SỐ 2037 — THÍCH THỊ KÊ CỔ LƯỢC

SỐ 2037

THÍCH THỊ KÊ CỔ LƯỢC

Ô Trình Chức Lý, Bảo Tướng Tỳ-kheo Thích Giác Ngạn, Hiệu Bảo Châu

biên tập, chỉnh sửa.

QUYỂN 2

+ Đông Tấn: Họ Tư mã, đóng đô ở Kiến Khang, gồm Nguyên Đế, Minh Đế, Thành Đế, Khang Đế, Mục Đế, Ai Đế, Hải Tây Công, Giản Văn Đế, Vũ Đế, An đế, Cung Đế.

- Trung Tông Nguyên Hoàng Đế: Tên là Duệ, con của Lang Da Vương Cận, tằng tôn của Tuyên Đế. Năm mười lăm tuổi ông được tự phong làm Lang Da Vương. Hoài Đế niên hiệu Vĩnh Gia năm đầu, ông làm An Đông tướng quân trấn giữ Kiến Nghiệp. Mẫn Đế năm Kiến Hưng năm thứ tư, Trường An thất thủ, Mẫn Đế lưu lạc trong dân gian, ông đem binh chinh phạt phía Bắc. Tháng hai năm Đinh Sửu, ông lên ngôi Tấn Vương ở Kiến Khang, đặt ra trăm quan, lập ra tông miếu, xã tắc, đại xá thiên hạ, đổi niên hiệu Kiến Vũ. Tháng mười hai, Mấn Đế bị hại. Tháng ba năm Mậu Dần, tin dữ đến Kiến Khang, ông mặc đồ tang, ở nhà tranh chịu tang, sau đó lên ngôi Hoàng Đế, đại xá thiên hạ, đổi niên hiệu Đại Hưng, lập Vương Thái tử Thiệu làm Hoàng Thái tử. Lúc này nhân lúc có tang, loạn lạc, giặc Giang Đông nổi lên, Điêu Hiệp vốn là hoạn quan trong triều đã lâu, thấu rành chuyện cũ, Hạ là kẻ theo đạo Nho, Tông Minh giỏi lễ nhạc, phàm việc gì họ đều tự quyết. Đế ở ngôi sáu năm, thọ bốn mươi bảy tuổi. Đế dựng hai chùa Ngõa quan và Long Hưng ở Kiến Khang, cúng cả ngàn tăng ở Đan Dương, Kiến Nghiệp. Niên hiệu Kiến Vũ một năm, Thái Hưng bốn năm, Vĩnh Xương một năm.

Đinh Sửu: Tấn: Kiến Vũ năm đầu Hán: Lân Gia năm thứ 2 Đại Thành: Ngọc Hành năm thứ 7 Tiền Lương Trương Thật Mộ Dung Đại: Bình văn Ngọc Hoành Khang Lương Đế Uất Luật năm đầu năm thứ 8 Mậu Dần: Đại Hưng năm đầu Thông Mất, Lưu Diệu lên ngôi, Quang Sơ năm đầu Đại năm thứ 2 + Hán Chủ Lưu Thông: Mất năm Mậu Dần, Thái tử Xán lên ngôi, sau bị Cận Chuẩn giết, Thừa Tướng Lưu Diệu lên ngôi Hoàng Đế, đổi niên hiệu Quang Sơ, dời đô về Trường An, đổi quốc hiệu là Triệu, Thạch Lặc được tấn phong tước Triệu Vương.

Ất Mão: Tấn Đại Hưng năm thứ 2 Triệu: Lưu Diệu Quang Sơ năm thứ 2 Thành: Ngọc Hoành năm thứ 9 Hậu Triệu: Thạnh Lặc năm đầu Tiền Lương

Tiền Yên:

Mộ Dung Hội

Đại: năm thứ 3

Canh Thìn: Đại Hưng năm thứ 3 Quang Sơ năm thứ 3 Ngọc Hành năm thứ 10 Thạnh Lặc năm thứ 2 Tiền Lương Yên Đại: năm thứ 4 Tân Tỵ: Đại Hưng năm thứ 4 Quang Sơ năm thứ 4 Ngọc Hành năm thứ 11 Thạnh Lặc năm thứ 3 Tiền Lương Trương Mậu soán ngôi Yên Đại: Hạ Nhục năm đầu Nhâm Ngọ: Tấn Vĩnh Xương năm đầu, năm năm thứ bảy Đế mất Quang Sơ năm thứ 5 Ngọc Hành năm thứ 12 Thạnh Lặc năm thứ 4 Tiền Lương

Tiền Yên Đại: Năm thứ 2 + Khổng Tước Kinh: Tôn giả Thi-lê Mật-đa-la (Hán dịch là Kiết Hữu) người Thiên Trúc, bỏ ngôi xuất gia (giống Ngô Thái Bá). Tây Tấn, Hoài Đế trong năm Vĩnh Gia, ngài đến Hoa Hạ, ở tại chùa Kiến Sơ thuộc Kiến Khang. Thừa Tướng Vương Đạo gặp ngài liền nói: "Người của bọn ta!" Thái úy Dữu Lượng, Quang Lộc Chu Nghỉ, Đình Úy Hoàn Di, danh công của một thời đến kết bạn. Thanh danh ngài vang khắp kinh thành. Ngài rất giỏi diễn thuyết pháp yếu, người đương thời gọi ngài là Cao Tòa Pháp Sư, đồng thời ngài giỏi tán tụng, giọng ngài trong vắt, cao tận mây xanh, ngài còn dịch các kinh như Khổng Tước v. v. . .

Túc Tông Minh Đế: Tên là Thiệu, con trưởng của Nguyên Đế, từ nhỏ đã tỏ ra thông minh. Được vài tuổi, nhân có lần sứ ở Trường An đến, Đế hỏi: "Con nói xem, mặt trời và Trường An cái nào gần hơn? Thiệu đáp: "Trường An gần hơn, chỉ nghe người ta từ Trường An đến chứ chưa ai từ mặt trời đến. " Nguyên đế lấy làm lạ.

Hôm sau, Đế mở tiệc đãi các quan, Đế hỏi lại, Thiệu đáp: "mặt trời gần hơn!" Nguyên Đế thất sắc hỏi: "Sao hôm qua trả lời một đàng, nay lại trả lời một nẻo?" Thiệu đáp: "Vì mở mắt thì thấy ngay mặt trời mà không thấy Trường An!".

Từ đó, Nguyên Đế càng thấy lạ. Đế lập ông làm hoàng Thái tử. Ông tánh tình chí hiếu, văn võ song toàn, có tài mưu lược, kính hiền mến khách, rất giỏi văn chương. Những danh thần đương thời từ Vương Đạo, Dữu Lượng, Ôn Kiêu, Hoàn Di, Nguyễn Phóng đều được ông đích thân tiếp đãi. Ông tập võ nghệ, khéo phủ dụ tướng sĩ, đương thời đông triều hưng thịnh, xa gần đều quy phục. Tháng giêng niên hiệu Vĩnh Xương năm đầu, Vương Đôn dâng sớ ở Vũ Xương kể tội trạng của Điêu Hiệp, Lưu Ngôi, Nguyên Đế khuyên Hiệp và Ngôi đi tránh họa. Hiệp đi nhưng bị người ta giết, đem đầu về cho Đôn. Ngôi chạy sang Hậu Triệu Thạnh Thị, làm quan đến chức Thái tử Thái phó rồi mất. Đôn tiến binh chiếm Thạch Đầu, Nguyên Đế cho Đôn làm Thừa Tướng, Đôn bàn mưu phế Thái tử nhưng không thành, không triều kiến Thiên Tử mà về Vũ Xương. Tháng mười một Nguyên Đế lo buồn thành bệnh rồi mất. Thái tử lên ngôi, đổi niên hiệu Thái Ninh. Tháng ba, Vương Đôn mưu đồ soán ngôi nên khởi binh tiếp, Đế đem binh đánh Đôn. Tháng năm thứ hai, Đôn bệnh nặng, Vương Hàm thua trận, sau đó Đôn chết. Bè đảng của Đôn giấu kín không phát tang mà dùng chiếu gói xác, bôi sáp bên ngoài rồi đem chôn tại Sảnh Sự Trung ở Giang Ninh. Bè đảng của Đôn được dẹp yên, Hữu Ty đào mộ của Đôn lên, lôi xác ra đốt hết áo mão, dựng thây quỳ lên rồi chém. Ông ở ngôi ba năm, thọ hai mươi bảy tuổi. Đế thích ăn chay làm phước, ông dựng hai ngôi chùa Hoàng Hưng và Đạo Tràng. Niên hiệu Thái Ninh có ba năm.

Quý Mùi:

Tấn Thái Ninh năm đầu

Triệu: Lưu Diệu Quang Sơ năm thứ 6 Thành: Ngọc Hành năm thứ 13 Hậu Triệu Thạch Lặc, năm thứ 5 Tiền Lương

Tiền Yên Đại: Thạch Bạt năm thứ 3 Giáp Thân: Thái Ninh năm thứ 2 Quang Sơ năm thứ 7 Ngọc Hành năm thứ 14 Thạch Lặc năm thứ 6 Tử Tuấn cướp ngôi

Đại Vương Hạ Nhục năm thứ 4 Ất Dậu: Thái Ninh năm thứ ba, tháng bảy Đế mất Quang sơ năm thứ 8 Ngọc Hành năm thứ 15 Thạnh Lặc năm thứ 7

+ Sa-môn Trúc Pháp Thừa là bậc đĩnh ngộ phi phàm, tài trí xuất chúng, ngài lạy Pháp Hộ làm thầy, Pháp Hộ rất tâm đắc ngài. Về sau, ngài đến Đôn Hoàng dựng chùa chiêu mộ học chúng, phía tây được hưng hóa đều nhờ sức của ngài.

Tổ Năm thứ 25: Tôn giả Bà-xá-tư-đa.

Ngài họ Bà-la-môn, người nước Kế Tân, cha là Tịch Hạnh, mẹ là Thường An Lạc. Trưởng thành, ngài theo Tôn giả Sư Tử xuất gia thọ cụ túc. Sau khi đắc pháp, ngài muốn đến vùng Nam Ấn. Đầu tiên, ngài đến Trung Thiên Trúc, quốc vương nước này tên là Ca Thắng đến đảnh lễ nghinh đón ngài. Lúc đó trong cung điện bỗng có mùi hương lạ, Tôn giả bùi ngùi nói: "Thầy ta quy tịch rồi!" và ngài hướng về phía Bắc đảnh lễ, và từ biệt quốc vương. Quốc vương nói: Xin Tôn giả ở lại giây lát, tôi có điều muốn hỏi, trong vườn này có con suối nóng, tôi không hiểu nguyên nhân do đâu, xin Tôn giả giải thích cho.

Ngài đáp:

Đó là suối nước nóng, có ba nguyên nhân khiến nó phải vậy, một là thần nghiệp, hai là quỷ nghiệp, ba là đá nung. Nếu đá nung thì màu nó như vàng, tính nó thường tỏa nhiệt, nên suối chảy ra phải nóng. Nếu là quỷ nghiệp, nghĩa là quỷ mới thoát tội qua lại trong nhân gian, do nghiệp lực của nó còn nên khiến cho suối nóng, nhằm trả nợ oan trái đời trước. Còn như thần nghiệp, nghĩa là thần không lo giữ đạo lại gây việc họa phước để được người ta cúng tế, ác nghiệp đầy rẫy, cõi u minh đuổi họ, họ đốt nóng suối này để lạm nhận người ta cúng tế.

Quốc vương hỏi:

Rất may được Tôn giả chỉ rõ ba nguyên nhân, chẳng biết suối này do nguyên nhân gì mà nóng như vậy.

Ngài đáp:

Do Thần nghiệp.

Ngài liền sai người đến suối thắp hương, sám hối thay cho Thần, giây lát bờ suối bỗng xuất hiện một người cao to, đến đảnh lễ ngài và nói:

Con có chút phước mỏng nên mới được gặp Tôn giả, con sắp được sinh trong loài người nên đến đây từ biệt".

Nói xong người ấy mất dạng. Bảy ngày sau, suối ấy bỗng dưng mát mẻ như những suối khác. Tôn giả từ biệt, quốc vương đích thân dẫn quan quân ra tiễn ngài. Ngài đến Nam Ấn, quốc vương nước này tên là Thiên Đức, cũng ra nghinh đón ngài. Vương có hai người con là Đức Thắng và Bất-như-mật-đa. Đức Thắng sau đó nối ngôi, nhưng tin theo ngoại đạo khiến ngài lâm nạn. Đức Thắng hỏi ngài: "

Ta nghe Tỳ-kheo Sư Tử không tránh khỏi hành hình, làm sao truyền pháp cho ông?"

Ngài đáp:

"Lúc chưa bị nạn thầy tôi đã truyền tín y, pháp kệ cho tôi để minh chứng cho việc truyền thừa. "

- Y lấy ở đâu?

Ngài liền lấy trong túi vải đưa cho vua xem, vua sai đem đốt, Ngũ sắc sáng rực, lửa tàn nhưng y còn nguyên. Vua thấy vậy liền đảnh lễ nói:

Quả là truyền nhân của Tôn giả Sư Tử.

Em Quốc Vương là Bất-như-mật-đa xin ngài xuất gia, theo hầu ngài sáu năm, ngài truyền giới cụ túc cho Mật-đa ngay trong cung. Trong lúc tác pháp Yết-ma, đại địa rung chuyển. Ngài nói với Mật-đa:

Ta già yếu rồi, đâu thể trụ thế mãi, ông phải gắng hộ trì Chánh pháp nhãn tạng độ khắp hữu tình, nghe ta nói kệ:

Thánh nhân nói tri kiến

Ngay cảnh không phải, quấy

Nay ta ngộ bản tánh

Không đạo cũng không lý.

Bất-như-mật-đa nghe kệ xong, thưa:

"Thế còn pháp y sao Thầy không truyền?"

Ngài nói:

"Do bị nạn mới mượn pháp y làm minh chứng, nay thân ông không bị nạn thì mượn pháp y làm gì, chỉ cần ông giáo hóa khắp mười phương thì ai nấy đều tự tin quy hướng. "

Ngài hiện thần biến, dùng lửa Tam-muội tự đốt thân, xá-lợi cao đến một thước. Quốc vương Đức Thắng dựng tháp an trí xá-lợi, bấy giờ nhằm đời Đông Tấn Minh Đế. (theo Chánh Tông ký)

Hiển tông thành đế: Tên là Diễn, con trưởng của Minh Đế, ông lên ngôi vào tháng tám năm Thái Ninh năm thứ ba, lúc ấy mới năm tuổi, Dữu Thái hậu lâm triều. Năm Hàm Hòa năm thứ hai, quan quân Tô Tuấn chống mệnh làm phản. Tháng tư năm thứ ba, Tô Tuấn cướp Đế chạy đến Thạch Đầu, cung thất ở kinh thành đều bị thiêu rụi, chỉ còn bức vách ở điện Thái Ninh trên ấy có tượng Phật do Minh Đế tự tay vẽ còn nguyên, ai nấy đều cho là việc thần dị. Đào Huống, Ôn Kiêu đánh phá Thạch Đầu, Tuấn rơi xuống ngựa bị chém đầu, róc thịt, đốt xương. Bè đảng của Tuấn lập em Tuấn là Tô Dật lên ngôi vương, Dật đóng chặt cửa thành. Tháng hai năm thứ tư, quan quân đánh phá Thạch Đầu, Kiến Uy Trưởng sử Đằng Hàm đánh và phá được Tô Dật, quân phía Tây bắt được Dật đem chém. Bộ tướng của Hàm là Tào Cứ ôm Đế nhảy xuống thuyền của Ôn Kiêu, quần thần gặp được Đế liền gào khóc xin trị tội. Lúc này cung khuyết đã cháy sạch, đành lấy vườn Kiến Bình làm cung. Ôn Kiêu muốn dời đô về Dự Chương, hào kiệt ở Tam Ngô thì muốn dời về Cối Kê, hai bên tranh luận, chưa đi đến quyết định, Tư Đồ Vương Đạo bàn không nên dời đô. Tháng giêng niên hiệu Hàm Khang năm đầu, mồng một năm Canh Ngọ, Đế chính thức nhận ngôi, đại xá thiên hạ, đổi niên hiệu. Tháng năm thứ tám, Đế không được khỏe, hai con của ông là Phi Và Dịch còn nằm trong nôi, trung thư giám Dữu Băng tự cho anh em của mình nắm quyền chánh trong triều đã lâu, sợ rằng nếu thay đổi tất có loạn, nên lúc nào cũng nói với Đế rằng nước có giặc mạnh, nên cần phải có vua lớn, và xin em cùng mẹ với mình là Lang Da Vương Nhạc làm người nối dõi. Đế đồng ý. Tháng sáu, Đế mất, thọ hai mươi hai tuổi, ở ngôi mười bảy năm. Đế dựng hai chùa là Trưng Hưng và Lộc Uyển, tụ tập cả ngàn vị Tăng có công dịch kinh, giảng dạy. Niên hiệu Hàm Hòa chín năm, Hàm Khang tám năm.

Bính Tuất: Tấn Hàm Hòa năm đầu Triệu: Quang Sơ năm thứ 9 Thành: ngọc Hành năm thứ 16 Hậu Triệu: Thạnh Lặc: Năm thứ 8 Tiền Lương Tiền Yên Đại: Năm thứ 2 + Phi Lai Phong: Năm này Pháp sư Tuệ Lý người Thiên Trúc đến Chấn Đán. Ngài đến Triết Tây, Hàng châu, thấy ngọn núi hùng vĩ tráng lệ bèn nói: "Đây là ngọn núi nhỏ trong dãy Linh Thứu của nước Thiên Trúc ta, chẳng biết bay đến đây vào năm nào. Lúc Phật tại thế, có rất nhiều Tiên nhân tu ở trong ấy, ngày nay chẳng biết có còn không!"

Trong hang động vốn có con vượn trắng, ngài gọi, con vượn nghe tiếng đi ra, từ đó người ta tin núi bay đến thật và đặt tên núi là Phi Lai. Ngài dựng hai ngôi chùa trên núi này, ngôi phía trước là Linh Thứu, ngôi phía sau là Linh Ẩn, hang động ngài ngồi thiền được gọi là Lý Công Nham (động của ông Lý), ngày nay bảo tháp hiện vẫn còn. (theo văn bia khắc ở chùa).

Đinh Hợi:

Tấn Hàm Hòa năm thứ 2

Triệu: Họ Lưu Quang Sơ năm thứ 10 Thành: Họ Lý Ngọc Thành năm thứ 17 Hậu Triệu: Thạnh Lặc năm thứ 9 Tiền Lương họ Trương Tiền Yên Năm thứ 3 Mậu Tý:

Hàm Hòa năm thứ 3

Lưu Diệu bị Thạch Lặc diệt, tổng cộng hai mươi sáu năm Ngọc Hành năm thứ 18 Thạch Lặc chiếm Trung Nguyên, Thái Hòa năm đầu Tiền Lương Tiền Yên Năm thứ 4 + Hán Triệu: Lưu Uyên tự Nguyên Hải, người Hung Nô, Tân Hưng, nhà Hán đem con gái trong Tông thất gả cho Mạo Đốn, bởi vậy con cháu họ Mạo đều mang họ Lưu. Tây Tấn Tuệ Đế năm Giáp Tý niên hiệu Vĩnh Hưng năm đầu, lập Thành Đô Vương Tư mã Dĩnh làm Hoàng thái đệ, Dĩnh dâng biểu xin Hung Nô Tả Hiền Vương Lưu Uyên làm quan quân tướng quân, coi việc quân của Ngũ bộ, đóng binh ở đất Nghiệp (nay là Chương Đức lộ Lân quận). Con của Uyên là Thông vốn sức mạnh hơn người, làu thông kinh sử, rất giỏi văn chương, xách nổi cây cung ba trăm cân. Từ nhỏ, ông thường lui tới kinh sư, danh sĩ đều kết giao với Thông. Dĩnh cho Thông làm Tích Hỗ Tướng Quân. Anh cùng ông nội với Uyên là Hữu Hiền Vương Lưu Tuyên, nói với thân tộc: Từ khi nhà Hán mất đến nay, Thiền Vu ta chỉ có danh hão mà không có lấy một thước đất, nay người của ta tuy suy nhưng vẫn không dưới hai vạn, lẽ đâu cứ khoanh tay chịu sự sai khiến, bỏ lỡ cả trăm năm? Tả Hiền Vương là bậc anh hùng cái thế, nếu trời không cho Hung Nô hưng thịnh thì ắt chẳng sinh ra người đó làm gì. Nay dòng họ Tư mã cốt nhục tương tàn, bốn biển điêu linh, khôi phục cơ nghiệp của Hô Hàn Tà chính là lúc này. Ông bàn bạc suy tôn Uyên làm Đại Thiền Vu, sai thuộc hạ Hô Diên Du đến đất Nghiệp nói cho Uyên biết. Uyên thưa với Dĩnh xin về, nhưng gặp phải tang ma nên Dĩnh không đồng ý. Đến khi Vương Tuấn, Doanh Công Đằng đánh Dĩnh, Uyên nói với Dĩnh: "Tôi xin giúp điện hạ nói lại Ngũ bộ để tránh nạn nước", Dĩnh vui mừng bái Uyên làm Bắc Thiền Vu nắm việc Thừa Tướng. Uyên đến Tả Quốc Thành. Bọn Lưu Tuyên tung hô danh hiệu Đại Thiền Vu, chỉ hai mươi ngày binh dân theo về đến năm vạn người. Uyên đóng đô tại Tả Quốc Thành rồi nói với quần thần: "Xưa, nhà Hán có thiên hạ, có ân với dân, ta là cháu ngoại nhà Hán". Ông liền dựng nước lấy hiệu là Hán, lên ngôi Hán Vương, lấy niên hiệu Nguyên Hy, dùng Hữu Hiền Vương Tuyên làm Thừa Tướng. Tấn Tuệ Đế năm Vĩnh Gia năm thứ hai, Hán Vương Uyên chiếm Sơn Tây, Bình Dương Thái thú Tống Trừu bỏ quận chạy. Uyên dời đô về Bồ Tử Thượng ở Bình Dương rồi lên ngôi Hoàng Đế, đổi niên hiệu Vĩnh Phụng. Đời Tấn năm Vĩnh Gia năm thứ tư, tháng bảy Uyên bệnh nặng, dùng Sở Vương Lưu Thông làm đại Tư mã Đại Thiền Vu. An Xương Vương Thạnh, An Ấp Vương Khâm, Tây Dương Vương Tuệ, đều lĩnh chức vũ vệ tướng quân, nhận mệnh cầm binh. Uyên mất Thái tử Hòa lên ngôi Hoàng Đế, Tây Xương Vương Duệ xấu hổ vì không được phong nên bàn mưu với Hòa rằng: "Tiên đế không cân nhắc kỹ nên sai tam vương dồn binh mạnh bên trong, đại Tư mã đem mười binh đóng ở Tân Giao, bệ hạ nên lo liệu trước".

Hòa gọi Thạnh vào nói lại, Thạnh nói: "Bệ hạ tin lời của kẻ sàm tấu rồi nghi ngờ anh em. Duệ nổi giận sai Tả hữu đâm Thạnh, rồi dẫn binh đánh Sở Vương Thông ở Thiền Vu Đài (nay là Tây Lương lộ, tức Đại Đồng lộ, Vân Trung quận, Thông phản công, Tây Minh Môn bị diệt, giết Hòa ở tây đường Quang Cực, bắt Duệ chém đầu bêu ở ngã tư đường, Thông lên ngôi Hoàng Đế đổi niên hiệu Quang Hưng, dùng Bắc Hải Vương Ngãi làm hoàng thái đệ, phong con ông ấy là Xán làm Hà Nội vương, Thạch Lặc làm Tinh châu Thứ sử (Thí Nguyên, sau đổi thành Ký Ninh lộ). Năm Tân Mùi tức Hán Gia Bình năm đầu, Thông sai tiền quân đại tướng quân Hô Diên Yến, Thỉ An Vương Lưu Diệu, Vương Di, Thạch Lặc đánh Lạc Dương chiếm Tuyên Dương Môn. Tấn Hoài Đế muốn chạy đến Trường An nhưng bị quân Hán đuổi bắt được, đưa ông và ngọc tỷ về lại Bình Dương. Thông cho Đế làm Đặc Tiến Tả Quang Lộc đại phu, phong tước Bình A Công. Năm Nhâm Thân tức Gia Bình năm thứ hai của Thông, Thông phong Hoài Đế làm Cối Kê quận công, tháng hai năm sau, Hoài Đế bị hại. Tháng tư tin dữ của Hoài Đế lan tới Trường An, Tấn Mẫn Đế lên ngôi, đổi niên hiệu Kiến Hưng. Tháng chín năm Kiến Hưng năm thứ tư, Hán Đại Tư mã Lưu Diệu đánh Trường An. Tháng mười một, Tấn Đế nói: "Phải nhịn nhục ra hàng để cứu sống muôn dân". Diệu đưa Tấn Đế về Bình Dương. Hán chủ Lưu Thông cho Tấn Đế làm Quang Lộc đại phu, phong tước Hoài An Hầu. Tháng mười hai năm Đinh Sửu, Tấn Đế bị hại. Năm Mậu Dần, Hán chủ Lưu Thông mất, Thái tử Xán Lên Ngôi, sau bị Cận Phong giết. Thừa Tướng Lưu Diệu lên ngôi Hoàng Đế, đổi niên hiệu Quang Sơ, dời đô về Trường An, đổi quốc hiệu là Triệu, tôn Thiền Vu Lâm Tổ, Thạch Lạc được phong tước Triệu Vương. Đến Đông Tấn Thành Đế năm Hàm Hòa năm thứ ba, Triệu chủ Lưu Diệu vây lấy Lạc Dương. Tháng mười một, Thạch Lặc dẫn binh đến cứu Lạc Dương, đánh nhau và bắt sống Lưu Diệu chở về Tương quốc rồi giết. Tháng giêng năm Kỷ Sửu, Triệu Thái tử Hy nghe Diệu bị bắt liền dẫn trăm quan chạy lên Thượng Khuê (Thiểm Tây, Củng Xương lộ, xưa là đất Khuê Nhung), Quan Trung đại loạn. Tướng quân Tưởng Anh Tân chiếm Trường An, sai sứ ra hàng Thạch Lặc. Tháng chín, hậu Triệu Trung Sơn Công Thạch Hổ đại phá quân Triệu ở Nghĩa Cừ, thừa thắng đuổi bắt Triệu Thái tử Lưu Hy cùng tướng lĩnh vương công trở xuống, có đến hơn ba ngàn người đều bị giết, đất Tần Lũng được bình định. Hán, Triệu họ Lưu bắt đầu từ Tấn Tuệ Đế năm Đại Hưng Giáp Tý, kết thúc năm Thành Đế, Hàm Hòa Kỷ Sửu, tổng cộng hai mươi sáu năm.

Kỷ Sửu: Tấn Hàm Hòa năm thứ 4 Thành: Ngọc Hành năm thứ 19 Hậu Triệu: Thái Hòa năm thứ 2 Tiền Lương Tiền Yên Đại: Ế Hòe năm đầu, truy tôn là Liệt Đế Canh Dần: Hàm Hòa năm thứ 5 Ngọc Hành năm thứ 20 Thạch Lặc lên ngôi Hoàng Đế Đại: Năm thứ 2 Tân Mão: Hàm Hòa năm thứ 6 Ngọc Thành năm thứ 21 Kiến bình năm thứ 2 Đại: Năm thứ 3 Nhâm Thìn: Hàm Hòa năm thứ 7 Ngọc Hành năm thứ 22 Kiến Bình năm thứ 3 Đại: Năm thứ 4 Quý Tỵ:

Hàm Hòa năm thứ 8

Ngọc Hành năm thứ 23 Kiến Bình năm thứ 4.

Tháng 7, Lặc mất

Yên: Mộ Dung Hoàng lên ngôi Đại: năm thứ 5 Giáp Ngọ: Hàm Hòa năm thứ 9 Ngọc Hành năm thứ 24, Hùng mất Hải Dương Vương lên ngôi, Diên Hy năm đầu Đại: Năm thứ 6 Ất Mùi: Hàm Khang năm đầu Hán đổi

thành Hán Kỳ, Ngọc Hằng năm đầu.

Hổ lên ngôi, Kiến Vũ năm đầu Đại: năm thứ 7 Bính Thân: Hàm Khang năm thứ 2 Ngọc Hằng năm thứ 2 Kiến Vũ năm thứ 2 Đại: Năm thứ 8 Đinh Dậu: Hàm Khang năm thứ 3 Ngọc Hằng năm thứ 3 Kiến Vũ năm thứ 3 Tiền Yên: Hoàng xưng vương Đại: Hậu năm đầu Mậu Tuất: Hàm Khang năm thứ 4 Lý Thọ lên ngôi, Hán Hưng năm đầu Kiến Vũ năm thứ 4 Thát Bạt Thập Dục

Kiến Quốc

năm đầu

được truy tôn là Thành Đế.

+ Học Châm: Tấn Tư mã Vương Đạo cho Lý Sung là bậc rường cột trong chức Thừa Tướng, Sung cho rằng con người ta chỉ ưa cái dối trá nên ông soạn Học châm, dẫn lời Lão Tử rằng: Dứt nhân bỏ nghĩa dân mới sinh hiếu từ, lẽ đâu đạo nhân nghĩa dứt rồi sau hiếu từ mới sinh? Bởi người lo nhân nghĩa thì ít, mà người lợi do nhân nghĩa thì nhiều, dựa vào đó rồi trách Thánh nhân bị lệ thuộc vào sự nghiệp giáo hóa. Phàm người thấy được hình thì nhiều, đạt được đạo thì ít, đuổi theo dấu tích càng gấp thì lìa gốc càng xa, bởi vậy ông soạn Học châm, nhằm trừ bỏ cái tệ ấy. Ông viết: Danh càng rỡ ràng thì đạo càng mai một, làm mất sự hưng thọ, ưa cái thay đổi, không có nhân thì không thể nuôi lớn muôn vật, không có nghĩa thì không nuôi lớn hổ thẹn, bởi vậy chắc chắn không thể lìa nhân nghĩa, mà chỉ xa những kẻ làm hại nhân nghĩa mà thôi (Tấn Thư, Lý Sung truyện).

Tấn, Quang Lộc Huân Nhan Hàm cáo lão nhường ngôi, ông làm quan hơn hai mươi năm, mất tháng mười năm này, thọ chín mươi ba tuổi. Quách Phác từng ngang qua nhà Hàm muốn bói quẻ cho ông. Hàm nói: Tuổi tác ở trời, ngôi vị ở người, sửa mình mà trời không cho đó là mệnh, giữ đạo mà người không biết đó là tánh, ai nấy đều có tánh mệnh cần gì phải bói quẻ!

Kỷ Hợi: Tấn Hàm Khang năm thứ 2 Hán: Họ Lý Hán Hưng năm thứ 2 Hậu Triệu: Kiến Vũ năm thứ 2 Tiền Lương: Họ Trương Tiền Yên Đại: Kiến

Quốc năm thứ 2

+ Tấn: Tư Đồ Vương Đạo mất, Đạo có người em là Đạo Bảo bỏ vinh hoa xuất gia làm tăng, nhờ học hạnh mà nổi tiếng.

Canh Tý: Hàm Khang năm thứ 6 Hán Hưng năm thứ 3 Kiến Vũ năm thứ 6 Đại năm thứ 3 Tân Sửu: Hàm Khang năm thứ 7 Hán Hưng năm thứ 4 Kiến Vũ năm thứ 7 Đại năm thứ 4 Nhâm Dần: Hàm Khang Năm thứ 8, Tháng sáu Khang Đế lên ngôi Hán Hưng năm thứ 5 Kiến Vũ năm thứ 8 Đại năm thứ 5 + Khang Đế: Tên là Nhạc, em cùng mẹ với Thành Đế, từ Lang Da Vương lên ngôi Hoàng Đế, ở ngôi hai năm, thọ hai mươi ba tuổi. Dữu Lượng chuyên quyền, giấu kín mọi việc, ủy thác chánh sự cho Dữu Băng, phong con Thành Đế là Thừa làm Lang Da Vương, phong Dịch làm Đông Hải Vương, niên hiệu Kiến Nguyên có hai năm.

Quý Mão: Kiến Nguyên năm đầu Hán Hưng năm thứ 6 Kiến Vũ năm thứ 9 Tiền lương Giáp Thìn: Kiến Nguyên năm thứ hai, tháng chín đế mất. Đại: năm thứ 6 Thái Hòa năm đầu Kiến Vũ năm thứ 10 Tiền Yên Đại: năm thứ 7 Hiếu Tông Mục Đế: Tên là Đam, Thái tử của Khang Đế, lên ngôi năm hai tuổi, Chử Thái hậu lâm triều thính chính, trong ngoài đều yên. Ngày một tháng giêng niên hiệu Thăng Bình năm đầu, ông chính thức nắm quyền chánh, thọ mười chín tuổi. Niên hiệu Vĩnh Hòa mười hai năm, Thăng Bình năm.

Ất Tỵ: Vĩnh Hòa năm đầu Lý Chấp:

Thái Hòa năm thứ 2

Kiến Vũ năm thứ 11 Tiền Lương xưng Vương Tiền Yên: Hoàng Đại Bính Ngọ:

Vĩnh Hòa năm thứ 2

Gia Ninh năm đầu Kiến Vũ năm thứ 12 Trùng Hoa lên ngôi Đại Đinh Mùi:

Vĩnh Hòa năm thứ 3

Hoàn Thang tiêu diệt, trị vì tổng cộng 45 năm Kiến Vũ năm thứ 13 Đại + Đại Thành: Đổi thành Hán, Lý Đặc người Ba Tây, thiếu thời làm quan cho nhà Tấn. Tây Tấn Tuệ Đế năm Thái An năm thứ hai, ông chiếm Ích châu (Tư Xuyên, Tây đạo, Thành Đô lộ, quận Cẩm Thành của Dương châu) lấy quốc hiệu là Thành, niên hiệu Kiến Sơ, Đặc mất, con là Hùng lên thay. Tháng mười, đời Tấn Tuệ Đế niên hiệu Vĩnh Hưng năm đầu, Hùng lên ngôi Thành Đô Vương, đổi niên hiệu Kiến Hưng, phong thúc phụ là Ly làm Thái phó, truy tôn cha là Đặc làm Thành Đô Cảnh Vương. Tấn Tuệ Đế niên hiệu Quang Hy năm đầu, Thành Đô Vương Hùng lên ngôi Hoàng Đế, đổi niên hiệu Yến Bình, lấy quốc hiệu Đại Thành, tôn Đặc làm Cảnh Hoàng Đế. Đông Tấn Thành Đế năm Hàm Hòa năm thứ chín, Hùng mất, Thái tử Ban nối ngôi, em Ban là An Đông tướng quân Lý Kỳ mưu phản, nhân lúc Ban than khóc ở Tẩm Cung, đêm ấy Kỳ vào giết Ban rồi lên ngôi Hoàng Đế, phong thụy cho Hùng là Vũ Hoàng Đế, miếu hiệu là Thái Tông. Tấn Thành Đế niên hiệu Hàm Khương năm đầu, U Công Kỳ đổi niên hiệu Ngọc Hằng, lấy quốc hiệu là Hán. Tấn, năm Hàm Khương năm thứ tư, Hán Trung Mục Văn Lý Đế Thọ giết Kỳ rồi tự lập, đổi niên hiệu Hán Hưng. Tấn Hàm Khang năm thứ bảy, Hán chủ Lý Thọ cho con là Chấp làm đại tướng quân nắm việc Thượng thư. Tấn Khang Đế năm Kiến Nguyên năm thứ hai Lý Chấp lên ngôi, lấy niên hiệu Thái Hòa, đến Tấn năm Vĩnh Hòa năm thứ hai tức niên hiệu Gia Ninh của Hán, tháng mười một Tấn An Tây Tướng Quân Hoàn Ôn đánh nhà Hán. Tháng ba năm Vĩnh Hòa năm thứ ba, quân của Ôn đến Thành Đô phóng lửa đốt của thành, quân Hán khiếp sợ mất chí khí đánh nhau. Lý Chấp tự giữ Lạc Dương, các đạo quân khác đều ra hàng. Ôn tha chấp và hơn mười người trong tông thất. Lúc này là năm Kiến Khang, Chấp được phong là Quy Nghĩa Hầu, đất nước diệt vong. Đại Thành bắt đầu từ Tây Tấn Tuệ Đế năm Thái An năm thứ hai, Quý Hợi, kết thúc Đông Tấn Mục Đế niên hiệu Vĩnh Hòa năm thứ ba, Đinh Mùi, tổng cộng năm chủ, trị vì bốn mươi lăm năm.

Mậu Thân:

Tấn: Vĩnh Hòa năm thứ 4

Hậu Triệu: Năm Kiến Vũ năm thứ 14 Tiền Lương Tiền Yên: Mộ Dung Hoàng mất, Tuyển lên ngôi * Đại Hòa thượng Phật Đồ Trừng: Người nước Thiên Trúc, ngài đến Lạc Dương vào thời Tây Tấn Hoài Đế năm Vĩnh Gia năm thứ tư, tự xưng mình đã hơn một trăm tuổi. Ngài hít khí trời tự sống, nhịn ăn trong nhiều ngày, giỏi trì chú sai khiến quỷ thần. Ngay hông ngài có một lỗ hổng, ngài lấy lụa nhét lại, ban đêm rút mảnh lụa ra thì ánh sáng chiếu khắp. Mỗi khi xuống suối ngài lôi cả ruột ra rửa sạch rồi nhét lại vào trong bụng. Gặp lúc giặc cướp ở Lạc Dương nổi loạn, ngài ẩn cư ngoài đồng hoang. Lúc này quân của Thạch Lặc đóng binh ở Cát Pha giết hại muôn dân vô kể, ngài chống tích đến gặp Lặc. Lặc sai ngài thử trổ phép thuật. Ngài lấy một bát nước rồi chú nguyện, bỗng nhiên một đóa sen xanh mọc ngay trong bát, Lặc khâm phục giữ ngài lại trong quân.

Đông Tấn Thành Đế năm Hàm Hòa năm thứ ba, Lưu Diệu vây lấy Lạc Dương. Lặc đích thân đến ngài cầu cứu. Ngài nói: "Tháp Phật không có gió, chỉ một cái linh phát tiếng. Và ngài nói: Tú chi thế lệ cương, bộc cốc cù ngốc đương. Đó là mật ngữ, hễ ra quân tất bắt sống được Lưu Diệu". Lặc đánh, quả nhiên bắt được Lưu Diệu rồi đưa về Tương quốc. Năm Hàm Hòa năm thứ năm, Lặc tự xưng Đại Triệu Thiên Vương, thi hành những nghi vệ của Hoàng Đế, lại càng kính trọng ngài hơn, tôn xưng ngài là đại Hòa thượng. Con của Lặc là Bân bị bệnh chết sắp liệm, Lặc than rằng: "Trẫm nghe, Thái tử Quắc chết, Biển Thước có thể làm sống lại, nay có ai làm được như ông ấy chăng? Rồi Lặc sai người báo với ngài, ngài cầm cành dương nhúng vào nước rồi rảy, sau ngài nắm tay của Bân nói: "Có thể dậy được rồi!" Bân quả nhiên sống lại. Từ đó con của Lặc hầu hết được nuôi dưỡng trong chùa của ngài. Tháng bảy năm Hàm Hòa năm thứ tám, Lặc mất. Em ông là Hổ, tự Quý Long lên ngôi. Long dời đô về đất Nghiệp (nay là Bành Đức lộ, Ký châu), Long càng dốc tâm thờ phụng ngài. Đến Tấn niên hiệu Vĩnh Hòa năm thứ tư, ngài sắp thị tịch nên đến từ biệt Quý Long. Long thất kinh nói: Đại Hòa Thượng đi vội nước ta có gặp nạn không? Ngài đáp: Vào sinh ra tử là lẽ thường của đạo, sửa điều xấu, phân định điều tốt, đạo chẳng vì thế mà tăng hay giảm. Cái quý của đạo là hạnh phải chu toàn, cái quý của đức là không ngừng nghỉ. Nếu đạo không thiếu thì dù chết cũng như sống, bằng không, dẫu sống đến ngàn năm nhưng nào có ích gì. Điều đáng tiếc là, đất nước noi theo lý Phật, dựng chùa độ tăng, đáng lý phải cầu phước cho xã tắc, nhưng nhà vua lại ban bố chính sách bạo ngược, thưởng phạt không công minh, đó là điều trái với Thánh giáo khiến cho vận nước không lâu bền.

Quý Long khóc than rất thảm. Ngày tám tháng mười hai, ngài an nhiên thị tịch, thọ một trăm bảy mươi tuổi, tăng lạp một trăm lẻ chín hạ, đệ tử ngài là Pháp sư Đạo An v. v. . . và hơn bảy ngàn người khác. Từ khi Phật giáo truyền sang phía Đông, đến đời ngài mới hưng thịnh.

Kỷ Dậu:

Tấn: Vĩnh Hòa năm thứ 5

Hậu Triệu: Đại Ninh năm đầu, Hổ chết, nước loạn Tiền Lương Tiền Yên: Mộ Dung Tuyển năm đầu Đại * Hậu Triệu: Thạch Lặc người Thượng Đảng (nay là Tấn Ninh lộ, Lộ châu Thượng Đảng). Ban đầu Lặc cùng Bát Kỵ về với họ Lưu nhà Hán. Tây Tấn Hoài Đế năm Vĩnh Gia năm thứ tư, Hán chủ Lưu Thông lên ngôi Hoàng Đế, dùng Lặc làm Tinh châu Thứ sử (tức Thái Nguyên, nay thuộc Ký Ninh lộ, Ký châu). Lặc giết Hán tướng là Lưu Di, Thông rất giận nhưng vẫn gia phong Lặc làm trấn Đông đại tướng quân. Đông Tấn Nguyên Đế niên hiệu Đại Hưng năm đầu, Hán chủ Lưu Thông mất, Thừa Tướng Lưu Diệu lên ngôi Hoàng Đế, gia phong Lặc làm Triệu Vương. Năm Đại Hưng năm thứ hai, Lặc chiếm cứ lấy Yên, Tô, lấy quốc hiệu là Tương lập ra năm đầu. Tấn Thành Đế năm Hàm Hòa năm thứ ba, Lặc lấy niên hiệu Thái Hòa, Triệu chủ Lưu Diệu vây Lạc Dương. Tháng mười một, Lặc cứu Lạc Dương, Diệu bị tướng của Lặc là Thạch Kham bắt đưa về Tương Quốc rồi giết. Tấn năm Hàm Hòa năm thứ năm, Lặc xưng là Đại Triệu Thiên Vương, thi hành nghi vệ của Hoàng Đế. Tháng chín, ông lên ngôi, đổi niên hiệu Kiến Bình. Tháng tư năm Kiến Bình năm thứ hai, Lặc đến đất Nghiệp mở mang dựng đô mới. Tháng bảy năm Kiến Bình năm thứ tư, Lặc mất, Thái tử Hoằng lên ngôi, đó là Hải Dương Vương, đổi niên hiệu Diên Hy. Ban đêm Hoằng ngầm đem Lặc an táng trong hang núi, không ai biết đích xác nơi ấy, rồi sắm đủ nghi vệ hư táng (an táng giả) Lặc ở Cao Bình Lăng, tôn thụy là Minh Đế, niên hiệu Cao Tổ. Tháng tám, Triệu chủ Hoằng phong Trung Sơn Vương Hổ làm Thừa Tướng rồi làm Ngụy Vương, gia phong Cửu Tích, quản lý trăm quan. Hoằng ở ngôi một năm. Tháng chín năm sau, Triệu Ngụy Vương Hổ lên ngôi, đổi niên hiệu Kiến Vũ, đóng đô ở đất Nghiệp. Đến Tấn Đế năm Vĩnh Hòa năm thứ năm, tháng giêng Triệu Chủ Hổ đổi niên hiệu Thái Ninh, sau đó bị bệnh rồi mất. Thái tử Thế, con của Hổ lên ngôi. Bành Thành Vương Thạch Tuân (con trưởng của Hổ) phế Thế xuống làm Tiếu Vương sau đó giết luôn. Tuân lên ngôi, cho Nghĩa Dương Vương Giám làm thị trung, Vũ Hưng Công Mẫn làm Đô đốc nắm giữ việc quân. Ban đầu Triệu Vương Tuân hứa cho Vũ Hưng làm Thái tử, tháng mười Tuân lập Thái tử Diễn, Vũ Hưng Công Mẫn càng uất hận. Tháng mười một, Mẫn dẫn giáp sĩ đến bắt Tuân ở Nam Đài rồi giết, lập Nghĩa Dương Vương Giám, Mẫn làm đại tướng quân được phong làm Vũ Đức Vương. Tháng giêng năm Tấn Vĩnh Hòa năm thứ sáu, Vũ Đức Vương Nhiễm Mẫn lên ngôi Hoàng Đế, đổi niên hiệu Vĩnh Hưng, lấy quốc hiệu là Đại Ngụy. Hậu triệu bắt đầu từ Đông Tấn Nguyên Đế năm Đại Hưng năm thứ hai, Kỷ Mão, kết thúc vào Mục Đế năm Vĩnh Hòa năm thứ bảy, Tân Hợi, gồm sáu chủ, trị vì tổng cộng ba mươi ba năm.

* Nhiễm Mẫn: Người huyện Nội Hoàng, Cối châu, Đại Danh lộ. Triệu chủ Thạch Lặc nhặt được ông, sai em là Hổ nhận làm con nuôi. Lúc này Mẫn lấy họ Nhiễm, tháng ba năm Canh Tuất, Hậu Triệu Thạch Kỳ nghe Nhiễm Mẫn soán ngôi ở đất Nghiệp, liền lên ngôi Hoàng Đế ở Tương Quốc. Năm sau tướng của Kỳ là Lưu Hiển giết Kỳ rồi tự mình xưng đế. Năm Nhâm Tý, Nhiễm Mẫn đánh giết Lưu Hiển. Mẫn ở ngôi ba năm. Tiền Yên Mộ Dung Tuyển dẫn binh đánh và giết Mẫn, đất nước diệt vong. Nhiễm Ngụy không nằm trong mười sáu nước chiếm cứ.

Canh Tuất: Tấn: Vĩnh Hòa năm thứ 6 Tần Phù Hồng, là tướng Triệu chiếm Trường An. Ngụy: Nhiễm Mẫn năm Vĩnh Hưng năm đầu Tiền Lương Tiển Yên:

Mộ Dung Tuyển

Tháng hai, có tượng Phật bằng vàng xuất hiện ở Kinh châu, Tư mã Hoàng Ôn nghênh đón nhưng tượng không nhúc nhích. Lúc này Đằng Tuấn ở Giang Lăng đổi nhà làm chùa thỉnh pháp sư Đàm Dực trụ trì. Dực dẫn đồ chúng ra lễ lạy rồi nghinh tượng vào thờ. Tượng bỗng nhẹ như không, Dực an trí tượng tại chùa này.

Tân Hợi:

Tấn Vĩnh Hòa năm thứ 7

Hồng mất, con là Kiện xưng Thiên Vương, niên hiệu Hoàng Thỉ năm đầu Vĩnh Hưng năm thứ 2 Tiền Lương Tiền Yên Đại Nhâm Tý:

Tấn Vĩnh

Hòa năm thứ 8

Kiện lên ngôi Hoàng Đế, niên hiệu Hoàng Thỉ năm đầu Vĩnh Hưng năm thứ 3 Tiền Lương Tiền Yên:

Mộ Dung Tuyển lên ngôi nguyên tỷ năm đầu

Đại * Phương Ngoại Giao (kết giao bên ngoài): Pháp sư Chi Độn tự Đạo Lâm là người tinh thông Bát-nhã. Thời bấy giờ Thái phó Tạ An, hữu quân Vương Hy Chi rất thân với ngài. Tạ An làm Thái thú Ngô Hưng có lần gửi thư cho ngài, trong ấy ghi: "Xa cách lâu ngày, nhớ Thầy không nguôi, biết thầy muốn về lại Diêm sơn ẩn mình tiến tu, tôi thật bùi ngùi. Đời người chẳng khác sự gởi gắm tạm bợ. Từ dạo bôn ba, gặp nhau chốc lát, nghĩa tình chừng như vơi cạn, trọn ngày tôi mong Thầy đến, dù chỉ một lần được Thầy gội rửa rối rắm trong lòng, một ngày thôi mà tôi tưởng như ngàn năm. "

Tháng mười năm Hưng Ninh năm thứ hai đời Tấn Ai Đế, Sa-môn Trúc Tiềm cáo từ vua về lại Diệm sơn, vua xuống chiếu mời ngài kế thế việc giảng pháp trong cung. Danh sĩ đương thời như Ân Hạo, Khích Siêu, Tôn Xước, Hoàn Ngạn Biểu, Vương Kính Nhân, Hà Sung, Vương Thản Chi, Viên Ngạn Bá đều rất thân giao với ngài. Thiên hạ đều mong được thấy ngài nêu cao Thánh triết.

Tấn Phế Đế năm Thái Hòa năm thứ hai, ngài dâng biểu cáo từ về núi, vua hạ chiếu ban cấp tiền của cho ngài, lại sai công khanh thiết tiệc tiễn đưa ngài ở Chinh Lỗ đình. Ngài trở về Diệm sơn, lập chùa hoằng hóa trên ngọn núi nhỏ ở Ốc châu, Tăng chúng đều theo ngài học. Lúc này có một số người giải đãi, ngài soạn bài minh khuyên tấn họ. Trong đó có đoạn: "Gắng lên, gắng lên, chí đạo chẳng xa trùm khắp ba cõi, dõng mãnh đi hoài, giữ kỹ cấm giới, đạt chí vô vi, v. v. . . "

Có người tặng ngài con ngựa, ngài nhận nuôi và nói: "Ta yêu mến con tuấn mã này. " Có người tặng ngài con hạc, ngài thả bay đi và nói: Con vật vùng vẫy giữa trời xanh lẽ đâu bắt nó làm vui tai mắt mình! Người quân tử phải thấu đạt nhiều lẽ. "

Về sau, ngài xuống núi, lặng lẽ giảng kinh Duy-ma. Lúc này Hứa Tuân giảng kinh ở kinh đô có đến gạn hỏi ngài nhiều lần, ngài đối đáp ai nấy đều kính phục. Ngài thọ năm mươi ba. Đới Quỳ có lần ngang qua tháp ngài, rồi than: Âm đức chưa vang xa mà cổ thụ trên mộ đã sum suê thế này rồi! Mới hay lý mầu rạng rỡ đâu mất theo khí vận.

Quý Sửu:

Tấn, năm

Vĩnh Hòa năm thứ 10

Tiền Tần: Họ Phù, năm Hoàng Thỉ năm thứ 3 Tiền Lương: Tộ lên ngôi, niên hiệu Hòa Bình năm đầu Tiền Yên năm thứ 2 Đại

Giáp Dần:

Tấn, năm

Vĩnh Hòa năm thứ 10

Tiền Tần: Họ Phù năm Hoàng Thỉ năm thứ 4 Tiền Lương xưng vương năm Hòa Bình năm thứ 2 Tiền Yên năm Nguyên Tỷ năm thứ 3 Đại

* Sa-môn Bạch Pháp Kiều tụng kinh tắt tiếng, sám hối bảy ngày đêm cầu Quan Âm Bồ-tát hiển báo. Đến ngày năm thứ bảy, cổ họng ngài bỗng thông, từ đó ngài ngày đêm tụng niệm, âm thanh vang xa đến hơn một dặm. Tuổi ngoài chín mươi nhưng giọng đọc của ngài vẫn không thay đổi.

Ất Mão: Vĩnh Hòa năm thứ 11 Kiện mất,

Sinh lên ngôi, Thọ Quang năm đầu

Tĩnh lên

ngôi, Kiến

Hưng năm đầu

Nguyên Tỷ năm thứ 4 Bính Thìn: Vĩnh Hòa năm thứ 12 Thọ Quang năm thứ Kiến Hưng năm thứ 2 Nguyên Tỷ năm thứ 5 Đinh Tỵ: Thăng Bình năm đầu, Đế cho Kiên lập Nguyên phục Sinh mất,

Vĩnh Hưng năm đầu

Kiến Hưng năm thứ 3 Dời đô về đất Nghiệp Đại Mậu Ngọ: Thăng Bình năm thứ 2 Vĩnh Hưng năm thứ 2 Kiến Hưng năm thứ 4 Quang Thọ năm thứ 2 Kỷ Mùi: Thăng Bình năm thứ 3 Cam lộ năm đầu Kiến Hưng năm thứ 5 Quang Thọ năm thứ 3 Canh Thân: Thăng Bình năm thứ 4 Cam lộ năm thứ 2 Kiến Hưng năm thứ 6 Tuyển mất, Húy lên ngôi, Kiến Hy năm đầu Đại Tân Dậu: Thăng Bình năm thứ năm, tháng năm Đế mất Cam lộ năm thứ 3 Huyền Tĩnh theo Chánh Sóc của Tấn Kiến Hy năm thứ 2 * Ai Đế: Tên là Phi, con trưởng Thành Đế, được phong làm Lang Da Vương. Mục Đế không có con nối dõi, hoàng Thái hậu đưa ông lên nắm quyền và cho lên ngôi. Ông uống thuốc trường sinh, thuốc phát tác đến nỗi không lâm triều được, Chử Thái hậu lâm triều, ông thọ hai mươi lăm tuổi. Niên hiệu Long Hòa một năm, Hưng Ninh ba năm.

Nhâm Tuất: Đế ở ngôi bốn năm Cam lộ năm thứ 4 Kiến Hy năm thứ 3 Đại

Quý Hợi: Hưng Ninh năm đầu Cam lộ năm thứ 5 Thiên Tích Kiến Hy năm thứ 4 Giáp Tý: Hưng Ninh năm thứ 2 Cam lộ năm thứ 6 Kiến Hy năm thứ 5 Ất Sửu: Hưng Ninh năm thứ hai, tháng hai Đế mất Kiến Nguyên năm đầu Kiến Hy năm thứ 6

Đại Tấn, Vương Thản Chi sửa nhà, vườn thành chùa An Lạc, Thích Tuệ Thọ nhận trụ trì.

* Phế Đế: Tên là Dịch, em cùng mẹ với Ai Đế, Ai Đế không có con, Thái hậu cho ông nối dõi và lên ngôi. Hoàn Ôn có ý không phục nên nói khích với Thái hậu, Thái hậu phế ông xuống làm Đông Hải Vương, rồi phong làm Hải Tây Công, ông thọ bốn mươi lăm tuổi. Niên hiệu Thái Hòa năm.

Bính Dần: Đế ở ngôi sáu năm.

Thái Hòa năm đầu

Tiền Tần: Kiến Nguyên năm thứ 2 Tiền Lương Tiền Yên: Vỹ, Kiến Hy năm thứ 7 Đại

* Thập Tụng Giới Bản ba bộ, do, Sa-môn Đàm Ma Trì người tây vực(Hán dịch Pháp Hải) dịch vào đời Tần.

Đinh Mão: Tấn, Thái Hòa năm thứ 2 Tiền Tần: Kiến Nguyên năm thứ 3 Tiền Lương Tiền Yên: Kiến Hy năm thứ 8 Đại

* Sa-môn Trúc Đạo Du tức Bạch Đạo Du, đầu tiên ngài dừng chân ở núi Thạch Thành, Diệm sơn, năm ấy ngài lại dời qua Thai châu. Ngài ngồi thiền trong hang núi Xích Thành (nay là núi Thiên Thai), có bầy hổ ngồi xổm trước hang. Ngài tụng kinh, có một con hổ ngủ gục, ngài lấy gậy Như Ý gõ đầu nó và nói: "Tại sao không nghe kinh. " Tụng kinh xong, bầy hổ đi hết. Lát sau, có một con rắn to đến mười vi bò đến cuộn tròn rồi ngóc đầu về phía ngài. Nằm đến nửa ngày, con rắn bò đi. Ngày nọ có một thanh niên đến và nói với ngài: "Đệ tử là con của nhà vua Hạ ở đây đã hơn hai ngàn năm, hôm nay xin qua núi Hàn Thạch. " Nói xong người thanh niên ấy cúng dường hang đá của mình cho ngài, rồi hú lên, đầu mọc sừng và đằng vân đi mất. Đạo Du tịch vào năm Thái Nguyên năm thứ tám đời Đông Tấn Vũ Đế.

Mậu Thìn: Thái Hòa năm thứ 3 Kiến Nguyên năm thứ 4 Tiền Lương Tiền Yên: Kiến Hy năm thứ 9 Đại * Thích Tuệ Thường dịch Tỳ-kheo ni truyện sáu quyển. Tấn An Tây tướng quân Hoàn Ôn, chủ bạ Vương Tuân và em là Dân đổi nhà thành chùa, đó là ngôi chùa ở Hổ Khâu, Bình Giang lộ.

* Y thuật: Sa-môn Vu Pháp Khai thị tịch trong năm này. Khai là đệ tử của Lan Công, ngài tinh thông kinh Phóng Quang Bát-nhã lại rất rành y thuật. Mục Đế có lần triệu ngài vào cung chữa bệnh, ngài xem mạch biết ông ta không qua khỏi nên không chữa. Có người hỏi: Y thuật của thầy cao minh, đơn giản sao không lấy đó làm nghề? Ngài đáp: Thấu tỏ lục độ, trừ các bệnh của bốn ma, điều tiết cửu hầu để trị các chứng phong hàn, lợi mình lợi người, như thế không đáng chăng!

Kỷ Tỵ:

Thái Hòa năm thứ 4

Kiến Nguyên năm thứ 5 Tiền Lương Kiến Hy năm thứ 10 Canh Ngọ: Tấn Thái Hòa năm thứ 5 Tiền Tần

Kiến Nguyên năm thứ 6

Tiền Lương Tiền Yên: Vỹ, Kiến Hy năm thứ 11, đất nước diệt vong Đại Tháng mười một năm Tân Mùi, Hoàn Ôn từ Quảng Lăng đến Kiến Khang xin Chử Thái hậu phế vua, lập Thừa Tướng Cối Kê Vương Dục. Vua có chiếu tấn phong Thừa Tướng Hoàn Ôn làm Đại Tư mã rồi giữ lại kinh sư để phụ chánh. Ôn chối từ xin về giữ Cô Thục.

* Tiền Yên: Mộ Dung Hội là người Tiên Ty, Xương Lê, nhiều đời được nhà Tấn phong hiệu. Đông Tấn Nguyên Đế năm Đại Hưng năm thứ hai, Hội làm Đô đốc, đặc trách ở Đông Di. Tấn, Thành Đế năm Hàm Hòa năm thứ tám, Mộ Dung Hoàng lên ngôi, đến năm Đinh Dậu, Hoàng xưng vương. Hoàng rất giỏi văn chương, biết kính trên nhường dưới, giỏi giảng dạy tra cứu. Tháng mười một đời Tấn Mục Đế năm Vĩnh Hòa năm thứ tư, Hoàng mất, thế tử Tuyển lên ngôi liền sai sứ đến Kiến Khang báo tang. Tấn Đế hạ chiếu sai sứ giả Trần Quang đến bái phong Tuyển làm Yên Vương. Tuyển lấy năm Mậu Thân làm năm đầu. Năm Nhâm Tý Tuyển diệt Thạch Triệu, tháng mười một, Tuyển lên ngôi Hoàng Đế, lấy niên hiệu Nguyên Tỷ. Năm Đinh Tỵ, Tuyển dời đô về đất Nghiệp, đó là quốc đô Thạch Hổ, đổi niên hiệu Quang Thọ. Tháng giêng năm Canh Thân, Chiêu Đế Tuyển mất, đại Tư mã Mộ Dung Khác nhận di chiếu giúp Thái tử Vỹ lên ngôi, đổi niên hiệu Kiến Hy, Vỹ chính là U Đế. Năm Kỷ Tỵ tức Kiến Hy thứ mười, Yên Thái phó Thượng Dung Vương, Mộ Dung Bình hiềm khích uy danh của Ngô Vương Mộ Dung Thùy, lại vì tranh nhau mà gây oán với Bình. Thái hậu Khả Túc Hỗn thị ngầm bàn mưu với Bình để giết Thùy. Thùy đem vợ con em cháu chạy sang Tần. Tần Vương Phù Kiên vui mừng ra biên giới đón Thùy rồi cho Thùy làm quan quân tướng quân và phong hiệu Tân Tùng Hầu. Hồi ấy, Tấn đánh Yên, Yên cầu cứu với Tần, Bình cắt đất từ Hổ Lao về Tây để hối lộ cho Tần. Đến khi quân Tấn rút lui, dân Yên muốn lấy đất lại, Tần chủ nổi giận dẫn binh đánh Yên. Tháng mười hai, Tần đến Lạc Dương. Tháng giêng năm Kiến Hy mười một Yên Kinh châu Thứ sử Vũ Uy Vương Trúc đem Lạc Dương hàng Tần. Tháng sáu Tần lại đánh Yên, Yên thua. Tháng mười một, Tần chủ Phù Kiên vào đất Nghiệp, Yên chủ Vỹ đem binh ra hàng. Tháng mười hai, Phù Kiên đưa Mộ Dung Vỹ cùng hậu phi, vương công và trăm quan của Yên về Trường An, phong Vỹ làm Tân Hưng Hầu, những người còn lại đều được phong. Mộ Dung Hội bắt đầu từ Tấn Tuệ Đế năm Thái An năm thứ hai, Quý Hợi kết thúc vào Đông Tấn Phế Đế năm Thái Hòa năm thứ năm Canh Ngọ, gồm bốn chủ, trị vì sáu mươi tám năm.

* Thái Tông Giản Văn Đế: Tên là Dục, con út của Nguyên Đế, được phong làm Cối Kê Vương. Khang Đế mất, Thái hậu sai ông nắm giữ mọi việc rồi phong ông làm Tư Đồ Thừa Tướng nắm việc của Thượng thư. Hoàn Ôn phế Hải Tây Công, theo lệnh Thái hậu, ông lên ngôi Hoàng Đế. Hoàn Ôn chuyên quyền, Đế lấy lòng khoan dung đối xử với Ôn. Ông thọ năm mươi ba tuổi, từng dựng chùa, đúc tượng, độ tăng. Ông dựng chùa Trường Can ở Kiến Khang, xây tháp Phật nguy nga, tráng lệ. Niên hiệu Hàm An có hai năm.

Tân Mùi: Tấn, tháng mười một, Đế lên ngôi, đổi niên hiệu Hàm An Tiền Tần Phù Kiên thôn tính Trung Nguyên. Năm Kiến Nguyên năm thứ 7 Tiền Lương * Sa-môn Trúc Pháp Thải: Sư ở chùa Ngõa Quan thuộc Kiến Khang, vua rất kính trọng. Sư giảng kinh Phóng Quang Bát-nhã, vua đích thân đến nghe, công khanh đều đến dự, tăng tục thảy kính ngưỡng. Đời Vũ Đế năm Thái Nguyên năm thứ mười hai, Sư quy tịch, thọ sáu mươi tám tuổi. Vũ Đế hạ chiếu rằng: Pháp sư Thải đạo bủa tám phương, vội vàng quy tịch, nay cấp mười vạn tiền, mọi việc tang lễ do Hữu Ty lo liệu.

Nhâm Thân: Hàm An năm thứ hai, tháng 7,

Đế mất.

Tiền Tần: Năm Kiến Nguyên năm thứ 8 Tiền Lương Đại * Hứa Tuân: Tự Huyền Độ, Đế rất kính trọng, thường đàm đạo huyền với ông. Hậu thân của ông là vị Tăng tên là Đàm Ngạn. Tháp của Đàm Ngạn ở Thiệu Hưng, Chiết Đông, Ngạn thọ một trăm hai mươi tuổi.

Liệt Tông Hiếu Vũ Đế: Tên là Diệu, con năm thứ ba của Giản Văn Đế. Ông lên ngôi năm mười một tuổi, tháng giêng niên hiệu Thái Nguyên năm đầu ông lên ngôi Hoàng Đế, Thái hậu giao lại quyền chánh cho ông. Ông ở ngôi hai mươi bốn, thọ ba mươi lăm tuổi. Niên hiệu Ninh Khang ba năm, Thái Nguyên hai mươi mốt năm.

Quý Dậu: Tấn, niên

hiệu Ninh Khang năm đầu

Tần: Năm Kiến Nguyên năm thứ 9 Tiền Lương Đại

Tháng bảy, Nam quận Tuyên Vũ Công Hoàn Ôn bệnh nặng, sai em là Xung nhận lãnh mọi việc. Xung theo di mệnh đưa con út của Ôn là Huyền làm người kế thừa. Lúc này Huyền mới năm tuổi được tập phong làm Nam quận công. Xung thay Ôn gánh vác mọi việc, tận trung với vương thất. Tháng tám, Thái hậu lại lâm triều nhiếp chính.

Giáp Tuất: Kiến Khang năm thứ 2 Kiến Nguyên năm thứ 10 Tiền Lương Đại * Sắc lệnh an táng Sa-môn: Đời Ai Đế năm Kiến Khang năm thứ hai, vua hạ chiếu thỉnh Pháp sư Trúc Tiềm vào giảng kinh Bát-nhã trong cấm thành. Tiềm mang cả dép vào điện, mọi người xúm nhau xem rồi khen đạo đức và phong thái cao vời của ngài. Có lần vua ép ngài làm quan, Tiềm từ chối trở về Diệm sơn. Sau đó Chi Độn gởi thư muốn tìm mua một ngọn núi nhỏ ở Ốc châu để ở ẩn. Tiềm trả lời rằng: "Muốn đến thì cho ngay chứ chưa nghe việc mua núi làm tổ rồi mới về ở ẩn. " Pháp Tiềm thị tịch trong năm này, Vũ Đế hạ chiếu rằng: "Pháp sư tỏ ngộ sâu xa, phong thái thanh cao, bỏ cái vinh Tể tướng, học cái hạnh Sa-môn, ở trên núi cao, vượt xa thế tục, dốc chí tu hành, chưa từng giãi đãi, một lòng nêu đạo, giáo hóa quần sinh, nay đột nhiên quy tịch Trẫm đau xót vô cùng. Nay ban tặng cho mười vạn quan tiền, trợ giúp việc xây tháp". Những Sa-môn Trung Quốc được vua ban lễ vật tống táng bắt đầu từ ngài.

Ất Hợi: Tấn, năm Ninh Khang năm thứ 3 Tiền Tần: Năm Kiến Nguyên năm thứ 11 Tiền Lương Đại

Bính Tý: Tấn năm Thái Nguyên Năm đầu, mồng một tháng giêng Đế lên ngôi Kiến Nguyên năm thứ 12 Tần diệt Lương. Lương tồn tại được 74 năm Đại: Thác Bạt Khuê dựng thành ấp trong năm này.

Tiền Lương: Trương Quỹ tự Sĩ Ngạn, người An Định (nay là Thiểm Tây, Trang Lãng lộ thuộc Ung châu, Kinh châu). Ông làm quan nhà Tấn giữ chức Tán kỵ thường thị. Tuệ Đế tháng giêng niên hiệu Vĩnh Ninh năm đầu, ông làm Lương châu Thứ sử. Gặp lúc thời buổi nhiễu nhương, Quỹ ngầm nuôi chí chiếm cứ Hà Tây nên mới xin làm Thứ sử Lương châu. Năm Quý Hợi, Quỹ chiếm Lương châu. Mẫn Đế năm Kiến Hưng năm thứ hai, Quỹ xưng Lương châu mục Tây Bình công. Kiến Hưng năm thứ tư, Trương Thật kế ngôi. Đông Tấn Nguyên Đế năm Đại Hưng năm thứ tư em là Mậu kế ngôi. Tấn Minh Đế năm Thái Ninh năm thứ hai, con là Tuấn kế ngôi. Tấn Mục Đế niên hiệu Vĩnh Hòa năm đầu, Tuấn xưng vương. Tháng năm Vĩnh Hòa năm thứ hai, Tây Bình Trung Thành Vương Trương Tuấn mất, các quan đưa Thế tử Trùng Hoa làm Lương châu mục Tây Bình công giả Lương Vương. Tháng mười một năm Vĩnh Hòa năm thứ chín, Tây Bình Kính Liệt công Trương Hoa mất. Thế tử Diệu Linh lúc này mới mười tuổi, bọn Hữu Trường Sử, Triệu Trường kiến nghị lập Trường Ninh Hầu Tộ vốn là anh kế của Trùng Hoa, phế Diệu Linh xuống làm Lương Ninh Hầu, đưa Tộ làm Lương châu mục, đổi niên hiệu Hòa Bình. Tháng giêng năm Vĩnh Hòa thứ mười, Trương Tộ tự xưng là Lương Vương, đặt ra trăm quan, tế giao tế tự, tế trời đất, dùng lễ nhạc của Thiên Tử. Vĩnh Hòa năm thứ mười một, Xung Công Trương Tịnh lên ngôi, đổi niên hiệu Kiến Hưng, đến Tấn Ai Đế niên hiệu Hưng Ninh năm đầu, Lương Điệu Công Trương Thiên Tích giết Tịnh rồi tự lập. Đến lúc này là Vũ Đế năm Thái Nguyên năm đầu, bị Phù Tần tiêu diệt. Nhà Lương tồn tại bảy mươi bốn năm. Lương châu thuộc Ung châu tỉnh Cam Túc ngày nay.

Đinh Sửu: Tấn, năm Thái Nguyên năm thứ 2 Tiền Tần năm Kiến Nguyên 13 Tấn Thư ghi: Đến lúc này đất trong chín châu thì Tần đã có đến 8, nhà Tấn chỉ còn một dải ở Đông Nam mà thôi. Đại

+ Thích Tuệ Vĩnh ở chùa Tây Lâm, Lô Sơn: Ban đầu ngài cùng Pháp sư Tuệ Viễn tham học với Pháp sư Đạo An, đến lúc này ngài đến Tầm Dương trước, Thứ sử Đào Phạm giữ ngài ở lại Lô Sơn. Phạm cải gia vi tự cho ngài ở, đó là chùa Tây Lâm, trên núi có một cái thất tên là Hương Cốc.

Mậu Dần: Tấn, năm Thái Nguyên năm thứ 2 Tiền Tần: Năm Kiến Nguyên năm thứ 14 Đại * Đô Duy Na: Sa-môn Trúc Đạo Nhất theo học Pháp sư Thải, Tấn Giản Văn Đế rất kính trọng hai ngài. Sau đó, Đạo Nhất qua tại Hổ Khâu, Bình Giang, rồi qua trụ ở Nhã Da Khê ở Việt Châu. Mấy hôm sau, quận thú Vương Hội xây chùa Gia Tường thỉnh ngài trụ trì. Thời bấy giờ, người ta gọi ngài là Cửu Châu Đô Duy Na. Luật Tỳ-nại-da mười quyển do Pháp sư Trúc Pháp Niệm dịch hoàn tất trong năm này.

Kỷ Mão: Tấn, năm Thái Nguyên năm thứ 4 Tiền Tần: Kiến Nguyên năm thứ 14. Tần lấy được Tương Dương của Tấn và có được Pháp sư Đạo An, Tập Tạc Xỉ. Đại Canh Thìn: Thái Nguyên năm thứ 5 Kiến Nguyên năm thứ 16 Đại * Sa-môn Trúc Pháp Nghĩa là người mở mang vương đạo, kế thừa tông phong, kính trọng bạn bè. Vua từng sai sứ mời ngài vào điện giảng thuyết kinh điển, mỗi khi giảng thuyết Vũ Đế đều đến nghe. Ngài thị tịch trong năm này, vua ban mười vạn tiền, xây tháp an táng ở sườn núi Tân Đình, nay là chùa Thiên An.

Tân Tỵ: Tháng giêng năm Thái Nguyên năm thứ sáu vua lập điện trong Tịnh Xá thỉnh Sa-môn giảng đạo Kiến Nguyên năm thứ 17 Đại Nhâm Ngọ: Tấn, năm Thái Nguyên năm thứ 7 Kiến Nguyên năm thứ 18 Lã Quang chiếm Cô Tang, tức Lương Châu Đại Tiền Tần chủ Phù Kiên sai tả tướng quân Lã Quang đánh Quy Tư, đón Pháp sư Cưu-ma-la-thập. Lã Quang chiếm cứ Cô Tạn, tức Lương châu, lấy hiệu Hậu Lương.

Quý Mùi:

Tấn, năm Thái Nguyên năm thứ 8

Tiền Tần: Kiến Nguyên năm thứ 19 Lã Quang Đại: Thát Bạt Khuê Giáp Thân: Năm Thái Nguyên năm thứ 9 Kiến Nguyên năm thứ 20 Hậu Tần Diêu Trành, niên hiệu Bạch Tước năm đầu Tây Tần: Khất Phục Quốc Nhân chiếm Kim Thành Hậu Lương Mộ Dung Thùy năm đầu Đại Pháp sư Viễn Công ở Nhạn môn đến Lô Sơn, Giang châu trong năm này.

Ất Dậu: Năm Thái Nguyên năm thứ 10 Kiên bị giết, con là Phi lên ngôi,

Thái Bình năm đầu

Bạch Tước năm thứ 2 Tây Tần: Kiến Hy năm đầu Lã Quang

Thùy chiếm cứ Trung Sơn, niên hiệu Kiến Hưng năm đầu Đại: Thát Bạt Khuê

Bính Tuất:

Năm Thái Nguyên năm thứ 11

Phi mất,

Đăng lên

ngôi, niên hiệu Thái sơ năm đầu

Tràng vào

Trường An và lên ngôi, niên hiệu Kiến Sơ năm đầu

Kiến Hy năm thứ 2 Tam Hà

Vương Lã Quang, niên hiệu Thái An năm đầu

Kiến Hưng năm thứ 2 Khuê lên ngôi Ngụy Vương, Đăng Quốc năm đầu Đinh Hợi: Thái Nguyên năm thứ 12 Thái Sơ năm thứ 2 Kiến Sơ năm thứ 2 Kiến Hy năm thứ 3 Lân Gia năm đầu

Kiến Hưng năm thứ 3 Ngụy Vương Khuê: Đăng Quốc năm thứ 2 Mậu Tý: Thái Nguyên năm thứ 13 Thái Sơ năm thứ 3 Kiến Sơ năm thứ 3 Kiến Hy năm thứ 4 Lân Gia năm thứ 2

Kiến Hưng năm thứ 4 Đăng Quốc năm thứ 3