâm), đem tâm ra, tìm không thấy đâu! Ngài nói: “Đã tìm tâm không thể có được.” Ngài bảo con lấy tâm, con tìm tâm tìm không thấy. Đạt Ma nói: “Đã an tâm cho ông rồi.” Để cho con an tâm ta đã an xong rồi, bởi do con tìm không thấy thôi. (Nhị Tổ) khai ngộ rồi! Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân Đàm Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân Do đó cái “tâm” này nha, chư vị đây là bất khả đắc nha. Trong bất khả đắc, nhưng mà ra làm sao vậy? Chư vị đang niệm Phật, chư vị quán Phật, tưởng tượng như hoàng kim sơn, cao khỏi mặt biển, Phật đây hiện ra rồi.
“Phật” là “sóng” được hình thành từ nước của chư vị, chư vị đã nhìn thấy “sóng” này không phải đã nhìn thấy “nước” của chư vị rồi sao? Đã hình thành “sóng”, “thực thể” của sóng thì cũng là “nước” đấy, thì cũng là “tâm”
của chư vị thôi, cho nên tâm của chư vị đã hiện ra theo Phật rồi. Vì thế hai câu nói này gộp đọc chung: “Phật do tâm sanh, tâm tùy Phật hiện,” hai câu nói này nói rõ “tâm Phật không hai”, “bổn tâm” của chúng ta và “ông Phật được niệm” không phải là hai. Cho nên có người, người của Thiền tông, có người không thâm nhập lý thể Tịnh độ, họ phê bình Tịnh độ, nói các ông là “cầu pháp ngoài tâm”, ông không tham lấy “bổn tâm” của ông, ông chạy đến mười vạn ức Phật độ để bái một vị A Mi Đà! Họ không biết cái vị A Mi Đà chính là “bổn tâm”, không ở ngoài tâm, “tâm Phật không hai”. Tiếp theo thì nói rõ thêm điều gì? “Tự tha cũng không hai”.
“Tâm ngoại vô cảnh”, muốn nói cái nào là “tâm”?170 Nhìn thấy nước gì, đó đều là nước mà. Bất luận chư vị sóng lớn sóng nhỏ, không thấy sóng, chư vị thấy nước, vậy đều là nước đấy, hoàn toàn là nước đấy. Sóng, không nổi gió, thì sóng không có. Cho nên ngoài tâm ra thì không có cảnh, “tất cả cảnh đều là tâm, tất cả sóng đều là nước”. Đã bên ngoài không có cảnh, đều là nước, thì không có sóng, đều là nước, thế “ông Phật con sóng này” cũng là “nước” mà. Phật con sóng này chính là nước, thế thì “toàn Phật thị tâm”, Phật toàn bộ đều chính là “bổn tâm” của chúng ta, câu nói này chính là cái ý nghĩa này. Vì vậy như thế mà niệm Phật, công đức này đã tăng thêm rồi. Không phải (giống) có người nói, tôi một niệm như vậy thì được rồi, không có khởi tâm cung kính; thực ra (có thể) (như) thế này (thì) là cung kính171 hơn rồi. chỗ này là nhìn như vậy từ “nước”, vậy không có sóng, toàn là nước. Phật, đã như vậy, Người cũng là “nước”, cũng chính là “tâm”. Thế nhưng chư vị muốn nhìn từ trên sóng, nhìn thấy sóng rồi; rời không khỏi sóng, chư vị muốn đi tìm nước, tìm được không? Trên đất liền không có sóng. Trên đất liền không có sóng làm gì có nước chứ? Do đó, chư vị cái gọi là “cảnh” chính Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân Đàm Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân là sóng do nước sanh ra, rời khỏi cái “sóng” này rồi172 thì không có nước luôn. Lúc chư vị nhìn thấy “sóng”, thực tế chư vị đã nhìn thấy chính là nước. Bởi vì chư vị hiện tại (là) trong lúc loạn động, chư vị không biết nó là “nước” thôi, chư vị chỉ cảm thấy (nó) là “sóng”. Vạn tượng sâm la, kỳ thực đều là “tự tâm” của chư vị đấy! Vì thế “nhất thiết giai thành Phật”. “Tất cả đều là Phật” (thì) bình đẳng rồi, thì không có nào là đây kia, nào là đủ loại, tất cả cũng đều là chính mình thôi!
“Cảnh ngoại vô tâm”. Cảnh ngoại vô tâm, cho nên Thế giới Cực Lạc và Phật A Mi Đà của Thế giới Cực Lạc, đây là thuộc về ngoài “tự”, đạo Phật xưng gọi “tha”.
“Toàn tha tức tự”, trọn cả “tha” thì đều là “tự mình” đấy, chỗ này danh xưng trong Phật học gọi là “tự tha không hai” Phía trên là “tâm và Phật không hai”, chỗ này gọi “tự mình và Phật (không hai)”. Cho nên Tịnh độ tông xưng là “Tha lực phái, quả giáo môn”, bên dưới còn phải giảng, đây là chỗ không giống với các pháp môn khác.
Dựa vào “tha lực”, cho nên họ “mang nghiệp có thể vãng sanh”, là có thể dựa vào “tha lực”, nguyện lực của Mi Đà, tha lực, cho nên (là) “tha lực phái”. “Quả giáo môn”, là bắt tay từ trên “quả thực” (thành quả), không phải bảo chư vị bắt tay từ “địa”, là bắt đầu từ ăn màn thầu chỗ này đây. Chư vị phải bắt đầu từ chọn giống, khai khẩn, từ khai hoang chỗ đó; chư vị phải khai khẩn, sau đó phải trồng trọt cày cấy, phải đi lựa giống, phải đi đủ loại; phải (đi) trồng, bón phân, nhặt mầm đủ loại; sau đó lại đi cắt, sau khi cắt xong phải đập, sau khi đập xong phải mài, sau khi mài xong chưng màn thầu, mới có thể đến bên miệng; chư vị phải bắt đầu từ chỗ khai khẩn đó đấy, trước tiên (thì) phải như vậy. Thế nhưng “quả giáo phái” họ là bắt đầu từ ăn màn thầu chỗ này, màn thầu cho chư vị rồi, chỉ cần chư vị tự mình phải nhai, việc này không ai làm thay chư vị. (Niệm Công giảng đến chỗ này, lớn tiếng cười sảng khoái.) Cho nên “quả giáo173 phái” nha, đây là giáo phái thành quả, tha lực môn đấy.
Vì vậy “toàn tha tức tự”, tha toàn bộ cũng chính là tự mình, “tự tha cũng không hai” đấy. Trọn cả “Duy Ma Cật Kinh” là nói “bất nhị pháp môn”, tất cả đều không hai. Do đó có đối đãi, đối đãi nhất định mâu thuẫn. Mâu thuẫn chính là sự việc của thế giới nhân loại chúng ta, mọi người đều đang đấu tranh đấy, mâu thuẫn thì phải Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân Đàm Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân đấu tranh. Mâu thuẫn là bên đối lập, tuy rằng nói bên174 thống nhất, thống nhất được không có nhiều nha. Chỗ này là triệt để thống nhất rồi, phía đối lập chỉ là một, thống nhất triệt để rồi.
“Hồng dương chánh chương tự tánh”, vì thế chư vị đang niệm “A Mi Đà Phật, A Mi Đà Phật”, không phải ngoài tâm đi cầu một cái pháp gì, giống như có số người khác nha, cầu thần nào đó phù hộ. Chư vị thì ngoan ngoãn đi niệm một câu Phật này, hoặc là niệm chú của bổn Tôn, chỗ này (muốn nói) thì đương nhiên (là) “niệm Phật rồi, hồng danh rồi”; chính là rõ ràng bổn tánh của chính chư vị đấy, gọi là “tự tánh”. Tham thiền chính là vì muốn tỏ tường “tự tánh” của chính mình mà, “tham cứu tự tánh”. Hiện tại chư vị niệm Phật chính là “hiển175 minh tự tánh” đấy, chỗ này Thiền và Tịnh cũng đã trở thành “không hai” rồi.
“Tịnh độ phương hiển duy tâm”, chỗ này lại thêm vào một câu, chỗ kia là nói đến “danh” đấy, chỗ này là nói đến “Tịnh độ”. Nói “Tịnh độ trang nghiêm”, phải cầu sanh Tịnh độ, đấy mới thật là “duy tâm” đấy, không phải từ ngoài tâm đi cầu Pháp đâu, thuần túy là “tự tâm”. Tiếp theo cũng có, “thác bỉ y chánh, hiển ngã tự tâm”, mượn “y báo, chánh báo” của Thế giới Cực Lạc, Phật Bồ Tát của Thế giới Cực Lạc, quốc độ của Thế giới Cực Lạc, để sáng tỏ bổn tâm của chính mình. Nếu không “bổn tâm”
của chính chư vị cuối cùng là dạng gì nào? Đây có thể giúp chư vị biết một chút về “tự tâm của chư vị, trang nghiêm như vậy” mà. Cho nên Tịnh độ cũng không giống như ngoại đạo thông thường, tôi muốn lên trời nha, thiên cung nha. Đó là một nơi tốt, đi đến đó thì vĩnh hằng không chết. “Thiên giới” có thần tiên từ vô thủy, hoặc là Ngọc Hoàng đại đế, ngài chủ quản tất cả, tự mình hoàn toàn là bị chủ quản, dạng này. Chúng ta nói, đến Thế giới Cực Lạc, chỗ này tất cả tất cả đều là “tự gia” nha, Phật cũng là tự tâm sở hiện, quốc độ cũng là tự tâm sở hiện.
“Cảm ứng đạo giao, hô ứng đồng thời”. Chúng ta hiện tại vẫn là chúng sanh, chúng ta đang “cảm” đấy, Phật thì đang “ứng” đấy. Chúng ta đang niệm Phật, niệm “Nam Mô A Mi Đà Phật”, chúng ta đang hô vậy, chúng ta đang hô gọi đấy. thì (giống như là) hai cái tivi, chúng ta đang “hô gọi”, chúng ta niệm “A Mi Đà Phật, A Mi Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân Đàm Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân Đà Phật”, chính là chúng ta đang gọi đối phương đấy.176 Nhưng đối phương chính là bản thân nha, cho nên “tự niệm tự nghe” đấy, tự mình thì “tiếp nhận” rồi; phát tin là tự mình chư vị, nhận tin vẫn là chính chư vị, chư vị tự nghe thấy rồi. Cho nên không có một chút ít khoảng cách gì. Cái “gọi” và “đáp” này là đồng thời, “tự niệm tự nghe”. Chư vị nói “tự nghe”, cũng chính là “Phật nghe”. Tự mình đang “niệm”, đấy là “hô”, “hô và ứng đồng thời”, lúc chư vị niệm thì không phải đồng thời với lúc chư vị nghe được sao? Không phải có trước có sau.
“Nam Mô A Mi Đà Phật”, lúc chư vị niệm, thì là lúc chư vị nghe, đây là “đồng thời”đấy. Cái “đồng thời” này lại là ý nghĩa thù thắng nhất. “Hô ứng”, khoảng giữa hô và đáp lại không phải là trải qua một quá trình đâu. Kỳ lạ lắm! lúc chư vị hô chính là lúc đáp lại! Cho nên “nhân quả đồng thời” dùng hoa sen để biểu thị, luôn dùng hoa sen. “Hoa sen” không chỉ là “ra khỏi bùn nhơ mà không nhiễm đâu, “hoa sen” còn có ý nghĩa thù thắng hơn, nó là “hoa và quả đồng thời”. Rất nhiều loại vào lúc hoa nở không (thể) nhìn thấy quả, (ví dụ), quả đào, lê, cánh hoa đều rụng hết, một (chút) mầm rất nhỏ mọc ra, sau đó lớn thành ra quả rồi; đúng lúc hoa nở thông thường không có quả. Hoa sen chỉ cần một khi nở, chư vị nhìn đài sen nhỏ đó đang ở đằng kia, thì quả đó đang ở đằng kia rồi. Còn có, còn có loại là “có hoa không có quả”; có loại “có quả không có hoa”, quả không hoa.
Cái (hoa sen) này có hoa có quả, hơn nữa là hoa cũng nhiều, quả cũng nhiều, hoa có rất nhiều cánh, quả có rất nhiều hạt sen; quan trọng hơn là hoa và quả đồng thời. Hoa và quả đồng thời, “hoa” tiêu biểu ở đây là “nhân”, “quả” thì tiêu biểu quả mà chư vị tu được, “nhân” chư vị trồng và “quả” chư vị có được là đồng thời, chư vị trồng nhân nhất định được quả. Vì vậy chư vị đừng có hoài nghi nữa: “Tôi không biết đạt được báo tốt hay không?
Không biết đạt được quả tốt hay không?” Đó là tuyệt đối nha! “Quả” đó đã xuất hiện rồi. Cho nên pháp môn này chính là “nhân quả đồng thời” đấy; “hô ứng đồng thời” đã biểu đạt “nhân quả đồng thời”.
“Thập vạn ức trình”, mười vạn ức Phật độ, chỗ này nói là “sự”, sự tướng, cho nên Thế giới Cực Lạc cách chúng ta có mười vạn ức Phật độ. Mười vạn ức Phật độ, nhưng “khứ thử bất viễn” nha, đây là lời trong Quán Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân Đàm 177 Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân Kinh. “Thập vạn ức Phật độ”, xa như vậy, kinh nói “khứ178 thử bất viễn”. “Khứ thử bất viễn, chỗ này nói là “lý” rồi, bởi vì Thế giới ấy không ngoài tâm nha, vì thế “cách đây không xa”, đây chính là “sự lý cũng không hai”.
Nói đó là “sự”, sự cũng chính là “ngoài mười vạn ức Phật độ”; nói đến “lý”, “cách đây không xa”; lý sự đã viên dung rồi.
“Tâm tác tâm thị”, “tâm tác tâm thị” chỗ này là lời của Quán Kinh: “Thị tâm tác Phật, thị tâm thị Phật”. Hai câu nói này của Quán Kinh quan trọng đặc biệt. Một đoạn thoại này toàn bộ là như vậy, “chư Phật Như Lai là thân pháp giới” trong Quán Kinh, (là) pháp thân đấy;
“biến nhập nhất thiết chúng sanh tâm tưởng trung”, thân của Phật đều nhập vào sự tưởng nhớ trong tâm của tất cả chúng sanh, do đó là khởi tâm động niệm của chư vị “Như Lai tất tri tất kiến”. Cho nên không như điều khác, Như Lai đã ở trong tâm tưởng của tất cả chúng sanh, trong tư tưởng của chư vị, Như Lai đều có thể “khắp cả”, Như Lai khắp tất cả xứ mà, đi vào khắp trong tâm tưởng của tất cả chúng sanh. Khởi tâm động niệm trong tâm chư vị, “Như Lai biết hết thấy hết” nha! Do đó chư vị muốn làm thiện, muốn làm gì gì, tất cả đây, những công đức này Như Lai đều biết nha, Như Lai đã gia bị đấy! Vì thế về điểm này phải an tâm nha! Chư vị nói “tôi muốn làm việc xấu, tôi có tội nghiệp”, thế không quan trọng, Phật đều tha thứ đấy! Phật nếu ngài không tha thứ, thế vẫn được sao? Cho nên Phật mới cứu độ nha, chính là thương xót mọi người đấy. Chư vị có một chút ít thiện, thì Phật gia bị, hộ trì, nhiếp thọ, giúp đỡ chư vị đấy. “Thị cố nhữ đẳng tâm tưởng Phật thời”, chư vị tất cả lúc trong tâm tưởng Phật, cái tâm này “tức là 32 tướng tốt 80 vẻ đẹp”. Chư vị lúc nghĩ đến Phật, tự chư vị cái “tâm” này chính là “32 tướng tốt 80 vẻ đẹp”, đều đầy đủ rồi. “Thị tâm tác Phật”, vào lúc này cái tâm này179 đang làm ông Phật này; chư vị nghĩ Phật mà, chư vị nhất định tâm đang làm ông Phật này. Bản thân cái “tâm” này của chư vị đấy, “thị tâm”, cái tâm này thì sao chứ?
Cái tâm này chính là Phật. “Chư Phật chánh biến tri hải, tùng tâm tưởng sanh”, Từ trong tưởng niệm của tâm chư vị đã sản sinh ra. Cho nên chúng ta khởi tâm đang niệm Phật, giữa những niệm niệm của chúng ta là niệm Phật, Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân Đàm Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân đây chính là “thị tâm tại tác Phật”, chư đang tu. Cái tâm180 làm Phật này của chư vị thì “bổn lai thị Phật”, chúng ta vừa mới nói qua, tự chúng ta “diệu minh chân tâm” chính là “Phật tâm”, chính là “pháp tánh”. Do đó “thị tâm tác Phật, thị tâm thị Phật”, tám chữ này tuy rằng rất đơn giản, nhưng vô cùng quan trọng, vô cùng sâu sắc. “Thị tâm tác phật” chính là tu trì, cho nên chúng ta không thể tách khỏi tu trì. Việc tu trì này tại sao có thể thành công? Bởi vì chư vị vốn đã thế rồi. “Thị tâm thị Phật” tiêu biểu cho bổn tánh của chư vị, “thị tâm tác Phật” là sự tu trì của chư vị; bổn tánh của chư vị vốn là như vậy, chư vị lại từ cái tâm này khởi lên để tu, làm sao không khôi phục được “bổn lai” của chư vị chứ? Vì thế điểm này chính là “tánh tu không hai” đã nói trong “Lời Tựa” của chúng ta rồi, việc “tu” của chư vị và “bổn tánh” của chư vị là một việc. Làm Phật là cái “tâm”
này, mà cái tâm này nó lẽ ra chính là Phật. Sở tác, sở tác gì?
Sở tác chính là “Phật”, “Phật chính là tâm”. Tâm đang làm, làm gì? Là “Phật”, “Phật chính là tâm”. Cái “tâm chính là tánh” này, “tánh” ở đó “làm Phật”, thì ở chỗ đó “tu”, “tánh và tu” không phải hai việc.
“Cảnh trí nhất như”, cũng là câu trả lời trong đoạn này rồi. Tất cả cảnh đây cũng chính là tâm, tâm chính là trí tuệ mà. Cho nên “tâm”, ban đầu “cảnh giới” này là một thứ ngu tối chậm chạp, đại địa, sơn hà mà, những thứ cố định đấy; “tâm thị trí tuệ”, là vật sống động, đây không phải là hai vấn đề. Vì vậy “tự tánh, pháp tánh”
không phải hai sự việc, có lúc chúng ta trong lúc dùng từ đã nghiêng từ “pháp tánh” về vật vô tình, nghiêng “tự tánh” về hữu tình, đây là một chút phân biệt trong cách dùng từ mà thôi, trên thực tế, “tự tánh và pháp tánh hàm chứa lẫn nhau”. Đoạn này thì nói rõ “tất cả đều không hai”, “tâm và Phật” không phải hai; “tự và tha”, mỗi chúng sanh chúng ta và Phật A Mi Đà của Thế giới Cực Lạc không phải hai; “sự và lý” cũng không phải hai việc, đó và đây không chướng ngại, thập vạn ức trình thì ngay trước181 mắt đấy, từ trên “sự” mà nói là thập vạn ức trình, từ trên “lý” mà nói thì ngay trước mắt, “khứ thử bất viễn” đấy, sự và lý cũng đã viên dung rồi, “sự và lý” cũng đã không hai đấy; hơn nữa “tánh và tu” bất nhị; tất cả đây không hai! Ở trong đoạn này đồng thời cũng hiển lộ ra, lúc nãy chúng ta nói “Tịnh độ chính là duy tâm”, “Hồng danh chính là bổn tánh hiển lộ ra”, cũng đã chỉ “Thiền Tịnh không hai”. Cho Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân Đàm Tịnh Tu Tiệp Yếu Báo Ân nên đoạn này chủ yếu để nói rõ Thiền tông và Tịnh độ, để182 phá (cách nói): “(Có người nói) Tịnh độ tông này của các ông là cầu pháp ngoài tâm, là kém đấy.” Ở chỗ này nói, đạo lý mà hợp với Phật pháp cao thâm nhất hoàn toàn là không chia rẽ, với Thiền tông cũng không phải là hai tông phái.
Nguồn: Sách Phật học — budsas.net (Bình Anson) · tamtangpaliviet.net (Tỳ khưu Indacanda) · chuaduocsu.org (Chùa Dược Sư Lâm Đồng — Hải Triều Âm Toàn Tập) · Toàn tập Tâm Như – Trí Thủ, Ban Sưu tập tu viện Quảng Hương Già Lam (NXB Tổng Hợp TP.HCM 2002; tái bản NXB Phương Đông 2011) · sách phổ biến miễn phí từ kho Kindle và kho ổ ngoài của Không Hoa; ghi công theo tác giả/dịch giả từng cuốn (cột nguồn) · sách Đợt 12 (9/2026) thầy thêm từ thư mục riêng, ghi công theo tác giả/dịch giả từng cuốn · sách Phật học phổ biến miễn phí trên mạng (9/2026), ghi công theo tác giả/dịch giả từng cuốn · thư mục sách Tuệ Sỹ (9/2026) thầy đưa vào, ghi công theo từng cuốn. · sách ebook của Pháp Thí Hội (phapthihoi.org, 10/2026), ghi công theo tác giả/dịch giả từng cuốn.
