Giảng Giải Kinh Bảo Tích

V. Phần Lưu Thông

V. Phần lưu thông

Nguyên văn:

爾時, 會中有普明菩薩白佛言: 世尊!菩薩欲學是寶積經者, 當云何住?當云何學?

Dịch Nghĩa:

Bấy giờ, trong pháp hội có Bồ tát Phổ Minh bạch Phật rằng: “Bạch đức Thế Tôn! Bồ tát muốn học Kinh Bảo Tích nên trụ như thế nào, nên học như thế nào”?

Phần lưu thông có hai phần: Vấn đáp tu học và đại chúng phụng hành, do Bồ tát Phổ Minh phát khởi, vì vậy Kinh có tên gọi là “Bồ tát Phổ Minh Hội”. Các vấn đề vấn đáp của Bồ tát Phổ Minh hết sức quan trọng! Nhưng toàn bộ Kinh chỉ ở phần lưu thông; do đó lấy Bồ tát Phổ Minh đặt tên Kinh thì chưa thích đáng.

Các bản dịch khác như “Kinh Di Viết Ma ni Bảo” phần lưu thông rất giản đơn, không có như bản này; “Kinh Ma ha diên Bảo Nghiêm” và bản “Kinh Bảo Tích” mà Bồ tát Thế Thân khi trước tác luận đã căn cứ vào đó, không giống với bản Kinh này; phần lưu thông do Ngài Tu bồ đề khởi vấn, Như Lai tuyên thuyết công đức trì Kinh và mười loại thanh tịnh của thân, khẩu, ý. Chỉ có bản dịch “Kinh Đại Ca diếp Vấn Đại Bảo Tích Chánh Pháp” đời Triệu Tống, phần lưu thông là tổng hợp “Kinh Bảo Nghiêm” (bản Kinh mà Thế Thân đã y cứ) và Kinh này, cũng nói là Bồ tát Phổ Minh vấn. Điều đó thấy được phần lưu thông của Kinh, gốc tiếng Phạn có nhiều bản bất đồng. Vì vậy, lấy Bồ tát Phổ Minh để đặt tên Kinh, thì cảm thấy không được thỏa đáng!

“Bấy giờ, trong pháp hội có Bồ tát Phổ Minh (lấy ánh sáng trí huệ phổ chiếu mà đặt tên) bạch Phật rằng”: “Bạch đức Thế Tôn! Bồ tát muốn học Kinh Bảo Tích” – pháp môn Như Lai đã giảng dạy ở phần trên, “nên” an “trụ như thế nào”? “Nên” tu “học như thế nào”? Bồ tát Phổ Minh đưa ra trụ là tâm trụ trong chánh pháp, tương ưng bất động với chánh pháp; học là các phương pháp tu hành. “Kinh Kim Cang” đưa ra ba câu: an trụ, tu hành và hàng phục tâm mình; còn Kinh này lấy an trụ và tu học để hỏi. Căn cứ theo sự chỉ dạy của Như Lai thì Ngài tổng hợp phúc đáp: nên trụ tâm như thế mà tu học. Đây là phương pháp tu học của Bồ tát, do đó trong phần lưu thông, hiển bày một cách rõ ràng mục đích của học giả Đại thừa. Điều này trong bản Kinh tuy thuộc phần lưu thông, song có vị trí hết sức quan trọng.

Nguyên văn:

佛言: 菩薩學是經, 所說皆無定相而不可取, 亦不可著. 隨是行者, 有大利益.

Dịch Nghĩa:

Đức Phật dạy: “Bồ tát học Kinh này, những gì trong ấy đề cập không có tướng nhất định, do vậy không nên chấp thủ, chấp trước, tùy thuận tu hành, có lợi ích lớn.

Như Lai chỉ dạy 4 phương pháp tu học:

1. Không trụ tướng tu học: “Đức Phật dạy: “Bồ tát học Kinh” Bảo Tích này, nên đối với tất cả “lời nói đến” ở trên của Như Lai, nên tin hiểu “đều không có định tướng”, như huyễn như hóa “không chấp thủ”, “cũng chẳng nên chấp trước” - chấp thủ là chấp giữ, chấp trước là kiên trì chẳng xả bỏ thay đổi. Nhưng ở đây chẳng phải nói, có thể thủ mà chẳng cần thủ, có thể trước mà chẳng cần trước, căn bản là không có gì để thủ để trước. Giống như đột nhiên tham sân ở trong mộng, hiểu rõ không nên khởi tham sân, bởi vì chẳng có chơn thật tồn tại để tham để sân. Như Bồ tát có khả năng “tùy thuận” không thủ không trước tướng mà “tu hành”, thì “có lợi ích lớn”. Không chỉ đạt được tự lợi, mà còn tự tha lưỡng lợi, phước huệ cụ túc.

Nguyên văn:

普明! 譬如有乘坏船, 欲渡恆河, 以何精進乘此船渡? 答言: 世尊! 以大精進乃可得渡. 所以者何? 恐中壞故. 佛告: 普明! 菩薩亦爾, 欲修佛法, 當勤精進, 倍復過是. 所以者何?是身無常, 無有決定, 壞敗之相, 不得久住, 終歸磨滅; 未得法利, 恐中壞故.

Dịch Nghĩa:

Phổ Minh! Ví như có người ngồi chiếc thuyền đóng chưa hoàn tất, muốn qua sông Hằng, họ dùng sức tinh tấn nào để qua sông”? Bạch rằng: “Thế Tôn! Người ấy phải dùng sức đại tinh tấn mới qua sông được. Tại vì sao? Sợ giữa dòng thuyền hư mất”. Đức Phật dạy: “Này Phổ Minh! Bồ tát cũng vậy, muốn tu Phật pháp nên siêng năng tinh tấn, gấp nhiều lần nữa. Tại vì sao vậy? Vì thân này vô thường, không có tướng nhất định, vốn là tướng bại hoại, sự tồn tại của nó chẳng bao lâu, cuối cùng cũng diệt, e rằng chưa được pháp lợi, giữa chừng bị hư hoại”.

2. Đại tinh tấn tu học: Đức Phật dạy “Phổ Minh! Ví như có người ngồi thuyền đóng chưa hoàn thiện” - tuy đã tạo thành hình dáng của thuyền, nhưng chưa chế tạo hoàn bị; con thuyền như thế “muốn qua sông Hằng” rộng lớn và nước chảy xiết, theo thầy nghĩ, điều này “họ dùng sức tinh tấn” nỗ lực như thế “nào để ngồi thuyền ấy mà qua sông được”? Bồ tát Phổ Minh trả lời: “Người ấy phải dùng sức đại tinh tấn mới qua sông được”. Tại sao vậy? Bởi vì chất lượng của con thuyền quá kém, dòng sông lại rộng lớn mênh mông, “sợ giữa dòng thuyền” chưa vào đến bờ đã bị “hư mất”! “Đức Phật dạy: “Phổ Minh! Bồ tát cũng vậy, muốn tu Phật pháp” (theo pháp môn Bảo Tích đã dạy ở trên) “nên siêng năng tinh tấn”, so với ngồi trên thuyền này, còn phải tinh tấn “gấp nhiều lần nữa” mới được. Tại sao Bồ tát phải càng tinh tấn hơn? Vì pháp môn Đại Bảo Tích quảng đại như sông Hằng, vốn chẳng phải học một thời gian ngắn là hoàn thành được, vả lại thân thể của Bồ tát không bằng con thuyền chưa hoàn thiện kia! “Vì thân này vô thường” trong sự sanh diệt không ngừng ấy, “không có định tướng” để được; thân thể biến hóa không ngừng, khi nào tử vong, hoàn toàn không có nhất định, do vì thân thể “tướng bại hoại” thay đổi là tất nhiên như vậy; dù thế nào cũng “chẳng dừng được lâu, chung quy về diệt”. Bởi vì sanh nhất định phải tử, chỉ là trước sau mà thôi, do đó khi tu học pháp môn Bảo Tích, “chưa được pháp lợi” (lợi ích được tín giải thông đạt ngộ nhập chánh pháp), có ai dám chắc là đến bao nhiêu tuổi thì có khả năng ngộ nhập! Thân thể này nhất định hư hoại, mà lại chẳng biết khi nào nó hoại. Nếu như không nhân cơ hội này sớm nỗ lực tu học, đột ngột bị bệnh qua đời, lúc này muốn tu cũng không có thể, thật là đáng tiếc! Do đó cái chết là tử ma, một trong những nhân duyên gây chướng đạo rất lớn. Thế thì, như tu học mà chưa được lợi ích của giáo pháp, thì có thể không đặc biệt tinh tấn để cầu ngộ nhập hay sao? Bởi vì sợ con thuyền đi đến “giữa chừng hư hoại”, giống như khi thân thể này tu học nửa chừng bị hư hoại mất.

Trong hiện đời phải tinh tấn khẩn thiết mong cầu lợi ích của giáo pháp, Thiền sư Trung Quốc xưa kia rất có tinh thần này. Có người lo sợ đời này chẳng thể thành tựu, do đó đức Phật mở bày pháp môn tịnh độ Di Đà tịnh độ, Dược Sư tịnh độ, Di Lặc tịnh độ v.v… để đảm bảo cho chúng sanh trong đời sau được thấy Phật nghe pháp, thành tựu tín tâm Đại thừa chẳng thối chuyển, có thâm tín nhân quả; tuy nói chết đi thật đáng tiếc, song thiện căn đã trồng xuống, việc tu học vẫn còn, trong tương lai nhất định có khả năng từ đây mà được ngộ nhập, do đó chỉ cần tận lực tinh tấn tu học thôi.

Nguyên văn:

我在大流, 為渡眾生斷於四流故, 當習法船; 乘此法船, 往來生死度脫眾生. 云何菩薩所習法船?謂平等心, 一切眾生為船因緣; 習無量福, 以為牢厚清淨戒板; 行施及果以為莊嚴; 淨心佛道為諸材木; 一切福德以為具足堅固繫縛; 忍辱柔軟憶念為釘; 諸菩提分堅強精進, 最上妙善法林中出; 不可思議無量禪定, 福德業成善寂調心, 以為師匠; 畢竟不壞大悲所攝, 以四攝法廣度致遠; 以智慧力防諸怨賊; 善方便力, 種種合集四大梵行以為端嚴; 四正念處為金樓觀; 四正勤行, 四如意足以為疾風; 五根善察, 離諸曲惡; 五力強浮; 七覺覺悟, 能破魔賊; 入八真正道, 隨意到岸, 離外道濟; 止為調御; 觀為利益; 不著二邊, 有因緣法以為安隱. 大乘廣博無盡辯才, 廣布名聞, 能濟十方一切眾生, 而自唱言: [P]來上法船, 從安隱道, 至於涅槃, 度身見岸, 至佛道岸, 離一切見. 如是普明!菩薩摩訶薩應當修習如是法船, 以是法船, 無量百千萬億阿僧祇劫, 在生死中度脫漂沒長流眾生.

Dịch Nghĩa:

Ta ở trong dòng nước lớn, muốn độ chúng sanh tránh khỏi bốn dòng nước này, nên phải học phương pháp lái thuyền, rồi lái thuyền ấy, qua lại trong sanh tử, cứu độ chúng sanh. Bồ tát học phương pháp lái thuyền như thế nào? Đó là tâm bình đẳng, nhân duyên để lái thuyền là vì tất cả chúng sanh, lấy sự tu tập vô lượng phước, bền lòng giữ giới cho thanh tịnh làm ván; lấy sự bố thí và kết quả của sự bố thí để trang sức; lấy tịnh tâm Phật đạo làm ván gỗ; lấy phước đức làm dây buộc chắc chắn và tốt nhất; lấy nhẫn nhục nhu nhuyến ức niệm làm đinh; dùng sự tinh tấn kiên cường của Bồ đề phần làm pháp tối thược xuất bến; lấy bất khả tư nghị vô lượng thiền định, phước đức nghiệp thành thiện tịch điều tâm, làm thợ giỏi; lấy cứu cánh bất hoại được đại bi nhiếp, dùng tứ nhiếp pháp đi thật xa; dùng năng lực trí huệ phòng ngừa các oán tặc; thiện phương tiện lực, tập hợp bốn loại phạm hạnh lớn để trang nghiêm; dùng tứ niệm xứ làm kim lầu để quán sát; dùng tứ chánh cần, tứ như ý túc làm gió mạnh; lấy ngũ căn khéo quan sát để vượt qua hiểm trở; lấy ngũ lực làm cho thuyền nhẹ nổi; thất giác chi làm sự cảnh giác; lấy phá giặc ma, bát chánh đạo, tùy ý đến bờ, lìa bến ngoại đạo. ‘Chỉ’ làm điều ngự, ‘quán’ làm lợi ích, chẳng dính mắc hai bên, có pháp nhơn duyên để làm an ổn. Đại thừa biện tài quảng bác vô tận, tiếng tăm vang xa, hay tế độ thập phương tất cả chúng sanh, mà tự xướng lên rằng: Đến đây lên pháp thuyền, theo đường an ổn, đến bờ Niết bàn, khỏi bến thân kiến, đến bến Phật đạo, rời tất cả kiến chấp. Như vậy Phổ Minh! Vì thế Bồ tát Ma ha tát phải tu tập pháp thuyền như vậy, dùng pháp thuyền ấy, trải vô lượng trăm ngàn vạn A tăng kỳ kiếp, ở trong sanh tử độ thoát tất cả chúng sanh trôi chìm trong dòng nước lớn.

3. Vì chúng sanh tu học: Bồ tát tu học Phật pháp là vì chúng sanh. Muốn đem đến lợi ích cho chúng sanh thì chính mình phải tu tập ngộ nhập trước; do đó Bồ tát vì lợi tha mà tự lợi, từ trong việc lợi tha hoàn thành tự lợi; nếu như chuyên vì chính mình để như thế này thế nọ thì chẳng phải phong cách của Bồ tát, đó là phong cách của Thanh văn.

Như Lai chỉ dạy phương pháp tu học rất quan trọng: Bồ tát nên nghĩ như thế này: “Ta ở dòng nước lớn” sanh tử nhưng vì “muốn độ chúng sanh” thoát khỏi sanh tử, khiến họ được “dứt bốn dòng nước” (dục lưu, hữu lưu, kiến lưu và vô minh lưu). Chúng sanh vì phiền não mà phiêu lưu trong sanh tử, cuồn cuộn trong dòng nước xoáy, không có khả năng tự thoát khỏi; do đó muốn độ thoát chúng sanh trong dòng sanh tử, chủ yếu phải đoạn phiền não của họ; phiền não như dòng thác chảy, như bốn dòng nước chảy xiết. Muốn độ chúng sanh trong dòng chảy đó “nên tu tập” Phật pháp; mà tất cả Phật pháp này giống như chiếc thuyền có khả năng di chuyển trên dòng chảy, do đó lấy ví dụ “pháp thuyền”. Học tập Phật pháp đạt được thành tựu, giống như có pháp thuyền; “ngồi pháp thuyền ấy, ” để “qua lại” dòng sông “sanh tử”; rồi tự mình nương vào pháp thuyền chẳng sợ nguy hiểm chìm đắm, lại có khả năng “độ thoát chúng sanh” trong dòng sông sanh tử. Phật pháp thuyền như thế tự độ độ tha là Bồ tát nên khích lệ tinh tấn nỗ lực tu học; như vậy “thế nào là pháp thuyền được Bồ tát tu tập”? Đương nhiên là tất cả Phật pháp; lấy pháp làm thuyền, do đó đem các loại công đức của Phật pháp để làm ví dụ cho các yếu tố cấu tạo nên chiếc thuyền này.

Nên trước tiên đem ra ví dụ:

1. Tu “tâm bình đẳng”, cứu hộ “tất cả chúng sanh”. Tất cả chúng sanh này “làm nhân duyên” thành tựu pháp thuyền; nhân duyên chẳng đầy đủ thì chế tạo thuyền chẳng thể thành tựu. Phật pháp nương vào chúng sanh mà khởi, không có chúng sanh thì không có Phật pháp; do đó đem tâm bình đẳng đối với tất cả chúng sanh, làm nhân duyên cho pháp thuyền.

2. “Tu tập vô lượng phước” đức, chủ yếu là thanh tịnh giới hạnh thì được sanh cõi nhân thiên, chẳng bị đọa lạc. Nếu không tự mình luân hồi đọa lạc trong ác đạo, làm sao mong muốn cứu chúng sanh? Vô lượng phước đức này “kiên cố thanh tịnh giới hạnh làm ván” của thuyền, dày chắc, sẽ không bị chìm đắm.

3. “Tu hành bố thí và lấy quả báo này”, ở trong cõi trời người được sự phú quý an lạc tự tại, “để trang nghiêm” pháp thuyền, trang nghiêm là trang sức tinh tế mỹ lệ, phú quý huy hoàng.

4. “Tịnh tâm Phật đạo” (đối với Phật Bồ đề mà sanh tín tâm thanh tịnh “tâm Bồ đề”), “làm ván gỗ” để hình thành pháp thuyền. Đây là vật liệu chủ yếu để tạo con thuyền, như cây gỗ để làm mái nhà vậy.

5. Trừ các việc bố thí, trì giới, tín thâm thanh tịnh ra, còn có tu tập “tất cả phước đức”. Tất cả phước đức này “đầy đủ kiên cố để làm dây buộc” cho pháp thuyền. Dây buộc là gì? Con thuyền phải có dây neo đậu vững chắc, mới cột chặt để con người lên bờ.

6. Tu “nhẫn nhục”, tâm tánh “nhu nhuyến”, không đánh mất chánh “ức niệm”. Nhu hòa nhẫn nhục nhiếp thọ chúng sanh như vậy, chánh niệm chẳng quên Phật đạo, “làm đinh” đóng pháp thuyền, kết hợp chặt chẽ khiến cho nó không bị phá vỡ.

7. “Các Bồ đề phần” là nhân tố thành tựu Bồ đề, đều trong sự “kiên cường tinh tấn” tu tập thành tựu. Các pháp Bồ đề phần này là tất cả nguyên liệu ván gỗ để tạo pháp thuyền, từ ở trong tinh tấn mà ra; do đó từ “tối thượng diệu thiện sản sanh trong rừng pháp”.

8. Tu “bất khả tư nghị vô lượng thiền định”: Vô lượng là bốn loại vô lượng, thiền là bốn loại thiền, định là bốn vô sắc định, hợp lại thành mười hai môn thiền.

Lấy “phước đức nghiệp thành” tựu các loại cực “thiện tịch” tĩnh, khéo “điều” phục định “tâm”, “để làm thợ giỏi” chế tạo thuyền này. Thợ giỏi cẩn thận tinh chế như từ định tâm mà thành tựu tất cả công đức.

9. Pháp thuyền tận đời vị lai đều quảng độ chúng sanh, do vì “cứu cánh bất hoại” - “được đại bi” tâm “nhiếp lấy”. Y vào tâm đại bi mà đem bố thí, ái ngữ, lợi hành, đồng sự - “tứ nhiếp pháp” nhiếp đạo chúng sanh. Tâm từ bi thâm triệt kiên cố như thế, tứ nhiếp pháp phương tiện nhiếp thọ như vậy, do đó pháp thuyền có khả năng “quảng độ” chúng sanh “thật xa” - đạt đến mục đích xa nhất. Quảng độ là giáo hóa chúng sanh, hoàn thành Phật đạo.

10. Khi pháp thuyền đi qua lại trong sanh tử, “dùng sức trí huệ” giác quán chiếu tất cả, có khả năng “phòng ngừa các oán tặc”, không bị ngoại ma phiền não làm hại.

11. Từ “thiện phương tiện lực” do trí huệ khởi lên, có khả năng “tập hợp bốn loại phạm hạnh lớn”. Bốn phạm hạnh là: Từ vô lượng khiến tất cả chúng sanh được vui; Bi vô lượng khiến tất cả chúng sanh thoát khổ; Hỷ vô lượng tuỳ hỷ vui mừng với chúng sanh khi họ được phước lạc; Xả vô lượng đối với tất cả chúng sanh an trụ ở trong tâm bình đẳng xả. Các phạm hạnh phương tiện này “để trang nghiêm” pháp thuyền.

12. “Tứ niệm xứ”: Thân niệm xứ, thọ niệm xứ, tâm niệm xứ và pháp niệm xứ, “làm kim lầu để quán sát”. Kim lầu là tầng cao nhất của con thuyền, là một lầu đài bằng kim loại để tiện vọng nhìn tất cả trên biển. Tứ niệm xứ quán tất cả pháp bất tịnh, khổ, vô thường và vô ngã, như lầu này vậy.

13. “Tứ chánh cần hạnh, tứ như ý túc” là tinh tấn lực, định lực, thần thông lực, hay thúc đẩy pháp thuyền Đại thừa đi trong biển sanh tử, cứu độ chúng sanh, do đó như “gió mạnh” thổi cánh buồm của thuyền.

14. “Ngũ căn” là tín, tấn, niệm, định và huệ, lấy huệ căn làm chủ, “khéo quan sát” hướng đi của pháp thuyền, “rời lìa” con đường “hiểm trở” xấu ác, bình yên tiền tiến.

15. “Ngũ lực” là lực “càng nhẹ nổi”, có khả năng tải trọng không bị chìm đắm.

16. “Thất giác” phần “thường giác ngộ” cho đại chúng khỏi hôn mê, do đó “hay phá giặc ma”. Như con thuyền ở trong đại hải luôn tuỳ thời quán sát, thì không bị hải tặc xâm phạm.

17. Bát chánh đạo như tám tuyến đường chính xác của hàng hải. Pháp thuyền tiến “vào bát chơn chánh đạo” thì hay “tùy ý đến bờ” Niết bàn, an ổn lên bến theo mục đích, không có đi lầm đường lạc lối, do đó hay “lìa bến ngoại đạo”. Bến ngoại đạo, tức ngoại đạo giáo hóa tín đồ đạt đến nơi mục đích đó.

18. Chỉ với quán là pháp môn tu hành chủ yếu. Trong pháp thuyền Đại thừa lấy tu “chỉ làm điều ngự”, tức thuyền trưởng phải nhất tâm nhất ý lái tàu, như chỉ chế tâm ở một nơi; lại lấy tu “quán làm lợi ích” chơn thật, bởi vì chỉ có chánh quán mới đạt được chơn thật tự lợi lợi tha.

19. Pháp thuyền như thế, vận chuyển chúng sanh từ bờ bên này đến bến bên kia, rồi quay lại bờ này, “chẳng dính mắc hai bên” sanh tử và Niết bàn, đem đến lợi ích vô tận cho chúng sanh.

20. “Có pháp nhơn duyên” vô lượng pháp môn, viên mãn rốt ráo, do đó hay “làm an ổn” cho chúng sanh, đạt được an lạc. Hai mươi ý nghĩa trên, đem Phật pháp ví dụ cho chiếc thuyền; lấy chiếc thuyền ví dụ cho Phật pháp để cứu độ chúng sanh.

Bồ tát nên tu học Phật pháp, giống như chiếc thuyền trong biển sanh tử độ thoát chúng sanh, người (Bồ tát) tu học pháp môn đạt được thành tựu thì giống như chủ thuyền. Phần trên thuyết minh về pháp thuyền, dưới đây nói về người chủ đạo của pháp thuyền. Bồ tát làm sao tuyên truyền kêu gọi, dẫn dắt chúng sanh cùng lên pháp thuyền? Bồ tát “Đại thừa” đầy đủ khả năng “biện tài quảng bác vô tận”, điều này rất quan trọng trong quá trình chiết phục ngoại đạo, dẫn dắt chúng sanh còn mê hoặc. Trong Kinh nói đến bốn loại vô ngại giải: Pháp vô ngại giải, nghĩa vô ngại giải, từ vô ngại giải và nhạo thuyết vô ngại giải. Có được bốn loại vô ngại giải thì mới có khả năng thuyết pháp biện tài vô tận. Đại Bồ tát như thế thật là tăm tiếng không ai không biết. Bồ tát có công đức như thế, do đó “tiếng tăm vang xa” đến mười phương, cũng chính nhân vậy “hay tế độ thập phương tất cả chúng sanh”. Khi Bồ tát dùng pháp thuyền này cứu độ chúng sanh, “tự xướng lên” lời Phật pháp “rằng”: “Đến đây”! Mọi người “lên” Phật “pháp” đại “thuyền”! Mọi người nếu lên được pháp thuyền chính là quy y Tam bảo, y pháp tu học; như vậy chúng sanh ở trong sanh tử khổ hải, “theo đường an ổn, đến bờ Niết bàn”, “khỏi bến thân kiến” (ngã kiến), “đến bến Phật đạo”. Nên biết chẳng giải thoát được sanh tử, chính là do ngã kiến ràng buộc; có ngã kiến rồi thì chính là thế gian, sanh tử, còn ở bến này. Tất cả pháp vô ngã là con đường chân chánh phá trừ ngã kiến mà nhập vào Phật đạo. Do đó muốn đến bờ bên kia của Phật đạo phải “rời tất cả kiến chấp” mà ngã kiến là gốc.

Có ngã kiến thì có thường kiến đoạn kiến, nhất kiến dị kiến, có kiến vô kiến v.v…, sáu mươi hai loại kiến chấp nuôi dưỡng cỏ dại, rất khó trừ sạch; chỉ có diệt trừ hết ngã kiến căn bản này thì các loại kiến chấp cành lá sẽ bị vĩnh đoạn. Phương pháp để lìa tất cả kiến chấp của Phật đạo chính là chánh pháp của tất cả pháp vô ngã, vô tướng, vô nguyện, không sanh không diệt, không thủ không xả. Bồ tát đem pháp thuyền độ chúng sanh, chủ yếu tuyên dương chánh pháp, lấy chánh pháp để hiệu triệu nhiếp thọ chúng sanh, cứu thoát chúng sanh ra khỏi sanh tử đại hải.

Vì chúng sanh tu học nên làm pháp thuyền phổ độ chúng sanh, như phần trên đã nói rõ. Cuối cùng, đức Phật tổng kết dạy Bồ tát “Phổ Minh”: “Bồ tát Ma ha tát phải tu tập pháp thuyền như vậy, dùng pháp thuyền ấy, trải vô lượng trăm ngàn vạn A tăng kỳ kiếp, ở trong sanh tử độ thoát tất cả chúng sanh trôi chìm trong dòng nước lớn”. Chúng sanh ở trong dòng sanh tử ngoi lên ngụp xuống, nếu chẳng gặp được Phật pháp thì vĩnh viễn không có ngày ra khỏi nơi này. Nói đến trăm ngàn vạn A tăng kỳ kiếp là đem thời gian dài nhất để nói, kỳ thật Bồ tát quảng độ chúng sanh là tận đời vị lai, vô cùng vô tận. Bồ tát muốn độ chúng sanh thì không thể không vì chúng sanh mà tu tập các pháp môn như thế.

Nguyên văn:

又告普明: [復有法行, 能令菩薩疾得成佛. 謂諸所行真實不虛, 厚習善法. 深心清淨, 不捨精進. 樂欲近明, 修習一切諸善根故. 常正憶念, 樂善法故. 多聞無厭, 具足慧故. 破壞憍慢, 增益智故. 除滅戲論, 具福德故. 樂住獨處, 身心離故. 不處憒鬧, 離惡人故. 深求於法, 依第一義故. 求於智慧, 通達實相故. 求於真諦, 得不壞法故. 求於空法, 所行正故. 求於遠離, 得寂滅故. 如是普明! 是為菩薩疾成佛道].

Dịch Nghĩa:

Lại bảo Phổ Minh: “Còn có pháp hành, hay làm cho Bồ tát mau được thành Phật. Đó là các việc được làm đều chơn thật chẳng hư, tu tập thiện pháp sâu dày. Thâm tâm thanh tịnh, chẳng rời tinh tấn. Mong muốn cận minh, để tu tập tất cả các thiện căn. Thường chơn chánh ức niệm ưu thích pháp lành. Đa văn không chán đầy đủ trí huệ. Phá hoại kiêu mạn để tăng ích trí huệ. Trừ diệt hí luận để đủ phước đức. Thích ở một mình vì thân tâm nhàm chán xa lìa. Chẳng ở nơi ồn náo vì xa kẻ ác. Thâm cầu chánh pháp vì y đệ nhất nghĩa. Cầu trí huệ vì thông đạt thật tướng. Cầu nơi chơn đế vì được bất hoại pháp. Cầu nơi pháp không vì sở hành trung chánh. Cầu nơi viễn ly vì được tịch diệt. Như vậy Phổ Minh! Đây là pháp hành hay làm cho Bồ tát mau thành Phật đạo.

4. Con đường tấn tốc tu học: Đức Phật “lại bảo Phổ Minh”: Ngoài đây ra, “còn có pháp hành, hay làm cho Bồ tát mau được thành Phật”. Pháp môn quảng đại thâm sâu như vậy, thân mạng lại nguy hiểm không chắc chắn như thế; nếu chưa được lợi ích trong giáo pháp mà bị tử vong, thì thật đáng thương xót “vào núi báu mà tay không trở về”. Do đó cách nào để dễ dàng thành Phật, tấn tốc thành Phật, vì yêu cầu phổ biến của Phật đệ tử, nên đức Phật khi chỉ dạy tu học cũng đưa ra phương pháp tu học rất cụ thể. Cổ nhân ví dụ: Khi thuyền còn ở trong dòng sông, thì một ngày cho dù kéo hay chống đẩy rất là khó khổ, song cũng chỉ đi được vài chục dặm; nhưng một khi ra đến đại hải, lúc này thuận bườm xuôi gió, được hình dung là “nháy mắt ngàn dặm”.

Tu hành cũng lại như thế: chuyên ở trên sự tướng tu hành thì tu hành rất gian nan, mà công đức lại ít; nếu có khả năng tương ưng với pháp, tâm tâm lưu nhập pháp tánh đại hải, thì tấn tốc không sao bằng. “Kinh Kim Cang” cũng nói: Khi đức Thích Ca ở nơi Phật Nhiên Đăng, ngộ nhập vô sanh pháp nhẫn, thì việc tu hành từ lúc trước kia chẳng thể sánh được; ngộ nhập pháp tánh mới tốc thành Phật đạo. Tuy nhiên Như Lai thích ứng với căn tánh của chúng sanh, nói các pháp môn dễ thực hành dễ thành tựu, nhưng tương ưng với pháp hành mới là Đệ nhất nghĩa tất đàn. Như nói thế giới cực lạc có các loại trang nghiêm là con đường dễ thực hành, đây là nói thế giới cực lạc tu hành rất dễ ổn định, tâm Bồ đề quyết định chắc chắn không có thối chuyển, chứ chẳng nói là dễ thành Phật, sanh đến cõi tịnh độ, vẫn phải tu hành, cho đến đạt được vô sanh pháp nhẫn, mới thông nhập pháp tánh đại hải, thuận buồm xuôi gió! Vẫn còn nói đến một số niềm an lạc làm phương tiện, dễ thành Phật, đây là Thế giới tất đàn, lấy điều này dẫn dắt, khiến người khác mong muốn tu học thôi. Có một số Kinh văn, vì chúng sanh giải đãi nên nghe đến ba đại A tăng kỳ kiếp tu hành, sợ tâm họ khiếp nhược thối chuyển, do đó nói ba đời, một đời, tức có thể thành Phật. Đây chỉ là Đối trị tất đàn. Có người không biết Phật pháp nhưng ai ai cũng tu được, ai ai cũng có khả năng thành tựu, mà hoài nghi chính mình, vì thế đức Phật nói tất cả chúng sanh có Như Lai tạng tánh, chúng sanh tức Phật; chỉ cho tâm tánh bổn tịnh chính là nhân tố để thành Phật, để khởi phát chúng sanh tâm Bồ đề hướng thượng hướng thiện, đây là Vị nhân tất đàn. Song từ ý nghĩa cứu cánh, chỉ có Bát nhã tương ưng với pháp mới có khả năng nhập với pháp tánh hải, tốc thành Phật đạo.

Đức Phật nói về con đường tấn tốc tu học thành Phật, có mười bốn câu, chia thành ba phần: Ba tâm căn bản, sáu loại yếu hành, năm việc cầu chơn thật.

Ba tâm căn bản là trực tâm, thâm tâm, Bồ đề tâm, giống với điều nói đến trong “Kinh Duy Ma Cật”.

1. “Đó là các việc được làm đều chơn thật chẳng hư” là trực tâm. Từ hiện tướng để nói, chơn thật chẳng hư là tâm tánh chất trực, không có siểm khúc; từ thực chất để nói là Bát nhã tương ưng với chơn như; chánh quán các pháp Không tánh (“Luận Đại Thừa Khởi Tín” lấy chánh niệm chơn như là trực tâm). Chánh quán thật tướng, pháp tánh vốn không, chẳng phải chấp không rồi trở thành bệnh tư tưởng, lấy Bát nhã không có gì để đạt được làm phương tiện, do đó có khả năng “tu tập thiện pháp sâu dày”; như “Kinh Bát nhã” nói, tích tập sâu dày có nghĩa là tích tập vô biên.

2. Thâm tâm: Tâm đại bi của Bồ tát “thâm” triệt trong cốt tuỷ, bi tương ưng với Bát nhã (vô duyên đại bi), bi “tâm thanh tịnh”. Tuy pháp tánh không chẳng thể được mà đem bi nguyện lực, “chẳng rời tinh tấn”, làm lợi ích chúng sanh.

3. Bồ đề tâm: Bồ tát “mong muốn” - chí nguyện yêu thích “cận minh”. Minh là Bồ đề minh giác, cận minh là hướng đến Bồ đề, sắp đến Bồ đề, là nguyện Bồ đề tâm, tức là ba điều trọng yếu của Đại thừa: Bồ đề nguyện, đại bi tâm, chơn không kiến. Pháp Đại thừa phải đủ ba tâm này, có ba tâm đó mới trực hướng Phật đạo; nếu như lìa khỏi ba tâm thì tất cả sự tu hành đều chẳng gọi là pháp Đại thừa.

Sáu loại yếu hành là:

1. Bồ đề tâm hằng “thường chánh ức niệm”, niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng, niệm vô thường, vô ngã, niệm pháp tánh vốn không, bổn tịnh v.v… Bồ tát “vì thích pháp lành” mà nhất tâm chánh niệm, lúc nào cũng hiện tiền.

2. “Đa văn” Phật pháp mà tâm “không chán” không biết đủ. Bởi vì ý nghĩa của pháp thâm sâu, quảng đại vô biên, do đó nghe giáo pháp không chán, mới được “đầy đủ trí huệ”.

3. Bồ tát nên “phá hoại kiêu mạn” trong tự tâm, khiêm hạ hòa thuận, thì mới không dẫn đến biết ít cho là đủ, “để tăng ích trí huệ”.

4. “Trừ diệt” tất cả ái kiến “hí luận” tâm trong chánh đạo, do đó có khả năng tích tập “đủ” tất cả “phước đức”. Nếu không thì thời gian bị hí luận các chuyện tạp vô ích qua đi.

5. “Thích ở một mình”, “thân tâm rời lìa” các chấp thủ tướng, viễn ly phiền não, do đó đến đâu cũng đều tịch tịnh.

6. “Chẳng ở nơi ồn náo” là nơi có người chẳng thanh tịnh không hợp với giáo pháp, “xa kẻ ác” cùng với người thiện ở chung một chỗ, thì trời người cùng vân tập, cũng an tịnh như vậy! Trên đây là sáu yếu hành, vẫn chú trọng dạy cho hàng Bồ tát xuất gia.

Năm việc cầu chơn thật: Vốn từ ba tâm để thực hành sáu hạnh, và lục độ v.v… các pháp môn, song tâm tâm niệm niệm, chỉ cầu chơn thật.

1. “Thâm cầu chánh pháp, vì y đệ nhất nghĩa” mà cầu, cầu thắng nghĩa pháp, nếu như cầu pháp thế tục, pháp sự tướng, vốn chẳng chơn thật, cũng không dễ thành Phật.

2. “Cầu trí huệ”: Đây chẳng phải là trí huệ thế tục tà vạy mà là như thật trí “thông đạt thật tướng” tức Bát nhã.

3. “Cầu nơi chơn đế”: Cầu chẳng phải hư vọng, chẳng đảo loạn đây chính là “được bất hoại pháp”. Bất hoại pháp tức pháp tánh thường trụ, chẳng biến dị; được thường pháp tánh, tức một khi đạt được thì vĩnh viễn đạt được, không còn hư hoại nữa.

4. “Cầu nơi pháp không”: Đây do vì “sở hành trung chánh”, chánh quán chánh niệm mà có khả năng ngộ nhập.

5. “Cầu nơi viễn ly”: Là chơn viễn ly, chẳng sanh khởi tất cả hí luận, lìa phiền não, dứt sanh tử, chứng “được” Niết bàn “tịch diệt”. Năm loại cầu này, chỉ là cầu trí chứng không tánh, thể ngộ thật tướng cứu cánh tịch diệt.

“Như vậy” y vào ba tâm căn bản, tu sáu loại yếu hành, năm việc cầu chơn thật, “Phổ Minh”! “Đây là pháp hành hay làm cho Bồ tát mau thành Phật đạo”.

Nguyên văn:

說是經時, 普明菩薩, 大迦葉等, 諸天, 阿修羅及世間人, 皆大歡喜, 頂戴奉.

Dịch Nghĩa:

Đức Phật nói Kinh này rồi, Bồ tát Phổ Minh, Đại Ca diếp, thế gian Trời, Người, A tu la đều rất hoan hỷ, cuối đầu đảnh lễ phụng hành.

Phương pháp tu hành theo pháp môn Bảo Tích, đức Phật giảng dạy cho Bồ tát Phổ Minh xong, pháp môn đã viên mãn, cuối cùng tổng kết khuyến khích đại chúng phụng hành. Người kiết tập tường thuật: “Đức Phật nói Kinh này rồi”, tất cả đã thành tựu, hành giả Đại thừa, như “Bồ tát Phổ Minh” v.v… hành giả Thanh văn, như “Đại Ca diếp” v.v… Và đại chúng nhân thiên, như “thế gian Trời, Người, A tu la” ở trong pháp hội thấy Phật nghe pháp, ai ai cũng “đều rất hoan hỷ”, đối với pháp môn Bảo Tích, xem là tôn quý nhất, “đầu đội” cao cử, tín “phụng” ý nguyện thực “hành”. Đương nhiên đại chúng đầu đội phụng hành như thế, thì tự nhiên truyền bá hành trì vô tận, lưu thông mãi đến đời sau!