Giảng Giải Kinh Bảo Tích

2. Nên xa lìa tám loại lỗi lầm

Nguyên văn:

又大迦葉! 出家之人, 有二不淨心, 何謂為二? 一者, 讀誦路伽耶等外道經書; 二者, 多畜諸好衣缽. 又出家人有二堅縛. 何謂為二? 一者, 見縛; 二者, 利養縛. 又出家人有二障法. 何謂為二? 一者, 親近白衣; 二者, 憎惡善人. 又出家人有二種垢. 何謂為二? 一者, 忍受煩惱; 二者, 貪諸檀越. 又出家人有二雨雹, 壞諸善根. 何謂為二? 一者, 敗逆正法; 二者, 破戒受人信施. 又出家人有二癰瘡. 何謂為二? 一者, 求見他過; 二者, 自覆其罪. 又出家人有二燒法. 何謂為二? 一者, 垢心受著法衣; 二者, 受他持戒善人供養. 又出家人有二種病. 何謂為二? 一者, 懷增上慢而不伏心; 二者, 壞他發大乘心.

Dịch Nghĩa:

Lại này Đại Ca diếp! Người xuất gia có hai tâm bất tịnh. Thế nào là hai? Một là đọc tụng các Kinh sách ngoại đạo như Lộ già gia (Lokāyata) v.v.., hai là cất chứa nhiều y bát tốt. Lại nữa, người xuất gia còn có hai sự cột chặt. Thế nào là hai? Một là sự cột chặt về kiến, hai là sự cột chặt về lợi dưỡng. Người xuất gia còn có hai pháp chướng. Thế nào là hai? Một là thân cận bạch y, hai là ghét bỏ người thiện. Người xuất gia còn có hai thứ cấu uế. Thế nào là hai? Một là chịu đựng phiền não, hai là tham nhiều đàn việt. Người xuất gia còn có hai thứ mưa đá phá nát thiện căn. Thế nào là hai? Một là đi ngược chánh pháp, hai là phá giới thọ nhận của tín thí. Người xuất gia còn có hai loại ghẻ nhọt. Thế nào là hai? Một là tìm kiếm lỗi người, hai là tự che lỗi mình. Người xuất gia còn có hai pháp thiêu đốt. Thế nào là hai? Một là tâm cấu uế mà thọ mặc pháp y, hai là thọ nhận sự cúng dường của người thiện trì giới. Người xuất gia còn có hai thứ bệnh. Thế nào là hai? Một là ôm lòng tăng thượng mạn, tâm lại không biết hối lỗi, hai là phá hoại người phát tâm Đại thừa.

Tỳ kheo nên tu tập theo Tam học để đạt được giải thoát, song Tỳ kheo vẫn có tám loại lỗi lầm, đây là điều nên viễn ly, mỗi thứ có hai pháp, do đó có tám loại, nếu bị tám sự lỗi lầm này thì đọa lạc mất! Do đó Như Lai từ bi nên đặc biệt chỉ bày.

2.1. Tâm bất tịnh

Như Lai dạy: “Đại Ca diếp! Người xuất gia có hai tâm bất tịnh”. Bất tịnh vốn chỉ chung cho tất cả không thanh tịnh, song ở đây chỉ cho “ý thích điều bất tịnh” - động cơ và chí hướng của nội tâm bất tịnh. “Thế nào là hai” loại tâm bất tịnh?:

- Ham thích “đọc tụng các Kinh sách ngoại đạo như Lộ già gia (thuận theo thế tục, vì công danh lợi lộc) v.v...”.

- Ham thích “cất chứa nhiều y bát tốt” đẹp. Con người vốn là thể tổng hợp của thân tâm, cần phải có cuộc sống vật chất và tinh thần đầy đủ; về phương diện tinh thần, người học Phật có tri thức phong phú, đương nhiên là việc tốt. Nhưng nếu không có khả năng đạt được sự hiểu biết và niềm tin sâu sắc trong Phật pháp thì chẳng thể phân biệt chuyện được mất mà ham thích đọc sách thế tục ngoại đạo, điều này là vấn đề rất lớn. Nếu cả ngày huân tập các loại tri thức như: chánh trị, quân sự, xã hội, kinh tế, khoa học, y dược, hoặc là Thượng đế, vĩnh sanh, lâu dần thì thấy các việc thế gian rất quan trọng, ngoại đạo cũng cao minh, đây là điều rất nguy hiểm làm lay động niềm tin và sự hiểu biết đối với Phật pháp. Còn phương diện vật chất, con người đương nhiên cần có nhu cầu ăn mặc, nhưng đức Phật quy định các thầy Tỳ kheo ba y một bình bát, tuỳ duyên qua ngày, chỉ cần duy trì sức khoẻ tốt là đủ. Nếu như mặc y dùng bình bát (vật đựng được vật thực) mà chú trọng đến chất liệu và nét hào hoa của nó, không chỉ biết đủ thôi mà còn muốn tích chứa nó, như vậy truy cầu vật dục, tham tâm mỗi ngày thêm tăng trưởng, tâm mong muốn tri thức không thuần chánh, chạy theo vật dục quá độ thì đương nhiên không thanh tịnh!

2.2. Sự cột chặt

Như Lai dạy: “Người xuất gia còn có hai sự cột chặt”. Cột chặt là rất khó cởi mở. “Thế nào là hai?”:

- “Một là kiến phược”: Bị sự trói buộc của kiến giải và thành kiến, tự mình cho như vậy, cố chấp chẳng xã; đây là sự ảnh hưởng do học từ sách vở ngoại đạo.

- “Hai là lợi dưỡng phược”: Tỳ kheo thọ nhận sự cúng dường tài vật lợi dưỡng của người khác như: y, bát, ẩm thực, đồ vật v.v… nhưng nội tâm ham muốn vật dục tăng trưởng thì sẽ nhiễm trước lợi dưỡng, bị nó trói buộc. Do đó Đức Phật dạy: “lợi dưỡng như mụt nhọt lớn” giống như kẻ ác bắt trói con tin lấy lời khai, họ lóc da cắt thị đến xương đến tuỷ; hay nói cách khác là bị mê muội trong tài lợi, có khi xem điều đó quan trọng hơn sanh mạng của chính mình!

2.3 Chướng ngại

Như Lai dạy: “người xuất gia” có hai sự trói buộc này thì sẽ “còn có hai pháp chướng”, chướng ngại sự giải thoát sanh tử. “Thế nào là hai?”:

- “Một là thân cận bạch y”: Người tại gia ở Ấn Độ thường mặc bạch y (áo quần màu trắng), do đó dùng từ này làm đại danh từ thay thế chỉ cho người tại gia. Như thầy Tỳ kheo thường đọc sách vở thế tục dẫn đến sự kiến chấp thế tục, thì sẽ thích giao du với người tại gia; cảm thấy sống chung với người tại gia tương đầu ý hợp; họ đối với người xuất gia thì ngược lại, lạnh nhạt khó hòa đồng.

- “Hai là ghét bỏ người thiện”: Tự mình bị thế tục hủ bại hóa, ngôn ngữ hành vi không hợp với giáo pháp; chẳng có khả năng tự mình biết ăn năng hối cải, ngược lại chán ghét người xuất gia (tại gia) hành trì đúng như pháp. Đối với họ, người thiện không nhất định có ác ý, vì họ như pháp mà nhắc nhở khuyên bảo.

Họ chẳng chịu tiếp nhận, trong lòng đâu tránh khỏi “cảm thấy áy náy” nên mới chán ghét người thiện thực hành đúng như pháp.

2.4. Cấu uế

Như Lai dạy: “Người xuất gia còn có hai thứ cấu uế”: Cấu uế là nội tâm có sự cấu uế rất nghiêm trọng. “Thế nào là hai?”:

- “Một là chịu đựng phiền não”, phiền não tuy mọi người đều có nhưng ít nhiều thì tự mình biết, cảm thấy chẳng tốt. Do vì thành kiến chấp trước, thường giao du với bạch y, nội tâm phiền não, càng lúc càng nặng, giống như ngọn sóng dâng trào; lâu dần, ngược lại “nợ chồng chất chẳng còn ưu sầu, chấy rận nhiều hết biết ngứa ngáy”, hay chịu đựng phiền não động loạn mà không còn có ý niệm đối trị yểm ly phiền não; đến lúc này nội tâm đã bị chai lì.

- “Hai là tham nhiều đàn việt”: Đàn việt (dāna pati) dịch nghĩa là thí chủ, do vì tham đắm danh lợi nên tham trước thí chủ. Đối với người thí chủ có năng lực thì thường thường thân cận, cứ nghĩ đó là thí chủ, mạnh thường quân của mình. Nếu như thí chủ cúng dường người khác thì sanh tâm đố kỵ, vì thế huỷ báng đồng đạo, tranh giành họ, đây là hành vi đáng nhục nhã vô liêm sỉ, nhưng họ không ngừng hành động như vậy.

2.5. Mưa đá

Nội tâm bị sự ô nhiễm sâu dày, tiếp thêm bước nữa sẽ tự tổn hại đến thiện căn của chính mình. Như trên không trung mưa đá làm tổn hại nghiêm trọng đến hoa trái mầm lá, hoặc gây hư hao đến nhiều thứ khác. Do đó Như Lai dạy: “Người xuất gia còn có hai thứ mưa đá phá nát thiện căn”. “Thế nào là hai?”:

- “Một là đi ngược chánh pháp”: đi ngược với Phật pháp, phản bội lại Phật giáo. Vào thời Lưu Tống có thầy Huệ Lâm chuyên tâm học vấn thế tục, kiến thức về văn chương kinh tế uyên bác, được vua Tống Văn Đế ngưỡng mộ, thầy tham dự chính trị, đương thời gọi là “tể tướng áo đen”; đây là điển hình cho việc ham thích đọc sách ngoại đạo, chấp chặt thành kiến, thân cận bạch y, nhẫn chịu phiền não. Kết quả, thầy viết một bài “Bạch Hắc Luận” chỉ trích một số phần, cho rằng Phật pháp không bằng Nho gia, đây là bại hoại đi ngược với chánh pháp. Vì thầy dựa vào thế lực chính trị để bảo hộ mình, nếu không đã sớm bị trục xuất khỏi Tăng đoàn.

- “Hai là phá giới mà thọ của tín thí”: Ở trên là phá kiến, còn đây là phá giới, thực tại là đã đánh mất Tăng cách. Nhưng hoàn tục mưu cầu sanh hoạt cũng không đơn giản, do đó dựa vào Tăng đoàn, thọ nhận sự cúng dường của người có tín tâm bố thí; điều này làm sao xứng đáng được!

Người như vậy, tổn hại phước đức thiện căn, huỷ diệt một cách triệt để chính mình, thật đáng thương xót!

2.6. Ghẻ nhọt

Người phá kiến phá giới mà lưu trú trong Tăng đoàn, thân tâm chẳng an lạc, đau khổ giống như sanh ghẻ nhọt. Do đó Như Lai dạy: “Người xuất gia còn có hai loại ghẻ nhọt. Thế nào là hai?:

- Một là tìm thấy lỗi người, hai là tự che lỗi mình”. Người phá giới phá kiến thì Tăng đoàn nghiêm trọng khuyến cáo hoặc can gián, xử phạt họ. Nhưng Tỳ kheo xấu này chẳng chịu phản tỉnh, họ chỉ có biện pháp duy nhất, một phương diện là đi tìm kiếm phát hiện lỗi lầm của người khác: Thầy cũng như thế, người kia cũng như vậy, sao các thầy không hỏi họ? Tăng đoàn có sự thiên kiến, cố ý gây khó dễ đối với tôi, thậm chí điều không có mà nói cho có, phỉ báng vu cáo, chuyển sự chú ý của người khác, để giảm sức ép của Tăng đoàn đối với chính mình.

- Một phương diện khác, tự mình phạm tội làm điều ác, nhất định không phát lồ với người khác mà cố gắng che đậy, tránh sự cử tội của đại chúng đồng đạo. Tự dối trá với mình và người khác như thế, nội tâm thật thống khổ bất an!

2.7. Thiêu đốt

Như Lai dạy: “Người xuất gia còn có hai pháp thiêu đốt”. Thiêu đốt như lửa cháy, hình dung thân tâm bị phiền não và ác nghiệp bức bách, giống như phát sốt. Chuyện này nghiêm trọng hơn ghẻ nhọt trên da nhiều! “Thế nào là hai?”:

- Người tìm kiếm lỗi lầm của người khác mà che giấu tội lỗi chính mình chẳng chịu sám hối tội lỗi, càng gây thêm sự bất an trong Tăng đoàn, người ấy “một là tâm” đầy dẫy tội ác “cấu uế mà thọ mặc pháp y” (y phục ngũ y, thất y, đại y như pháp) của người xuất gia;

- “Hai” tự mình nhiều lần vi phạm giới, lại “thọ sự cúng dường của người thiện trì giới” (người tại gia thọ trì năm giới, tám giới). Đức Phật thường dùng ví dụ: Người mặc pháp y thọ nhận sự cúng dường như thế giống như thân thể mặc áo đồng cháy, miệng uống nước đồng sôi, ăn hòn sắt nóng. Hiện đời thân tâm thiêu đốt, kiếp sau chẳng khỏi rơi vào địa ngục lửa khổ bức!

2.8 Bệnh tật

Như Lai dạy:

“Người xuất gia còn có hai thứ bệnh”, đây là căn bệnh rất nghiêm trọng, nhất định đưa đến tử vong. “Thế nào là hai?”:

- “Một” là do vì họ có tri kiến thế tục phong phú, giao du với hàng tri thức bạch y (vương công đại thần v.v…), tự cho là mình có học vấn và thế lực; lâu dần tâm trí hôn ám, còn tự cho đối Phật pháp đã có được sự thông suốt hơn người. “Ôm lòng tăng thượng mạn mà tâm chẳng phục”, không nhìn thấy khuyết điểm của chính mình để khiêm hạ hàng phục phiền não, tiếp nhận sự xử phạt của Tăng đoàn; như con ngựa ương ngạnh, tung hoành trong mảnh đất của Tăng đoàn, dẫm đạp tất cả.

- “Hai là phá hoại người phát tâm Đại thừa” (tâm Bồ đề). Hành giả Thanh văn chơn chánh hiểu sâu ý nghĩa chơn thật của Như Lai, họ sẽ không làm chướng ngại Đại thừa, còn hạng Tỳ kheo xấu ác này có học vấn, thế lực, lợi dưỡng, đồ chúng, tâm theo thế tục làm các việc phi pháp phi luật. Người mới phát tâm Bồ đề lấy lợi ích cho chúng sanh làm trước tiên, chưa lìa khỏi sanh tử, do đó dễ bị huân nhiễm, lấy hạng ỳ kheo này làm mô phạm mà tổn hại đến tâm Bồ đề của mình. Tâm Bồ đề Đại thừa nhất định không ở trong sự phá kiến phá giới theo thế tục mà tồn tại.

Tám loại hai pháp này thuyết minh vấn đề Tỳ kheo ý thích bất tịnh, phát triển ham muốn tri thức và vật dục, mà dẫn đến tử vong (mang trọng bệnh đọa vào ác đạo); không những tự mình chẳng biết sám hối mà còn khiến người khác thối thất tâm Bồ đề. Tỳ kheo tu theo Thanh văn đạo phải nghi nhớ khắc sâu tám loại đó!

3. Sa môn khéo và không khéo tu học

Nguyên văn:

又大迦葉? 謂沙門者, 有四種沙門. 何謂為四? 一者, 形服沙門; 二者, 威儀欺誑沙門; 三者, 貪求名聞沙門; 四者, 實行沙門.

Dịch Nghĩa:

Lại này Đại Ca diếp! Hàng Sa môn có bốn hạng. Thế nào là bốn? Một là hình phục Sa môn, hai là oai nghi dối trá Sa môn, ba là cầu danh Sa môn, bốn là thực hành Sa môn.

Tỳ kheo xuất gia đều tu học theo đức Phật nhưng việc tu tập của họ có sự khác nhau rất lớn, hoặc tu học qua loa, hay được tâm tuỷ; do đó Như Lai từ sự khéo tu học và không khéo tu học để thuyết minh tính chất khác nhau trong đó. Trước hết tổng quát: “Đại Ca diếp”! Nói đến “hàng Sa môn” xuất gia “có bốn hạng” khác nhau. “Thế nào là bốn?”:

1. Một là hình phục Sa môn,

2. Hai là oai nghi khi dối Sa môn,

3. Ba là tham cầu danh văn Sa môn,

4. Bốn là thực hành Sa môn”.

Từ các tên gọi như thế thì biết được Đức Phật hy vọng ở hạng Tỳ kheo nào rồi.

3.1. Hình phục Sa môn

Nguyên văn:

何謂形服沙門? 有一沙門, 形服具足, 被僧伽梨, 剃除鬚髮, 執持應器. 而便成就不淨身業, 不淨口業, 不淨意業; 不善護身, 慳嫉, 懈怠, 破戒為惡: 是名形服沙門.

Dịch Nghĩa:

Thế nào là hình phục Sa môn? Là hạng Sa môn có hình tướng và phục trang đầy đủ, cạo bỏ râu tóc, đắp y tăng già lê, cầm giữ bình bát, nhưng thân nghiệp bất tịnh, khẩu nghiệp bất tịnh, ý nghiệp bất tịnh, không khéo phòng hộ thân, tham lam, tật đố, giải đãi, phá giới làm ác, đây gọi là hình phục Sa môn.

I. “Hình phục Sa môn”: “Là hạng Sa môn có hình nghi và phục trang đầy đủ”, theo Phật xuất gia, hình tướng người xuất gia, đó là:

1. “Cạo bỏ râu tóc”, có khi lông mày cũng cạo bỏ luôn.

2. “Đắp y Tăng già lê”, Tăng già lê (saṅghātīṭ) là tên gọi của một loại y, có ý nghĩa là phức hợp, khác với y ngũ điều (an đà hội ‘antarvāsa’) một dài một ngắn, y thất điều (Uất đa la tăng ‘uttarāsaṅga’) hai dài một ngắn; là y ba dài một ngắn, y chín điều trở lên. Y này trong ba loại y đó là y đại lễ phục, khi khất thực, thuyết pháp, vào cung đình, truyền giới v.v… phải mặc pháp y này.

3. “Cầm giữ bình bát”, vật dụng mỗi ngày mang đi khất thực đựng đồ ăn.

Ba điều kiện đó, trên hình thức đã hoàn bị hình tướng của người xuất gia, nhưng hạng Tỳ kheo này chỉ là ở trong sự sinh hoạt (thói quen ăn mặc v.v…), học tập được cách đó thôi, còn phương diện khác thì “thành tựu thân nghiệp bất tịnh”, như tự mình phạm hay phương tiện dạy người khác về các việc: sát sanh, trộm cắp, tà dâm; thành tựu “khẩu nghiệp bất tịnh”, như đại tiểu vọng ngữ, la mắng v.v…; thành tựu “ý nghiệp bất tịnh”, như hiểu biết sai lầm, tâm chạy theo thế tục. Loại Sa môn này “chẳng khéo giữ mình, tham xan, tật đố, giãi đãi” phóng dật v.v… các loại phiền não sử khiến, do đó dẫn đến “phá giới làm ác”. Ba nghiệp đều không thanh tịnh, chỉ là hình nghi phục trang giống với Sa môn mà thôi, do đó “gọi là hình phục Sa môn”.

3.2. Khi dối Sa môn

Nguyên văn:

何謂威儀欺誑沙門? 有一沙門, 具足沙門身四威儀, 行立坐臥, 一心安詳, 斷諸美味, 修四聖種, 遠離眾會, 出家憒鬧之眾, 言語柔軟. 行如是法, 皆為欺誑, 不為善淨, 而於空法有所見得; 於無得法生恐畏心, 如臨深想; 於空論比丘生怨賊想: 是名威儀欺誑沙門.

Dịch Nghĩa:

Thế nào là oai nghi khi dối Sa môn? Hạng Sa môn này đầy đủ bốn oai nghi của Sa môn, đi đứng nằm ngồi, nhất tâm an tường, dứt bỏ lòng tham ăn ngon, tu bốn Thánh chủng, xa rời chúng hội, tăng chúng ồn náo, nói năng dịu dàng. Tuy đã thành tực các pháp như vậy nhưng chỉ là sự dối trá, vì người ấy không phải vì thiện tịnh, đối với pháp không còn có ‘sở kiến’, đối với pháp ‘vô sở đắc’, lại sanh lòng lo sợ, giống như người sợ rơi xuống hố sâu, đối với Tỳ kheo luận đàm pháp không thì nghĩ họ như oán tặc, đây gọi là oai nghi khi dối Sa môn.

II. “Oai nghi khi dối Sa môn”: “Hạng Sa môn” xuất gia “này” không chỉ là hình phục đầy đủ mà còn trên hình thức, có thể nói là điển hình cho hạng Tỳ kheo trì giới.

1. Phương diện oai nghi “đầy đủ bốn oai nghi của Sa môn, đi đứng nằm ngồi”, tất cả sự cử động của thân thể, không khinh xuất tuỳ tiện, đều “nhất tâm” chánh niệm, cử chỉ “an tường”, thực hiện được bốn oai nghi như pháp. Ở trong đại chúng hoặc nhà cư sĩ, hay ở nơi đâu, cùng với ai, ngồi tư thế như thế nào, y phục chỉnh tề, đồ vật đặt nhẹ nhàng, đều theo đúng nguyên tắc, đây là điều chẳng đơn giản! Nếu không có nhất tâm chánh niệm thì làm sao thực hiện đúng với pháp?

2. Phương diện sinh hoạt “dứt các mùi ngon”, ăn uống thô sơ, chỉ đủ duy trì thân mạng, thường “tu bốn Thánh chủng”: khất thực, mặc y phấn tảo, ngồi dưới gốc cây, đoạn trừ phiền não. Tóm lại, đối với nhu cầu sinh hoạt, chọn cách sống thanh đạm nhất.

3. Phương diện hoàn cảnh, sống cuộc đời cô độc tịch tĩnh, “xa rời” tất cả “chúng hội” đông người, không chỉ không tham gia hội hè của bạch y, mà còn viễn ly “tăng chúng” ở chung “ồn náo”. Bởi vì nhiều Tỳ kheo ở chung khó tránh khỏi sự phiền phức của việc Tăng chúng.

4. Phương diện đối nhân tiếp vật: thấy chúng xuất gia hoặc chúng tại gia đến đều tâm từ hòa tiếp đón, “nói năng dịu dàng” niềm nở, khiến người khác cảm thấy từ ái đáng thân cận. Sa môn như vậy trên hình thức thì không còn gì để nói nữa, song hình thức là vì thực chất mà tồn tại, như không có hoặc đi ngược lại với thực chất, thì hình thức này đâu có tác dụng gì? Do đó Tỳ kheo nghiêm trì giới luật cũng chưa nhất định là thành tựu thiện căn giải thoát. Hạng Tỳ kheo này thọ trì nghiêm túc giới luật, song chỉ chú trọng ở sự tướng, chẳng chú trọng thắng nghĩa, do đó tinh tấn “thực hành các pháp như vậy”, “đều là khi dối” - hao phí năng lực trong sự hư cuồng vọng thủ, “chẳng phải vì thiện tịnh” trong nội tâm, mà hướng đến thiện tịnh thắng nghĩa, chỉ chuyên ở sự chấp tướng mà tu tập; ngược lại “nơi pháp không” (tất cả pháp rốt ráo không) còn “có sự chấp kiến”. Như vậy, họ đối “với pháp vô sở đắc” “sanh lòng lo sợ”, chán ghét, giống “như sợ rơi xuống hố sâu”, bởi vì sợ không mà tổn thất thân mạng. Như trước đây, “năm trăm bộ phái nghe đến rốt ráo không, lòng đau như cắt”, họ chính là hạng người này; họ đã chú trọng sự tướng xem nhẹ chân lý, thích có ghét không; đối với pháp môn rốt ráo không sanh lòng lo sợ, “với Tỳ kheo luận đàm pháp không” xiển dương pháp không, “thì nghĩ họ như oán tặc”, hận người ấy là phá hoại Phật pháp, không muốn nhìn mặt, thậm chí la mắng bức hại Tỳ kheo luận đàm pháp không. Trong câu chuyện quá khứ của Bồ tát Văn Thù Sư Lợi là Tỳ kheo Hỷ Căn đã chứng minh được điều này; đây chỉ là oai nghi Sa môn, mà thực chất là ngược lại làm hại Sa môn. Mới xem là họ như pháp, kỳ thật chẳng có một chút hữu ích nào! “Đây gọi là oai nghi khi dối Sa môn” có ý nghĩa là hư dối hư vọng không thật.

3.3. Danh văn Sa môn

Nguyên văn:

何謂名聞沙門? 有一沙門, 以現因緣而行持戒, 欲令人知;自力讀誦, 欲令他人知為多聞;自力獨處, 在於閑靜, 欲令人知為阿練若, 少欲知足, 行遠離行. 但為人知, 不以厭離, 不為善寂, 不為得道, 不為沙門婆羅門果, 不為涅槃:

是為名聞沙門.

Dịch Nghĩa:

Thế nào là cầu danh Sa môn? Hạng Sa môn này vì lý do cho đời này mà thực hành trì giới, nhằm để người khác biết; Đọc tụng vì muốn người khác hiểu mình là người đa văn; ở một mình nơi nhàn tĩnh, vì muốn người khác biết mình là người thích sống A lan nhã, thiểu dục tri túc, thực hành hạnh viễn ly. Với mục đích chỉ vì người biết biết, chẳng phải vì sự nhàm chán xa lìa, chẳng vì thiện tịch, chẳng vì đắc đạo, chẳng vì quả vị Sa môn, Bà la môn, chẳng vì Niết bàn, đây gọi là danh văn Sa môn.

Tham cầu “danh văn Sa môn”: “Hạng Sa môn” xuất gia “này”, họ tu học đều “vì nhân duyên đời này” - mong muốn được người khác cung kính để có cuộc sống an nhàn, vì để đạt được mục đích ấy, họ tự nguyện tự phát “thực hành trì giới” rất là nghiêm tịnh. Nhưng mục đích vì “muốn khiến người khác biết” mình là người trì giới, chỉ có cách khiến họ biết được thì họ mới tán thán ca ngợi khâm phục mình, lấy mình làm thầy mô phạm mà đạt được mục đích an nhàn trong cuộc đời. Song không chỉ trì giới, họ còn “tự lực đọc tụng”, tinh nghiêm nghiên cứu Tam tạng, đối với Phật pháp có được tri thức quảng bác; nhưng mục đích vẫn là “muốn tha nhân biết mình đa văn”. Họ lại “tự lực ở một mình” trong rừng núi, “nơi nhàn tĩnh muốn khiến người biết mình là A lan nhã” Tỳ kheo, là một người tu hành “thiểu dục tri túc, thực hành hạnh viễn ly”. Trì giới, đa văn (huệ), tu hạnh viễn ly, tất cả “chỉ vì muốn người biết”, “chẳng vì” tâm “chán lìa” để tu học, “chẳng vì” tâm lìa hí luận thích “thiện tịch”, “chẳng vì đắc đạo” giác ngộ, “chẳng vì” chứng đắc “quả vị Sa môn, Bà la môn” (quả vị xuất ly rốt ráo thanh tịnh), “chẳng vì Niết bàn” cứu cánh giải thoát. Tu hành tinh tấn, tất cả chỉ vì nhân duyên trong đời này, tham cầu sự tôn kính của người khác, “đây gọi là danh văn Sa môn”.

3.4. Thực hành Sa môn

Nguyên văn:

復次, 迦葉! 何謂實行沙門? 有一沙門, 不貪身命, 何況利養! 聞諸法空無相無願, 心達隨順, 如所說行. 不為涅槃而修梵行, 何況三界! 尚不樂起空無我見, 何況我見眾生人見! 離依止法, 而求解脫一切煩惱; 見一切諸法本來無垢, 畢竟清淨, 而自依止亦不依他. 以正法身, 尚不見佛, 何況形色? 以空遠離, 尚 不見法, 何況貪著音聲言說! 以無為法, 尚不見僧, 何況當見有和合眾! 而於諸法無所斷除, 無所修行, 不住生死, 不著涅槃. 知一切法本來寂滅, 不見有縛, 不求解脫: 是名實行沙門.

Dịch Nghĩa:

Lại nữa, Ca diếp! Thế nào là thật hành Sa môn? Hạng Sa môn này chẳng tham thân mạng, huống là lợi dưỡng! Nghe các pháp không vô tướng vô nguyện, tâm thông đạt tùy thuận, thật hành đúng như lời dạy. Họ chẳng vì Niết bàn mà tu phạm hạnh, huống là vì cầu tam giới! Đối với kiến chấp không vô ngã còn không có, huống là kiến chấp ngã nhân chúng sanh! Họ xa lìa pháp y chỉ, chỉ cầu giải thoát tất cả phiền não; thấy rõ bổn lai của các pháp là vô cấu, cứu cánh thanh tịnh, nương tựa vào mình không nương tựa nơi người khác. Chính trong pháp thân còn không thấy Phật, huống là hình sắc? Do không viễn ly còn chẳng thấy Pháp, huống là tham trước âm thanh ngôn thuyết! Do pháp vô vi, nên không thấy tăng, huống là thấy có hòa hợp chúng! Đối với các pháp, không chỗ đoạn trừ, không chỗ tu hành, chẳng trụ sanh tử, chẳng trước Niết bàn. Biết tất cả pháp bổn lai tịch diệt, chẳng thấy hệ phược, chẳng cầu giải thoát; đây gọi là thật hành Sa môn.

“Thật hành Sa môn”: Thật là chơn thật, thắng nghĩa; thật hành Sa môn là Sa môn tu hành vì thắng nghĩa, chẳng phải sự thực hành thông thường. Trong bốn loại Sa môn, hình phục Sa môn họ không đúng. Oai nghi khi dối Sa môn có thể họ tự cho mình là người tu hành, nghiêm trì giới luật, cứ nghĩ đây mới có khả năng giải thoát, nhưng câu nệ luật hạnh, tu hành theo cách hư cuồng vọng chấp thủ tướng, điều này vốn chẳng phải ý nghĩa mà đức Phật dạy Tỳ kheo nên trì giới như thế, như bốn loại Thánh chủng, Tỳ kheo nên thọ nhận. Đức Phật đâu có nói nhất định phải khất thực, mặc y phấn tảo, ngồi dưới gốc cây mới được, càng không có nói không được sử dụng ẩm thực tốt đẹp. Có thể thấy đây là chấp thủ tướng mà tu hành, đi ngược lại tinh thần của Như Lai mà trở thành tu khổ hạnh.

Cho đến danh văn Sa môn, trì giới, đa văn, viễn ly, chơn thật tinh tấn tu hành nên sự và lý dung thông, nhưng vì tham cầu người khác tôn kính cúng dường, chỉ theo ý nghĩ này, nên đi ngược lại với ý nghĩa căn bản của việc tu hành. Do đó hai loại Sa môn này, mới xem thì cảm thấy rất khó có như thế, song vẫn chưa đủ. Đức Phật dạy chúng ta phát tâm tu hành trì giới, đa văn, viễn ly, tất cả vì là thắng nghĩa. Thế thì, chơn thật Sa môn là như thế nào?

“Hạng Sa môn” xuất gia “này”, họ chơn thật tu hành, “chẳng tham” trước “thân mạng” của chính mình, đem sanh tử đặt ở bên ngoài, một lòng hướng về đạo pháp, “huống là” vì sự cung kính “lợi dưỡng” ở bên ngoài thân mà tu hành hay sao! Điểm này khác với danh văn Sa môn. Họ “nghe các pháp không”, vì không nên “vô tướng”, vì vô tướng nên “vô nguyện”, khế nhập vào Nhất thật tướng của ba môn giải thoát, nội “tâm thông đạt” như thật; do đó hay “tùy thuận” pháp không, chẳng sanh khởi tâm trái nghịch, tin hiểu pháp không là tâm tuỷ của Phật pháp, nên “thật hành” trung đạo chánh quán “đúng như lời dạy” về nghĩa không. Như vậy, hoàn toàn khác với oai nghi dối trá Sa môn! Dưới đây. Từ ba môn giải thoát để nói rõ tâm cảnh của hành giả về thâm hiểu tất cả pháp không: Chúng sanh vì mong muốn quả vị an lạc của tam giới, Nhị thừa thì vì mong cầu Niết bàn mà tu hành Phật pháp; còn thật hành Sa môn là tin hiểu sanh tử với Niết bàn không hai. Ở trong pháp Niết bàn không có thể biết không thể chấp trước Niết bàn, do đó “chẳng vì Niết bàn mà tu phạm hạnh” (giới, định, huệ tăng thượng học), “huống là vì” sanh trong “tam giới” quả báo mà tu hành! Không vì sanh tử, không vì Niết bàn mà tu hành là vô nguyện giải thoát môn.

Tuy nhiên tin nghĩa không thâm sâu, song biết được rốt ráo không là không cũng chẳng thể có; “chỉ giả sanh” mà chẳng thể cho đó là một pháp có thật. Do đó “chẳng thích khởi khiến chấp không vô ngã”; đối với không chẳng có sanh khởi chấp trước, “huống là kiến chấp ngã nhân chúng sanh” thọ giả v.v… mà không vô ngã đối trị nó! Đây là không giải thoát môn. Thật hành Sa môn “lìa pháp y chỉ, mà cầu giải thoát tất cả phiền não”. Y chỉ là y chỉ điều gì? Y chỉ là nương dựa vào một nơi chốn, có nơi nương tựa thì có chỗ chấp trước, có chỗ chấp trước thì có phiền não thủ trước, cũng chính là nơi y cứ của tất cả pháp sanh tử trong tam giới. Nhân đây, từ sự lìa bỏ y chỉ để đi đến giải thoát phiền não; điểm này học giả Duy thức lấy A lại da thức làm sở tri y – nơi y cứ của tất cả pháp, chính là do A lại da làm ngã ái chấp tàng, hoặc gọi là nơi “phiền não quá ác tụ tập”. Học giả Trung quán lấy tự tánh kiến làm nơi y cứ, cũng chính là lấy đây giải thích Phật thuyết về A lại da. Điều này thuyết minh điều nơi y cứ chính là nơi chấp trước, có nơi chấp trước thì không được giải thoát. Thế thì làm sao mới có khả năng lìa khỏi nơi y chỉ? Chính là lấy Trung quán “thấy biết tất cả pháp” vô tự tánh không, vì không nên không sanh không diệt, không sanh không diệt nên “bổn lai vô cấu”, như tánh hư không chẳng có sợi tơ hạt bụi để nắm bắt, “cứu cánh thanh tịnh”. Lìa pháp y chỉ như thế (theo Trung quán thì lìa bỏ kiến chấp tự tánh, theo Duy thức thì muốn giải thoát phải tìm cầu ở trong A đà na (ādāna) thức), tinh tấn tu hành chính là khi Như Lai sắp nhập vào Niết bàn, dạy các vị Tỳ kheo “tự y chỉ”, y chỉ vào pháp, không nên y chỉ vào cái khác.

Đây là chuyện bổn phận, do đó nói phải tự mình; đức Phật cũng chẳng có khả năng khiến chúng ta giải thoát, do đó dạy “chẳng y chỉ nơi người”. Y chỉ pháp mà tu hành, tự ngộ tự độ, không chấp thủ tất cả tướng để y chỉ, đây là vô tướng giải thoát môn.

Tiếp đến, từ Tam bảo để nói rõ hiểu sâu pháp không mà tu hành tâm cảnh, khế nhập chánh pháp (thắng nghĩa không), do đó có khả năng thành Phật, Phật là “lấy chánh pháp” làm “thân” gọi là pháp thân, đây là chơn thật Phật. Ở trong khế nhập pháp thân rốt ráo thanh tịnh “còn chẳng thấy” đức tướng của “Phật”, “huống là” chấp trước 32 tướng tốt, 80 vẻ đẹp v.v… các loại “hình sắc”. Đây là thấy Phật một cách thâm sâu mà chẳng khởi kiến chấp về Phật. “Lấy” thắng giải “không” mà thân tâm “viễn ly”, như pháp tu hành “còn chẳng thấy Pháp” tưởng để có, “huống là tham trước âm thanh ngôn thuyết”, đâu còn lấy văn tự ngữ ngôn trong Kinh Luận v.v… cho là Pháp? Văn tự như ngón tay chỉ mặt trăng, có công dụng dẫn nhập vào chánh pháp mà nó chẳng phải là chánh pháp, do đó thâm kiến pháp tánh sẽ không ở trong pháp khởi kiến chấp. Tiếng Phạn là Tăng già (saṃgha) dịch nghĩa là chúng, có hàm ý hòa hợp; đệ tử xuất gia đồng một pháp vị, do đó gọi là Tăng, chơn thật Tăng là lý hòa đồng chứng. Trong sự cộng chứng “pháp vô vi”, “nên còn chẳng thấy” tướng hòa hợp của “Tăng” để có, “huống là thấy có” lục “hòa hợp chúng” (giới hòa, kiến hòa, lợi hòa, thân hòa, ngữ hòa, ý hòa), mà thủ trước sự tướng của Tăng già? Đây là chẳng khởi kiến chấp về Tăng. Ba điều này là thể ngộ thâm sâu nhất tánh Tam bảo, mà chẳng chấp thủ ở sự tướng (hóa pháp Tam bảo, trụ trì Tam bảo).

Tiếp theo, từ tứ đế để làm rõ tâm cảnh của người tu hành thâm giải pháp không: “Nơi các pháp” phiền não với nghiệp làm tập đế là nhân duyên tập khởi sanh tử khổ quả, nhưng trong sự thâm giải pháp không tánh, phiền não với nghiệp vốn tự không tịch không sanh, do đó với tập đế “không chỗ đoạn trừ” (tập chẳng thể có). Đoạn tập là phải tu bát chánh đạo bát chánh đạo, ba mươi bảy phẩm v.v… Song thông đạt tất cả pháp không, đạo cũng là tánh không, do đó đều “không chỗ tu hành” - đạo chẳng thể đạt được. Tu đạo, đoạn tập chính là có khả năng đoạn sanh tử, sanh tử là khổ đế. Nhưng thật hành Sa môn, thông đạt sanh tử vốn không, do đó ở trong sanh tử mà “chẳng trụ sanh tử” - khổ không thể có được; lìa sanh tử để chứng Niết bàn là diệt đế; đạt được pháp tánh không, tức ngộ ‘bổn lai tịch diệt, tự tánh Niết bàn’. Chẳng lìa tất cả pháp, chẳng được tất cả pháp, do đó “chẳng trước Niết bàn”, hoặc gọi là vô trụ Niết bàn (diệt không thể có). Từ Trung đạo chánh quán quán sát tứ đế đều không có gì để thủ trước, tức tứ đế không hai (Nhất thật đế).

Ba môn giải thoát, Tam bảo và tứ đế là pháp môn quan trọng của Thanh văn đạo, nếu vì thắng nghĩa tương ưng với tất cả pháp không tánh mà tu hành, chính là tất cả đều không có thủ trước. Tri kiến thâm sâu như vậy, tương ưng với pháp, “biết tất cả pháp bổn lai tịch diệt”, cũng chính “chẳng thấy hệ phược” - chủ thể, đối tượng và phương pháp trói buộc (hệ phược); “chẳng cầu giải thoát”, không thấy hệ phược như thế mà hệ phược tự giải thoát; chẳng cầu giải thoát mà chơn thật đạt được giải thoát, “đây gọi là thật hành Sa môn”.

Đây là ý nghĩa mà Phật giáo giảng dạy làm sư phạm chơn chánh cho tất cả Sa môn!

4. Nên tu tập như thật hành Sa môn

Nguyên văn:

如是迦葉! 汝等當習實行沙門法, 莫為名字所壞. 迦葉!譬如貧窮賤人, 假富貴名, 於意云何, 稱此名不, 不也, 世尊! 如是迦葉! 但名沙門婆羅門, 而無沙門婆羅門實功德行, 亦如貧人為名所壞.

Dịch Nghĩa:

Như vậy Ca diếp! Các thầy nên tu tập làm theo ‘hành Sa môn’, chớ bị ‘danh tự sa môn’ làm hư hoại. Này Ca diếp! Ví như người nghèo hèn hạ, lại giả danh là người phú quý, ý thầy thế nào, có phù hợp với tên gọi chăng? Bạch đức Thế Tôn! Không phù hợp! Cũng vậy, Ca diếp! Người chỉ có tên gọi Sa môn Bà la môn mà không có công đức hạnh chơn thật của Sa môn Bà la môn, thì cũng như kẻ nghèo hèn kia mang danh giàu sang.

Như Lai giảng dạy Sa môn khéo tu học không khéo tu học, đương nhiên là hy vọng đệ tử xuất gia nên lấy thật hành Sa môn làm mô phạm, do đó nói thêm phần kết để khuyến khích. Như Lai trước tiên khuyên đại chúng học tập thật hành Sa môn: Như phần trên đã nói qua, “như vậy Ca diếp! Các thầy nên tập làm thật hành Sa môn”; “chớ bị danh tự” Tỳ kheo của ba hạng còn lại, cũng chính là hữu danh vô thực Tỳ kheo “làm hư hoại”! Đức Phật đưa ra ví dụ rất có ý nghĩa:

“Ca diếp! Ví như người nghèo cùng hèn hạ, giả danh phú quý, ý thầy thế nào?”.

Người này “có phù hợp với danh” xưng phú quý “chăng”? Ca diếp trả lời:

“Không phù hợp”! Như Lai dạy tiếp: Như vậy, ba hạng người xuất gia trước, “người chỉ có tên gọi Sa môn Bà la môn” (ý nghĩa của từ Bà la môn là tịnh hạnh, đức Phật chỉ người xuất gia chơn chánh tu chứng là Bà la môn, không phải Bà la môn thông thường) “mà không có công đức hạnh chơn thật của Sa môn, Bà la môn”, “thì cũng như kẻ nghèo hèn kia mang danh giàu sang”. Người nghèo hèn tại làm sao bị tên gọi làm hư hoại? Thường có câu: “chơn thật nghèo cùng cũng đâu sao, giả danh phú quý khó sống nổi”. Có người về vấn đề kinh tế không thể kham nổi, nhưng do vì phong cách của cha ông để lại, nên ăn mặc, giao tiếp, hỗ trợ lạc quyên v.v… cũng giống theo cách phú quý giàu sang như trước, lúc này kinh tế càng ngày càng khó khăn, họ lại chẳng thể tiết kiệm, dẫn đến phá sản sạch sẽ. Đây chính là bị danh dự làm hại? Người xuất gia không có chơn thật công đức của Sa môn, Bà la môn, vẫn giống như Hiền Thánh Tăng mà thọ nhận tín thí tôn kính lễ bái, cũng chính là bị hư danh làm hoại, “Cà sa không mất, mất nhân thân”!

Chớ tự thị đa văn

Nguyên văn:

譬如有人漂沒大水, 渴乏而死. 如是迦葉!有諸沙門, 多讀誦經而不能止貪恚痴渴, 法水漂沒, 煩惱渴死, 墮諸惡 道. 譬如藥師, 持藥囊行, 而自身病不能療治. 多聞之人有煩惱病, 亦復如是. 雖有多聞, 不止煩惱, 不能自利. 譬如有人服王貴藥, 不能將適, 為藥所害. 多聞之人, 有煩惱病, 亦復如是. 得好法藥, 不能修善, 自害慧根. 迦葉! 譬如摩尼寶珠墮不淨中, 不可復著. 如是多聞貪著利養, 便不復能利益天人. 譬如死人著金瓔珞. 多聞破戒比丘, 被服法衣, 受他供養, 亦復如是. 如長者子剪除爪甲, 淨自洗浴, 塗赤栴檀, 著新白衣, 頭著華鬘, 中外相稱. 如是迦葉! 多聞持戒, 被服法衣, 受他供養, 亦復如是.

Dịch Nghĩa:

Ví như có người trôi nổi giữa dòng nước lớn, nhưng lại bị chết do khát. Như vậy Ca diếp! Có các Sa môn đọc tụng nhiều Kinh điển mà chẳng thể ngăn được sự thiếu khát của lòng tham sân si, nên trôi chìm trong dòng pháp mà chết vì phiền não, đọa vào ác đạo. Ví như thầy thuốc tay mang xách thuốc hành nghề thuốc mà tự thân bị bệnh lại chẳng trị được. Người đa văn có bệnh phiền não, cũng lại như vậy. Tuy có đa văn mà chẳng đối trị phiền não, tự mình chẳng được lợi ích. Ví như có người uống thuốc quý của nhà vua mà chẳng thích hợp, nên bị thuốc làm hại. Người đa văn có bệnh phiền não, cũng lại như vậy. Được thuốc pháp tốt mà chẳng thể tu thiện thì tự hại tuệ căn. Ca diếp! Ví như ma ni bảo châu rơi vào chỗ bất tịnh thì không thể đeo vào mình. Cũng vậy, người đa văn tham trước lợi dưỡng thì chẳng còn lợi ích được cho trời người. Ví như thây người chết đeo vòng vàng ngọc. Tỳ kheo đa văn phá giới đắp pháp y, thọ nhận người cúng dường, cũng lại như vậy. Ví như con của trưởng giả cắt móng tay, tắm gội sạch sẽ, thoa ướp chiên đàn, mặc y phục trắng mới, đầu đội vòng hoa, trong ngoài tương xứng. Như vậy Ca diếp! Tỳ kheo đa văn trì giới, mặc pháp y, thọ nhận người cúng dường, cũng lại như vậy.

Trong ba hạng Sa môn, hạng thứ nhất không cần phải nói nữa. Trì giới, khổ hạnh đầu đà và độc trú điều này cũng nói nhiều rồi, chỉ có Tỳ kheo vì lợi danh mà học nhiều, phần trên vẫn chưa phê bình chỉ dạy, do đó ở đây chuyên vì đa văn giả danh Tỳ kheo mà khuyên bảo họ chớ tự thị việc đa văn. Như Lai đưa một lúc rất nhiều ví dụ để làm rõ vấn đề này.

1. “Ví như có người trôi nổi giữa dòng nước lớn”, lại chẳng biết uống nước, để “do khát mà chết”, đây chẳng phải là quá ngu muội hay sao? Như thế, “có các Sa môn đọc tụng nhiều Kinh điển”, thông đạt tất cả giáo nghĩa (Kinh pháp của đức Phật muốn chúng ta lìa bỏ phiền não), song Tỳ kheo đa văn đề cập đến ở phần trên, tuy đọc thông tất cả Kinh điển “mà chẳng thể ngăn được sự thiếu khát của tham sân si, nên trôi nổi trong dòng pháp”, vẫn “chết khát vì phiền não” bức bách thiêu đốt. Vì vậy, đa văn không có một chút ích lợi gì, đến khi lìa đời lại “đọa vào ác đạo”.

2. “Ví như thầy thuốc”, “tay” thường “mang xách thuốc hành nghề”, tuỳ lúc chữa trị cho người khác, nhưng “mà tự thân bị bệnh lại chẳng trị được”; đây là điều đáng buồn cười! “Tuy có đa văn” biết nhiều Phật pháp, thường vì mọi người giảng dạy, song “chẳng đối trị phiền não, tự mình chẳng được lợi ích” trong Phật pháp.

3. “Ví như có người uống thuốc quý của nhà vua” ban thưởng, theo nguyên tắc thì nhất định trị khỏi bệnh, tuy họ sử dụng thuốc này “mà chẳng” điều dưỡng “thích hợp”, ăn uống các loại đồ vật tương khắc với tác dụng của thuốc, kết quả chẳng những vô ích, ngược lại “bị thuốc làm hại”, bệnh tình càng lúc càng nghiêm trọng. “Người đa văn, có bệnh phiền não, cũng lại như vậy. Được thuốc pháp tốt” của Như Lai “mà chẳng thể tu thiện”, như thế đa văn chỉ vì tăng trưởng danh lợi, tăng trưởng phiền não, ngược lại “tự hại huệ căn” của chính mình.

4. “Ví như ma ni bảo châu” vốn thanh tịnh thần diệu, nhưng không cẩn thận “rơi vào chỗ bất tịnh” trong hầm phân v.v…, “thì không thể đeo vào mình” làm đồ trang sức nữa. “Cũng vậy, người đa văn” Tỳ kheo vốn rất hy hữu, nhưng một khi “tham trước lợi dưỡng”, đem tâm danh lợi để thuyết pháp, “thì chẳng còn lợi ích được cho trời người”.

Cuối cùng tiếp tục đem ví dụ từ hai phương diện chánh phản để giảng dạy:

5. “Ví như thây người chết” thối nát vô cùng, dù có “đeo vòng vàng ngọc” cũng chẳng khiến họ trang nghiêm thanh tịnh. Như vậy, “Tỳ kheo đa văn phá giới”, tức khiến “đắp pháp y, thọ nhận người cúng dường”, cũng chẳng trở thành thanh tịnh; không có khả năng tự lợi, lợi tha. Thế thì làm cách nào? Như Lai tiếp tục dạy: “ví như con trưởng giả” danh gia vọng tộc, thân thế thanh bạch; “cắt móng tay, tắm gội sạch sẽ, thoa ướp chiên đàn, mặc y phục trắng mới, đầu đội vòng hoa” mỹ lệ, như vậy “trong ngoài tương xứng”, thì ai thấy cũng yêu mến kính trọng. “Ca diếp”! “Tỳ kheo đa văn” lại “trì giới, mặc pháp y, thọ nhận người cúng dường” mới là thân tâm thanh tịnh, nội ngoại nhất trí, làm phước điền cho nhân thiên, đáng được tôn kính!

Đây là năm ví dụ liên tiếp, hy vọng đa văn Tỳ kheo lại hay trì giới, y theo pháp tu hành, trở thành vị thật hành Sa môn khả kính.

5. Thiện tịnh bất thiện tịnh trì giới

Nguyên văn:

又大迦葉! 四種破戒比丘, 似善持戒. 何謂為四? 有一比丘, 具足持戒: 大小罪中心常怖畏, 所聞戒法皆能履行, 身業清淨, 口業清淨, 意業清淨, 正命清淨, 而是比丘說有我論, 是初破戒似善持戒. 復次, 迦葉! 有一比丘誦持戒律, 隨所說行, 身見不滅, 是名第二破戒比丘似善持戒. 復次, 迦葉!有一比丘具足持戒, 取眾生相而行慈心; 聞一切法本來無生, 心大驚怖, 是名第三破戒比丘似善持戒. 復次, 迦葉!有一比丘具足修行十二頭陀, 見有所得, 是名第四破戒比丘似善持.

Dịch Nghĩa:

Lại này Đại Ca diếp! Có bốn hạng Tỳ kheo phá giới, nhưng lại có hình tướng như người trì giới. Thế nào là bốn? Có hạng Tỳ kheo trì giới pháp đầy đủ, đối với tội lớn nhỏ lòng thường lo sợ, giới pháp được nghe đều thực hành theo, thân nghiệp thanh tịnh, khẩu nghiệp thanh tịnh, ý nghiệp thanh tịnh, chánh mạng thanh tịnh. Tuy nhiên Tỳ kheo này lại có quan điểm ‘hữu ngã’, đây là hạng tương tợ Tỳ khoe khéo trì giới thứ nhất. Lại nữa Ca diếp! Có hạng Tỳ kheo trì tụng giới luật, thực hành đúng như lời dạy, nhưng vẫn cón thân kiến, đây là hạng tương tợ Tỳ kheo khéo trì giới thứ hai. Lại này Ca diếp! Có hạng Tỳ kheo trì giới đầy đủ, lại cố chấp có ‘chúng sanh’ mà hành từ tâm, khi nghe nói tất cả pháp vốn ‘vô chúng sanh’ thì lòng rất kinh sợ, đây là hạng tương tợ tỳ kheo khéo trì giới thứ ba. Lại nữa Ca diếp! Có hạng Tỳ kheo thực hành đủ mười hai hạnh đầu đà, lại thấy có điều ‘sở đắc’, đây là hạng tương tợ Tỳ kheo trì giới thứ tư.

Tiếp đến giảng dạy vấn để trì giới thanh tịnh và chưa thanh tịnh, trước tiên nói về trì giới chưa thanh tịnh. Trì giới là việc rất hiếm có nhưng tri kiến thanh tịnh (chánh tri chánh kiến) so với tịnh giới càng quan trọng hơn, vì không có tri kiến thanh tịnh thì chính người đó là phá giới, nên Như Lai dạy: “Lại này Đại Ca diếp!

Có bốn hạng Tỳ kheo phá giới”, thực tế là họ phá giới, song khi mới thấy thì “tương tợ” người “trì giới”. Đây là điều mà Tỳ kheo trì giới luật phải biết, thế nào là bốn?

1. “Có hạng Tỳ kheo, thọ trì giới pháp đầy đủ”. Đối với “các tội lớn”, Ba la di, Tăng già bà thi sa; tội “nhỏ”, Đột kiết la v.v…, lo lắng như khi đến bờ vực thẳm, đi trên lớp băng mỏng, “lòng thường lo sợ”, phạm tội bị đọa lạc, do đó đối với “giới pháp được nghe đều có thể làm theo, thân nghiệp thanh tịnh, khẩu nghiệp thanh tịnh, ý nghiệp thanh tịnh, chánh mạng thanh tịnh”. Điều này thật là hy hữu! “Mà Tỳ kheo này”, họ “lại tuyên nói hữu ngã luận”, chủ trương có một chủ thể sanh mạng là chơn ngã, đại ngã, bất khả thuyết ngã v.v… ở trong sanh tử luân hồi trói buộc sự giải thoát, do vì tuyên thuyết có ngã, tương phản với chánh kiến do đức Phật dạy về vô ngã, nên “đây là tương tợ khéo trì giới thứ nhất”.

Điều này tại sao cho họ là phá giới? Căn cứ vào Phật pháp: “Y pháp nhiếp Tăng”, “y pháp chế giới”; giới là vì khiến mọi người tùy thuận chánh pháp, hướng vào chánh pháp, tương ưng với chánh pháp mà an lập. Nếu tư tưởng, chủ trương của họ ngược lại với tánh không vô ngã, tất cả trái nghịch với chánh pháp, thì người này đâu trở thành trì giới và còn giới (śīla), có nghĩa là thanh lương trong mát mà chấp trước ngã tướng (căn nguyên của sự hý luận), nơi y cứ của tất cả phiền não để thiêu đốt. Như Lai nói y giới sanh định, y định phát huệ, y huệ đạt được giải thoát là ý nghĩa căn bản khi đức Như Lai chế giới, từ lập trường này thì người chủ trương hữu ngã luận có trì giới thanh tịnh cũng chẳng nhân đó đạt được giải thoát thanh lương, do đó cũng vi phạm giới thanh tịnh của Như Lai.

2. “Ca diếp! Có hạng Tỳ kheo tụng trì giới luật”, hiểu rõ cách thức khai giá trì phạm của các bộ Luật, “thực hành theo lời dạy” đó, đây là Luật sư trì giữ giới luật; so với hạng Tỳ kheo thứ nhất càng khó có hơn! Và họ chẳng tuyên thuyết hữu ngã luận, “mà thân kiến (ngã kiến)” trong nội tâm “chẳng diệt” trừ, tất cả cũng lấy tự ngã làm trung tâm: Ngã (tôi) hay trì giới, tôi trì giới thanh tịnh, tôi như thế này, mong muốn như thế nọ, Tỳ kheo như vậy, họ không nói có ngã, mà tư tưởng hành vi tất cả đều y vào ngã kiến hành sử, “đây là tương tợ khéo trì giới thứ hai”.

3. “Có hạng Tỳ kheo” không chỉ “trì giới đầy đủ”, mà còn từ tâm quảng đại, không như những Tỳ kheo tự lợi ở trên; nhưng họ đồng dạng là có ngã tướng, nhân tướng, chúng sanh tướng, “chấp lấy tướng chúng sanh mà hành từ tâm”, là “chúng sanh duyên từ” theo cách của phàm phu, do vì thủ trước các tướng đó nên “nghe nói tất cả pháp vốn vô sanh”, vô ngã tướng, vô pháp tướng để có, “thì lòng rất kinh sợ”, cho đó chẳng phải lời Phật dạy, dẫn đến phỉ báng pháp nghĩa thâm sâu này, hạng Tỳ kheo như thế “là tương tợ khéo trì giới thứ ba”.

4. “Có hạng Tỳ kheo” trì giới nghiêm tịnh, “thật hành đủ mười hai hạnh đầu đà”. Đầu đà (dhūta) chỉ cho cách sống cực đoan khắc khổ, mười hai hạnh đầu đà về phương diện y phục: chỉ có ba y, mặc y phấn tảo; phương diện ẩm thực có bốn quy định: thường khất thực, ăn một lần, ngồi ăn một chỗ, ăn có tiết lượng; phương diện nơi ở có năm quy định: ở nơi A lan nhã, ngồi nơi gò mả, ngồi dưới gốc cây, ngồi ngoài trời, ngồi dưới đất tuỳ duyên; về phương diện ngủ nghỉ có một: thường ngủ ngồi không được nằm. Tu đầu đà khổ hạnh như thế, mà trong tâm “thấy có sở đắc”, cho là có pháp để được, thật có pháp tánh để chứng, vi phạm với chánh pháp tánh không vô sở đắc. Như vậy “đây là tương tợ khéo trì giới tốt thứ tư”.

Từ bốn loại này để xem, phàm là thủ tướng, trước hữu, chấp ngã, lập ngã, tri kiến của họ với thế tục thậm chí nhất trí với ngoại đạo, thì cho dù họ trì giới như thế nào cũng chính là phá giới, vi phạm với chơn nghĩa giáo pháp với Như Lai!

Nguyên văn:

復次, 迦葉! 善持戒者, 無我無我所所, 無作無非作, 無有所作亦無作者, 無行無非行, 無色無名, 無相無非相, 無滅無非滅, 無取無捨, 無可取無可棄; 無眾生無眾生名, 無心無心名, 無世間無非世間, 無依止無非依止;不以戒自高, 不下他戒, 亦不憶想分別此戒, 是名諸聖所持戒行, 無漏不繫, 不受三界, 遠離一切諸依止法.

Dịch Nghĩa:

Lại này Ca diếp! Người khéo trì giới thì không có ngã, ngã sở, không có tác không có phi tác, không có sở tác cũng không có tác giả, không hành không phi hành, không sắc không danh, không có tướng không có phi tướng, không có diệt không có phi diệt, không có thủ không có xả, không có khả thủ không có khả xả; không có chúng sanh cũng không có tên gọi chúng sanh, không có tâm không có tên gọi của tâm, không có thế gian cũng không có phi thế gian, không có y chỉ cũng không có phi y chỉ; không lấy trì giới để tự cao, cũng chẳng chê người trì giới, không ức tưởng phân biệt về giới, đây gọi là giới hạnh được chư Thánh thọ trì, vô lậu vô hệ phược, chẳng thọ tam giới, xa rời tất cả các pháp y chỉ.

Bốn hạng Tỳ kheo không khéo trì giới thanh tịnh như phần trên đã nói qua; vậy thì thế nào là trì giới thanh tịnh? Thuyết minh điểm này, đức Như Lai đối với “Ca diếp”dạy: “Người khéo” chơn thật “trì giới” nhất định “không có ngã ngã sở”, đây là yếu chỉ quan trọng. Từ sự lìa chấp nhất biên mà nói thì không có ngã kiến ngã sở kiến (cũng không có ngã ái, ngã sở ái v.v…). Từ sự khế nhập với chánh pháp thì thông đạt “không có ngã ngã sở” tánh ngã không pháp không. Đây là người khéo trì giới thanh tịnh, nếu ngược lại chấp ngã ngã sở, không tương ưng với chánh pháp là hàng phá giới Tỳ kheo như ở phần trên đã nói đến. Đứng trên lập trường trì giới thanh tịnh như thế, do đó: “không có tác không có phi tác”. Theo thế tục thì giới là thiện tịnh biểu nghiệp (động tác có sự biểu hiện), với vô biểu nghiệp (không có biểu hiện để thấy), biểu với vô biểu, cách dịch trước đây là tác với vô (phi) tác. Trong sự chánh giác pháp tánh bổn không, không có pháp nào là tác; tác đều không thể có, nên chẳng có gì phi tác, vì tác không thể có, do đó “không có sở tác” của giới, “cũng không có tác giả” thọ trì giới. Không có năng tác giả và sở tác pháp cũng chính “không hành không phi hành”, hành có ý nghĩa lưu chuyển tạo tác, nghĩa rộng chỉ cho tất cả pháp hữu vi; nếu lược là chỉ thân khẩu ý hành do tư tâm sở làm chủ. Thế nào là giới? Có thuyết nói thuộc biểu vô biểu sắc, có thuyết nói thuộc Tư của Danh; cũng có thể nói: thân khẩu nghiệp là sắc, ý nghiệp là danh. Song từ phần trên không có tác không có hành nên đương nhiên “không sắc không danh”. Như thế, “không có tướng” để biểu thị; tướng đều chẳng thể có, càng “không có phi tướng” để đạt được. Đem Tỳ ni (vinaya) để nói, ý nghĩa của Tỳ ni là diệt, diệt trừ tất cả tội lỗi sai lầm không phù hợp với pháp, nhưng ở trong ngã pháp không tánh, tất cả pháp vốn không sanh, cũng “không có diệt” pháp nào. Diệt còn không thể có thì “không có phi diệt”, do vì chánh giác pháp tánh, “không có thủ không có xả”, do đó “không có” một số pháp nào “khả thủ” cũng “không có” một số pháp nào để “khả bỏ”. Phần trên là từ chánh giác mà quán sát giới pháp.

Giới là thế giới tất đàn, mỗi một loại giới mỗi một quy định hay điều chương chế độ, đều có mối quan hệ giữa người với người và thế giới tự nhiên. Từ phương diện con người đối với xã hội hoặc đối với giáo đoàn, nam nữ già trẻ đều không thể tách rời khỏi xã hội con người; hay nói rõ hơn là chẳng thể tách rời khỏi chúng sanh. Ở trong sự chơn thật tịnh giới, “không có chúng sanh” để được, chúng sanh chỉ là giả danh; kỳ thật giả danh cũng chẳng thể có, do đó “cũng không có tên gọi chúng sanh”. Điều này như trong “Kinh Bát nhã”: Bồ tát không thể có, tên gọi Bồ tát cũng không thể có. Giới là ở trong nội tâm phát khởi ra ngoại tại, song ở trong chơn thật tịnh giới siêu việt qua ý thức, do đó “không có tâm không có tên gọi của tâm”. Giới là pháp thế gian, không tách rời khỏi khu vực địa phương mà chơn thật giới chẳng thuộc vào tính khu vực địa phương, do đó “không có thế gian”; song điều này chẳng thể nói đó là sự tách rời hoàn toàn với thế gian, nên “cũng không có phi thế gian”. Giới là nơi y chỉ của người học Phật, như đức Phật y vào chánh pháp mà thành tựu. Nhưng đây là “không có” tướng “y chỉ” để đạt được, “cũng không có phi y chỉ”, nếu chấp trước có y chỉ hoặc không có y chỉ, thì đi ngược với ý của đức Phật. Phần trên là từ chánh giác mà quán sát các sự kiện có liên quan đến giới.

Như thế, người chơn thật khéo trì tịnh giới, tất cả đều như pháp, thanh tịnh không nhiễm, quyết “không lấy” trì huệ, thứ lớp tăng thượng của Tam học không thể bỏ; song chẳng nên câu nệ bảo thủ ở trong giới định, viên mãn trì giới thanh tịnh như thế, mà cần hiển bày sự hợp nhất giữa giới học và huệ học, pháp với Tỳ nại da (Vinaya) chẳng khác, giới như thế mới thuộc chánh pháp, là điều Như Lai tán thán ngợi khen.

Nguyên văn:

爾時, 世尊欲明了此義, 而說偈言: [清淨持戒者, 無垢無所有; 持戒無憍慢, 亦無所依止; 持戒無愚痴, 亦無有諸縛; 持戒無塵污, 亦無有違失. 持戒心善軟, 畢竟常寂滅, 遠離於一切, 憶想之分別, 解脫諸動念, 是淨持佛戒. 不貪惜身命, 不用諸有生, 修習於正行, 安住正道中, 是名為佛法, 真實淨持戒. 持戒不染世, 亦不依世法. 逮得智慧明, 無闇無所有, 無我無彼想, 已知見諸相, 是名為佛法, 真實淨持戒. 無此無彼岸, 亦無有中間, 於無此彼中, 亦無有所著; 無縛

無諸漏. 亦無有欺誑, 是名為佛法, 真實淨持戒. 心不著名色, 不生我我所, 是名為安住, 真實淨持戒. 雖行持諸戒, 其心不自高, 亦不以為上, 過戒求聖道, 是名為真實, 清淨持戒相. 不以戒為最, 亦不貴三昧, 過此二事已, 修習於智慧, 空寂無所有, 諸聖賢之性, 是清淨持戒, 諸佛所稱讚. 心戒脫身見, 除滅我我所, 信解於諸佛, 所行空寂法, 如是持聖戒, 則為無有比. 依戒得三昧, 三昧能修慧, 依因所修慧, 逮得於淨智, 已得淨智者, 具足清淨戒].

Dịch Nghĩa:

Lúc bấy giờ, Đức Thế Tôn muốn làm rõ nghĩa này nên nói kệ rằng: “Trì giới thanh tịnh ấy, vô cấu vô sở hữu; trì giới không kiêu mạn cũng không chỗ y chỉ; trì giới không ngu si cũng không có hệ phược; trì giới không trần ô cũng không có sai trái. Trì giới tâm thiện nhu, rốt ráo thường tịch diệt, xa rời tất cả niệm, ức tưởng và phân biệt, giải thoát các động niệm, là tịnh trì giới Phật. Chẳng tham tiếc thân mạng, chẳng vì sanh tam giới, tu tập các chánh hạnh, an trụ trong chánh đạo, đây gọi là Phật pháp, chơn thật trì tịnh giới. Trì giới chẳng nhiễm thế cũng chẳng nương thế pháp. Thành tựu trí huệ sáng, không tối không sở hữu, không tướng ngã tướng bỉ, đã thấy biết các tướng, đây gọi là Phật pháp, chơn thật trì tịnh giới, không thử ngạn bỉ ngạn, cũng không có trung gian, nơi không thử bỉ trung, cũng không có sở trước; không hệ phược không lậu. Cũng không có khi dối, đây gọi là Phật pháp, chơn thật trì tịnh giới. Tâm chẳng trước danh sắc, chẳng chấp ngã ngã sở, đây gọi là an trụ, chơn thật trì tịnh giới. Tuy hành trì các giới mà lòng chẳng tự cao, cũng chẳng cho là hơn, vượt giới cầu Thánh đạo, đây gọi là chơn thật, thanh tịnh trì giới tướng. Chẳng cho giới tối thượng, cũng chẳng quý tam muội, vượt qua hai chuyện này, tu tập trong trí huệ, không tịch vô sở hữu, tánh thể của hiền Thánh, trì tịnh giới như vậy, được chư Phật ngợi khen. Tâm giải thoát thân kiến, trừ diệt ngã ngã sở, tin hiểu nơi chư Phật, sở hành pháp không tịch, trì Thánh giới như vậy thì không gì sánh bằng. Y giới được tam muội, do tam muội tu huệ, nhân y nơi tu huệ, sớm được thanh tịnh trí, người đã được tịnh trí thì đủ giới thanh tịnh.

Sau khi giảng dạy xong phần trì giới thanh tịnh, “lúc bấy giờ, Đức Thế Tôn muốn làm rõ nghĩa” thâm sâu của vấn đề này, “nên nói kệ rằng”: Kệ (gāthā) là một loại thi ca trong văn học Ấn Độ, trong Kinh văn trước tiên dùng trường hàng trình bày trực tiếp, sau đó nói kệ để trùng thuyết, khiến ý nghĩa càng rõ ràng, cách này gọi là trùng tụng, thuộc Kỳ dạ (geya) một trong mười hai bộ Kinh. Đức Phật ở đây nói đến trùng tụng đều vì mục đích hiển bày thanh tịnh trì giới, gồm 9 lĩnh vực, có thể chia thành hai đoạn.

Đoạn thứ nhất, căn cứ trực tiếp vào trì giới mà nói rõ thanh tịnh:

1. Như Lai nói đến “trì giới thanh tịnh ấy” cuối cùng là gì? “Vô cấu” uế tạp nhiễm, thanh tịnh đạt đến “vô sở hữu”. “Trì giới” thanh tịnh không có gì để chấp trước, tâm “không kiêu mạn”, chẳng hay vì mình biết trì giới, hoặc có chút công đức rồi sanh khởi sự kiêu mạn; tâm “cũng không chỗ y chỉ”, không có chuyện rơi vào sào huyệt xấu ác nào cả. “Trì giới” thanh tịnh như vậy, “không ngu si” (căn bản phiền não vô minh), “cũng không có” y vào vô minh khởi lên “hệ phược”, phiền não là hệ phược. “Trì giới” thanh tịnh chẳng những không phạm tội, “không” bị một chút “trần ô” làm nhiễm trước mà đối với các quy định trong Tăng chúng “cũng không có sai trái”. “Trì giới tâm thiện” điều phục “nhu” nhuyến như vậy, nên trở thành pháp khí. An trụ ở trong “rốt ráo thường tịch diệt” hay “xa rời tất cả niệm, ức tưởng và phân biệt”; tâm không bị hí luận làm lay động, do đó “giải thoát các động niệm”. Trong Kinh nói: “Động tức bị ma trói buộc, bất động là pháp ấn”. Ly niệm an trụ rốt ráo tịch diệt như thế mới “là” người thanh “tịnh trì giới Phật”.

2. Người thanh tịnh trì giới “chẳng tham tiếc thân mạng” chính mình, một lòng vì đạo pháp, không bị sự yêu thích thuộc cá nhân để thực hiện các việc phi pháp, chẳng tham ái hiện thân, “chẳng vì sanh tam giới”, chẳng tham ái đời vị lai. Tam giới là dục giới, sắc giới và vô sắc giới, sanh có bốn loại: thai sanh, noãn sanh, hóa sanh và thấp sanh. Sự tạo tác của chúng sanh và phàm phu trì giới đều vì quả báo của đời vị lai; thanh tịnh trì giới chẳng vì các pháp sanh tử này, chỉ “tu tập các chánh hạnh” (bát chánh đạo hành), không còn hướng về sanh tử, mà trụ tâm trong tịch diệt; chẳng tham trước thân mạng hiện tại và vị lai, nhất tâm “an trụ trong chánh đạo”, “đây gọi là Phật pháp, chơn thật trì tịnh giới”.

3. Thanh tịnh “trì giới chẳng nhiễm” trước “thế” gian sanh tử, “cũng chẳng nương thế pháp” như huyễn sai loạn, không nhiễm ô không y trước, “thành tựu trí huệ sáng”, tự nhiên “không” còn ngu si đen “tối”. “Không sở hữu” tướng (vô pháp tướng); lại “không tướng ngã tướng bỉ” (vô nhân tướng) vì nhân tướng và pháp tướng đều không thể có, “đã thấy biết” chơn thật của “các tướng”, như: “nhất tướng vô tướng, đó là thật tướng”. Như vậy, “đây gọi là Phật pháp, chơn thật trì tịnh giới”.

4. Giới là Ba la mật, có khả năng chứng đắc bỉ ngạn, song ở trong sự thanh tịnh trì giới, “không thử ngạn” sanh tử để chấp trước cũng “không bỉ ngạn” Niết bàn để trụ. Ở sanh tử với Niết bàn, khoảng giữa bỉ ngạn và thử ngạn ấy, hoặc lấy phiền não làm trung lưu, hoặc lấy giới v.v… đạo làm trung lưu, đã không đắm trước sanh tử, chẳng trụ ở Niết bàn, “cũng không có trung gian” để trú, không chấp trước nhị biên như thế, trung đạo không có gì trung lưu, do đó “nơi không thử bỉ trung, cũng không có sở trước”, tâm địa thanh tịnh, “không” có các loại “hệ phược” cũng “không” có các loại “lậu” (dục lậu, hữu lậu và vô minh lậu), tâm không có phiền não, chánh kiến đối với tất cả mà “cũng không có khi dối” hư vọng loạn tướng, “đây gọi là Phật pháp, chơn thật trì tịnh giới”.

5. Người thanh tịnh trì giới “tâm chẳng trước danh sắc”, tức chẳng chấp trước tất cả cảnh tướng của tinh thần và vật chất; nội tâm lại “chẳng chấp ngã ngã sở” các loại chấp kiến, không chấp trước cảnh tướng như thế, không khởi lên chấp kiến, cũng chính là tổng kết trở lại từ phần giảng dạy cụ thể ở trên, “đây gọi là an trụ, chơn thật trì tịnh giới”.

Đoạn thứ hai, từ trì giới đến tiến cầu cứu cánh để làm rõ thanh tịnh.

6. Người thanh tịnh trì giới “tuy hành trì các giới” như giới Tỳ kheo, Tỳ kheo ni v.v.., khiêm hạ nhu hòa, “mà lòng chẳng tự cao” sanh khởi kiêu mạn; “cũng chẳng cho” trì giới “là hơn” hết tất cả. Không vì tự mình trì giới rồi nghĩ không ai sánh bằng, cũng chẳng nghĩ thọ trì giới hạnh là cứu cánh, tiến cao hơn, “vượt giới” hạnh mong “cầu Thánh đạo”. Nếu nói chung thì giới định huệ đều là Thánh đạo, còn một cách triệt để thì chỉ có trí huệ vô lậu mới là Thánh đạo, tính chất đặc biệt Thánh đạo giải thoát xuất thế của Phật pháp chính ở điều đó. Như người thanh tịnh trì giới mà hay tiến cầu Thánh huệ đạo thì “đây gọi là chơn thật, thanh tịnh trì giới” đức “tướng”.

7. Người trì tịnh giới không chỉ “chẳng cho giới tối thượng” “cũng chẳng quý” trọng “tam muội”, tam muội (samā dhi) nghĩa là đẳng trì tức chánh định. Giới là Thế giới tất đàn, định là cùng với thế gian; nếu như không tương ưng với Trung quán thì đều là pháp sanh tử của thế gian, đâu còn gì đáng trân quý? Do đó, hay “vượt qua” giới định “hai chuyện này” mà “tu tập trong trí huệ”. Pháp môn này chẳng phải trí huệ sự tướng thế tục mà là thắng nghĩa quán huệ, quán tất cả pháp rốt ráo “không tịch vô sở hữu”; ví như có khả năng chứng được không tịch vô sở hữu là “tánh thể của hiền Thánh” Tam thừa. Có khả năng như thế mới “trì tịnh giới như vậy”, “được” mười phương “chư Phật ngợi khen”.

8. Y theo giới mà tu huệ như thế, trong “tâm” trí huệ, tức có khả năng “giải thoát thân kiến”, không bị ngã kiến ràng buộc và “trừ diệt ngã ngã sở” chẳng sanh khởi. Trí huệ vô ngã như thế thì “tin hiểu nơi chư Phật, sở hành pháp không tịch”. “Trì Thánh giới như vậy” là vi diệu nhất “thì không gì sánh bằng” được.

9. Cuối cùng, tổng quát hết tất cả ý nghĩa: “Y giới” tu định “được tam muội”; y “do tam muội tu” thắng nghĩa quán “huệ”; huệ với định tương ưng là tu sở thành huệ, “nhân y nơi tu huệ” “sớm được thanh tịnh trí” (Thánh trí vô lậu). “Người đã được tịnh trí”, năng sở đều tịch tịnh “thì đủ giới thanh tịnh”.

Từ bài trùng tụng do Như Lai dạy, Ngài tán dương Đạo cộng giới để xác nhận nên y giới tu định, y nơi định phát “giới để tự cao” ngạo; không tự cao “cũng chẳng chê giới” hạnh của “người” khác, không hiềm trách chê bai người trì giới thiếu thanh tịnh, nếu có người vi phạm cũng đem tâm bình đẳng hỷ xả để đối đãi. Như “Kinh Bát nhã” nói: “Giới Ba la mật đều không thể có chuyện hành trì hay vi phạm”, không chấp trước tướng hành trì hay vi phạm, không khởi tâm chê bai, “cũng chẳng ức tưởng phân biệt giới”, nghĩ là như thế này thế kia. Như vậy khéo trì giới là trì giới gì? “Đây gọi là giới hạnh được chư Thánh” (Thanh văn, Duyên Giác và chư Phật) “thọ trì” là vi diệu nhất, như đức Phật ngồi dưới gốc cây Bồ đề, chánh giác pháp tánh thành Phật, tức gọi là “giới tự nhiên”, “giới thượng thiện”. Một niệm trí huệ Bát nhã hiện tiền tâm địa tự nhiên thanh tịnh, vô trụ không tự đắc, tất cả sở tác đều phù hợp với chánh pháp. Giới này tương ưng với Thánh đạo, đây chính là Đạo cộng giới thường hay nói đến, là “vô lậu” không có tương ưng với hữu lậu; không bị phiền não trói buộc “vô hệ phược”; “chẳng thọ tam giới” sanh tử quả báo, “xa rời tất cả các pháp y chỉ”, không còn trở lại yêu thích hân hoan ham muốn A lại da, chẳng chấp trước tất cả. Giới như thế là thiện tịnh trì giới, là ý nghĩa cứu cánh nhất giới học của Như Lai.