SỐ 2037 — THÍCH THỊ KÊ CỔ LƯỢC

Hiếu Tông lên ngôi Hoàng Đế, ban cho Sư hiệu Đại Tuệ Thiền sư. Sư gom hết những bút tích mà Đế ban tặng trước đây, dùng Ngự bảo chép hết lại. Thánh ân quả sâu dày. Đệ tử nối pháp của Sư rất đông. Hữu tướng Thang Tư Thoái, Tham chính Lý Bính, Nội hàng Uông Tảo, Lễ bộ thị lang Trương Cửu Thành, Cấp sự trung Phùng Tiếp, sĩ đại phu từng tham học với Sư và thông đạt có ghi đủ trong Trường Thư Phổ Thuyết. Thiếu bảo Bảo tín quân Tiết độ sứ Ngụy Quốc công Trương Tuấn viết bài minh trên tháp. Đế cho Ngữ Lục của Sư nhập tạng lưu hành.

Tống: Thiền sư Thảo Đường Duy Thanh: Sư húy Tu Ngưỡng, giữ chức Hội trung thư ký, người Nam Mân, trụ ở Bột Đàm, Long Hưng. Ngài Phật Nhật Tông Cảo phụng chỉ từ Hoành châu dời về Mai Dương, Ngưỡng đi theo hầu hạ. Quận thú Tạ Triêu Nghị chỉ Phật Nhật nói với các quan rằng: "Triều đình xếp đặt, người được gọi là trưởng lão chỉ có vị Tăng này mà thôi!" Binh mã ty Đông Thiên lần theo đường mòn đến với Sư ở. Về sau hằng ngày có đến vài trăm tăng. Đông Thiên cúng dường cọc dầm để làm bằng nền móng, chở tre cây đến dựng am thất. Quận thú thấy Phật Nhật chỉ một người khác và gọi người ấy là "Ông không dám lười biếng". Quận thú tuy nghe nhưng thấy ai cũng siêng năng như nhau mà chẳng biết rốt cuộc là người nào. Thế là Quận thú cho một, hai người theo dõi Sư hay làm gì. Ngưỡng liền thừa lệnh, cùng Quận thú thong dong luận bàn những kỳ tài suốt cả ngày. Hết cổ rồi đến kim, hết trái rồi qua phải. Quận thú lại cho người đợi mãi đến canh năm xem thử có giấu người kỳ tài nào không. Ngưỡng liền nói, ở đây người biết hết đại Kinh Luận cũng có, người bác thông sử sách cũng có, người tài giỏi về thi trí cũng có, người tao nhã lãng tử cũng có. Thế nhưng, điều mà họ chưa thể tỏ thông thấu đáo là đại sự nhân duyên của Phật, Tổ mà thôi. Vì thế họ chẳng ngại gian lao, đến hầu hạ nơi đây, được gần gũi với người chính trị nhân từ là điều may mắn không gì sánh bằng họ rồi.

Quận thú thất kinh khi biết đồ chúng của Sư toàn là kẻ sĩ vì pháp quên mình. Từ đó Quận thú càng rất kính trọng Thiền sư Phật Nhật, sai con mình chuyên tâm cầu đạo thẳng tắt của Sư. Phật Nhật khai thị pháp gồm tám thiên, hiện còn trong Ngữ Lục.

Tống: Năm Thiệu Hưng năm thứ mười hai, Hiển Nhân thái Hoàng hậu Vy thị từ Bắc trở về. Đến lúc này, tháng mười hai năm năm thứ hai mươi mốt, Hoàng hậu dựng chùa mới tại núi Cao đình, Hàng châu xong, đặt tên là Sùng Tiên Hiển Hiếu, hạ chiếu thỉnh Thiền sư Chân Hiết Thanh Liễu thuộc đời năm thứ chín phái Động Sơn khai sơn trụ trì. Đế triệu Sư vào hỏi đạo, ứng đáp hợp ý, Đế ban cho Đại y viền vàng. Sau đó không lâu, Sư thị tịch, tháp an táng toàn thân trong chùa này, văn bia vẫn còn. Sư họ Ung, sinh ở Miên châu, đất Thục, nối pháp của Đan Hà Tử Thuần, Thuần nối pháp Phù Dung Đạo Giai. Thái hậu cho rằng Tứ Thánh quán của Đạo Gia đặt biệt có trợ giúp cõi âm nên đổi chùa Cô Sơn thành Diên Tường quán để phụng thờ hương hỏa, dời di hài của Pháp sư Pháp Tuệ Trí Viên trong chùa Cô Sơn về an táng tại đồi Mã Não trên núi này.

Nhâm Thân: Thiệu Hưng năm thứ 22 Kim: Từ Phủ Hội Ninh dời đô về Yên Kinh. Thiên Đức năm thứ 4 Tây Hạ

Quý Dậu: Thiệu Hưng năm thứ 23 Kim đổi niên hiệu. Trinh Nguyên năm đầu Tây Hạ

Tống: Đế hạ chiếu thỉnh Pháp sư Viên Trí ở núi Đông Dịch Thai châu, trụ trì Thượng Thiên Trúc. Thái sư Tần Cối hỏi:

- Chỉ quán là một pháp hay hai pháp?

Viên Trí đáp: Một pháp. Thí như nước lặng yên thì trong, đó là Chỉ. Dùng con mắt mà quán sát, đó gọi là Quán. Nước chỉ một mà thôi. Do tâm tánh chúng sinh, vốn có các bệnh như hôn trầm, tán loạn nên dùng Chỉ và Quán làm thuốc để cứu và trị bệnh, khiến chúng sinh đồng quy về cái toàn thể của một pháp giới. Pháp giới vắng lặng gọi là Chỉ. Vắng lặng nhưng thường chiếu gọi là Quán. Thể chiếu soi và vắng lặng của Chỉ Quán lẽ đâu có hai!

Tần Cối gật đầu hài lòng, cúng năm vạn tiền để xây Pháp đường. Ngày mười hai tháng mười hai năm Thiệu Hưng năm thứ hai mươi tám, Pháp sư Viên Trí Chứng Ngộ quy tịch, Tào Huân soạn bài minh trên tháp. Đế hạ chiếu cho đệ tử thủ tòa của ngài là Nhược Nột kế thế trụ trì đạo tràng.

Tống: Cấp sự trung Lô châu Thái thú Phùng Tiếp, tham học với Thiền sư Đại Tuệ Tông Cảo, tỏ ngộ tâm pháp, hiệu là Bất Động Cư sĩ. Sau khi về Nam, những tự viện nơi này hễ thiếu hoặc mất tạng kinh, ông liền ấn bản bổ khuyết cho đủ, cả thảy hơn năm ngàn quyển, gồm bốn mươi tám tạng (bản). Tứ Đại Bộ cũng vậy. Ông đến đâu, đều như một dân thường đàm đạo với Hiền sĩ, Đại phu, Cao tăng. Kế thừa di phong Liên xã của Lô Sơn, ông lập hội Hệ niệm Tịnh độ vào mỗi tháng. Đến lúc này, mùa Đông mồng ba tháng mười năm Quý Dậu, ông mặc quan phục hướng về hoàng cung lạy hai lạy xong, thay y phục đắp ba y Tăng-già-lê, lên tòa cao ngồi kiết già, nói kệ rồi qua đời.

Tống: Pháp sư Viên Biện Đạo Sâm ở Ôn châu: Hễ đến cư ngụ nơi nào, vào ngày hai mươi ba mỗi tháng ngài đều lập Tịnh độ hệ niệm đạo tràng. Những vị giảng Sư, những vị thạc đức của Thiền, Luật đều đến tham dự. Tăng tục thường lên đến hơn vạn người. Đến lúc này, mùa Đông ngày mười sáu tháng mười hai năm Quý Dậu, ngài ngồi ngay thẳng quy tịch. Đệ tử nối pháp có Pháp Liên, Tuệ Tuân, Thân Thiều. Thiều soạn Chỉ Nam Tập hai quyển Tăng tục đều xem như báu vật. (Phật pháp Hệ Niên Lục)

Toàn Chân Giáo: Nước Kim, Trinh Nguyên năm đầu, có một quan lại người Hàm Dương là Vương Trung Phu khởi xướng luận bàn về Toàn chân giáo, Mã Khâu Lưu phụ họa theo Phu, giáo phái này rất thịnh. Đời Chương Tông năm Thái Hòa năm thứ tư, Nguyên Học sĩ soạn Tử Vi Quán Ký.

Giáp Ngọ: Thiệu Hưng năm thứ 24 Trinh Nguyên năm thứ 2 Tây Hạ Ất Hợi: Thiệu Hưng năm thứ 25. Thái sư Tần Cối già bệnh, cáo quan và mất Trinh Nguyên năm thứ 3 Tây Hạ Bính Tý: Thiệu Hưng năm thứ 26 Kim: Đổi niên hiệu. Chánh Long năm đầu Tây Hạ Tống: Thiền sư Mã Kỳ ở Dư sơn, Hoa Đình: Sư họ Lý, húy Pháp Ninh, quê ở Cử huyện, Mật châu, Sơn Đông. Từ nhỏ Sư xuất gia với Diệu Không Minh Công ở Thiên Ninh, Nghi châu trụ ở chùa Tịnh Cư, núi Mã Kỳ, Nghi châu. Đầu năm Thiệu Hưng, Sư đi đường biển đến Thanh Long trấn thuộc Hoa Đình. Hôm đó con hầu của Sát Phán Chương Cổn Mẫu phu nhân Cao thị mộng thấy Thiên nhân đến nói: "Cổ Phật đến!" Sáng sớm hôm sau thì Sư đến, Cao thị nghinh Sư ngụ ở vườn nhà Tiền thị. Sư dựng tinh xá, khi đào móng gặp phải khánh sắt, bia vỡ và tượng Phật. Hoa Đình lệnh Liễu Ước đem cổ vật này báo với quan sở tại, tâu Đế xin dựng chùa, lấy tên là chùa Tịnh Cư. Sư qua Minh châu thăm Diệu Không ở Tuyết Đậu, lập am ở Bổ Đà Biệt Phong lấy tên là Thanh Sơn. Quận thú Mạc Tướng thỉnh Sư trụ trì Cát Tường. Trước đấy đời Triết Tông năm Nguyên Phù ở Dư Sơn có tinh xá Linh Phong, Sư xin sát nhập với Cát Tường đổi tên lại là Chiêu Khánh Thiền viện. Hữu thừa Chu Ngọc thỉnh Sư khai sơn trụ trì. Sư dời về Quảng Tuệ ở Minh châu, lại về Chiêu Khánh. Đến lúc này mồng tám tháng giêng năm Bính Tý, Sư quy tịch, tháp an táng toàn thân ở phía Đông phương trượng, hưởng thọ bảy mươi sáu tuổi, tăng lạp năm mươi chín hạ. Sư nối pháp Tuyết Đậu Minh, Minh nối pháp Trường Lô Hòa, Hòa nối pháp Pháp Vân Thiện Bản, đều thuộc tông Vân Môn.

Đinh Sửu: Thiệu Hưng năm thứ 27 Đại Kim: Chánh Long năm thứ 2 Tây Hạ Mậu Dần: Thiệu Hưng năm thứ 28 Chánh Long năm thứ 3 Tây Hạ

Kỷ Mão: Thiệu Hưng năm thứ 29 Chánh Long năm thứ 4 Tây Hạ

Canh Thìn: Thiệu Hưng năm thứ 30 Chánh Long năm thứ 5 Tây Hạ

Tống: Đế hạ chiếu ban cho Tôn giả Từ Vân ở Thiên Trúc, Hàng châu thụy là Sám Chủ Thiền Tuệ Pháp Sư, tháp hiệu Thụy Quang.

Tân Tỵ: Thiệu Hưng năm thứ 31 Kim: Thế Tông lên ngôi, đổi Chánh Long năm thứ sáu thành Đại Định năm đầu Tây Hạ Kim: Mùa thu tháng bảy năm Tân Tỵ, Kim Chủ là Lượng dời đô về Biện Kinh. Tháng chín, Lượng bội ước đánh Tống, Tống đế hạ chiếu thân chinh. Lượng rất ưa giết người, dấy binh gây họa. Lúc này hào kiệt nổi lên khắp nơi. Thái Danh Vương Hữu đánh thẳng vào Cảnh Kinh, Tế Nam. Thái Hàng Trần Tuấn khởi tập đạo quân Nhân Nghĩa. Hậu Duệ Khiết Đan là Da Luật Oa Oát cũng dấy binh ở sa mạc. Lúc này đội quân Bột Hải đến hơn vạn người phản lại Lượng. Lượng về Hội Ninh phủ lập Bao làm Đế (Bao đổi tên là Ung, cháu Thái Tổ, con Ký Chủ Tông Phụ). Tháng mười, Bao lên ngôi Hoàng Đế, đổi niên hiệu là Đại Định. Tả Thừa Tướng Trương Hạo từ Biện Kinh chép chiếu văn đại xá đến báo với Lượng. Lượng than: "Trẫm muốn đợi sau khi bình định Giang Nam, sẽ lấy một đội quân nhân nghĩa đặt tên là Đại Định, lấy đó làm niên hiệu mới, nhưng người này đã làm trước ta rồi!" Lượng ra lệnh làm một cuốn sách bày tỏ việc này, rồi dự định cho việc đổi niên hiệu. Tháng mười một Ất Mùi, chư tướng tập họp binh đến hơn vạn người, cầm cung vào thẳng tẩm trướng của Lượng. Bọn Tả hữu thân quân đều bỏ chạy, chư tướng bắn vào trướng, tên tuôn như mưa, Lượng chết. Hoàng tử Quang Anh ở lại Biện Kinh cũng bị mọi người giết. Bao truy phế Lượng xuống làm Hải Lăng Vương, Thụy là Dương, Hoàng hậu Đan thị bị phế làm Hải Lăng Phu nhân. Bao lại đổ tên là Ung, đóng đô ở Yên Kinh. Ông tính nhân hậu, thương dân, cần kiệm, ở ngôi hai mươi chín năm. Người ta gọi ông là Tiểu Nghiêu Thuấn.

Nhâm Ngọ: Thiệu Hưng năm thứ 32 Đại Kim: Đại Định năm thứ 2 Tây Hạ Kim: Thế Tông Ung, tháng giêng vào đóng đô ở Yên Kinh, đổi tên cũ của cha mình là Tông Phụ thành Tông Nghiêu, truy tôn thụy là Ý Tông, dựng chùa Đại Khánh Thọ ở phía Bắc Yên đô, hạ chiếu thỉnh Thiền sư Huyền Minh Khải Công làm trụ trì Khai Sơn đời thứ nhất, lệnh cho Hoàng tử Yên Vương đến dâng hương, cúng hai vạn tiền và hai mươi mẫu ruộng tốt.

Tống: Tháng hai, Đế từ Kiến Khang về phủ Lâm An. Tháng sáu, hạ chiếu cho cháu bảy đời của Thái tổ Hoàng Đế là Kiến Vương Vỹ đổi tên là Duệ và lập hoàng Thái tử. Truy phong con Hoàng huynh làm Tú Vương. Năm Bính Tý, Đế nhường ngôi, hoàng Thái tử lên ngôi Hoàng Đế. Đế tự xưng Thái thượng hoàng, ở cung Đức Thọ. Mùa Đông tháng mười, mưa dầm, Đế lệnh cho nội thị Đặng Tùng Ngãi đem hương đến cầu khấn trước tượng Bồ-tát Quán Âm trong chùa Thiên Trúc thượng. Lập tức trời quang mây tạnh. Đế vui mừng sai vương tôn tam phẩm trong nội phủ đến cúng dường tạ ân.

Hiếu Tông: Húy Duệ, được phong Kiến Vương, lập làm hoàng Thái tử, năm ba mươi sáu tuổi nhận và lên ngôi Hoàng Đế, lấy ngày hai mươi hai tháng mười làm tiết Hội Khánh. Ông thông minh, lấy lại được Thần châu. Tập họp hết những bề tôi có tâm tu hay khuyên Đế lại rồi làm văn chương nêu bày đức của họ, quan tâm đến nỗi khổ của dân, khuyến khích làm ruộng nuôi tằm, tu sửa đê điều, thưởng phạt công minh, mến tiếc người tài. Cứ năm ngày, Đế triều kiến Thái thượng hoàng một lần, phụng sự lưỡng cung rất chí thành. Ông trị vì hai mươi bảy năm, nhường ngôi cho Thái tử, tự xưng là Thái thượng hoàng, thọ sáu mươi tám tuổi. Niên hiệu Long Hưng hai năm, Càn Đạo chín năm, Thuần Hy mười sáu năm.

Quý Mùi: Long Hưng năm đầu Đại Kim: Đại Định năm thứ 3 Tây Hạ Ngự tán Quán Thế Âm Bồ-tát: Tháng bảy, Đế ngự ở điện Tuyển Đức, soạn bài tán Bồ-tát Quán Thế Âm rằng: "Đại Sĩ Quán Âm, sở dĩ được tôn xưng là do "dùng sức thần thông, thị hiện khắp chốn", ứng tích trên núi Thiên Trúc ở đất Hàng, việc ấy đến nay vẫn còn. Trẫm mỗi lần cầu nguyện, đều tùy nguyện mà cảm ứng, nào mưa nào tạnh, một khắc chẳng sai, đó là ngài trợ giúp cho kẻ hèn này vậy. Nhân đây xin làm lời tán thán:

Lành thay! Đại sĩ, vốn tự viên thông Nêu bày ngôn thuyết, cho đời noi theo Sáng chiếu không hai, từ bi quán chiếu Tùy cảm liền ứng, diệu chẳng nghĩ bàn.

Tống: Đế hạ chiếu thỉnh Thiền sư Đại Thiền Liễu Minh ở Tưởng Sơn trụ trì Kính Sơn. Sư họ Lục, quê ở Tú châu, nối pháp Thiền sư Đại Tuệ Tông Cảo. Dương Hòa Vương rất kính trọng Sư, đem thóc lúa của điền trang ở Tô châu mỗi năm cúng Sư hai vạn hộc. Từ đó Kính Sơn sung túc, Tăng chúng rất đông.

Giáp Thân: Long Hưng năm thứ 2 Đại Kim:

Đại Định năm thứ 4

Tây Hạ

Ất Dậu: Càn Đạo năm đầu Đại Định năm thứ 5 Tây Hạ

Bính Tuất: Càn Đạo năm thứ hai. Chiếu cho Đạo Xương ở Linh Ẩn trụ ở Tịnh Từ. Xương người Hồ châu, nối pháp ngài Phổ Đăng ở chùa Lộc Uyển, Bảo Khê Đại Định năm thứ 6 Tây Hạ

Đinh Hợi: Càn Đạo năm thứ 3 Đại Định năm thứ 7 Tây Hạ Tống: Mùa Xuân tháng hai, Đế ngự giá đến Thượng Thiên Trúc, đảnh lễ cúng dường Bồ-tát Quán Âm và hỏi trụ trì Nhược Nột rằng:

- Vì sao hằng năm phải tu Kim Quang Minh Sám?

Nột đáp: Đại Phạm Tôn thiên là chủ thế giới Ta-bà, Thích Đề- hoàn Nhân Thiên đế ngự cõi trời Tam thập tam chủ quản hạ giới, Tứ Trấn Thiên vương cùng phát nguyện hộ trì Chánh pháp, bảo hộ nhân dân, nên Đức Phật thuyết Kim Quang Minh Tam-muội cho chư Thiên, đây là kinh điển giúp Đế vương trị quốc an dân. Triều đình chu cấp hương hỏa nên năm nào cũng tụng niệm sám này.

Đế hài lòng, cất nhắc Nột làm Hữu Nhai Tăng Lục, cúng cho hai vạn tiền, khai sơn đạo tràng cũ của Đạo Dực ở Thạch Tấn, dựng mười sáu quán viện, lệnh cho Hàn lâm học sĩ Lâu Thược soạn bài ký, đem mô hình đó vào tái dựng trong nội thành. Năm sau, nhằm ngày Phật Đản, mồng tám tháng tư, Đế tuyên chỉ cho Nột thỉnh năm mươi tăng vào nội quán đường thực hành sám pháp Hộ Quốc Kim Quang Minh Tam-muội, trai phạn xong, Đế mời Nhược Nột thuyết pháp. Đế vừa ý, tiến phong ngài làm Tả Nhai Tăng Lục, ban hiệu là Tuệ Quang Pháp Sư. Chư tăng mỗi người được Đế ban cho một xấp lụa. Từ đó, hằng năm như thường lệ, cứ vào ngày Phật đản, Đế ban cho năm mươi xấp lụa, giao cho Thượng Thiên Trúc để làm Phật Sự này.

Tháng mười năm Càn Đạo năm thứ sáu, Đế tự tay viết mười hai chữ lớn "Linh Cảm Quán Âm Chi Tự, Linh Cảm Quán Âm Bảo Điện" ban cho Thượng Thiên Trúc treo ở sơn môn. Mồng bảy tháng giêng năm Càn Đạo năm thứ chín, Đế triệu Nột vào điện Tuyển Đức để ứng đối. Đầu giờ Ngọ, Nột vào diện kiến, Đế ban chỗ ngồi, nói:

- Đầu năm Trẫm vừa thiết trai cúng Bồ-tát xong! Ngài đáp: Bần Tăng đã nhận được Thánh ân.

Đế hỏi: Khoa nghi của Quang Minh Sám gồm những gì?

Ngài đáp: Trong ấy có Lý sám, có Sự sám. Lý sám tức là ngồi ngay thẳng cứu xét tâm mình, từ đó thấy ra nghiệp chướng như Sương móc, đều từ vọng tưởng sinh, ngồi ngay niệm thật tướng, tuệ nhật hay diệt trừ. " Sự sám có năm loại:

1. Cẩn thận điều phục tâm, chí thành tư duy nghĩa không thậm thâm của Đại thừa, dốc tâm làm thiện, sửa hết lỗi lầm.

2. Hiếu đễ thờ cha mẹ, làm gương cho bốn biển

3. Đem chánh pháp trị đời, không làm khổ muôn dân

4. Trong sáu ngày trai, cả nước không sát sinh.

5. Tin sâu nhân quả, tâm nghĩ đến nhân quả, không quên lời phó chúc của Phật.

Không đợi phải lễ bái theo định kỳ, chỉ cần thường thật thi hành năm việc ấy, vận dụng Sự khế hợp với Lý, đó gọi là Đệ nhất nghĩa sám hối.

Đế vô cùng vui mừng, hân hoan tột bậc, hỏi:

- Hằng ngày thầy giảng kinh gì? Ngài đáp:

- Kinh Diệu Pháp Liên Hoa.

- Trong bảy quyển, vi diệu nhất là chỗ nào?

- Đó là "Vì khiến chúng sinh khai thị, ngộ nhập tri kiến Phật. Bản thể chưa từng động, như điểm sắt thành vàng, chỉ thẳng tâm người, thấy tánh thành Phật. "

Đế hài lòng. Ứng đối tới giờ Mùi, ngài tạ ân xuống điện. Thuần Hy năm đầu, Đế cấp cho hai vạn tiền lấy từ quốc khố, giao cho Thượng Thiên Trúc xây dựng Tàng điện, cho ấn bản một tạng kinh, lệnh cho hoàng thái tử viết tấm biển ở điện là Pháp Luân Bảo Tạng. Mùa Xuân tháng ba năm Thuần Hy năm thứ hai, Đế ngự giá đến Thượng Trúc, cúng dường lễ lạy Bồ-tát Quán Âm, tổ chức đạo tràng Hộ quốc Kim Quang Minh, ban cho quả ấn Bạch Vân đường để chủ quản giáo môn.

Mùa hạ, mồng một tháng sáu, Đế triệu ngài vào ứng đối ở nội Quán đường. Đế hỏi:

- Gần đây thầy xem kinh Bảo Tích, kinh văn ấy rộng không?

Ngài đáp: Kinh Hoa Nghiêm, Bát-nhã, Bảo Tích, Niết-bàn đều là những bộ kinh Phật nói cho hàng đại cơ, văn rất dài mà nghĩa cũng rất rộng.

Đế hỏi: Kinh Lăng-nghiêm huyền diệu sâu xa, nhưng tại sao nói, "được như vậy là tốt", lại nói "được như vậy là lời lẽ như sóng trào"?

Ngài đáp: Phật là người thấu đạt bản nguyên, từ thể khởi dụng, vận dụng Vô tận tạng Tam-muội, nói nín nhất như.

Trung sứ tâu, đã đến giờ Mùi. Ngài xuống điện. Năm Thuần Hy năm thứ mười một, ngài được tiến cử làm Tả Hữu Nhai Đô Tăng Lục, lui về ẩn cư tại Di-đà Hưng Phước viện ở Trúc sơn. Đế hạ chiếu cho đệ tử Thượng thư của ngài là Thủ Tòa Sư Giác được bổ làm Hữu Nhai Giám Nghĩa, kế thế trụ trì pháp tịch. Năm Thuần Hy năm thứ mười sáu, Đế triệu Sư Giác vào Nội quán đường, giữ lại bảy ngày để giảng Chỉ Quán viên đốn của Thiên Thai. Đời Quang Tông đầu năm Thiệu Hy, Đế ở cung Trùng Hoa, cho phép Nhược Nột được theo xa giá ra vào cung cấm. Ngài chú thích kinh Kim Cang, Bát-nhã dâng lên, Quang Tông ngự chế văn tán. Đến mồng một tháng mười năm Thiệu Hy năm thứ hai, Tăng Lục Nhược Nột quy tịch, thọ tám mươi hai tuổi, Tăng lạp sáu mươi chín hạ, an táng ở viện Di-đà Hưng Phước. Cấp Sự Trung Tống Chi Thụy soạn văn bia ghi hành trạng của ngài. Đệ tử nối pháp ngài có Tăng Lục Quảng Tuệ Diệu Khuê, Hư Am Hữu Hoằng, Thạch Gian Tùng Giới.

Ngày hai mươi hai tháng mười năm Thuần Hy năm thứ mười bốn Đế ở Nội quán đường viết một quyển Bát-nhã Tâm Kinh. Đến ngày mười tháng tư năm Gia Định năm thứ hai, Ninh Tông đem ngự bảo này ban cho Tăng Lục Diệu Khuê ở Thượng Trúc. Tham Tri Chính Sự Lâu Thược, Cấp sự trung Trâu Ứng soạn lời bạt, cất ở Thượng Trúc.

Ngày mười bảy tháng tư Pháp Sư Thảo Am Đạo Nhân ở Diên Khánh Giáo tự, Minh châu quy tịch, thọ bảy mươi tám tuổi, tăng lạp sáu mươi mốt hạ. Từ nhỏ, ngài vân du khắp nơi, đến giảng đường của Minh Trí Chiếu Tuệ, rồi vào Thiền thất của Chân Hiết Thanh Liễu, Hoằng Trí Chánh Giác, Vô Thị Kham, cuối cùng quay về đọc Chỉ Yếu Sao mới đại ngộ. Lúc đầu ngài trụ ở Diên Khánh, niêm hương nguyện rằng: "Ba lần vào Thiền thất, năm lần đến giảng đường, cả thảy thân cận tám Thiện tri thức. Các ngài là bậc đức lớn sáng rỡ, có đức có ngôn cú nhưng duyên con không phải ở đó, như nước giọt trên đá tảng. Một nén hương này, kính làm người thừa tự đời thứ nhất của Diên Khánh là Pháp Trí Tôn giả. Sống thì làm người, chết thì làm sách, tâm không cô phụ người, mặt không sắc thẹn. " Đời Cao Tông, năm Thiệu Hưng (Bính Dần) ngài lui về ở ẩn trong Thảo am ở thành Nam, đem đạo mầu nhiệm mà thường ngày thâm nhập viết thành Thảo Am Lục mười quyển, lời lẽ văn từ rất chân thật, ai nấy đều thích đọc.

Mậu Tý: Càn Đạo năm thứ 4 Đại Kim: Đại Định năm thứ 8 Tây Hạ Kim: Mồng một tháng mười, Đế hạ chiếu cho Thiền sư Khải ở Đại Khánh Thọ tự dựng Thanh An Thiền Tự ở Đông Kinh, độ năm trăm tăng, soạn Ban Cầm ở Sất Hội.

Tống: Mồng ba tháng mười hai, tại chùa Diên Thọ ở Minh châu, Pháp Sư Hữu Bằng ngồi ở Thanh Ngọc Hiên, đại chúng vây quanh tụng Quán Kinh, tụng đến Chân Pháp Giới Quán, ngài an nhiên quy tịch.

Kỷ Sửu: Càn Đạo năm thứ 5 Đại Kim: Đại Định năm thứ 9 Tây Hạ Canh Dần: Càn Đạo năm thứ 6 Đại Định năm thứ 10 Tây Hạ: Càn Hựu năm đầu Kim: Thế Tông Chân Nghi Hoàng hậu xuất gia làm Ni, dựng chùa Thùy Khánh, độ cả trăm ni, Đế ban cho hai trăm mẫu ruộng.

Tống: Mùa Đông, ngày rằm tháng mười, Đế hạ chiếu cho Thiền sư Tuệ Viễn vốn là tiền trụ trì Sùng Tiên Hiển Hiếu Thiền viện ở núi Cao Đình, Hàng châu làm trụ trì Cảnh Đức Linh Ẩn Thiền tự. Ngày hai mươi ba tháng hai năm sau, Đế triệu ngài vào điện Tuyển Đức để ứng đối. Đế mời ngài ngồi và hỏi:

- Làm thế nào để tránh được sinh tử?

Tuệ Viễn đáp: Không tỏ ngộ đại thừa thì trọn không tránh được.

Đế hỏi:

- Làm thế nào để tỏ ngộ được?

- Tánh vốn có ấy, nếu cứu xét thì không ai chẳng tỏ ngộ.

- Sau khi ngộ thì thế nào?

- Sau khi ngộ rồi, thì mới thấy giống như thoát thể hiện tiền, hoàn toàn không có mảy may tướng trạng để nhìn thấy.

Đế gật đầu đồng ý, hỏi tiếp:

- Tức tâm tức Phật là thế nào? Ngài đáp:

- Trước mắt không có pháp, bệ hạ gọi cái gì là tâm!

- Thế nào là tâm?

Ngài vòng tay đứng thẳng nói: Là thế này này!

Đế rất hài lòng. Ngày hai mươi tám tháng giêng, mùa Xuân năm Càn Đạo năm thứ tám, Đế xa giá đến chùa Linh Ẩn. Mùa Thu mồng bảy tháng tám, Đế triệu tăng đạo tam giáo của Thượng Trúc, Kính Sơn, Linh Ẩn tập trung ở Nội quán đường. Ngọ trai xong, Đế triệu ngài vào Đông Các, ban chỗ ngồi và nói:

- Trẫm có một hai việc muốn hỏi khanh. Hôm trước Trẫm ngủ nằm mộng, bỗng nghe tiếng chuông liền tỉnh giấc, chẳng biết mộng và tỉnh đó nó như thế nào?

Ngài đáp: Bệ hạ hỏi mộng hay là hỏi giác (tỉnh), nếu hỏi giác thì nay chính là nói sảng; nếu hỏi mộng thì mộng giác không khác, vậy bảo ai phân biệt được! Mộng tức là huyễn, biết huyễn liền lìa, lìa huyễn tức giác, tâm giác không động, nên nói "Nếu hay chuyển vật, liền đồng Như Lai".

Đế hỏi: Mộng huyễn đã chẳng phải vậy tiếng chuông từ đâu mà có?

- Từ ngay chỗ Bệ hạ hỏi mà có.

Đế lại hỏi: Hôm trước Trẫm đang ngồi tĩnh tọa ngay Các này, đột nhiên nghĩ đến câu "chẳng cùng muôn pháp làm bạn", Trẫm có chỗ thấy.

Ngài nói: Xin nghe Bệ hạ!

Đế nói: Bốn biển chẳng phải là nhiều.

Ngài nói: Một hớp hút cạn nước Tây Giang thì thế nào?

- Cũng chưa từng thiếu hụt.

- Vừa dấy tư duy liền thành pháp thừa. Giả sử như có lâu năm hay chỉ thoáng qua cũng đều không dính dáng, vì sao vậy? Vì pháp không có hai pháp, thấy cũng không có hai cái thấy, tâm không có tâm khác, trời không có hai mặt trời.

Đế gật đầu rất lâu. Ngày ba mươi tháng mười mùa Đông, Đế hạ chiếu đặc biệt cải hiệu ngài là Phật Hải Thiền Sư. Ngày ba mươi tháng năm, Thuần Hy năm đầu, Đế triệu ngài vào ứng đối. Đế hỏi:

- Xưa các bậc Tông sư người thì đứng mà tịch, người thì ngồi mà hóa, còn đời nay có những ai?

Ngài đáp: Thời Huy Tông Hoàng Đế đổi Tăng thành Đức sĩ, ngày mà Đế hạ chiếu, ở Kiến châu có Trưởng lão Sùng Ninh, ngài nhóm chúng, thăng tòa, nói: "Cây gậy đưa lên, tọa cụ buông xuống, mây tan nước chảy mãi, vắng lặng trời đất không. " Nói xong ngài ngồi yên quy tịch. Năm Thiêu Hưng năm thứ hai mươi bảy, ngài Tông Hồi ở chùa Tây Nghiễm, Nam Kiếm châu, nhân có quan mời dự tiệc trà, ngài lên tòa nói bài kệ:

Quan phủ mời hoài chẳng tạm ngưng

Chi bằng chết quách việc rõ ràng

Từ xưa có khúc vô sinh ấy

Âm điệu sáng nay đã nhịp nhàng.

Nói xong ngài ngồi yên mà tịch. Lại nữa lúc Viên Ngộ trụ ở Chiêu Giác, đại chúng đến năm trăm người, đệ nhất tòa là Đạo Tổ. Một hôm, khai thị cho chúng nhập thất xong, lại có vị Tăng hỏi: Sinh tử đến làm sao mà tránh?

Đạo Tổ liền an nhiên thị tịch. Viên Ngộ đến trượng thất của ngài liên tục réo gọi Thủ tòa Tổ, ngài bèn mở mắt, Viên Ngộ nói:

- Hãy phấn chấn tinh thần mà xuyên qua cửa ải!

Đạo Tổ gật đầu rồi tịch. Đó là những vị đứng mà tịch, ngồi mà hóa của đời nay.

Đế vui mừng tán thán giây lâu. Ngự thị đều đưa mắt nhìn.

Mùa Xuân rằm tháng giêng năm Thuần Hy năm thứ ba. Tuệ Viễn nhập tịch thọ bảy mươi bốn tuổi, Tăng lạp năm mươi chín hạ, an táng ở núi Tây của Linh Ẩn. Tham Chính Chu Tất Đại soạn bài minh trên tháp. Ngài có bộ Ngữ Lục ba quyển, tả tướng Ngu Doãn Văn viết bài tựa. Ngày hai mươi chín tháng hai, Đế hạ chiếu thỉnh Thiền sư Đức Quang ở chùa Báo Ân Quang Hiếu, Thai Châu kế thế ngài, trụ trì Linh Ẩn. Mùa đông tháng mười một, Đế triệu Sư vào ứng đối ở điện Tuyển Đức. Thuần Hy năm thứ năm, Đế ban cho Đức Quang hiệu Phật Chiếu Thiền Sư. Mồng năm tháng sáu năm Thuần Hy năm thứ bảy, Đế hạ chiếu cho Sư trụ chùa Quảng Lợi, núi A-dục vương, Minh châu. Đến đời Quang Tông, ngày hai mươi sáu tháng giêng năm Thiệu Hy năm thứ tư, Đế hạ chiếu thỉnh Sư trụ chùa Hưng Thánh Vạn Thọ ở Kính Sơn, phủ Lâm An. Đời Ninh Tông năm Gia Thái năm thứ ba, Sư nhập tịch. Sư họ Bành, quê ở Lâm Giang quân, nối pháp Thiền sư Đại Tuệ Tông Cảo.

Thiền sư Phật Hải họ Bành húy Tuệ Viễn, quê ở My Sơn. Năm mười ba tuổi, ngài theo Sư Tông Biện ở viện Dược Sư xuất gia làm Tăng vân du khắp nơi để học hỏi, gặp lúc Viên Ngộ lãnh lại Chiêu Giác, ngài theo Viễn tham học. Trong một lần phổ thuyết, Viên Ngộ cử việc Bàng Cư sĩ hỏi Mã Tổ "Chẳng cùng muôn pháp làm bạn là ai" Mã Tổ đáp: Đợi khi nào ông uống một hớp cạn hết nước Tây Giang ta sẽ nói cho ông nghe!" Ngài nghe đến đây, hoát nhiên đại ngộ. Ngài về đông trụ ở Khúc Khâu, rồi phụng chiếu trụ viện Sùng Tiên, núi Cao Đình, nhiều lần dời qua ở những chùa nổi tiếng, nối pháp Thiền sư Phật Quả Viên Ngộ Khắc Cần.

Tân Mão: Càn Đạo năm thứ bảy. Ngày hai mươi tháng giêng, Thiền sư Tịnh Từ Đạo Xương đời năm thứ tám, Tông Vân Môn quy tịch Đại Kim: Đại Định năm thứ 11 Tây Hạ: Càn Hựu năm thứ 2

Tống: Tháng tư, Canh Tuất, Đế lâm triều nói với Tả hữu: "Thái Tổ Hoàng Đế hỏi Triệu Phổ: Trong thiên hạ cái gì là lớn nhất? Phổ đáp: Đạo lý là lớn nhất" Trẫm thường tư duy lời này. Tổ tông mỗi một việc đều hỏi đến đạo lý thì lo gì đất nước không thịnh trị.

Nhâm Thìn: Càn Đạo năm thứ 8 Đại Định năm thứ 12 Tây Hạ Quý Tỵ: Càn Đạo năm thứ 9 Đại Định năm thứ 13 Tây Hạ Duyên Khởi Bồ-tát Quán Thế Âm Ứng mộng: Đời Tống, mồng bảy tháng giêng, Đế tuyên chiếu triệu Tả Nhai Tăng Lục ở Thượng Thiên Trúc là Pháp Sư Tuệ Quang Nhược Nột vào ứng đối trong điện Tuyển Đức. Đế hỏi:

- Thượng Trúc hình thành đến nay đã bao lâu rồi?

Nột đáp: Hình thành từ đời Thạch Tấn năm Thiên Phước năm thứ tư. Hồi ấy Tăng là Đạo Dực lập am trong núi, đêm nào cũng thấy ngọn núi trước am phát ra ánh sáng lớn. Ngài theo đó tìm quả nhiên được gốc cây lạ, bèn đốn về và khắc Thánh tượng. Đêm mộng thấy Thần nhân đến nói "Ngày mai có vị Tăng từ Lạc Dương đến, nên theo ông ấy mà xin xá-lợi. " Quả nhiên ngài xin được ba hạt xá-lợi, đem đặt trên đỉnh đầu tượng Bồ-tát đời Thái Tổ, trong năm Khai Bảo, Ngô Việt Trung Ý Vương Tiền Thục mộng thấy Bạch y Tiên nhân đến nói: "Ta ở một nơi rất chật hẹp". Tỉnh giấc, Vương tìm hiểu sự thật và xây dựng nơi đó rất rộng rãi khang trang, đặt tên là Thiên Trúc khán kinh viện. Đời Anh Tông trong năm Trị Bình, Thẩm Văn Thông, Thái Tương Kế làm Thái thú Hàng châu, tâu trình hết ngọn ngành, Tể tướng Tăng Lượng tâu lên, Đế ban cho tấm biển là Linh Cảm Quán Âm Viện. Nay nhờ Thánh ân của Bệ hạ, đã đổi viện thành chùa và trở thành ngôi Bảo điện nguy nga.

Trong Cảm Sơn Ký Đàm ghi: Tăng đất Thục là Tổ Tú, tự Tử Chi, thuở nhỏ tài văn chương đã nổi danh trong hàng sĩ đại phu, mến mộ gia phong của Minh Giáo Khế Tung, soạn Âu Dương Văn Trung Công Ngoại Truyện. Tô Dưỡng Trực viết bài tựa ở đầu Truyện, đại lược ghi: "Quân tử cho rằng, giáo pháp của Phật không có mặt trong thời Nghiêu, Thuấn, Vũ, Thang. Nhưng sau Khổng Tử, Mạnh Kha, lịch đại Tiên nho, dù đương thời cấm cản không ít, vẫn cho phép Phật pháp truyền vào cấm cung. Xưa nay dựa vào đó, người ta luận bàn là có chứng cứ. Chỉ riêng Tú Công thì cho rằng, Đan Chu của Đế Nghiêu không đủ khả năng nắm quyền chính nên nhường ngôi cho Đế Thuấn. Đế Thuấn cũng lo Thương Quân không đủ tài nên mới nhường ngôi cho vua Vũ. Đến vua Thang, Vũ Vương thì thay đổi chính mệnh, Phật giáo cũng bắt đầu khởi nguyên, khiến Khổng Tử thực thi mọi việc, có gì khác với pháp đâu! Từ Đế Nghiêu đến Vũ Vương, Phật chưa đản sinh. Sau khi Thành vương, Khang vương băng hà, Phật mới bắt đầu thị hiện nhưng chưa truyền vào Trung Quốc, đợi đến khi Thánh nhân sinh ở đất Lỗ, tập đại thành hết giáp huấn của những Đế vương xưa. Kịp lúc thay! Khi Thánh nhân bị khốn ở Lỗ, Vệ, Trần, Tống, muốn sang ở với Cửu Di, chống bè lênh đênh cùng biển, lúc ấy giáo pháp xa ngàn muôn dặm lại truyền đến Trung Quốc. Thiên Tử chư hầu ai được nghe đây! Pháp Phật không có truyền càn, nếu chẳng phải nhờ Hiển Tông (Hậu Hán Minh đế) cảm mà tìm cầu từ phương xa thì sợ rằng vẫn chưa thể ứng nhanh như vậy". Đó là bộ sách của Tú công ở kinh đô, là lời luận bàn làm kinh hãi người xưa, chấn động người nay, dài đến mấy vạn lời. Tổ Tú còn làm bài tán trước tượng Đông Pha rằng: "Tư mã, Dương Vương của Hán; Thái Bạch, Tử Ngang của Đường, năm bậc Quân tử này đều sinh ở Thục quận, nhưng vẫn chưa bằng Phu tử mà có Cảnh Quang. Kinh Thi của Phu tử, người nổi bật chỉ có Tử Mỹ; văn chương của Phu tử, người sánh ngang chỉ có Tử Trường. Phú cũng giỏi hơn Khuất Giả, Chữ lại mạnh hơn Chung Vương. Đây là tuyệt kỹ của Phu tử che lấp hết trấu cám của Chí đạo. Đạo của Phu tử đó là Hậu Tắc, Y Doãn có thể đưa ông lên ngang thời với Đế Nghiêu Đế Thang mà luận thì phải thêm phu việt (dụng cụ để chém ngang lưng), nhưng Phu tử lại càng được ca tụng trong thời văn hóa thịnh trị. Sự đổi dời của đất trời cũng giống như về lại quê xưa, thì tin chắc năm hào kiệt của Thục quận chẳng ai thấy được cái điềm nhiên của Phu tử. "

Đến lúc này, năm Quý Tỵ, Tổ Tú lui về quy ẩn ở Thục Sơn.

Giáp Ngọ: Thuần Hy năm đầu Đại Kim Đại Định năm thứ 14 Tây Hạ Tống: Thục phi Trần thị dựng viện Công Đức ở Nam Sơn, Hàng châu, Đế ban cho tấm biển là Ninh Thân Quảng Phước. Mồng tám tháng tư, Đế hạ chiếu thỉnh Thiền sư Trung Nhân ở chùa Linh Phong, núi Nhạn đãng, Ôn châu vào ứng đối trong điện Tuyển Đức. Ngài đối đáp hợp ý, Đế rất hài lòng. Đời Huy Tông trong năm Tuyên Hòa tại điện Khánh Cơ, Trung Nhân từng được Đế ban cho độ điệp thế phát, ra vào dịch trường, nghiên cứu tận lý Kinh Luận. Về sau, ngài đắc pháp với Thiền sư Viên Ngộ Khắc Cần.

Ất Mùi: Thuần Hy năm thứ 2 Đại Kim: Đại Định năm thứ 15 Tây Hạ Bính Thân: Thuần Hy năm thứ 3 Đại Định năm thứ 16 Tây Hạ Đinh Dậu: Thuần Hy năm thứ 4 Đại Định năm thứ 17 Tây Hạ Cửu Thế Đồng Cư: Nước Kim: Doãn Bí ở Trịnh châu có chín đời đồng cư. Tháng ba, Đế hạ chiếu miễn thuế ba năm, tự tay viết "Sắc lệnh ban cho họ Doãn, nhằm nêu cao gia phong hiếu nghĩa".

Mậu Tuất: Thuần Hy năm thứ 5 Đại Định năm thứ 18 Tây Hạ Kỷ Hợi: Thuần Hy năm thứ 6 Đại Định năm thứ 19 Tây Hạ Canh Tý: Thuần Hy năm thứ 7 Đại Định năm thứ 20 Tây Hạ Kim: Tháng giêng, Đế sắc lệnh cho dựng Ngưỡng Sơn Thê Ẩn Thiền tự ở Nam Sơn, Yên Kinh, hạ chiếu thỉnh Thiền sư Huyền Minh Khải Công khai sơn, ban ruộng, mở pháp hội cúng hơn vạn người.

Tống: Mùa thu, Đế triệu Thiền sư Bảo Ấn ở chùa Tuyết Đậu, Minh châu vào ứng đối trong điện Tuyển Đức. Đế nói:

- Thánh nhân của Tam giáo đồng một đạo lý này. Bảo Ấn đáp:

- Thí như hư không, đông tây nam bắc, ban đầu không có hai Đế hỏi:

- Nhưng cửa ngõ mà Thánh nhân lập thì không đồng, như Khổng Tử lấy Trung Dung mà lập giáo vậy.

Ấn nói:

- Không phải Trung Dung thì lấy gì để an lập thế gian, nên Kinh Pháp Hoa ghi: "Ngôn ngữ trị thế, làm lớn mạnh sinh trưởng nghiệp v.v... vẫn không trái nghịch với Thật tướng. " Kinh Hoa Nghiêm ghi: "Không hoại tướng thế gian, mà thành pháp xuất thế. "

Đế nói: Ngày nay, sĩ đại phu học theo Khổng Tử thì rất nhiều, nhưng họ chỉ giỏi về văn tự ngôn ngữ, không thấy đạo của Phu tử, chẳng biết tâm của Phu tử, chỉ có họ Thích là không dùng văn tự dạy người, chỉ thẳng nguồn tâm, liền khiến ngộ nhập, không loạn trong đầu mối sinh tử, đó là rất thù thắng.

Ấn nói: Chẳng phải riêng gì người học đời sau này không thấy được tâm của Phu tử mà ngay đương thời, chẳng hạn Nhan Tử là người được tôn xưng là đầy đủ bản chất, cả đời tận lực, nhưng chỉ nói được "Nhìn cái trước mắt, chứ cái ở sau làm sao thấy được" nếu sở lập cao chót vót thì rốt cuộc cũng vẫn còn tìm tòi mà chưa nắm bắt được. Nhưng Thánh nhân rõ ràng đã dùng tám chữ để khai thông "Các ông cho ta giấu điều gì chăng!" Ta không giấu giếm điều gì cả, những gì ta không làm thì ta không nói với các ông, đó là bản chất của Khâu này! Từ đó mà xét, Thánh nhân chưa từng tránh né các đệ tử, nhưng các đệ tử tự tạo ra lỗi lầm. Xưa Trương Thương Anh nói: "Ta học Phật rồi sau mới biết đến Nho. " Lời ấy quả chí lý.

Đế nói: Ý trẫm cũng cho là vậy, thế còn Trang Lão là người thế nào?

Ấn đáp: Chỉ là hạng người từ Thanh văn Tiểu thừa trở xuống trong Phật pháp mà thôi. Bởi Tiểu thừa chán ghét thân này như gông cùm, bỏ trí như bỏ các chất độc, hóa lửa đốt thân, vào cảnh giới vô vi, giống như Trang tử gọi là "Hình hài đương nhiên phải khiến nó như cây khô, tâm thức cố nhiên phải làm nó như tro lạnh. " Còn như Đại thừa thì không cho là vậy, họ độ hết chúng sinh mới chứng Bồ-đề, giống như Y Doãn gọi là: "Ta phải làm cho muôn dân hiểu biết trước. Đem cái đạo ấy mà giác ngộ muôn dân, hễ có một người tức là ân trạch của ta chưa trùm khắp. Nếu đã rộng khắp thì lòng ta mới thật Sự mãn nguyện.

Đế rất hài lòng, hạ chiếu thỉnh ngài trụ Hưng Thánh Vạn Thọ Thiền tự ở Kính Sơn. Mùa Xuân tháng hai năm Thuần Hy thứ mười, Đế tự tay chú giải kinh Đại Phương Quảng Viên Giác, sai Trung Sứ đem đến tặng ngài, cho phép viết bài tựa khắc bản lưu hành. Năm Thuần Hy năm thứ mười lăm, Bảo Ấn xin cáo lão. Đế thuận ý cho ngài lui về ẩn cư, ban tên am là Biệt Phong. Đời Quang Tông, tháng mười một niên hiệu Thuần Hy năm đầu, ngài đến chùa này nói lời từ biệt với Thiền sư Giao Thừa Trí Sách. Sách hỏi lúc nào đi, ngài đáp: "Nước đến thì đê thành". Ngài về lại Biệt Phong, lấy giấy viết chín chữ "Thập nhị ngoạt sơ thất dạ kê minh thời" (đêm mồng bảy tháng mười hai lúc gà gáy). Đúng ngày giờ đó, ngài quy tịch. Môn nhân phụng di thể về lại chùa, an trí bảy ngày trong pháp đường, thần sắc của ngài vẫn tươi nhuận, tóc vẫn dài, cổ vẫn ấm, an táng gò Tây của am này. Đế ban thụy là Từ Biện Thiền Sư, tháp hiệu Trí Quang. Ngài nối pháp Thiền sư Hoa Tạng Dân. Dân họ Chu, sinh ở My Châu, nối pháp Viên Ngộ Phật Quả Khắc Cần. Từ Biện húy Bảo Ấn, họ Lý, sinh ở Gia châu, từ nhỏ thông suốt lục kinh nhưng chán ghét thế tục, mới theo ngài Thanh Tố ở Đức Sơn xuất gia, sau khi thọ Cụ túc, nghe giảng Hoa Nghiêm, Khởi Tín nhận lãnh hết yếu chỉ từ biệt ra đi, gặp lúc Viên Ngộ về lại Chiêu Giác, ngài theo Viện Ngộ tùy chúng vào thất được đại ngộ và nối pháp Phật Quả Khắc Cần. (Theo Ngũ Đăng Hội Nguyên)

Tân Sửu: Thuần Hy năm thứ 8 Đại Kim: Đại Định năm thứ 21 Tây Hạ Nguyên Đạo Luận: Tống đế ngự tán luận rằng: "Trẫm xem Nguyên Đạo của Hàn Dũ. Dũ cho rằng Phật Lão hỗn tạp, tam giáo bưng bít nhau nhưng chưa ai có thể biện luận được. Vả lại văn rườm ra mà lý quanh co xét đến chỗ dụng tâm của Thánh nhân thì chưa thật rõ ràng. Vì sao vậy? Vì họ Thích chuyên nghiên cùng tánh mệnh, vượt ngoài hình hài, không chấp danh tướng, đối với việc đời hoàn toàn chẳng vướng mắc thì lấy gì để hợp với lễ nhạc nhân nghĩa. Thế nhưng từ lâu, họ đã lập ra giới là không sát sinh, không tà dâm, không trộm cắp, không uống rượu, không nói dối. Phàm không sát hại là Nhân, không tà dâm là Lễ, không trộm cắp là Nghĩa, không uống rượu là Trí, không nói dối là Tín. Như vậy so với Trọng Ni có gì xa đâu! Thong dong nơi Trung đạo là Thánh nhân vậy. Điều mà Thánh nhân làm cái gì chẳng phải là lễ nhạc, cái gì chẳng phải là nhân nghĩa, nhưng làm sao mà gọi tên được. Thí như trời đất vận hành, âm dương tuần hoàn chẳng có đầu mối, lẽ đâu có ý phân biệt xuân hạ thu đông ư? Đó là do người đời cưỡng gọi thế thôi, cũng giống như Sự khác nhau giữa nhân nghĩa lễ nhạc vậy. Thánh nhân sở dĩ thiết giáo để trị đời là vì cái thế phải như vậy. Nhân cưỡng gọi ấy rồi suy lượng tìm cầu, đó chính là đạo. Đạo là tông của Nhân nghĩa lễ nhạc. Nhân nghĩa lễ nhạc cố nhiên là dụng của đạo. Dương Hùng bảo rằng Lão thị bỏ nhân nghĩa, diệt lễ nhạc, nhưng nay lần theo thư tịch của Lão tử thì thấy ông có ba điều đáng quý đó là: Từ, kiệm, khiêm cung (không dám làm gương cho thiên hạ). Khổng Tử nói đến: Ôn hòa, lương thiện, cung kính cần kiệm, khiêm nhường và lại nói chỉ có lòng nhân là lớn, như vậy lòng Từ mà Lão Tử nói đó lẽ đâu chẳng phải sự to lớn của lòng nhân đó ư! Nói không dám làm gương cho thiên hạ há chẳng phải cái bao la của khiêm nhường đó sao! Còn bàn đến chỗ hiểu đạo thì mỗi bên có cách nêu bày khác nhau. Điều đáng quý là nó trong sạch, thống nhất. Thật vậy, Phật giáo so với Khổng Thánh lẽ nào nghịch nhau! Bởi ngọn nguồn của tam giáo, những kẻ mê muội cố chấp tự cho là khác mà thôi. Phàm Phật, Lão đều dứt niệm, vô vi, sửa đổi thân tâm mà thôi. Điều mà Khổng Tử dạy để trị thiên hạ, cách thi thiết riêng nên thấy không giống, thí như cày là để cày đất, cái thoi là để dệt vải. Người học đời sau rối bời, nhầm lẫn nên đánh mất cái lý của nó. Có người hỏi: "Phải làm thế nào để bỏ sự nhầm lẫn ấy?"

Đáp: Lấy Phật sửa tâm, lấy Lão sửa thân, lấy Nho trị đời, như vậy mới may ra. Chỉ có Thánh nhân mới hay làm cho đồng nhau được, điều ấy không thể không bàn. (Triều Thánh Chính Lục)

Nhâm Dần: Thuần Hy năm thứ 9 Đại kim: Đại Định năm thứ 22 Tây Hạ Tống: Mùa Xuân ngày mười chín tháng hai, Tôn giả Giải Không Khả Quán ở Đường Hồ Tú châu, đệ tử năm thứ tư của Tứ Minh Pháp Trí quy tịch, hưởng thọ chín mươi mốt tuổi, tăng lạp bảy mươi tám hạ. Từ nhỏ ngài theo Sa Khê Trạch Khanh nghe giảng kinh lãnh hội yếu chỉ. Ngày nọ, nghe cử Bát-nhã, ngay lời vắng lặng, ngài hoát nhiên đại ngộ nói: "Chẳng khác nào uống liều thuốc hạ nhiệt!" Trạch Khanh hứa khả. Ngài lại yết kiến Pháp sư Tuệ Giác ở Hồ châu. Ngài ngồi bên cửa sổ, bên ngoài tuyết rơi mà đọc bộ Chỉ yếu, đến câu: "Nếu chẳng cho rằng giường sắt thật chẳng khổ, biến dịch chẳng đổi dời", ngài vui mừng nói: "Văn tự ngôn ngữ thế gian toàn là trấu cám mà thôi!" Hồi ấy, đời Cao Tông, năm Thiệu Hưng Mậu Ngọ, ngài trụ trì Đức Tạng ở Đương Hồ. Đến lúc này, mùa Thu năm Càn Đạo năm thứ bảy, tả tướng Ngụy Kỷ đang ở Bình Giang thỉnh ngài trụ chùa Bắc Thiền Thiên Thai. Ngày chín, ngài vào viện chỉ pháp tòa nói:

Trong lòng một tấc tro đã lành

Trên đầu ngàn sợi tuyết chưa tan

Tuổi già nên đi nơi bằng phẳng

Chẳng biết cớ gì ráng lên cao.

Người nghe đều vui vẻ kính phục. Ngụy Kỷ làm châu mục Cận châu thỉnh ngài trụ tổ đình Diên Khánh. Lúc này, ngài đã tám mươi chín tuổi, không đầy hai năm sau ngài về Trúc Am và quy tịch. Ngày trà-tỳ không gió, không mưa, vô sự, người trong làng hãnh diện gọi đó là ngày "Tam vô sự". Khói bay đến đâu nơi ấy đều có xá-lợi, tháp được dựng ở viện Đức Tạng. Tác phẩm của ngài gồm: Lăng-nghiêm Bổ Chú bốn quyển, Kim Cang Thông Luận Sự Uyển hai quyển, Viên Giác Thủ Giám một quyển, Lan-bồn Bổ Chú một quyển, Sơn Gia Nghĩa Uyển hai quyển, Thảo Lục một quyển. Sinh thời, ngài đề xướng tông chỉ, như tụng bốn câu về Trung luận:

Pháp nhân duyên sinh trong Trung luận

Một câu gồm đủ không lời thừa

Tôi nói tức là không, giả, trung

Rèm châu cuốn mưa non Tây ấy.

Ngài lại tụng về Thuyền tử:

Bao phen từ chối ở Giáp Sơn

Trăng sáng hoa lau mấy bận hờn

Thuyền Tử cố nhiên không làm được

Chợt đến nơi này câu thích hơn.

Nối pháp ngài có Tông Ấn v. v. . . Ấn họ Trần, con quan chủ quản muối ở Hàng châu, năm mười lăm tuổi, thọ Đại giới, tham học, đắc đạo với Trúc Am, ẩn cư am Mao thị trên Lôi Phong. Sau qua Hoa Đình Phổ Quang, rồi về Tú châu Đức Tạng, lại dời qua Siêu Quả ở Hoa Đình, Bắc Thiền ở Tô châu, Linh Sơn ở Thiên Trúc. Ninh Tông triệu Tông Ấn vào điện Tuyển Đức ứng đối, ban hiệu Tuệ Hạnh Pháp Sư. Năm Gia Định năm thứ sáu, ngài đi hành hóa, mồng tám tháng mười hai đến Tùng Giang, ngài nói với đồ chúng: "Ta hóa duyên xong ở chỗ này". Nói xong, ngài nằm nghiêng bên phải quy tịch.

Quý Mão: Thuần Hy năm thứ 10 Đại Kim: Đại Định năm thứ 23 Tây Hạ Giáp Thìn: Thuần Hy năm thứ 11 Đại Định năm thứ 24 Tây Hạ Hạo Thiên Tự: Tháng hai, Đại Trường công chúa nước Kim bỏ ra ba trăm vạn tiền xây chùa ở thành Yên Kinh, đặt tên là Hạo Thiên, cấp cho trăm mẫu ruộng, mỗi năm độ mười tám Tăng ni.

Ất Tỵ: Thuần Hy năm thứ 12 Đại Kim: Đại Định năm thứ 25 Tây Hạ Bính Ngọ: Thuần Hy năm thứ 13 Đại Định năm thứ 26 Tây Hạ Đinh Mùi: Thuần Hy năm thứ 14. Mồng tám tháng mười thái Thượng hoàng Cao Tông băng hà. Đại Định năm thứ 27 Tây Hạ

Mậu Thân: Thuần Hy năm thứ 15 Đại Định năm thứ 28 Tây Hạ Kỷ Dậu: Thuần Hy năm thứ 16. Tháng hai Quang Tông nhận ngôi. Tháng ba, Hoàng tử Khoáng được tấn phong làm Gia Vương. Đại Định năm thứ 29 Tây Hạ Tống: Mùa Xuân, tháng giêng cử Lưu Chính Chu Tất Đại làm Tả hữu Thừa Tướng. Mồng một Nhâm Tuất tháng hai Tân Dậu, Đế nhường ngôi, dời về ở cung Trùng Hoa. Hoàng Thái tử lên ngôi Hoàng đế, lập bà Phi họ Lý làm Hoàng hậu.

Quang Tông: Húy Đôn, con năm thứ năm của Hiếu Tông, năm bốn mươi tuổi, từ Đông cung lên nhận ngôi, tôn Hiếu Tông là Thọ hoàng thánh đế. Ông tại vị năm, nhường ngôi cho Thái tử, tự xưng Thái Thượng hoàng, thọ năm mươi bốn tuổi. Niên hiệu Thiệu Hy năm.

Canh Tuất:

Thiệu Hy năm đầu

Đại Kim: Chương Tông Cảnh. Minh Xương năm đầu Tây Hạ

Kim: Tháng giêng Quý Tỵ, quốc chủ Ung băng hà, Chương Tông Cảnh lên ngôi, con Thái tử Doãn Cung, đổi niên hiệu Minh Xương, truy thụy cho Ung là Thế Tông, cha Doãn Cung là Hiển Tông. Từ nhỏ Cảnh hiếu học, giỏi văn chương, khoan dung, ôn hòa. Mẹ ông là Triệu thị.

Tân Hợi: Thiệu Hy năm thứ 2 Minh Xương năm thứ 2 Tây Hạ

Nhâm Tý: Thiệu Hy năm thứ 3 Minh Xương năm thứ 3 Tây Hạ

Quý Sửu: Thiệu Hy năm thứ 4 Minh Xương năm thứ 4 Tây Hạ

Kim: Tháng mười, giết Hoàng Thúc Trịnh Vương Doãn Đạo. Trước đây Thái tử Doãn Cung chết sớm, con trưởng hoặc con thứ của Doãn Đạo sẽ được kế vị. Khu mật sứ Trương Khắc Kĩ, nội thị Giang Uyên v.v... chuyên quyền muốn lập Thái Tôn Cảnh. Nhưng Doãn Đạo tính khoan dung, nhân hậu, mẹ ông họ Triệu, đã tránh xa ân sủng, trong ngoài chẳng có bè đảng, nên mỗi lần gặp ông Cảnh có vẻ thẹn, ngày đêm chỉ biết uống rượu. Bọn nội thị Trí Tỉnh, Giang Uyên ra vào trong cung phục dịch, gom hết lễ vật bốn phương triều cống, vận nước bắt đầu suy thoái. Ở kinh đô người ta đồn sẽ lập Trịnh Vương, Cảnh nghe càng thêm ghét, mới sai Đông đội chủ Lý Bạch Diệu, Tây đội chủ Trương Phi Long, ngự tiền tướng quân Hoàn Nhan Hắc Thiết chia quân vây bắt Trịnh Vương, đặt ngục ở Hội Đồng Quán, giam Trịnh Vương Doãn Đạo, phò mã Đô úy Đường Quát Bồ Thích, em cùng mẹ là Tân Hưng công chúa, Vinh An Công Chúa rồi buộc họ tự sát, đồng đảng phản nghịch khác đều bị tru di tam tộc. Tháng giêng năm sau, con trưởng của Trịnh Vương là Đại Thông Tiết độ sứ Ái Vương Đại Biện chiếm cứ Ngũ Quốc thành, dấy binh làm phản, báo thù cho cha.

Kim: Đế hạ chiếu thỉnh Trưởng lão Vạn Tùng thuộc tông Tào Động vào nội điện thuyết pháp. Chương Tông đích thân nghinh đón, bưng đại y Tăng-già-lê bằng gấm quý đến bảo tòa dâng cúng. Hậu phi, vương tôn đều quỳ lạy phía trước, ai nấy đều dâng cúng phẩm vật, mở pháp hội Phổ độ, hàng năm thiết trai cúng dường. Sau đó, vào năm Thừa An năm thứ hai, Đế thỉnh Thiền sư Vạn Tùng trụ ở Ngưỡng Sơn thuộc Tây Sơn.

Giáp Dần: Thiệu Hy năm thứ năm. Tháng 06, Thọ Hoàng Thánh Đế Hiếu Tông băng hà. Đại Kim: Minh Xương năm thứ năm. Thọ Vương làm phản. Tây Hạ

Tống: Thiền sư Vô Chuẩn: Ngài họ Ung, húy Sư Phạm, quê ở Tử Đồng, Thục quận. Tháng mười năm này, ngài thọ giới đến Hàng châu tham học, yết kiến Tùng Nguyên Nhạc ở Linh Ẩn, Khẳng Đường Sung ở Tịnh Từ, yết kiến Thiền sư Phá Am Tổ Tiên ở Bình Giang, Tây Hoa, Tú châu, lãnh ngộ huyền chỉ, ra hoằng hóa ở Thanh Lương thuộc Minh châu. Sau, ngài về Tiêu Sơn, dời qua Tuyết Đậu. Đế hạ chiếu thỉnh trụ ở Dục Vương, rồi dời về Kính Sơn, triệu vào ứng đối trong điện Tu Chính, ban cho Ca-sa viền vàng, tuyên chiếu thỉnh vào Từ Minh điện thăng tòa giảng pháp. Đế buông rèm ngồi nghe, ban ngài hiệu Phật Giám Thiền Sư. Về sau, ngài xây dựng nhà khách, Đế viết ban tấm biển "Vạn Niên Chánh Tục", lại đề tặng trượng thất trên ao Minh Nguyệt là Thoái Canh. Ngài xin về núi và quy tịch, tháp an táng toàn thân ở Viên Chiếu. Ngài nối pháp Thiền sư Phá Am Tổ Tiên.

Thiền sư Phá Am: Sư họ Vương, húy Tổ Tiên, quê ở Quảng An, hoằng hóa ở Ngọc Long, Quỳ châu, nối pháp Thiền sư Mật Am Hàm Kiệt (theo Tông Phái Tổ Đồ).

Thiền sư Mật Am: Sư họ Trịnh, húy Hàm Kiệt, người Phước Châu, hoằng hóa ở Thiên Đồng, Minh châu. Từ nhỏ, Sư đã thông minh đĩnh ngộ, xuất gia làm tăng, tham vấn khắp chư thiện tri thức, sau yết kiến Thiền sư Ứng Am ở Minh Quả Cù châu. Tông phong Ứng Am cao xa khó vào, nhiều lần Sư bị chửi mắng. Một hôm Ứng Am hỏi:

- Thế nào là chánh Pháp nhãn? Sư đáp ngay: Phá Sa Bồn!

Ứng Am hứa khả không bao lâu, Sư từ biệt về thăm song thân.

Ứng Am làm bài kệ tiễn rằng:

Câu hợp cơ đại triệt

Trên cửa thành Đương dương

Đến nay bốn năm ròng

Hỏi ra chẳng dấu vết

Dù chưa trao y bát

Khí khái nuốt đất trời

Lại đem chánh Pháp nhãn

Gọi là Phá Sa Bồn

Lần này sắp tỉnh thấy

Cấm kỵ bước quanh co

Ta có câu sau cùng

Đợi ông về mới nói.

Sư ra hoằng hóa ở Ô Cự, Cù châu, rồi chuyển qua Tường Phù, Hoa Tạng ở Tưởng Sơn Kiến Khang. Không lâu, Đế hạ chiếu thỉnh trụ ở Linh Ẩn, Kính Sơn. Về già, Sư ở Thiên Đồng, thị tịch, tháp an táng toàn thân trên ngọn Trung Phong thuộc chùa này. Sư nối pháp Thiền sư Ứng Am Đàm Hoa. (Ngũ Đăng Hội Nguyên)

Thiền sư Ứng Am ở Thiên Đồng, Minh châu: Sư họ Giang húy Đàm Hoa, quê ở Kỳ châu, sinh ra đã là người kiệt xuất. Năm mười bảy tuổi, Sư xuất gia tại chùa Đông thiền, thọ Cụ túc, du phương tham vấn khắp thiện tri thức, yết kiến Thiền sư Viên Ngộ ở Vân Cư. Viên Ngộ vào đất Thục bảo Sư yết kiến Thiền sư Giáo Long. Giáo Long dời về Hổ Khâu, Sư theo hầu hạ nửa năm, lãnh ngộ yếu chỉ, nhiều lần dời ở những chùa nổi tiếng. Lúc Sư ở Quy Tông, Thiền sư Đại Tuệ đang ở Mai Dương có gởi Sư bài kệ:

Ngồi đoạn kim luân đỉnh ngất trời

Ngàn yêu trăm quái biệt tăm hơi

Năm rồi lại được tin tức thật

Báo đáp Dương Kỳ chánh mạch thông.

Đủ thấy Quy Tông kính trọng Sư như thế. Đời Hiếu Tông, ngày mười ba tháng sáu niên hiệu Long Hưng năm đầu, Sư an nhiên thị tịch, tháp an táng toàn thân trên núi của chùa này. Sư nối pháp Thiền sư Hổ Khâu Thiệu Long, Long nối pháp Viên Ngộ Khắc Cần, đều thuộc tông Lâm Tế.

Thiền sư Tịnh Từ Khẳng Đường, Phủ Lâm An: Sư họ Tiềm Thạnh, húy Ngạn Sung, quê ở Hàng châu, từ nhỏ theo xuất gia với ngài Nghĩa Kham ở viện Minh Không, tham học và lãnh ngộ yếu chỉ của Thiền sư Vạn Am Đạo Nhan ở Đông Lâm. Sư phụng chiếu trụ trì Tịnh Từ, Thị tịch, tháp được dựng ở Nam Am của chùa này. Sư nối pháp Vạn Am Đạo Nhan.

Thiền sư Vạn Am: Sư húy Đạo Nhan, người Thục quận, Đồng Xuyên, trụ ở Đông Lâm, Giang châu, gia tộc vốn người Tiên Can Tỷ. Sư tham học với Viên Ngộ rất lâu, lúc Viên Ngộ về đất Thục, dặn Sư đến tham học với Thiền sư Diệu Hỷ, và gửi thư nói với ngài Diệu Hỷ rằng: "Nhan Xuyên màu vẽ đã xong, chỉ thiếu điểm nhãn mà thôi!" Diệu Hỷ ở Vân Môn và Dương Cự, Sư đều theo hầu, sớm tối thưa hỏi mới được đại ngộ, và nối pháp Thiền sư Đại Tuệ Tông Cảo.

Thiền sư Sùng Nhạc : Sư họ Ngô, quê ở Long Tuyền, Xử châu, trụ ở Cảnh Đức Linh Ẩn Thiền Tự, Hàng châu. Hiếu Tông, năm Long Hưng năm thứ hai, Sư xuất gia ở tinh xá Bạch Liên thuộc Tây Hồ, Hàng châu, du phương tham vấn. Sau cùng yết kiến Thiền sư Mật Am Hàm Kiệt ở Tây Sơn, Cù Châu. Mật Am dời về Hoa Tạng ở Tưởng Sơn Kiến Khang, Kính Sơn ở Hàng châu, Sư đều theo hầu. Mật Am thượng đường hỏi một vị Tăng:

- Chẳng phải tâm, chẳng phải Phật, chẳng phải vật.

Sư đứng hầu bên cạnh, nghe đến đây liền hoát nhiên đại ngộ. Mật Am dời qua Linh Ẩn, sai Sư làm Thủ tòa. Sư ra hoằng hóa ở Trừng Chiếu thuộc Bình Giang, nối pháp Mật Am. Sau Sư ở những nơi như: Quang Hiếu, Vô Vi, Trị Phụ thuộc Giang Âm; Tiến Phước ở Nhiêu châu, Hương Sơn ở Minh châu, Hổ Khâu ở Bình Giang. Ninh Tông, năm Khánh Nguyên năm thứ ba, Sư ứng chiếu trụ ở Linh Ẩn. Khánh Nguyên năm thứ sáu, Sư dâng biểu xin cáo lão, Đế ưng thuận để Sư lui về ở tại Đông Am. Mồng bốn tháng tám năm Gia Thái năm thứ hai, Sư viết thư từ biệt các công khanh vốn là bạn bè cũ, dặn dò đồ chúng rằng: "Người có khả năng vẫn còn nhấc gót chân không lên". Lại nói: "Mở miệng không phải trên đầu lưỡi". Sư ghi thư dặn dò đệ tử nối pháp là Quang Lục ở Hương Sơn, Thiện Khai ở Vân Cư hãy nổ lực hoằng dương tông chỉ. Sư viết bài kệ:

Đến chẳng từng đến

Đi chẳng từng đi

Chuyển ngay cửa huyền

Phật, Tổ mờ mịt.

Sư kiết già thị tịch, thọ bảy mươi mốt tuổi, tăng lạp bốn mươi chín hạ, tháp an táng toàn thân ở cao nguyên phía Bắc Cao Phong.

Tống: Mùa Xuân tháng ba năm Thiệu Hy năm thứ năm, Thọ Hoàng không được khỏe, đêm Đinh Dậu tháng sáu, Thọ Hoàng mất, Đế cũng bệnh nặng, hôm ấy Thái hoàng Thái hậu có chiếu chỉ cho phép Đế đến làm lễ thành phục ở nội cung. Mùa thu tháng bảy Giáp Tý, Thái hoàng Thái hậu giáng chiếu chỉ rằng: "Từ khi Hoàng Đế ngã bệnh đến nay, chưa thể để tang, từng viết biểu tâu muốn thoái vị ở ẩn, hoàng tử Gia Vương có thể lên ngôi kế vị, tôn Hoàng Đế làm thái Thượng hoàng Đế, Hoàng hậu là Thái Thượng Hoàng hậu. " Gia Vương nhất mực chối từ, và quay qua nói với khu mật Triệu Nhữ Ngu rằng: "Ta là kẻ vô tội, nhưng sợ rằng phải mang cái tiếng bất hiếu!", cáp môn tuyên tán, Trung thị quan lễ v.v... bèn lấy hoàng bào khoát lên gia vương, vương vẫn không nhận. Nhữ Ngu cố thỉnh, Vương đành lên ngôi Hoàng Đế ở Tố Ác (nhà tang) của Đông Hạm.

Ninh Tông: Húy Khoáng, con trưởng Quang Tông, được phong Gia Vương, lên ngôi Hoàng Đế. Ông giản dị, khoan dung, giảm bớt hình phạt, cắt bớt tô thuế, bỏ triều cống hàng năm, ít dùng sức dân, lưu tâm trong sự nghiệp đế vương, mặc áo quần thì tự giặt. Năm hai mươi bảy tuổi, ông nhận ngôi, trị vì ba mươi năm, thọ năm mươi bảy tuổi. Niên hiệu Khánh Nguyên sáu năm, Gia Thái bốn năm, Khai Hy ba năm, Gia Định mười bảy năm.

Ất Mão: Khánh Nguyên năm đầu Đại Kim: Minh Xương năm thứ 6 Tây Hạ Bính Thìn: Khánh Nguyên năm thứ 2 Đại Kim: Thừa An năm đầu Tây Hạ Kim: Ngày hai mươi ba tháng mười một, Đế đại xá thiên hạ, đổi niên hiệu, độ cả ngàn tăng.

Đinh Tỵ: Khánh Nguyên năm thứ 3 Đại Kim: Thừa An năm thứ 2 Tây Hạ Mậu Ngọ: Khánh Nguyên năm thứ 4 Đại Kim: Thừa An năm thứ 3 Tây Hạ Kỷ Mùi: Khánh Nguyên năm thứ 5 Đại Kim: Thừa An năm thứ 4 Tây Hạ Kim: Tháng chín Thái hậu Triệu thị lâm bệnh, quốc vương đến thăm bà gượng ngồi dậy. Trịnh Thần phi cũng đến, Thái hậu nói "Ta có một tâm nguyện vẫn chưa làm xong, Thần phi có thể hoàn thành giúp ta chăng! Cả nhà ta ba bốn trăm người đều bị Dương Vương (Hải Lăng Dương Vương) giết sạch, mồ mả chôn cả ở Hòa Long (phủ Hoàng Long của dòng họ Mộ Dung nước Yên), ta muốn dựng ở đó một ngôi chùa để làm phước siêu độ, hằng năm cúng tế. Ta không dám tiêu phí tiền quốc khố, ta có bảy vạn tiền có thể đủ xây, ngươi hãy thưa lại với Hoàng Đế. "

Mười ngày sau, Thái hậu băng hà. Thần phi đem di mệnh của Thái hậu bàn bạc với hai bên nội ngoại, đến những người họ Triệu gần xa nơi kinh thành. Đế hạ chiếu cho xây chùa Đại Minh ở phủ Hòa Long, dựng tháp chín tầng, giao cho Thái hậu điện nội thị Hầu Diễn giám sát việc xây cất, cốt phải nguy nga tráng lệ. Đồng thời Đế độ ba vạn tăng, ban cho độ điệp đến năm vạn người, xây tám ngôi chùa bên cạnh Đại Minh để họ ở.

Canh Thân: Khánh Nguyên năm thứ 6 Đại Kim: Thừa An năm thứ 5 Tây Hạ Tống: Tháng năm Đinh Hợi, Thọ Nhân Thái Thượng Hoàng hậu băng hà, thụy là Từ Ý. Tháng tám Đinh Hợi, Thái Thượng hoàng Đế Quang Tông băng hà.

Kim: Ái Vương làm phản, cầu viện với Đại Quân, năm này Đại Quân đem quân xâm lược. Tháng mười hai Đinh Dậu, chiếm Đại Đô thành, vây phủ Hòa Long. (Đại Quân nay là Đại Thế của Nguyên triều)

Tân Dậu: Gia Thái năm đầu Đại Kim: Thái Hòa năm đầu Tây Hạ

Nhâm Tuất: Gia Thái năm thứ hai. Ban hành bộ Thiền Tông Cơ Duyên Phổ Đăng Lục Đại Kim: Thái Hòa năm 2 Tây Hạ

Quý Hợi: Gia Thái năm thứ 3 Đại Kim: Thái Hòa năm 3 Tây Hạ Giáp Tý: Gia Thái năm thứ tư. Truy phong Nhạc Phi làm Ngạc Vương. Đại Kim: Thái Hòa năm 4 Tây Hạ

Ất Sửu: Khai Hy năm đầu Đại Kim: Bàn việc dời đô. Thái Hòa năm thứ 5 Tây Hạ

Bính Dần: Khai Hy năm thứ 2 Đại Kim: Thái Hòa năm thứ 6 Tây Hạ

Tây Hạ: Thát Bạt Thất Đô Nhi Hốt, cháu của Nhân Tông, con út của Càn Thuận, lên ngôi vào tháng năm, ở ngôi sáu năm.

Đinh Mão: Khai Hy năm thứ 3 Thái Hòa năm thứ 7 Tây Hạ Mậu Thìn: Gia Định năm đầu Thái Hòa năm thứ 8 Tây Hạ Kim: Tháng mười một Bính Thìn, Chương Tông mất, không có con nối dõi, quần thần theo di chiếu lập Vệ Vương Doãn Tế. Bính Dần, ông lên ngôi, vốn là con năm thứ bảy của Thế Tông, ở ngôi bốn năm, bị Hột Thạch Liệt Chấp Trung giết.

Kỷ Tỵ: Gia Định năm thứ 2 Kim: Đại An năm đầu Tây Hạ Canh Ngọ: Gia Định năm thứ ba. Tượng Phật bằng Chiên-đàn tồn tại đến lúc này đã được 2. 202 năm Đại An năm thứ 2 Tây Hạ Thụy tượng Chiên-đàn: Năm này thụy tượng thờ ở nước Kim đã mười hai năm. Tháng mười, nghinh vào cấm cung trong Thượng kinh để cúng dường. Trong bài thụy Tượng Điện Ký của Hàn lâm Trình Cự Phu ghi: "Thích-ca Như Lai lúc còn làm Thái tử, sinh được bảy ngày thì mẹ là Hoàng hậu Ma-da lìa trần, thác sinh vào cõi trời Đao-lợi. Sau khi thành đạo, Đức Phật nghĩ đến ân sinh thành của mẹ liền lên cõi Đao Lợi thuyết pháp cho mẹ nghe. Quốc vương nước Ưu-điền từ lâu không được chiêm ngưỡng tôn dung Phật, muốn thấy Phật nhưng chẳng biết làm sao. Quốc vương bèn khắc cây Chiên-đàn làm tượng. Tôn giả Mục-kiền-liên lo họ khắc không vẹn toàn Thánh dung, nên ngài vận sức thần thông dẫn ba mươi hai người thợ lên cõi trời Đao-lợi, nhìn kỹ tướng tốt của Phật, lên xuống ba lần mới khắc xong tôn dung Đức Phật. Quốc vương thần dân đều phụng thờ như Phật sống. Đến khi Phật từ trời Đao-lợi về lại nhân gian, Quốc vương dẫn quần thần, nhân dân cùng đi nghinh đón Phật. Pho tượng đột nhiên bay lên không trung hướng về đức Phật đảnh lễ. Đức Phật xoa đầu thọ ký pho tượng ấy rằng: "Sau khi ta diệt độ ngàn năm, ông hãy qua Chấn Đán (Đông độ) làm lợi ích khắp trời người. " Tính ra, pho tượng có mặt ở Tây Độ đã một ngàn hai trăm tám mươi lăm năm, Quy Tư sáu mươi tám năm, Lương Châu mười bốn năm, Trường An mười bảy năm, Giang Nam một trăm bảy mươi ba năm, Hoài Nam ba trăm sáu mươi bảy năm, lại đến Giang Nam hai mươi mốt năm, Biện Kinh một trăm bảy mươi bảy năm; được nghinh về Bắc, an trí tại chùa Thánh An, Yên Kinh mười hai năm, chùa Đại Trữ Khánh ở Thượng Kinh hai mươi năm; nghinh về nam, an trí trong Nội điện Yên Cung năm mươi bốn năm. Tháng ba năm Đinh Sửu, Yên Cung bị hỏa hoạn, tượng được nghinh về an trí lại tại chùa Thánh An đến nay đã năm mươi chín năm. Năm Ất Hợi, chính là năm Chí Nguyên năm thứ mười hai của Đương Kim Đại Nguyên Thế Tổ Hoàng Đế, Đế sai đại thần Bột La... cùng tứ chúng sắm sửa pháp giá, tấu vệ âm nhạc, nghinh tượng vào điện Nhân trí ở núi Vạn Thọ. Năm Đinh Sửu, dựng chùa Đại Thánh Vạn An, năm Kỷ Sửu nghinh tượng từ điện Nhân trí về hậu điện chùa này, mở pháp hội lớn. Kể từ khi quốc vương Ưu-điền tạc đến năm này là niên hiệu Diên Hựu năm Bính Thìn, Thụy tượng Chiên-đàn đã tồn tại hai ngàn ba trăm lẻ bảy năm. (Theo Điện Ký Bi Khắc).

Tân Mùi: Gia Định năm thứ 4 Đại Kim: Đại An năm thứ 3 Tây Hạ: Thần Tông. Quang Định năm đầu Tây Hạ: Mùa Xuân, Thần Tông Thát Bạt Tu Phiên Để lên ngôi Hoàng Đế. Lúc đầu, ông bị Đại Quân đánh nên cầu viện với Kim, Kim không cứu nên Tây Hạ phản Kim. Lúc này vận nước của Đại triều càng mạnh, nhưng vẫn còn ở đất cũ, đặt Hành Tỉnh ở Yên Vân sai đại thần của mình cai quản, và gọi là Thái sư quốc vương. Tiên tổ của Thát Đát cùng họ hàng với Nhữ Chân, bởi đều là con cháu của Mạt Hạt. Nước này trong thời Nguyên Ngụy, Tề, Chu, gọi là Vật Cát, đến đời Tùy thị xưng là Mạt Hạt. Đất đai dài thẳng tới Đông bắc Trường An sáu ngàn dặm, phía Đông dài đến Hải Ly đến mấy mươi quận có các địa danh như Hắc Thủy, Bạch Sơn. Bạch Sơn vốn thần phục Cao Ly, Đường diệt Cao Ly, số người sống sót nơi đây đều dẫn nhau đến sinh sống ở Bột Hải, chỉ có Hắc Thủy là còn nguyên lãnh thổ. Đến lúc Bột Hải thịnh trị thì dòng họ Mạt Hạt đều nô lệ cho Bột Hải, về sau bị Hề Khiết Đan đánh, các bộ tộc tan rã. Số người ở mặt trên của Hỗn Đồng Giang ban đầu có tên là Nhữ Chân vốn là giống người Hắc Thủy còn sống sót. Số người ở tại Âm Sơn tự xưng là Thát Đát. Trong thời Đường Mạt, Ngũ Đại, họ thường qua lại Trung Quốc. Đầu nhà Tống, họ lại vào triều cống. Giống người Thát Đát ai nấy đều khỏe mạnh và thiện chiến. Số ở gần đất Hán có tên là Thục Thát Đát, họ biết trồng lúa nếp, dùng chảo bằng đất nung, đáy bằng phẳng để nấu ăn. Số ở xa đất Hán có tên là Sinh Thát Đát, họ chỉ biết săn bắn kiếm sống, không có khí giới chỉ dùng cái mũi nhọn bằng xương mà thôi, bởi vùng đất này không sản sinh ra sắt. Khiết Đan tuy qua lại buôn bán nhưng sắt bị cấm nghiêm ngặt. Về sau, nước Kim lấy đất Hà Đông và bắt Lưu Dự mới bỏ tiền sắt. Từ đó tiền sắt của thời Tần, Tấn đều về hết Thát Đát, họ đem đúc quân trang quân dụng, thế nước ngày càng mạnh. Ngay lúc nước Kim thịnh trị, hàng năm Thát Đát đều vào triều cống. Vệ Vương (Kim Chủ) lập Thát Đát chủ là Thắc Một Chân Thành Cát Tư Hoàng Đế (Người đầu tiên xưng đế) vùng Sơn Đông, Lưỡng Hà đều bị Đại Triều thu phục. Lại có Mông Cốt Quốc nằm phía Đông bắc của Nhữ Chân, đời Đường gọi quốc gia này là Mông Ngột Bộ, Kim gọi họ là Mông Ngột hay Manh Cốt. Dân tộc này không biết nấu chín thức ăn, ban đêm vẫn có thể thấy được, lấy da cá giao làm giáp, có thể chống cả luồng tên. Từ năm Thiên Quyến đời Hy Tông nhà Kim họ bắt đầu làm phản. Đô nguyên soái Tông Bật đem binh thảo phạt nhiều năm liền nhưng không diệt được, chỉ chia binh chiếm giữ nơi hiểm yếu, trái lại phải tăng phẩm vật hậu hỷ cho họ. Quốc gia này cũng tự xưng Tổ Nguyên Hoàng Đế, lập ra niên hiệu, đương thời họ là mối lo biên ải của các nước khác. Họ bắt đàn bà, con gái của Khiết Đan, người Hán về làm thê thiếp, từ đó dần dần mới biết nấu chín thức ăn. Đến lúc này Đại triều đã tự xưng Đại Mông Cổ quốc, nhưng hai nước ở hai phía Đông tây, cách nhau đến mấy ngàn dặm, chẳng biết làm thế nào hợp lại làm một. Bởi vì lúc nước Kim thịnh trị, họ đặt Đông bắc chiêu thảo ty để chống quân của Manh Cốt, Cao Ly, Tây nam chiêu thảo ty để cai quản mạn bắc mạn đông, vốn đất bị Tây Hạ, Manh Cốt chiếm lấy. Kim chủ Thái Tông khi lập quốc, đất đai gồm hai mươi bảy vi trại đều nằm phương Bắc, phía Đông tiếp giáp phủ Lâm Hoàng, phía Tây giáp đến gần Tây Hạ, phía Nam đến Tĩnh Châu, phía Bắc đến Đại Nhân Quốc. Ngày nay các nước ấy đều thuộc hết về Đại triều.

Nhâm Thân: Gia Định năm thứ 5 Kim: Trùng Khánh năm đầu Tây Hạ Quý Dậu: Gia Định năm thứ 6 Kim: Đổi thành Chí Ninh năm đầu. Tháng chín đổi Chí Ninh thành Trinh Hựu năm đầu. Tây Hạ Kim: Tháng tám, đưa Hột Thạch Liệt Chấp Trung làm hữu phó nguyên soái, đem ba ngàn quân vũ nghệ đón đánh Đại quân. Ngày hai mươi xuất phát từ Yên Kinh đi đến Tử Kim quan (Cửa ải Tử Kim). Chấp Trung mở cửa ải chống giặc thì nghe Đại quân đã qua cửa ải, thì đồng loạt tan chạy. Chấp Trung về kinh ra mắt Đế bẩm: "Đại quân thế mạnh, khó lòng địch nổi. " Hoàn Nhan Cương cũng thua trận chạy về, mật tâu là Chấp Trung cố tình thả Đại quân vào ải. Chấp Trung nghe được, lo mình bị giết. Trước đây Tả phó nguyên soái Nam Bình Thư Cách Quân Thưởng cũng bị dân chúng oán ghét, Chấp Trung nhân lòng người phẫn nộ bèn muốn phế vua, liền đem quân về giết Nam Bình để hiệu triệu mọi người. Ngày 24, quân đến ngoài cửa Đông Hoa, Chấp Trung cho mời Nam Bình đến bàn việc rồi giết Nam Bình. Trong cung nghe có biến nên đóng hết các cửa thành. Chấp Trung muốn phóng hỏa đốt cửa thành, thì Thủ môn tướng quân Hợp Trụ mở cửa thành ấy, Chấp Trung dẫn binh vào cung. Thị vệ bỏ chạy tứ tán, Trung sai quân bắt Đế và Hoàng hậu giam ở phủ cũ. Đêm Giáp Ngọ, Trung sai nội thị Lý Giám Thành giết quốc chủ tại phủ đó. Quốc chủ là con người nhân hậu, trong số anh em, Đế là người hiền tài nhất, ở ngôi năm. Tuyên Tông lên ngôi, giáng phong Đế làm Đông Hải quận hầu.

Tuyên Tông: Húy Tuân, cháu của Thế Tông, con trưởng của Hiển Tông Doãn Cung. Tháng chín Bính Ngọ ông lên ngôi, đổi năm Chí Ninh thành năm Trinh Hựu, bái Hột Thạch Liệt Chấp Trung làm Thái sư đô nguyên soái thống lãnh việc của tam tỉnh, phong Trạch Vương. Đại quân lại đến cửa ải Tử Kim, cách Yên Kinh hai trăm dặm. Trung sai tả giám quân Cao Khất đem năm ngàn trát quân chống giặc nhưng Cao Khất sai hẹn không đến. Trung muốn chém Khất. Quốc chủ thấy Khất có công nên khẩu dụ miễn tội chết. Chấp Trung lại thêm quân lệnh rằng: "Thắng trận thì tha tội, thua trận thì giết không tha. " Cao Khất dẫn quân đánh Đại quân bị thua trận, tự nghĩ ắt bị Chấp Trung giết, bèn dẫn trát quân vây phủ Chấp Trung, đột nhập vào trướng và giết Chấp Trung rồi đến Ứng Thiên Môn đợi tội. Tháng mười, Tân Hợi, Quốc chủ cho Cao Khất nắm binh quyền mà không bắt tội, bắt hết đồ đảng phản nghịch của Chấp Trung giết sạch rồi bái Cao Khất làm Bình chương quân quốc kiêm thêm khu mật đại sứ. Lúc này Đại quân vây Yên Kinh, lại hẹn với Tống cùng đánh.

Kim: Trinh Hựu năm thứ 2 Giáp Tuất: Gia Định năm thứ 7 Tây Hạ Kim: Tháng ba, Kinh đô thiếu lương thực, dân quân mười người hết bốn, năm người chết đói. Kim chủ sai sứ qua Đại Quân cầu hòa, Đại Quân bắt phải đưa công chúa, hộ giá tướng quân mười người, Tế quân một trăm người cùng đi theo công chúa. Đồng nam đồng nữ mỗi loại năm trăm người, thợ thêu ba ngàn người, tập ngự mã ba ngàn con, cùng vàng bạc châu ngọc, xin thêm Tả Thừa Tướng Hoàn Nhan Phúc Hưng qua làm con tin. Kim chủ đều đồng ý, đem con gái út của Đông hải quận hầu ứng chiếu qua Đại Quân. Họ còn lệnh cho Kim chủ ở tại nước mình xa bái họ, Kim chủ không dám chống đối. Đại Quân lại nói: "Nguyên Soái vây Yên đã lâu nhưng chưa từng cướp phá, nay muốn có vàng lụa để khao quân". Kim chủ đều làm theo. Đại Quân về Bắc. Lúc này ở kinh thành ba cân bạch kim không thể đổi được ba thăng gạo, người chết không kể xiết. Đế bàn dời đô về Biện Lương. Ngày hai mươi tám tháng chín, khởi giá, ngày hai mươi bốn tháng mười vào Biện kinh. Đại Quân đã kéo về nhưng khi nghe Kim dời đô vào Biện Kinh thì nổi giận nói: "Đã hòa mà còn dời đô là có lòng nghi ngờ chưa bỏ hận thù, cầu hòa chẳng qua là kế lừa ta mà thôi. " Tháng tám năm sau, Đại Quân vây Yên Kinh, chia quân các quận ở Trung Nguyên, sai sứ đến Biện Kinh, đòi vàng bạc châu ngọc v.v...để khao quân. Kim chủ đều đem cho cả. Quân cần vương của Đông Bình Đại Danh Chân Định gặp phải Đại Quân đều bại trận, từ đó trong ngoài chẳng thông tin tức. Thái tử Thủ Tự ở Yên Kinh buộc phải về Biện Kinh. Cung thất ở Yên Kinh nguy nga tráng lệ nhất từ xưa tới nay, đến lúc này bị loạn binh đốt phá, lửa cháy hơn cả tháng trời chưa tắt.

Ất Hợi: Gia Định năm thứ 8 Đại Kim: Trinh Hựu năm thứ 3 Tây Hạ

Bính Tý: Gia Định năm thứ 9 Đại Kim: Trinh Hựu năm thứ 4 Tây Hạ

Đinh Sửu: Gia Định 10

Thiền tông Liên đăng lục Tịnh Từ hối Ông Minh Thiền sư lục

Đại Kim: Hưng Định năm đầu Tây Hạ

Kim: Đất đai ngày càng hẹp dần, lại có gian mưu Nam Khuy Giang Hán gây oán với Tống, nhiều lần đánh chiếm đất Tống. Lúc này Tây Hạ càng ăn ở hai lòng với Kim, gửi thư cho Tống bàn với Tống cùng đánh Kim. Tháng tám, An Bính Duẫn của Tống bàn mưu với Tây Hạ.

Mậu Dần: Gia Định năm thứ 11 Hưng Định năm thứ 2 Tây Hạ Kỷ Mão: Gia Định năm thứ 12 Hưng Định năm thứ 3 Tây Hạ Thiền sư Si Tuyệt: Sư họ Cẩu, húy Đạo Xung quê ở Trường Giang, Vũ Tín. Đời Quang Tông năm Thiệu Hưng năm thứ ba, Sư ra Giáp Sơn, tham yết Thiền sư Tùng Nguyên Nhạc ở chùa Tiến Phước, Nhiêu châu. Gặp lúc Tùng Nguyên cử với thủ tòa "Diệu quả xuất thế của Hòa thượng sinh ở Tào Khê" Sư nghe đến đây vào được pháp môn, có chút tỉnh ngộ. Sư đi khắp tòng lâm, nơi nào cũng nhường cho Sư nửa tòa. Đến lúc này, năm Gia Định năm thứ mười hai, từ chức thủ tòa ở Kính Sơn. Sư ra hoằng hóa ở Thiên Ninh, Gia Hưng, nối pháp Hòa thượng Sinh ở Tào Khê, dời qua Tưởng Sơn. Lý Tông, năm Gia Hy năm thứ ba, Sư chuyển về Tuyết Phong. Được nửa năm, Sư ứng chiếu chuyển về Thiên Đồng, chủ quản đạo tràng Dục Vương đồng thời chủ trì giảng dạy cả Lưỡng Sơn. Năm Thuần Hựu năm thứ tư, Sư phụng chiếu trụ ở Linh Ẩn, cáo lão về Kim Lăng. Triều đình ban chiếu cho Sư dưỡng già ở Hổ Khâu. Tháng sáu năm Thuần Hựu năm thứ tám, Sư ứng chiếu trụ ở Dục Vương, nhưng sứ giả đi thỉnh ba lần nhưng Sư vẫn không đi. Tháng hai năm sau, khai sơn chùa Pháp Hoa ở đất Ngô. Tháng tám, ứng chiếu trụ ở Kính Sơn, phủ Lâm An. Ngày mười ba tháng năm Thuần Hy thứ mười, Sư quy tịch, thọ tám mươi hai tuổi, tăng lạp sáu mươi một hạ, di cốt xá-lợi được an táng trong núi Kim lăng.

Canh Thìn: Gia Định năm thứ 13 Đại Kim: Hưng Định năm thứ 4 Tây Hạ

Tân Tỵ: Gia Định năm thứ 14 Hưng Định năm thứ 5 Tây Hạ

Nhâm Ngọ: Gia Định năm thứ 15 Hưng Định năm thứ 6 Tây Hạ

Quý Mùi: Gia Định năm thứ 16 Đại Kim: Nguyên Quang năm đầu Tây Hạ: Tháng 09, Thác Bạt Đức Nhân lên ngôi. Càn Định năm đầu

Giáp Thân: Gia Định năm thứ mười bảy, mùa thu tháng tám nhuần, Đế mất. Hoàng tử Thành Quốc Công lên ngôi. Nguyên Quang năm thứ 2 Càn Định năm thứ 2

Tống: Tháng tám nhuần Đinh Dậu, Đế mất ở điện Phước Ninh, thọ năm mươi bảy tuổi. Hoàng hậu Dương thị, Sử Di Viễn lập Quý Thành làm hoàng tử, tấn phong Thành Quốc Công rồi lên ngôi Hoàng Đế. Quý Thành lại đổi tên là Quân, tôn Hoàng hậu làm Hoàng Thái hậu, buông rèm thính chính, phế Hoàng Thái tử Hoằng, giáng phong làm Tế Dương quận vương, đày ra phủ Ninh Quốc rồi giết.

Kim: Tháng mười, Quốc Chủ Tuân mất, miếu hiệu Tuyên Tông. Con năm thứ ba của Tuân là Thủ Tự lên ngôi Hoàng Đế, đó là Nghĩa Tông. Tính ông nhân từ, khoan dung, từ nhỏ ham đọc sách, lớn lên là người học rộng, những người hiền tài, phú quý đều là bạn văn chương của ông. Ông ở ngôi mười một năm.

Lý Tông: Húy Quân, cháu Ninh Tông, lên ngôi lúc hai mươi tuổi, kính chuộng đạo học, quý trọng hiền tài. Ban đầu, chánh sự rất hợp lòng dân, về sau Tể tướng Giả Tự Đạo mua ruộng dân làm ruộng quan, chèn ép ba quân, chẳng hề ban thưởng, đất nước vì thế mà suy vong. Ông ở ngôi bốn mươi mốt năm, thọ sáu mươi mốt tuổi. Niên hiệu Bảo Khánh ba năm, Thiệu Định sáu năm, Đoan Bình ba năm, Gia Hy bốn năm, Thuần Hựu mười hai năm, Bảo Hựu sáu năm, Khai Khánh một năm, Cảnh Định năm.

Ất Dậu: Bảo Khánh năm đầu Kim: Chánh Đại năm đầu Tây Hạ Bính Tuất: Bảo Khánh năm thứ 2 Chánh Đại năm thứ 2 Tây Hạ: Tháng 07 Thát Bạt Đức Nhân mất. Thanh Bình Quận Vương lên ngôi. Kim: Lúc này trộm cướp hoành hành, đánh nhau đầy đường, bắt hết ngựa, vét cạn lương, của công của tư đều cạn kiệt, nước Kim do đó nguy khốn.

Đinh Hợi: Bảo Khánh năm thứ 3 Kim: Chánh Đại năm thứ 3 Tây Hạ diệt vong Tây Hạ: Từ Ngũ đại đến Đường Minh Tông năm Thiên Thành, họ quấy loạn cướp phá, nhiễu nhương các châu thành. Hơn nữa, các trấn ở Hà Tây đều nói Định nạn Tiết độ sứ Lý Nhân Phước ngầm cấu kết với Khiết Đan, triều đình lo bọn họ liên kết binh mã thôn tính Hà Hữu, xâm phạm phía Nam là Quan Trung. Tháng ba năm Trường Hưng năm thứ tư, Quý Mùi, Nhân Phước chết, con ông ta là Di Siêu làm Chương Vũ lưu hậu. Chiêu không phụng chiếu, mới sai anh là A La Vương giữ cửa ải Thanh Lĩnh, tập hợp các người Hồ đầu đảng trong nước tự giữ và khinh rẻ triều đình, Phế Đế vào tháng hai Đinh Dậu năm Thanh Thái năm thứ hai. Hạ Châu (thành do Xích Liên Bột Bột xây, dòng họ Thát Bạt nhiều đời ở đây) Tiết độ sứ Lý Di Siêu dâng biểu cáo bệnh, anh là Hành quân Tư mã Di Ân nắm quyền tri quân châu sự. Mấy hôm sau, Di Siêu chết. Nhà Tấn, Xuất Đế niên hiệu Khai Vận năm đầu, tháng hai Nhâm Tý, hạ chiếu cho Di Ân làm Khiết Đan Tây nam diện chiêu thảo sứ. Nhà Hán, Càn Hựu năm thứ hai, tháng giêng Giáp Dần hạ chiếu cho Ân làm Tĩnh châu lệ định nạn quân. Tháng hai Tân Mùi, Di Ân dâng biểu từ chối. Ân cho Trung Nguyên xảy ra lắm việc nên có ý ngạo mạn khinh thường, các phiên trấn đều có người tạo phản thường ngầm giúp Ân, hối lộ cho Ân hậu hỷ. Triều đình biết việc đó, vẫn dùng ân sủng để kiềm chế Ân. Chu Hiển Đức năm thứ hai, tháng giêng Canh Dần, Định nạn Tiết độ sứ Lý Di Hưng hổ thẹn vì mình cũng ngang hàng với Tiết độ sứ Tích Đức Lệ, mới đóng cửa ải không đi sứ triều Chu. Tháng hai Quý Mùi, Thế Tông sai Cung phụng quan đem vàng bạc châu ngọc và chiếu chỉ sang cầu hòa. Đến Tống Thái Tông năm Thái Bình Hưng Quốc năm thứ bảy, tháng mười, Lý Kế Bổng sang triều cống, Thái Tông hài lòng, hạ chiếu cho giữ chức Chương đức quân Tiết độ sứ, ban cho họ Triệu, tên Bảo Trung, giữ lại kinh đô phụng sự triều đình. Nhân Tông, năm Bảo Nguyên, Mậu Dần, Triệu Nguyên Hạo tiếm xưng Đế, đến lúc này, Đinh Hợi, ngày hai mươi bảy tháng bảy, bị Bắc triều Đại Quân diệt, tồn tại một trăm chín mươi năm.

Mậu Tý: Thiệu Định năm đầu Kim: Chánh Đại năm thứ 4 Kỷ Sửu: Thiệu Định năm thứ 2 Chánh Đại năm thứ 5 Canh Dần: Thiệu Định năm thứ 3 Chánh Đại năm thứ 6 Tân Mão: Thiệu Định năm thứ 4 Chánh Đại năm thứ 7 Nhâm Thìn: Thiệu Định năm thứ 5 Kim: Mùa Xuân đổi niên hiệu Khai Hưng. Đến mùa hạ đổi niên hiệu Thiên Hưng. Thiên Hưng năm đầu. Kim: Bị Đại Quân hợp vây Biện Kinh, người Kim dùng mọi kế để giữ thành. Tháng tư, trời chuyển qua nóng, Đại Quân muốn trở về kinh đô, nên giảng hòa, bắt Thái tử Kim Tử làm con tin, đồng thời nhận vàng lụa vô số. Trong thành tuy tạm đẩy lui quân địch, nhưng quân mệt sức tàn, vùng Hà Nam bị chia năm xẻ bảy, quân Tống thôn tính phía Nam này, giặc cướp nổi lên cướp phá phía Đông. Thiên Sứ lại đến ban lệnh Kim chủ phải phế bỏ tôn hiệu của mình bái chiếu xưng thần, bỏ hết áo mão lễ nghi, làm Tây kinh lưu thú, cắt giao kinh thành. Kim Chủ lâm vào tình thế ấy, bèn đích thân dẫn năm ngàn tướng quân hộ vệ đột phá vòng vây ra ngoài, đánh thắng được Đại Quân. Tả Thừa Tướng Hoàn Nhan Bạch Tát tâu "Xin Bệ hạ vượt qua sông chiếm lấy Vệ châu, cắt đường về của bọn họ. " Kim Chủ dẫn quân lên mạn Bắc đến Vệ châu. Đại Quân họp binh vây, Kim Chủ liền quay lại thì Đại Quân đã đuổi kịp. Nguyên soái Hạ Đô Hỷ tử trận. Trước đây, khi ra khỏi thành, Kim chủ dặn dò Thôi Lập lo liệu mọi chuyện trong Lưu Thú, khi Vệ châu thất bại, chỉ còn hai ngàn binh sĩ đi theo, Biện Kinh được tin, Thôi Lập liền giết hết các quan lại trong kinh, đem Thái hậu, Hoàng hậu, hoàng phi, công chúa, hoàng huynh Kinh Vương đến hàng Đại Quân, lấy hết vàng bạc châu ngọc, đồ trang trí trong cung dâng hết cho Đại Quân, rồi tự xưng Trịnh Vương kiêm luôn chức Thừa Tướng. Đại Quân nhân đó giao cho Lập làm Hà Nam Hành Tỉnh Quyền Hoàng Đế. Kim chủ tạm ở tại phủ Quy Đức.

Quý Tỵ: Thiệu Định năm thứ 6 Đại Kim: Thiên Hưng năm thứ 2 Kim: Phủ Quy Đức hết lương thực. Tháng sáu Mậu Tuất, Kim Chủ từ đất Hào dời về Sái châu. Tháng mười một, Tống Đế sai Tương Dương Thái úy Giang Hải, Tương Dương súy Mạnh Cộng đem bốn vạn quân đánh Sái châu, đóng quân ở Thành Nam. Soái Thần Sử Tung Chi vận chuyển mười vạn hộc lương cấp phát cho quân Nam Bắc, đồng thời đặt luôn Giác trường (đánh thuế độc quyền) ở Thành Nam để buôn bán qua lại. Đại Quân càng lợi thế. Mồng chín tháng mười hai, Đại Quân đánh và chiếm được ngoại thành. Ngày mười sáu, cố sức đánh Tây thành nhưng không chiếm được. Ngày mười tám, Đại Quân lại dồn binh đục thủng được Tây thành. Ngày mười chín, Kim chủ đem hết vật dụng của mình khao thưởng quân sĩ. Ngày hai mươi hai, Kim chủ lén dẫn trăm quân mã, ngàn quân bộ đang đêm ra Đông thành để chạy trốn, đến sát vòng vây đánh nhau không thắng đành quay về.

Giáp Ngọ: Đoan Bình năm đầu Đại Kim: Thiên Hưng năm thứ ba. Kim diệt vong Kim: Tháng giêng, đêm mồng mười, Kim chủ chọn ba đội quân tinh nhuệ đợi sẵn ở Tây thành. Trời chưa sáng, Đại Quân đã kéo đến. Đang đánh nhau, thì mặt Nam hơn một vạn binh Tống đã lấy được Bạc thành rồi. Kim Chủ biết thành ắt bị phá mới triệu đại thần lại quay mặt về Đông nhường ngôi cho Tổng soái Thừa Lân, Thừa Lân quay mặt về Tây ra sức chối từ. Kim chủ cầm ngọc tỷ truyền quốc đưa cho Thừa Lân và nói: "Trẫm sở dĩ giao cho khanh đâu phải chỉ vì bản thân ta! Trẫm thân thể to mập, không tiện lên ngựa ra roi, sau khi thành bị vây, phá ra ngoài thật khó. Thấy khanh thường ngày lanh lẹ, vả lại có tài thao lược, may mắn thoát được thì làm cho vận nước đừng dứt, đó là chí nguyện của Trẫm!" Kim chủ ép Lân nhận ngọc tỷ, Lân quỳ xuống nhận. Kim chủ lui về Nhàn Cáp Môn thắt cổ tự vẫn. Tuyên huy sứ Ôn Đôn lệnh cho Đông thượng cáp môn sứ sự bộc tán Tà Bất Thất dẫn hậu chủ Thừa Lân lên Bảo Ngự, khoác cho giáp trụ, Thừa Lân đứng nhận các quan lễ lạy xong liền dẫn binh ra đón đánh Đại Quân. Trên tường Nam thành toàn cắm tinh kỳ của Tống, bốn mặt đều thúc trống cùng đánh, âm thanh chấn động đất trời. Quan giữ cửa thành mở cửa thả Đại Quân tiến vào, quân Kim cố đánh nhưng không thể nào cản nổi, đành lui về Bảo Tử thành. Hậu Chủ Thừa Lân nghe tin Kim Chủ băng hà, liền dẫn cả bá quan đến trước thi hài lạy khóc, và nói với các quan: "Tiên đế còn ở ngôi rất khoan dung cần kiệm, mưu tính khôi phục lại Tổ nghiệp, có ý chí nhưng việc không thành, thật quá bi ai! Ta muốn phong thụy cho Tiên Đế là Ai. Chuốc chưa xong tuần rượu thì Đại Quân đã đến dưới thành công phá rất gấp, vây hãm thành. Hậu chủ bị loạn quân giết, đất nước diệt vong. Ông ban thụy cho Kim chủ là Ai Đế, hàm nghĩa cơ nghiệp chưa hết. Miếu hiệu Nghĩa Tông.

Nước Kim từ đời Huy Tông niên hiệu Trùng Hòa năm Mậu Tuất xưng Đế, đến lúc này niên hiệu Đoan Bình năm Giáp Ngọ, cả thảy chín chủ, trị vì một trăm mười bảy năm thì hết.

Sau khi Nghĩa Tông tự vẫn, quyền điểm kiểm Hoàn Nhan Tà Liệt hay tin liền sửa chiếu, triệu Thừa khanh Thạch Trản thị, Cận thị cục đại sứ Tiêu Xuân Hòa, Nội thị cục điện đầu Tống Quy cùng đến trước linh cửu Nghĩa Tông. Tà Liệt đem danh phận hiểu dụ họ, rồi cùng ba người ấy tuẫn tiết theo. Trước lúc chết, Tà Liệt có dặn dò phụng ngự Giáng Sơn bảo hãy thiêu mình tại U Lan Can - nơi mà Nghĩa Tông tự vẫn. Khi lửa vừa cháy thì Bảo Tử thành bị vây. Cận thị Tả hữu đều bỏ chạy, chỉ còn một mình Giáng Sơn ở lại và bị Đại Quân bắt. Đại Quân hỏi ông là ai, ông đáp:

- Ta là phụng ngự. Tướng của Đại Quân hỏi:

- Mọi người đều bỏ chạy nhưng tại sao ông vẫn ở lại? Giáng Sơn đáp:

- Vua của ta đã chết rồi, ta muốn nhặt hài cốt đem chôn.

Tướng ấy cười nói: Ông điên ư! Cái thân ông còn không giữ nổi mà muốn chôn cất vua mình ư!

Giáng Sơn đáp: Ông thờ vua của ông, tôi thờ vua của tôi, vua của tôi trị vì thiên hạ hơn mười năm, công lao chưa hết, nay chết đi lẽ nào để cho vua cũng nằm phơi thây như bọn sĩ tốt mà được chăng! Tôi biết trước, ông ắt không làm trái tấm lòng chân tình của tôi, nên tôi cố ở lại đây.

Đại Quân đem lời của Giáng Sơn bẩm lại với Bôn Trản. Trản nói: "Đây là một đại trượng phu" và cho phép Giáng Sơn chôn cất. Giáng Sơn liền vào nhặt nhạnh trong đống tro tàn, gói xương trong tấm chăn rách, đem chôn cạnh Nhữ Thủy. Giáng Sơn lạy hai lạy, gào khóc và trầm mình xuống Nhữ Thủy. Bọn lính tráng đến cứu, ông chưa chết.

* Ất Mùi: Đoan Bình năm thứ hai. Đế hạ chiếu bàn việc làm tiền giấy (Chử tệ), ban hành độ điệp. Thâu Hội Tử của Lưỡng Giới.

* Bính Thân: Đoan Bình năm thứ ba, cùng bàn bạc, quan chử tệ tạo ra mười tám giới, viết bảng vàng đặt ra Hội tử.

* Đinh Dậu: Gia Hy năm đầu.

* Mậu Tuất: Gia Hy năm thứ hai.

* Kỷ Hợi: Gia Hy năm thứ ba, Đế hạ chiếu cho các châu huyện có người chết vì nghĩa để chuẩn bị phẩm vật chẩn tế.

* Canh Tý: Gia Hy năm thứ tư, hữu Thừa Tướng Sử Tung Chi đề xướng về Hội tử, lấy năm phần trong năm đạo Hội tử của hai mươi bảy giới làm thành một đạo của mười tám giới.

* Tân Dậu: Thuần Hựu năm đầu.

* Nhâm Dần: Thuần Hựu năm thứ hai.

* Quý Mão: Thuần Hựu năm thứ ba.

* Giáp Thìn: Thuần Hựu năm thứ tư. Sử Di Trung chết, đặc biệt truy tặng chức Thiếu sư bảo ninh quân Tiết độ sứ Trịnh Quốc Công. Lệnh cho Hữu Ty chọn tên thụy rồi tâu lên. Đế hạ chiếu cho con của Di Trung là Tung Chi làm lại Hữu Thừa Tướng, kiêm luôn khu mật sứ Vĩnh Quốc Công.

* Ất Tỵ: Thuần Hựu năm thứ năm, Tung Chi từ quan.

* Bính Ngọ: Thuần Hựu năm thứ sáu.

* Đinh Mùi: Thuần Hựu năm thứ bảy.

* Mậu Thân: Thuần Hựu năm thứ tám. Ngày hai mươi bảy tháng ba, Thiền sư Tiếu Ông ở núi Dục Vương, Minh châu quy tịch, hưởng thọ bảy mươi hai tuổi, tăng lạp năm mươi hai hạ. Sư họ Mao, húy Diệu Kham, quê ở Từ Khê, Minh châu. Ninh Tông năm Khánh Nguyên năm thứ ba, Sư thọ Cụ túc, tham học với Thiền sư Tùng Nguyên Nhạc ở Linh Ẩn, kế đến yết kiến Thiền sư Tịnh Toàn ở Thiên Đồng, lãnh hội yếu chỉ. Thiền sư Tịnh Toàn hiệu là Vô Dụng, họ Ông, người Việt Châu, nối pháp Thiền sư Đại Tuệ Tông Cảo ở Kính Sơn. Diệu Kham ra hoằng hóa ở Diệu Thắng, Minh châu, nối pháp Thiền sư Tịnh Toàn. Kế đó, Sư chuyển qua Kim Văn, Quang Hiếu; Báo Ân ở Thai châu, Hổ Khâu ở Giang Bình, Tuyết Phong ở Phước châu. Sư phụng chiếu trụ ở Cảnh Đức Linh Ẩn Thiền tự trong phủ Lâm An. Sư mở rộng bên trái chùa, vốn là cửa hàng thịt, dựng nên tòng lâm lấy hiệu là Phi Lai Phong. Sư lại lập tam tháp ở phía Bắc núi để chôn cất, an táng linh cốt của chư tăng. Mọi Phật sự ấy đều được Đế phê chuẩn.

Sử Ngụy Vương dựng chùa Đại Từ ở Minh châu, thỉnh Sư thuyết pháp, làm khai sơn đời thứ nhất. Vương mất, Sư cũng từ biệt, đến trụ ở Thụy Nham, Thai châu, chuyển về Giang Tâm, Ôn châu. Đế hạ chiếu thỉnh Sư trụ ở Thiên Đồng, Tịnh Từ, Dục Vương. Đến lúc này, mùa xuân năm Mậu Thân, Sư lại ứng chiếu trụ ở Tịnh Từ, nhưng Sư không đi và quy tịch.

* Kỷ Dậu: Thuần Hựu năm thứ chín.

* Canh Tuất: Thuần Hựu thứ mười.

* Tân Hợi: Thuần Hựu năm thứ mười một.

* Nhâm Tý: Thuần Hựu năm thứ mười hai.

* Quý Sửu: Bảo Hựu năm đầu.

* Giáp Dần: Bảo Hựu năm thứ hai.

* Ất Mão: Bảo Hựu năm thứ ba.

* Bính Thìn: Bảo Hựu năm thứ tư.

* Đinh Tỵ: Bảo Hựu năm thứ năm.

* Mậu Ngọ: Bảo Hựu năm thứ sáu.

* Kỷ Mùi: Khai Khánh năm đầu. Thích-ca Văn Phật nhập diệt đến năm này đã hai ngàn hai trăm lẻ tám năm.

Thát Đát Quốc Hiến Tông Hoàng Đế: Tháng chín, Đế đích thân thống lãnh Đại Quân tiến vào đất Thục, thuận dòng về Đông. Một đội quân của Tà Phúc từ nước Đại Lý kéo về phía Nam, ngang qua phía Nam vùng đất Hỗ Quế thẳng đến phủ Tĩnh Giang. Một cánh quân vượt sông bao vây Ngạc châu. Ngô Tiềm về tâu, Đế cho Giả Tự Đạo làm Tuyên phủ thị sư giang thượng. Tháng mười, Đinh Đại Toàn bị bãi tướng, Ngô Tiềm giữ chức Thừa Tướng. Đế cho Giả Tự Đạo làm hữu tướng kinh hồ tuyên phủ sách ứng đại sứ, đem quân cứu viện Ngạc Châu, Triệu Quì làm Khu mật sứ Giang Đông, Tây tuyên phủ sách ứng đại sứ đồn quân ở Tín châu ngăn quân của Tà Phúc ở Quảng Hữu. Tháng mười một, Hiến Tông ngự giá đến dưới thành câu cá. Tự Đạo sai Sứ đến hòa ước, ngầm hứa triều cống vàng lụa hằng năm và giải binh. Tuyết rơi, trời lạnh, Đế cho xuất tiền lụa trong quốc khố khao thưởng cho binh lính vùng biển.

* Canh Thân: Cảnh Định năm đầu.

Thát Đát Quốc Bệ Thiện Hoàng Đế: Tháng tư, ông lên ngôi, ngày mười chín tháng năm lập niên hiệu Trung Thống. Giả Tự Đạo của Tống vào triều cống, Đế cho Đạo giữ chức hữu tướng kiêm Thái tử Thái sư. Sứ phương Bắc là Hác Kinh đến Tống hòa ước, Giả Thừa Tướng tránh bàn việc ngày trước, giam giữ Hác Kinh ở Chân châu không cho về Tống, lại sai Sứ đến kinh Hồ, Giả Thừa Tướng cũng giữ sứ tại Thuần Khẩu thuộc Hán Dương, dẫn đến cái họa bội ước, cuối cùng đất nước diệt vong. Tháng mười, Tống đế cho hoàng đệ con của Tự Vinh Vương Dư Nhuế là Kỳ làm Hoàng Thái tử, phong làm Trung Vương.

* Tân Dậu: Cảnh Định năm thứ hai.

* Nhâm Tuất: Cảnh Định năm thứ ba. Hữu tướng Giả Tự Đạo mua ruộng của dân làm ruộng quan, muốn được cả ngàn vạn mẫu, hàng năm thu vào đến sáu bảy trăm vạn thạch. Đài thần Giao Chương nói: "Sao dời thì họa biến, không nên mua làm ruộng quan, muôn dân oán thán, dẫn đến bất bình. " Xin bãi ruộng quan để hợp ý trời. Giả hữu tướng cố sức biện minh, từ đó công luận gay gắt.

* Quý Mùi: Cảnh Định năm thứ tư.

* Giáp Tý: Cảnh Định năm thứ năm. Thát Đát Quốc đổi niên hiệu Chí Nguyên năm đầu. Tống làm ra vàng bạc, xuất hiện loại tiền quan tử, lấy một chuẩn là ba phần Hội tử của mười tám giới, bỏ pháp độ mười bảy giới không dùng và ban hành giá tiền quan tử, vật giá đều tăng vọt. Tháng mười, Đế mất, hoàng Thái tử lên ngôi. Đế vốn là tông thất ở huyện Cổ Điền, Phước châu, cha làm Việt châu Sơn âm úy, lấy vợ là Toàn thị trong huyện này, sinh được hai người con. Một là Dư Cử tức Ô Thái Bảo Lý Tông. Một là Dư Nhuế tức Tự Vinh Vương. Vương đến đất Việt và trở thành người xứ Việt.

Độ Tông: Ban đầu húy là Mạnh Khải, em của Lý Tông, con của Tự Vinh Vương Dư Nhuế. Lý Tông có nhiều con nhưng không nuôi, Mạnh Khải ở trong cung đổi tên là Tư, lại đổi tên là Kỳ, được lập làm hoàng Thái tử, phong làm Trung Vương, ban cho tên Duệ. Ông lên ngôi, tấn phong Tự Vinh Vương làm Phước Vương. Lúc này quyền thần lộng hành nắm quyền, Đế chỉ là hư vị, ở ngôi mười năm, thọ ba mươi lăm tuổi. Niên hiệu Hàm Thuần mười năm.

* Ất Sửu: Hàm Thuần năm đầu. Đế hạ chiếu thỉnh Thiền sư Hư Đường Ngu ở Tịnh Từ trụ trì Kính Sơn. Sư nối pháp Thiền sư Vận Am Nghiễm ở núi Đạo Tràng, Hồ châu. Nghiễm nối pháp Thiền sư Tùng Nguyên Nhạc.

* Bính Dần: Hàm Thuần năm thứ hai.

* Đinh Mão: Hàm Thuần năm thứ ba. Đế đến miếu thờ Tăng Sâm Bính quốc công, Khổng Nhưng Nghi quốc công, tế tự Tiên Thánh Chuyên Tôn Sư Trần quốc công, phong vào hàng Thập triết. Tấn phong Giả Tự Đạo làm bình chương quân quốc trọng sự ngụy quốc công. Đế xưng là Sư thần, cả nước gọi là Sư tướng.

* Mậu Thìn: Hàm Thuần năm thứ tư.

* Kỷ Tỵ: Hàm Thuần năm thứ năm.

* Canh Ngọ: Hàm Thuần năm thứ sáu. Tháng hai, ngày nọ Đế hỏi Tự Đạo: Tương Dương bị vây đã ba năm rồi, phải tính sao?

Đạo đáp: Quân phía Bắc đã rút lui rồi, bệ hạ nghe ai nói vậy.

- Vừa rồi mới nghe một nữ tần nói thế.

Giả Tự Đạo tra hỏi người nữ tần ấy rồi giết đi. Từ đó, không ai dám trả lời việc biên cương cho Đế nghe.

* Tân Mùi: Hàm Thuần năm thứ bảy. Tháng ba Hoài Tây Chế trí ty giải bày rằng Tương Dương bị vây không giải được, xin điều binh đến tăng viện. Thát Đát quốc lấy quốc hiệu là Đại Nguyên, là lấy nghĩa quẻ Càn Nguyên trong Chu Dịch, nhằm nêu tỏ vương nghiệp bắt đầu từ đây.

Thủ Tòa Tịnh Phục: Ngài làm thủ tòa Thiên Trúc Vĩnh Tộ Thiền tự trong phủ Lâm An, ra hoằng hóa ở Thạch Sương, Đàm châu, nối pháp Thiền sư Hư Chu Độ. Đế hạ chiếu thỉnh Thiền sư Hư Chu Phổ Độ ở Trung Thiên Trúc trụ trì Cảnh Đức Linh Ẩn. Sư quê ở Dương châu, xuất gia tại chùa Bạch Liên thuộc Dương Tử Kiều, nối pháp Thiền sư Vô Đắc Thông ở Hoa Tạng, Thường châu. Thông nối pháp Thiền sư Tùng Nguyên Nhạc.

* Nhâm Thân: Hàm Thuần năm thứ tám.

* Quý Dậu: Hàm Thuần năm thứ chín.

* Giáp Tuất: Hàm Thuần thứ mười. Tháng bảy, Đế băng hà.

Thiếu Đế: Húy Thấp, con trưởng của Độ Tông, lên ngôi lúc năm tuổi, Thái hoàng Thái hậu Tạ thị buông rèm thính chính. Năm sau, Đế đổi niên hiệu Đức Hựu, ông ở ngôi hai năm. Đại binh đến thành, cả nước đều quy hàng. Niên hiệu Đức Hựu hai năm.

* Ất Hợi: Đức Hựu năm đầu.

* Bính Tý: Đức Hựu năm thứ hai. Tháng hai Bính Thân, mồng một Ất Mão, dời ba cung về Bắc. Đinh Tỵ, ra khỏi cung, Thái Hoàng Đến đất Yên, được bảy năm thì mất. Phong Thọ Xuân quận phu nhân Toàn thị làm Ni ở chùa Chánh Trí. Thiếu đế được phong Doanh quốc công.

Nhà Tống gồm mười sáu chủ, trị vì tổng cộng ba trăm mười bảy năm, đất nước về tay nhà Nguyên.

Bảo châu đem bộ Cựu Tập Thủ Giám chỉnh sửa lại, viết rộng ra mà thành bộ Kê Cổ Lược này. Tôi đọc lại thấy rất hay, nên làm một bài tán nhằm nêu tỏ diệu nghĩa trong muôn một vậy. Tinh Môn Lưu Dung lễ bái mà rằng:

Thích thị tân thư đắc tĩnh quan

Kỳ trung diệu lý túc bàn hoàn

Nhân tri nghiên thảo giai dư tự

Vạn tượng minh minh tổng nội an.

Nghĩa là:

Sách mới họ Thích được xem qua

Diệu lý trong kia lắm ngọc ngà

Mới hay mình biết đều thừa cả

Vạn tượng bao hàm ẩn hiện ra.

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 182

THÍCH THỊ KÊ CỔ LƯỢC

TỤC TẬP

SỐ 2038

(QUYỂN 1 → 3)

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN