SỐ 1828 — DU-GIÀ LUẬN KÝ

BẢN LUẬN QUYỂN 22

Trung Địa xuất ly, trước là kết trước, sau hỏi. Sau, đối với câu hỏi, chánh thức giải thích.

Trong giải thích, bài Tụng đầu và văn xuôi tóm tắt chia ra ba môn:

1/ Thế gian lìa dục.

2/ Xuất thế gian lìa dục.

3/ Tất cả Tư lương, của hai đạo này.

Giải thích về câu hỏi sau. Nghĩa đạo của ba môn này chung với phàm phu. Nay y cứ vào sự lìa dục của bậc Thánh, thế tục, mà nói về ba môn, nhằm phân biệt về sự lìa dục của địa xuất ly.

Kế là nói về tướng lìa dục của đạo xuất thế gian. Ngài Tam Tạng nói: "Luận sư đối đáp y cứ ở chân kiến đạo để nói về trí "năng" "sở" bình đẳng là tướng lìa dục kia.

Luận chủ ở đây y cứ vào tướng Kiến đạo để nói về trí Bốn Đế, gọi là đạo cụ.

Tự có khả năng lìa trói buộc, tự được giải thoát: là nói về trí vô lậu v.v... lìa trói buộc hữu lậu, tức đạo vô gián, lúc dứt phiền não kia được vô vi, khởi thắng giải, thường tự được giải thoát, tức đạo giải thoát.

Thứ ba, là nói trong hai Đạo tư lương, đầu tiên có một bài Tụng và văn xuôi nêu mười bốn môn sau là giải thích theo thứ lớp, trong đó ba môn đầu, chỉ nói trong "duyên" kém của địa chủng tánh ở trước. Nay sẽ giải thích về mười một môn còn lại: Quyển đầu chỉ giải thích môn thứ tư, hoặc luật nghi giới. Tựu trung trước hỏi, sau đáp.

Trong phần đáp, bài Tụng đầu nêu sáu môn, kế giải thích rộng về sáu môn đó. Sau là kết khuyên tu học.

Sáu môn đó là: Nói về ba. "Đây là nói v.v... " trở xuống, là nêu số trong nghĩa giản lược, nên nói là phân biệt về lý của ba Đạo. Văn rộng có sáu:

1/ An trụ đầy đủ về giới.

2/ Khéo léo gìn giữ, bảo vệ luật nghi biệt giải thoát.

3/ Khuôn phép viên mãn.

4/ Công hạnh (đối tượng tu hành) viên mãn.

5/ Đối với tội nhỏ, cảm thấy rất sợ hãi.

6/ Thọ học học xứ.

Hai thiếu, ba đầy đủ đều có mười nhân: Bốn môn khác có sáu.

Năm tịnh có ba. Sáu công đức thù thắng, có mười thứ kia.

Y cứ môn đầu, lại chia làm ba: a/ Nêu chung sáu nghĩa.

b/ Tra gạn, giải thích về sáu nghĩa đó. c/ Nói về nghĩa giản lược.

Nay, trong ý nghĩa này chỉ dựa vào lãnh vực luật nghi của Bí-sô, để nói là có khả năng gìn giữ, bảo vệ v.v...

" Vì sao không nói Bí-sô ni v.v... ? Vì họ không thể nhập đạo Thánh, phần nhiều thành tựu giới cụ túc, là vì Bí-sô có, nên người khác thì không đúng, cho nên không nói Bí-sô ni.

Đối với việc nên làm; đối với việc như đã làm. Ở đây có hai giải thích:

1/ Việc đã nên làm, phân biệt với các điều xấu ác không nên làm.

Đối với việc như đã làm, tức như việc thiện khác mà bực trượng phu đã làm, cứ như thế mà làm".

2/ "Đối với điều nên làm, nghĩa là việc mà Phật đã cho phép. Đối với điều như đã làm, nghĩa là chỗ mà Đức Phật đã nghiêm cấm.

Nếu đối với tuyên bạch "như pháp" gia hạnh trụ, với tâm từ bi lần lượt nhận "dữ dục" thì đây chính là thời gian vì Pháp sự bạch chúng như lý, nên trụ tâm từ thọ dục của người kia, nghĩa là đối với tùy tiểu, tùy tiểu Học xứ, trừ bốn trọng, ngoài ra đều gọi là giới tiểu. Về sau vì đối "duyên" nhớ giữ, nên gọi là tiểu tùy. Nay, trái phạm tiểu giới và tiểu tùy này, nên gọi là tiểu tội.

"Được đối tượng chưa được, đụng chạm với điều chưa đụng chạm v.v... Đây là nói công hạnh đầu, giữa và sau. Từ giới sư, mà được nghe phần ít về thể tánh của học xứ, nghĩa là nghe lỗi của bốn Ba-la-di v.v...

Về hai trăm năm mươi học xứ. Nghĩa là trong hai trăm năm mươi giới kết hợp với chúng học kia thành một, cộng với một trăm năm mươi, có được một trăm năm mươi một, nên nói là lỗi.

Trong nghĩa giản lược, do hai lược thuộc về ba nghĩa; trong lượt đầu việc thọ học xứ kia, cũng thuộc về nhập môn thứ ba.

Trên đây đã giải thích về phân biệt ba môn xong.

Từ đây trở xuống, sẽ giải thích về môn thứ hai mươi thiếu, thứ ba mươi đủ, trước là tiêu biểu chung thiếu, đủ đều mười. Sau, giải thích riêng, trong đó trước phân tích về thiếu tổn; sau, trái lại làm rõ viên mãn.

Trong phần trước, trước là nêu, kế là giải thích, riêng; sau, là tổng kết.

Đại dục không biết Hỷ túc, khó nuôi dưỡng, khó đấy đầy đủ. Nghĩa là hy vọng cảnh chưa được. Gọi là "Đại Dục". Nên khó trưởng dưỡng; vì không biết vừa đủ (không tri túc), nên khó đầy đủ (khó thỏa mãn).

Nói về biên khổ hạnh rơi vào hai bên, đại khái có mười thứ: 1/ Dựa vào gai chông tu đoạn Du-già.

2/ Dựa vào đất tro than.

3/ Đi trên chày gỗ vào ban đêm, rồi nằm trên đó. 4/ Khi đi, áo dính trên tấm ván.

5/ Ngồi xoạc đùi (chồm hổm) giống như con chồn, cho tới đêm sau, không chấm đất.

6/ Ngồi chồm hổm như chồn, chi sau chấm đất.

Tu đoạn Du-già, chung cho sáu thứ chấp ở trên. Nhưng Pháp sư Thái cho rằng: "hoặc tu Niết-bàn đoạn hạnh, tức hạnh Du-già. Nếu theo giải thích này, thì lẽ ra là lối chấp riêng. Do thêm chữ "hoặc", mà làm công tác giải thích, tức là hạnh tà Du-già.

7/ Có ngoại đạo nối tiếp nhau thờ lửa, ba việc trong một ngày.

8/ Thả cây cột xuống nước, từ đầu đến cuối, một tay cầm một cây cột, mỗi ngày làm như vậy ba lần. Trèo lên cây cột xem mặt trời.

9/ Đứng một chân lên cột, chuyển động theo mặt trời.

10/ Trừ chín lối chấp này, số còn lại là chín mươi sáu thứ tà chấp ngoại đạo v.v...

Trong tổng kết, nếu nói là Thi-la thiếu, tổn, thì chung cho cả mười nhân duyên. Nếu nói cái khó khăn của Thi-la là ở chỗ không thể xuất ly và giới đã thọ bị mất.

Thứ tư, trong giải thích về môn khác, trước là nêu sáu bài Tụng, nói về giới, gọi là có sáu; sau, giải thích về lớp hỏi đáp.

Bài Tụng thứ sáu nói: "A-Cấp-Ma kiến v.v..." xưa dịch là A-hàm Kiến, tức là chứng kiến. Nay nói rằng A-Cấp-Ma, Hán dịch Truyền, tức Phật giáo lưu truyền chứng lý, chánh kiến, vì hay được quả, nên gọi là là hữu kiến.

Văn xuôi dưới đây nói: Lại có thuyết nói: "Người an trụ Cụ giới v.v...". Đây là dẫn luật nghi để nói là chứng danh hiệu thứ sáu.

Trong giải thích về lớp hỏi đáp, kiến lập Nhậm trì, nghĩa là trước, năng an lập; sau năng Nhậm trì.

Khiến sinh, khiến chứng. Nghĩa là hữu vi khiến cho sinh; vô vi khiến cho chứng.

Thứ năm, trong giải thích về môn thanh tịnh, trước, là văn xuôi nói về ba nghiệp thanh tịnh. Sau, trích dẫn hai bài Tụng La Thiếp La để chứng thành.

Thứ sáu, giải thích về sự thắng lợi của giới đức (công đức trì giới) có mười thứ:

Nói: "Nếu có người thu hướng làm nghiệp phước, cho đến gọi là người hiện, thiện chết v.v... tất nhiên, trong mai sau, sẽ chắc chắn sinh cõi thiện, không sợ đường ác, nên thứ hai không có ăn năn. Nếu có trái phạm, thì vì có sự sợ cõi ác, nên gọi là chết không hiền.

BẢN LUẬN QUYỂN 23

Từ đây trở xuống, là thứ năm trong giải thích về luật nghi căn, trước là chia chung năm câu. Kế là giải thích riêng năm câu. Sau, phân tích nghĩa giản lược.

Trong giải thích riêng, đầu tiên, là nói về sự che chở khít khao căn môn.

Nói: "Thế nào là che chở khít khao căn môn? (Nghĩa là nói về việc đề phòng, che chở, tức là sáu căn. Nói là đề phòng, gìn giữ chánh niệm, thường nương gá chánh niệm v.v... (Nghĩa là nêu chủ thể đề phòng, che chở để giải thích đối tượng đề phòng.

Do trụ chánh niệm, đề phòng, giữ gìn (giữ gìn) nhản căn và chánh tu hành luật Nghi nhãn căn, cho đến phòng hộ ý căn và chính thức tu hành luật nghi của ý căn, tức lấy chánh niệm làm thể của luật nghi căn bản. Văn này nêu chánh niệm, thật ra là gồm chánh trí.

Thứ hai, nói về giữ gìn chánh niệm. (Nghĩa là ở trước, e sáu căn khởi lỗi; nên trụ trong chánh niệm, nhằm giữ gìn sáu căn. Giờ đây, lại sợ rằng niệm có quên mất, nên nhiếp Thọ học rộng, học văn, tư, tu. Do năng lực của ba tuệ, đạt được chánh niệm, Nghĩ nhớ không quên, đây là ba tuệ giữ gìn chánh- niệm. Vì muốn cho niệm này được chánh niệm, không có quên mất, nên thường tu tập ba tuệ không dứt.

Thứ ba, là nói thường nương gá chánh niệm. Nghĩa là chế phục được sắc v.v... tức ngăn ngừa duyên sáu căn khởi lỗi.

Thứ tư, là nói về Niệm ngăn ngừa, gìn giữ ý.(Nghĩa là như trong nháy mắt nhãn thức gặp phải sắc trái ý, thuận ý, ý, kế là khởi ý, thức phân biệt, tìm kiếm, mong cầu, quyết định.

Nếu không ngăn ngừa ý thức phân biệt này thì tiếp theo đó liền nhập phần vị của tâm nhiễm, tịnh, mà sinh ra các phiền não, nên gọi là "sắp sinh". Trong đó, trước là nói về nhãn thức. Tiếp theo, so sánh bốn thức như nhỉ v.v... Sau, là nói về ý thức, tức ý thức này có khác với phân biệt phi lý, đều cùng hiện hành, hay khởi phiền não.

Do ý thức này đối với sắc pháp đáng yêu, sắp sinh nhiễm chấp mắc v.v... Nghĩa là tức ý thức này với Tầm kia, tìm kiếm, quyết định trước, sau đều hiện hành. Vì một phiền não trong phần vị nhiễm tịnh, nên nói " sắp sinh".

Ở trước nói sắc, sắc. Nghĩa là năm thức "Duyên" thể của sắc; ý thức "duyên" sắc pháp. (Nghĩa là "duyên" sinh, trụ, dị, diệt đối với sắc kia, là nhà sắc đã lập ra bốn pháp tướng, gọi là sắc pháp. Cũng do sức thượng của niệm như thế, có thể đề phòng, gìn giữ thức phân biệt này tìm cầu, quyết định, khiến cho sinh tịnh thức của phần vị nhiễm tịnh, không sinh phiền não.

Thứ năm, là hiện hành phần vị bình đẳng. Văn chia làm hai: Trước nêu phần vị của hành. Trong đây, luật sư bị nói: "Lúc tương ưng với thiện, vô ký, xả thì có niệm phòng hộ, gọi là phần vị bình đẳng.

Sau, là giải thích về sự ngăn ngừa ý lại chia làm hai: Trước nêu tóm tắt phần vị hiện hành bình đẳng của hai tướng sau, "Thế nào là Trong sắc được mắt đã nhận thức, không chấp tướng của sắc kia"? Trở xuống là giải thích rộng, trong đó có ba:

1/ Giải thích không chấp tướng tốt, cuối cùng không dựa vào tướng kia để phát sinh lậu ác,

2/ " Nếu do quên niệm" v.v... trở xuống, là giải thích: Người kia quên phát sinh lậu ác, thì tu luật nghi.

3/ Nếu trong sắc được mắt kia đã biết, nên sách lệ nhãn căn trở xuống, là giải thích: Do hai tướng, nên có thể đề phòng gìn giữ hai xả kia, để cho ý được chánh hạnh.

Đầu tiên, là giải thích không chấp tướng tốt, có hai phen giải thích:

1/ Giải thích nhãn thức chấp cảnh giới của mình, mà chưa khởi tham gọi là "Chấp tướng." Nếu xa lìa được cảnh tướng như thế, gọi là không chấp tướng.

Nếu nhãn thức kia với vô gián ý thức chấp tướng, thì sẽ có thể khởi tham v.v... gọi là "Thủ tùy hảo" Như mắt, tai v.v... cũng thế.

2/ Giải thích: sáu căn đối với cảnh, gọi là "chấp tướng". Ý thức tìm kiếm rõ biệt (Phân biệt rõ) cộng tướng, gọi là " Thủ tùy hảo".

Dưới đây, nói về lậu sinh. Trong nghĩa giảng lược, đầu tiên, kết trước hỏi sau : Sau, đối với câu hỏi; phân tích đại khái, tức có ba phen lượt"

Trong phen đầu tiên có năm:

1/ Có công năng ngăn ngừa, che chở: Nghĩa là ở trước đã phần biệt giữ gìn chánh niệm, thường nương gá chánh niệm, niệm và ba tuệ.

2/ Đối tượng ngăn ngừa, che chở, tức là sáu căn như nhãn v.v... phòng hộ căn để cho chúng không sinh lỗi.

3/ Từ phòng hộ, tức ngăn ngừa, lỗi "duyên", cái gọi là "phòng quá" sáu trần.

4/ Như phòng hộ, tức tướng của phòng quá. Đối với sắc v.v... không chấp tướng và tùy hảo.

5/ Chánh phòng hộ, tức khi phòng lỗi nghĩa là sáu thức kia hiện hành phần vị bình đẳng. Trong phen giải thích thư hai, có ba:

1- Phương tiện phòng hộ, tức thuộc về khả năng phòng hộ và Tướng phòng hộ.

2- Việc được phòng hộ, tức sáu căn, sáu trần.

3- Chánh phòng hộ, tức là sáu thức hiện hành trong tâm trụ, xả của phần vị bình đẳng.

Trong lượt giải thích thứ ba, nêu chung hai sức, đó là sức tư Trạch- và sức tu tập, tức chủ thể đề phòng Niệm, tuệ mà ở trước đã nói:

1- Là tư tuệ tương ưng với Niệm tuệ, là luật Nghi căn, là đạo chế phục kia.

2- Là tu tuệ tương ưng với Niệm tuệ, là luật Nghi căn Bản, là Đoạn diệt.

Kế là giải thích riêng về hai sức, có hai lần "tại nữa". Trong lần "tại nữa" đầu, trực tiếp nói về cảnh giới của sức tư duy lựa chọn, không thể có lỗi đoạn diệt. Nếu do sức tu tập mà thấy lỗi, thì có thể dứt.

Trong lần "lại nữa" thứ hai, tức nói về sức tư duy lựa chọn chế phục sự ràng buộc không phát tùy miên. "Sức tu tập, tức chế phục hiện hành, lại bác bỏ tùy miên" ở dưới.

3- Kết hai đạo tương lai.

Thứ sáu, Trong ăn biết lượng, có ba:

1- Nói rộng.

2- Nói nghĩa giảng lược.

3- Kết rộng, lược.

Trong phần rộng có ba:

a- Nêu lên năm câu.

b- Giải thích.

c - Kết.

- Các câu. Luận sư Cảnh nói: "Đây là nêu năm câu" để giải thích.

1, Tư duy lựa chọn chính đáng đối với thức ăn.

2, Không vì ca hát, phóng đảng.

3, Không vì kiêu ngạo, buông lung.

4, Không vì trang sức tốt đẹp.

5, Không vì đoan nghiêm.

Nay, Cứ theo dưới đây để giải thích có đủ bảy trường hợp.

1- Ăn chánh tư duy lựa chọn đối với thức ăn.

2- Không vì ca hát phóng đãng.

3- Không vì kiêu ngạo buông lung.

4- Không vì trang sức.

5- Không vì đoan nghiêm. 6- Vì thân an vui.

7- Vì tạm thời gìn giữ chi.

Lấy hai lý do sau nhập cho đến nói rộng. Dù lý do có bảy mà phán quyết thành năm đoạn:

1- Tư duy lựa chọn thức ăn.

2- Không vì ca hát phóng đãng.

3- Không vì kiêu ngạo, buông lung, trang sức tốt đẹp, đoan nghiêm.

4- Vì thân an trụ.

5- Vì tạm thời gìn giữ chi.

Trong chánh Tư trạch đầu, trước, nói về tư trạch; sau, nói về thức ăn.

Trong phần trước có hai:

1- Nói về tai hại lỗi lầm, thắng lợi của Tư trạch.

2- "Nên tự tư duy v.v... " trở xuống, là nói về ý thọ dụng của tư duy lựa chọn.

Trong phần trước lại có hai:

1- Nói về tai họa, lỗi lầm.

2- Nói về thắng lợi (lợi vượt hơn).

Trong phần đầu, trước chia ra ba chương, kế là giải thích, sau, là kết.

Giải thích thứ ba, trong tìm kiếm tai họa lỗi lầm, trước là chia sáu trường hợp kế là giải thích, sau, là kết.

Nhân trong lỗi ăn không tự tại. Pháp sư Thái giải thích: "Người tu tiên tuyệt thực để không bị Vua sai khiến, có chỗ nói làm sứ giả cho Vua."

Trong ý thọ dụng Tư trạch thứ hai, sẽ tùy nhân thí dụ, chỉ người đến nhà thí chủ.

Luận sư Thái Cơ đồng nói: "Mặt trăng mát mẻ làm lợi ích cho con người. Vào nhà thí chủ, thân có mát mẻ, sẽ đem lại ích lợi cho thí chủ, chỉ như mặt trăng".

Nay lại giải thích thêm: "Như kinh Niết-bàn chép: "Như mặt trăng trong hư không, từ ngày mùng một đến ngày rằm, tăng trưởng dần. Bậc thiện tri thức cũng giống như thế, dạy bảo người học hãy xa dần pháp ác, tăng trưởng pháp thiện.

Giải thích thứ ba, Trong không vì kiêu ngạo, buông lung trang sức, đoan nghiêm lại có hai:

1/ Nói về kiêu mạn, buông lung.

2/ Nói không bị kiêu mạn, buông luông.

Trong phần một lại có hai:

a/ Giải thích riêng có ba. b/ Tổng kết thành lỗi.

Thứ năm, là giải thích vì tạm thời ăn để giữ gìn chi. Trong thức ăn, trước hỏi, sau đáp. Trong phần đáp lại có hai:

1- Giải thích sơ lược.

2- "Chúng Thánh đệ tử, những người có học rộng". Trở xuống, là giải thích rộng, vì tạm thời gìn giữ chi.

Trong phần trước có ba:

1- Nêu hai sự nuôi nấng.

2- Giải thích riêng.

3- Nói về hai sự nuôi nấng có tội, không tội.

Trong phần giải thích có sáu trường hợp khó khăn:

1- Thọ lãnh thức ăn uống mà lại đói, gầy yếu.

2- Phi pháp theo đuổi, mong cầu được rồi, đắm say, chấp mắc.

3- Ăn xong, thân thể nặng nề, không màng đến việc tu đoạn.

4- Ăn xong, tâm ám độn, không sớm được định.

5- Ăn xong hơi thở khó khăn.

6- Ăn xong, bị buồn ngủ làm quấy nhiễu.

Không khó, trái với đây cũng có sáu trường hợp:

Thứ hai, trong giải thích rộng, vì tạm thời gìn giữ chi. Văn chia làm ba: Một là nêu chung Thánh chúng tập gần vô tội gọi là tạm trì mạng. Tiếp theo, là hỏi đáp, chia ra năm trường hợp. Sau, là giải thích riêng.

1- Giải thích, vì trừ đói khát, nên nhận lãnh các thức ăn uống, thì lìa lỗi đói, gầy ở trước trong sự khó khăn.

2- Giải thích: Vì nhiếp phạm hạnh, nên thọ thức ăn uống, tức sẽ không có lỗi thân thể trầm trọng trong nỗi khó khăn đã nói ở trước: Tâm ám độn, không nhanh chóng được định, bị quấy nhiễu bởi triền hôn trầm, thùy miên.

3- Giải thích: Vì dứt trừ phiền não nên thọ.

4- Giải thích: Khiến người mới thọ sẽ không còn sinh.

5- Giải thích về nuôi nấng v.v... tức có năm trường hợp:

1/ Còn nuôi nấng.

2/ Sức.

3/ Ưa thích.

4/ Không bị tội.

5/ An ổn mà trụ.

Trong nghĩa giản lược có ba lần giải thích. Trong lượt thứ ba, văn chia làm hai:

a/ Nói về nghĩa có ăn, không có ăn.

b/ "Do sự thọ dụng này, thức ăn v.v... bình đẳng", trở xuống, là phối hợp các trường hợp, để thuyết minh về "Giá" và "Hiển".

Trong phần trước, đầu tiên, nêu hai thứ, sau giải thích riêng, có hai: 1- Không có cái ăn, thì sẽ chết yểu.

2- Có thức ăn trong đó lại có hai:

1/ Mở ra hai cách ăn. Mỗi cách đều có năm trường hợp.

2/ "Phải biết trong đây v.v..." trở xuống, là nói về hai đức, bị mất, chỉ đã nói ở trước.

Theo phần nói về đức. Do ăn bình đẳng, chẳng phải ăn quá ít, cho đến đã sinh ra đoạn diệt. Đây chỉ là lìa lỗi, do chẳng phải ăn quá nhiều, cho đến đã nói rộng như trước. Nghĩa là đủ hai công năng, đó là lìa lỗi, thuộc về đức, do không nên ăn, chẳng phải ăn không tiêu, vì cả hai thứ đều có thể dứt trừ.

Không sinh người mới thọ lìa lỗi, do đây mà được sống còn, nuôi nấng thể lực, niềm vui, nghĩa là thuộc về đức.

Do chẳng nhiễm cái ăn, sẽ được không có tội, yên vui mà trụ.

Nghĩa là ơ đây chỉ thuộc về đức.

Y cứ phần nói về lỗi về không bình đẳng, do ăn rất ít, đói khát gầy yếu, ít sống. Do ăn quá nhiều, thức ăn sẽ không tiêu hóa kịp. Do không nên ăn, phải biết cũng thế. Ở đây không nên ăn, so với ăn không tiêu có khác nhau, nghĩa là lỗi gom góp trong thân va chạm với thuốc v.v... nỗi khổ va chạm rất nặng. Do thức ăn ô nhiễm, phi pháp theo đuổi, mong cầu được rồi thì có lỗi nhiễm ái, say sưa thèm khát tham ăn, tham uống.

Thứ hai, phối hợp các trường hợp để nói trong giá và hiển. Văn chia làm ba: ban đầu nêu thực bình đẳng, việc làm dùng các câu để hiển bày. Tiếp theo, là nêu các trường hợp đã nói ở trước, để nói về "già", "hiển". Sau, là kết.

Nói về "giá", "hiển", trước nói về giá; sau nói về "hiển".

Nói: "Nếu người phẩm thiện siêng năng tu tập, cho đến tu nhập mà chuyển, không yên ổn trụ, nghĩa là khi chính thức tu thiện, các Tầm, Tư ác, khiến thuận hướng tới các điều ác. Vì pháp ác sắp khởi, nên nói "tu nhập mà chuyển".

BẢN LUẬN QUYỂN 24

Trong giải thích giác ngộ, Du-già thứ bảy có hai:

1/ Bốn câu hỏi.

2- Thứ lớp giải thích.

Trong phần giải thích, trước là giải thích rộng, kế là nghĩa giản lược; sau, kết, rộng lược.

Trong phần đầu, trước giải thích sơ lược bốn câu hỏi. Sau, là giải thích rộng thứ ba về giác ngộ Du-già.

Theo phần giải thích sơ lược, nghĩa là qua một phần đầu trong bốn phần đêm, là phần vị đầu hôm....

Pháp sư Thái, Pháp sư Cơ đồng nói: "Theo thế tục của cõi nước kia, ngày, đêm đều lập ra bốn phần: Từ đầu Đến sau, quá một phần vị đầu, gọi là thời đầu. Từ sau đến trước, quá một phần vị sau, gọi là thời sau. Khoảng giữa có hai phần vị rưỡi, gọi là giờ nửa đêm. Vê ban ngày cũng thế.

Trong đây, thuận với thế tục, Pháp sư Khuy Cơ thêm một giải thích: "Quá có hai thứ:

1- Vừa vào, gọi là quá, tức luận này nói: "Quá một phần vị sau trong bốn phần vị đêm, gọi là phần sau đêm, nghĩa là vì vào trong bốn phần, nên một phần gọi là quá, chứ chẳng phải một phần vị sau đã không có mà gọi là quá.

2- Công việc đã xong gọi là quá, nghĩa đó rất dễ hiểu.

Trong đây trở xuống là thứ hai, giải thích rộng thứ ba trong giác ngộ Du-già có ba:

1/ Phần vị ban ngày rộng.

2/ Phần đầu hôm rộng.

3/ Phần vị gần sáng rộng.

- Trong phần vị ban ngày rộng:

1/ Giải thích ban ngày.

2/ Giải thích kinh hành.

3/ Giải thích về sự ngồi yên.

4/ Giải thích "từ thuận với pháp chướng, tịnh tu tâm mình".

Kinh hành, nghĩa là số đo chiều rộng, chiều dài cho đến tương ưng với thân nghiệp. Luận sư Cảnh nói: "Có thể rộng ba bước, dài khoảng ba mươi bước, là đường kinh hành".

Pháp sư Khuy Cơ lại giải thích: "Người phương Tây phần nhiều uống bơ sữa, vì họ ăn khó tiên hóa. Vì đã đo lường một chỗ, không nhiều, ít, hoặc bày ra, hoặc ẩn, qua lại trong đó, giống như đi kinh hành làm tiêu hóa chỗ thức ăn. Sự đi lại trong đây đã có thân nghiệp như pháp.

Trong ngồi yên: là Ngồi kiết già, thân ngay ngắn, chánh nguyện, an trụ, trái với niệm, nghĩa là ngồi kiết già, dung mạo trang nghiêm đáng kính, phân biệt với ngồi không, chẳng thể ngồi kiết già. Như quyển ba mươi ba dưới có năm "lại nữa" nhằm giải thích về thân sinh khinh an v.v...

Thân ngay ngắn giải tỏa được sự mệt mỏi, nhọc nhằn của thân, biểu lộ ý chánh niệm. Do ngồi ngay thẳng nên không bị triền hôn trầm, thùy miên khuấy nhiễu, không bị phân tán, xao động bởi ngoại cảnh. Cho nên chánh nguyện khác với tà nguyện, tâm không có yêu cầu gì khác, an trụ trái với niệm, tâm được Niết-bàn, với ý niệm mong cầu xuất thế, vì trái với sinh tử, nên nói là trái với niệm.

Đã trái với tâm sinh tử, vì an trụ niệm Niết-bàn vô lậu, cho nên inh.

Năng Đoạn Kim Cương Bát-nhã nói: "Trụ đối diện với Niệm.

Niệm đối diện này trái với sinh tử, hân hoan niệm Niết-bàn (Như quyển ba mươi, sẽ nói rộng).

Có hai lần "Lại nữa) để giải thích:

1- Giải thích như trước.

2- Vì ở trong định nên trái với không định. Tâm niệm Niết-bàn, không có niệm nào khác, tức là không khởi lỗi. Thường lấy chánh niệm làm đối diện để an trụ.

Y cứ giải thích: "Từ thuận với pháp chướng, trong tịnh tu tâm, được chia làm hai:

1- Phát ra thể của chướng và thuận với pháp chướng, thể chướng tức là năm cái; thuận với pháp chướng, nghĩa là chấp tướng tịnh mầu nhiệm, thuận với tham dục kia. Chấp tướng của nhà sân khuế của duyên trái kia, tức thuận với sân khuế. Nếu chấp tướng đen tối, thì thuận với hôn trầm, thùy miên. Nếu khởi Tầm, Tư về thân thuộc, cõi nước, không chết, thì thuận với điệu cử. Nếu gợi lại ký ức xưa, khi còn ở trong chúng, cười đùa, mừng, vui, kính thờ thì thuận với ác ác. Nếu "duyên" những việc "có" "không" của ba đời, tức sẽ thuận với nghi.

Giải thích thứ hai, từ thuận với pháp chướng, tịnh tu tâm mình, trong đó có hai:

1/ Do pháp tăng thượng, nên đã lìa chướng kia. Về sau do tự tăng thượng và tăng thượng của thế gian, nên thoát khỏi pháp chướng kia.

Trong phần trước có ba:

1/ Do kinh hành, Từ cái, hôn trầm, thùy miên và thuận với ra khỏi pháp chướng.

2/ Do ngồi yên, từ bốn chướng khác và thuận với thoát ra khỏi bốn pháp chướng.

3/ Tổng kết.

Trong phần trước có ba, do có ánh sáng đều có với tâm và có tia sáng đều cùng với tâm, nghĩa là nước, lửa, sao, trăng, cỏ thuốc, ngọc báu là ánh sáng. Tâm "duyên" tia sáng này, gọi là tia sáng đều có với tâm. Vì mặt Trời hay phát ra ánh sáng, khiến ta được nhìn thấy kể cả sự vật ở chỗ bị che khuất. Mặt trăng v.v... khác thì không như thế!

Theo trong giải thích thứ hai, về ngồi yên, trước hỏi, sau đáp.

Trong phần hỏi: "Từ có bao nhiêu pháp ngăn trở tịnh tu thân mình?" Nghĩa là hỏi về số lượng. "Thế nào là từ pháp chướng kia tịnh tu tâm mình", đó là hỏi về tướng tu.

Trong phần đáp có hai:

1/ Đáp về số lượng.

2/ Đáp về tướng tu.

Trong phần đáp về tướng tu, trước giải thích rộng từ cái tham dục và thuận với pháp xuất ly. Về sau gồm thâu giải thích từ ba thứ khác và thuận với pháp xuất ly, nghĩa là hoặc quán hài cốt kia, hoặc quán vòng xúc xích kia; hoặc quán móc xương.

Pháp sư Khuy Cơ nêu: "Nên hỏi: Nay xét lại quyển ba mươi có hai lần "Lại nữa" để giải thích về tướng định của bậc hiền thiện?".

Luận sư Cảnh nói: "Quán tướng nhật định của vô thường chung v.v... cũng được lìa tham. Pháp sư Khuy Cơ nói: tướng định dứt bốn cái này gọi là định của hiền thiện."

Trong gồm thâu giải thích về xuất ly ba chướng khác, trước nói về ba chướng có khác với chướng đầu. Về sau, lại đối với cái sân khuế, nên nói... "trở xuống, là nói cái kia là đoạn, trường hợp lắng nghe v.v..., đồng có với chướng đầu.

Trong cái nghi của đoạn đầu, "Ta ở quá khứ là từng "có" hay "không" từng ?

Đã làm trong đây, đầu tiên, là nói không tư duy như lý thì ba đời đều nêu. Nghi phẩm hạ, là ba đời có và có nhân duyên, ba đời đều nói chỉ có nghi trong "có" "không" chỉ ở quá khứ, không nói hiện tại, vị lai là có ý gì?

Pháp sư Khuy Cơ nói rằng: "Như nói rộng có ảnh lược để làm rõ trước, sau đều nêu ba đời, trong đây chỉ nói quá khứ là giải thích ảnh lược hiện tại, vị lai. Vì sơ lược, nên không nói. Lại hiện tại là hiện có, không thể nghi "có", "không", khó trắc nghiệm (đo lường). Lại, nay cho rằng đã được chánh kiến, vì quả vị lai dứt, nên không cần phải nghi là vị lai "có" hay "không"? Vì quá khứ không đồng với hiện tại, vị lai, nên nói riêng. Nghi "có", "không", thật ra có cả ở ba đời".

Trong quá khứ ta đã đâu từng có, làm sao đã từng có? Trong vấn đề này có hai tư duy:

1/ Tư duy quá khứ đã từng có pháp nào?

2/ Pháp tu duy quá khứ từ đâu đến? Tức câu hỏi trước về thể của pháp. quá khứ đã thế, hai đời cứ theo đây mà biết được hữu vi "có" là có pháp; biết vô vi "không" là vô ngã.

Phần thứ hai nói do hai tăng thượng khác, nên xuất ly ngay trong chướng: 1/ Trước kết, sau sinh, nêu chung cả hai. 2/ Giải thích riêng ca hai.

Tự tăng thượng. Nghĩa là tự mình biết khởi. Cái chẳng phải là pháp thiện, rất đáng xấu hổ, nên hãy xa lìa.

Tăng thượng thế gian. Nghĩa là đối với các Cái, tùy một Cái đã sinh, hoặc ngay khi nó sắp sinh, liền nghĩ rằng: "Nếu ta khởi Cái thì chắc chắn sẽ bị Đại Sư, các trời, bậc Phạm hạnh có trí ở thế gian chê bai, cho nên từ chướng xuất ly, tịnh tu tâm mình.

Từ trên đến đây, nói rộng về ban ngày, kinh hành, ngồi yên, lìa được chướng đã xong.

"Lại, vì che chở giữ gìn các đồ nằm" trở xuống là kế, nói rộng về đầu hôm, kinh hành, ngồi yên, tịnh tu tâm mình, trong đó có sáu:

1/ Giải thích về đầu hôm, kinh hành, ngồi yên, v.v...

Nói: "Vì gìn giữ đồ nằm, nên thuận với cách thức thế gian, v.v... Pháp sư Khuy Cơ nói: Ý trong đây nói, về phần vị đầu hôm, do

kinh hành ban ngày, nên về phần vị gần sáng không cho kinh hành. Kinh hành vào đầu hôm không cho phép đi xa, hoặc đến chỗ kinh hành vào ban ngày, vì hai kẻ trộm đến đánh cắp đồ nằm, cho nên cho kinh hành gần nơi đồ nằm. Lại, dù là nữa đêm, oai nghi cần phải đứng đắn, nên thuận với nghi thức thế gian, mà kinh hành vào đầu hôm. Lại, người thế tục đi vào đầu hôm, cho tăng kinh hành vào đầu hôm, đây là thuận với cách thức của thế gian, cho nên đồng.

Kinh hành vào đầu hôm có hai nhân duyên: a/ Vì gìn giữ đồ nằm, cho nên không đi xa.

b/ Vì thuận với thế gian, nên kinh hành vào ban ngày.

Nay giải thích: Vì gìn giữ đồ nằm, nên chỉ đi kinh hành vào ban ngày và đầu hôm. Nếu đến nữa đêm trở lại chỗ nằm, lại thuận với thế tục ngũ ngon vào nữa đêm. Chỉ kinh hành, ngồi yên vào đầu hôm, gần sáng. Rạng sáng hôm sau. Vào nửa đêm đúng như pháp nằm ngũ.

2/ Giải thích về cách nằm nghiêng hông bên phải, mà chẳng phải như quỷ khác nằm, trời nằm v.v... Nghĩa là hoặc quỷ thì nằm sấp ngủ, hoặc Trời nằm ngửa, người thọ dụng nằm nghiêng hông trái. Sư tử nằm hông phải.

3/ Giải thích về trụ tưởng ánh sáng.

4/ Giải thích về chánh niệm.

5/ Giải thích về chánh tri.

6/ Giải thích về tư duy khởi trong tưởng:

1- Dùng ba lần "Lại nữa" để giải thích tưởng.

2/ "Phải biết rằng đây v.v..." trở xuống, là nói về ba thứ khác nhau.

Nói rừng Lộc Dã, là loài nai sống nơi hoang dã, chúng rất sợ con người giết hại, nên ngũ không yên ổn. Người có phương tiện khéo léo sẽ bảo cho chúng lúc nằm cũng thế.

Trong nghĩa giản lược, 1/ Trước kết, sau hỏi. 2/ Đáp câu hỏi, chính giải thích.

Trong giải thích có hai:

1/ Nói về bốn việc làm chính đáng.

2/ "Dựa vào bốn thứ" trở xuống, là dẫn văn rộng ở trước, hệ thuộc theo thứ lớp, trong đó có hai:

a/ Theo thứ lớp hệ thuộc gánh vác bốn việc đã làm.

b/ "Trong đây v.v..." trở xuống, là y cứ riêng về việc làm thứ ba, thứ tư, chỉ ngay văn trước.

Trong phần trước gồm có bốn:

1- Nói chung về việc kinh hành, ngồi yên vào ban ngày và lúc đầu hôm.

2- Đều là văn trong quán hạnh, khi mới đầu hôm.

3- Việc làm lúc gần Đến phần thứ hai, y cứ riêng về việc làm ở phần ba, bốn, chỉ phải ở giữa ngày.

4/- Lời nói đầu, " trong đây đã nói trụ tưởng hào quáng sáng, cho đến cho rằng, do chánh niệm và do chánh tri". Nghĩa là nêu đã khởi hai tư duy trong lúc đầu hôm, với sự ngủ nghỉ là duyên của tâm không có nhiễm ô vào nửa đêm, đều gọi là chánh niệm chánh tri.

Kế là nói "lại do hai duyên cho đến và do tư duy khởi tưởng", nghĩa là lại do hai tâm từ khi đầu hôm làm duyên khiến cho đến rạng sáng hôm sau, thức dây đúng giờ đã qui định. Không giải thích về thời gian quá chạng vạng, nghĩa là do trụ vào tưởng ánh sáng và tư duy khởi tưởng.

"Đây là thế nào?" trở xuống, là giải thích lại, bốn môn vào lúc đầu hôm: hai là môn ngủ không có nhiễm làm duyên vào nửa đêm; hai môn là duyên cớ thức dậy không quá giờ vào sáng sớm hôm sau.

Thứ tám, là trụ trong chánh tri, đầu tiên, giải thích rộng; kế là sơ lược, sau là kết.

Trong phần đầu có bốn:

1- Nêu chín môn.

2- Giải thích rộng.

3- Phân tích về chín thứ theo thứ lớp trước sau.

4- Gồm thâu chín thứ làm hai, nghĩa là lúc đi; lúc đứng: năm thứ trước là đi, bốn thứ sau là đứng.

Nêu chín thứ như văn.

Trong phần giải thích có sáu đoạn:

Giải thích trong qua lại, trước nêu ba câu hỏi: a/ Câu hỏi 1: Qua.

b/ Câu hỏi 2: Lại.

c/ Câu hỏi 3: Qua, lại, trụ trong chánh tri. Trong phần đáp gồm có ba:

a/ Nói về nghĩa qua lại.

b/ Giải thích về qua lại, trụ trong chánh tri.

c/ Giải thích đã kết.

Trong giải thích chánh tri có hai:

a/ Lập bốn trường hợp.

b/ Lấy bốn trường hợp này để giải thích bốn trường hợp trước.

Lập bốn trường hợp:

1/ Tự qua, lại trong chánh tri.

2/ Đối tượng nên qua lại trong chánh tri.

3/ Khi qua, lại biết, nghĩa là nếu khất thực quá giờ ngọ, thì khi đã đi, chẳng phải quay trở lại.

4/ Như thế, như thế, nên qua lại. Nghĩa là đi lại là việc nên làm. Nếu vì những việc áo, cơm chửa bệnh cho chính bản thân mình, thì nên qua, lại. Nếu là duyên cớ nẩy sinh phiền não thì không nên qua lại.

Trường hợp thứ hai trong đây là đối tượng nên qua lại, và trường hợp thứ tư: Như thế, như thế, nên qua lại có gì khác nhau? Tức trong phần giải thích lại dưới đây nói rằng: "Như sắc loại, động tác kia, với oai nghi thức lễ khuôn phép thì nên đi lại. Điều này khác với trước.

Trường hợp thứ hai, chỉ thuộc về nhà kia đều nên qua lại. Có năm nhà không nên qua lại, sau là thứ tư là chỗ nên qua lại cũng tự có khuôn phép, nghi thức để qua lại, nếu không có thì chẳng nên qua lại, do đó là khác.

Môn ngắm xem dưới đây đều có bốn, cứ theo tác pháp này. Trường hợp thứ hai đều đồng với nhà kia có thể như vậy, không thể như vậy.

Trường hợp thứ tư, có thể làm rõ về ly trong "có thể như vậy" của trường hợp thứ hai.

Xuất ly: giải thích kia trong trường hợp thứ hai: nhìn thấy nếu không để ý trước, bỗng nhìn thấy sắc, gọi là thấy, tức là đột nhiên nhãn thức và ý thức đồng thời. Nếu để ý trước rồi nhìn thấy sắc v.v... thì gọi là xem là hai thức đẳng lưu.

Nói không nhìn thấy, nghĩa là nữ sắc v.v... Khi biết nhìn thấy, không giải lao, ngũ, hoặc thấy phá hoại, lúc khởi hạnh nhàm chán, tức có thể nhìn thấy, thời gian khác thì không nên. Như đối tượng đáng nên xem thì biết việc mình đã làm là vì sinh trưởng Đạo, nên phải nhìn thấy. Trái lại, nếu thêm phiền não thì không nên nhìn thấy.

Thứ ba, trong giải thích về cử. Chỉ co, duỗi. Nghĩa là co, duỗi tay, chân lúc nhìn thấy sự đi, lại ở trước, cánh tay và chi tiết khác, là sự co duỗi kia.

Biết tự tướng của sự co, ruổi. Tức là cố ý hoặc là giả vờ. Biết đối tượng co duỗi. Nghĩa là tay chân v.v... Biết thời, nghĩa là phải vổ, tát, hoặc vì giải lao v.v... thời gian khác (dịp khác) thì không nên.

Nếu co duỗi v.v... như thế. Nghĩa là biết cử chỉ co duỗi như thế với ý vốn vì chuyện gì?

Thứ tư, giải thích trong việc mang Tăng-già-chi v.v... Tăng-già- chi, xưa dịch Tăng-già-lê là sai. Ở đây gọi là chung là Đại y, hoặc sáu mười điều, hoặc chín điều v.v... Nếu dựa theo Luật Tứ Phật nói về chín điều cho đến mười chín điều. Nếu có quá số này, cũng nên cất giữ, có chỗ nói không nên cất giữ, văn luật cũng, không nhất định.

Luật Sư Thủ nói: "cũng" là nên, là y cứ ở luật Tát-bà-đa, có ba phẩm, cho đến hai mươi lăm điều, gọi là thượng phẩm y.

Nay theo luận này nói: "Hoặc có bốn nói: Y cứ nhiều nhất là sáu mươi điều. Xét trong luật, luận của Năm Bộ, thì chưa thấy may y có điều. Ít nhất là y chín điều, các bộ đều thừa nhận".

Sáu mươi điều. (Có người giải thích, là "Ca-sa mười lăm điều.

Mỗi điều đều có ba bức dài, một bức ngắn, nên thành mười lăm điều".

Pháp sư Khuy Cơ nói: "Hoặc nói thế này" sáu mươi điều, hoặc lại được nhiều nhất là một trăm năm mươi điều. Hoặc cắt rọc thành hai lớp. Hai y còn lại là một lớp. Cũ thì nói là gấp nhiều lớp. Nếu là vật phấn tảo thì nhiều, ít điều tùy ý.

Luật Thập Tụng nói: "Già lê mới; cũ bốn lớp, phải cắt, rọc bỏ bớt.

Đắp Đại y này đi vào xóm và cung vua, hoặc được lên tòa giảng, không được phết dưới đất và lễ bái thầy, bậc tôn trưởng v.v...

Hoặc có Trung y, hoặc có hạ y.

Trung y, tức y bảy điều. Ở dưới Đại y và trên năm điều, gọi là trung y. Ở đây hoặc thọ trì làm y. Hoặc có y dư, y dư có hai: Hoặc chưa thực hành thuyết tịnh; hoặc đã tác, tịnh. Nếu lên thuyết giảng, lễ Phật v.v... thì đắp Trung y. Như lúc đi đường, làm việc v.v... thì đắp tiểu y.

Bát có nhiều thứ, chủ yếu chì có hai:

1/ bát bằng sắt,

2/ Bát sành. Bát này gọi là ứng lượng khí. Nếu quá năm đường khâu lại thì không được thọ trì.

Theo Luận Tát-bà-đa v.v... Bát bậc Thượng đựng ba đấu; Bát bậc hạ đựng một đấu; bát bậc trung, rất dễ hiểu. Đây là y theo đấu của đời Tần,

Thứ năm, giải thích trong uống ăn, nuốt, nếm: Vì sao bánh v.v... là ăn sữa v.v... là uống? Có thể nhai, gọi là nếm; không thể nhai, thì gọi là nuốt. Vì thức ăn thật như bánh v.v... không thể nuốt, nên nhai, nhấm, gọi là nếm. Hoặc dù nói thế, nhưng nuốt hay nếm vẩn không khác.

Thứ sáu, là trong giải thích chung bốn môn sau, Trước là hỏi về bốn tướng, kể cả chánh tri, bốn tướng đó là: thứ sáu, đi, đứng, ngồi, nằm.

Thứ bảy, là thức giấc. Thứ tám là im lặng. Thứ chín là giải thích về giấc ngủ uể oải.

Trong phần đáp, trước giải thích về tướng; sau giải tích về chánh tri. Cũng có bốn trường hợp trước sau. Trong giải thích về bốn tướng, đồ trải ngồi nào có khác với Ni Sư đàn?

Luận sư Cảnh nói: " Ni-sư-đàn là tọa cụ. Vì sợ bẩn tấm giạ lớn, nên trải một tấm vải lên trên giạ để nằm, gọi là đồ trải".

Thứ ba nói về chín chánh tri trong thứ lớp trước, sau, trước hỏi, sau giải thích. Trong giải thích có chín:

1/ Nói về qua lại, trong đó có bốn: a- Giải thích qua lại

b- Giải thích về chỗ nên đi, không nên đi. c- Giải thích về thời gian thích hợp,

d- Giải thích việc nên làm.

2/ "Lại, đối với đã đi v.v..." Trở xuống, là thứ hai, giải thích về thấy xem chỉ phân tích về chủ thể thấy xem nên, không nên. Hai trường hợp sau, vì có thể y cứ theo giải thích trước, nên lược qua.

3/ Không giải thích. Bảy thứ khác, so với đây. "không nên lay động thân v.v... " Trở xuống, là giải thích thứ ba về sự co duỗi. Những thứ này, như trong chúng học của luật nói.

4/ "Không nên mở nút v.v..." Trở xuống, là thứ tư, giải thích về mang y bát, không nên mở nút v.v... : Nghĩa là không nên không cài nút lại.

Pháp sư Huyền Trang nói: "hạ y có nút cài, không nên mở ra, nên buộc lại. Y không cắt, không xả, y không rách nát".

Không như vòi voi: Luận sư Cảnh v.v... Giải thích:" Góc Ca Sa rủ xuống, gọi là như vòi voi, tức đây là đắp y, xếp y, không rủ ngược trở xuống, mà cuốn lên trên, gọi là đầu rồng, hoặc đùn lại ở cổ tay, gọi là như nắm hạt đậu."

Pháp sư Thái lại giải thích. "Phòng bông lúa trong cây Đa La, ở trong cây phát ra góc Ca-Sa, y mở ra, đều không nên".

Pháp sư Khuy Cơ lại giải thích "Dù đắp trên bắp vế, không được góc y cao như đầu rồng. Không được cuộn nhàu Ca-sa lại, vắt ở khuỷu tay trông như viên đậu".

Luật sư Đạo Tuyên nói: "Góc y dưới rủ xuống, trông như cây Đa- la; góc trên rủ xuống, gọi là như vòi voi.

5/ "Lại nên thứ lớp thọ dụng thức uống ăn v.v..." trở xuống thứ năm, là giải thích về thứ lớp uống, nuốt, nếm. Cũng như thiên chúng học trong luật nói.

6/ "Từ câu: " Nhà thí chủ v.v... Trở xuống, là phần thứ sáu, giải thích về cử chỉ đi, đứng, ngồi, nằm.

7/ "Về ban ngày v.v..." trở xuống, là phần thứ bảy, giải thích về thức giấc.

8/ "Hoặc nói năng, bàn bạc v.v..." trở xuống là phần thứ tám, giải thích về sự im lặng. Trong đây, Chân như, Pháp giới rất là sâu xa. Tự "Hai không" còn lại và Pháp nhân duyên của các duyên khởi gọi là giống với rất sâu sắc.

9/ "Lại, đối với phần vi nóng v.v..." trở xuống là phần thứ chín, giải thích về sự ngủ nghỉ nhọc mệt.

Trong thứ tư, gồm thâu thứ chín làm hai, văn chia làm ba:

1/ Kết trước, khởi sau.

2/ Giải thích về trụ trong chánh tri.

3/ "Phải biết trong đây v.v..." trở xuống, là nói gồm thâu chín làm hai. Nhưng trong đây nói rằng: "Như thế, gọi là trụ trong chánh tri theo thứ lớp trước sau", nghĩa là sắp khởi sau, kết lời trước, cũng có thể là câu kết thuộc về trong môn Thứ đệ ở trước.

Lại, đối với phẩm thiện, ở trước chưa thú nhập, cho Đến "Như thế gọi là trụ trong chánh niệm ", nghĩa là trong đây, ý nói là khi chưa thành xong, gọi là chánh tri; thành xong trở đi, gọi là trụ trong chánh tri.

Trong gồm thâu chín làm hai, hai pháp đi, đứng gồm thâu pháp môn ở trước. Pháp gồm thâu này chẳng phải đi đứng ở trước, nghĩa là việc đi, đứng, gọi là hành, chẳng phải đứng đi, gọi là hành, chỗ đứng gọi là đứng. Không phải ở trước nói là trụ, nên được thuộc về pháp.

Không có trở ngại, trong nghĩa giản lược, gồm có ba: 1/ Trước kết, sau hỏi.

2/ Chính giải thích. 3/ Kết.

Trong giải thích, đầu tiên chia làm ba môn; sau là gạn riêng, giải thích.

Giải thích gạn có ba:

1/ Giải thích về nghiệp đi, tức năm thức trước trong chín thứ. 2/ Giải thích về nghiệp đứng, cũng có năm thứ:

a/ Thân nghiệp, tức là đi, đứng, ngồi thứ sáu. b/ Ngữ nghiệp, tức là ngữ thứ tám.

c/ Ý nghiệp, tức là nằm thứ sáu, im lặng thứ tám, giải lao, ngủ nghỉ thứ chín.

d/ Nghiệp ban ngày.

đ/ Nghiệp ban đêm. Hai nghiệp này chính là hai nghiệp thân, ngữ của nghiệp đêm, nghiệp ngày trong trung lập thức giấc thứ bảy.

Ở đây nói: "hoặc nằm hoặc im lặng, gọi là ý nghiệp lúc đứng, nghĩa là nằm trong đây lẽ ra ở trong thân nghiệp, vì khi nằm, vì tư duy tưởng ánh sáng, nên gọi là ý nghiệp, chứ chẳng phải nằm là ý. Lại, nếu người nằm thì lời nói này chỉ rõ nghiệp đêm lúc đứng. Lại lấy nằm trong đi, đứng, ngồi, nằm thứ sáu, cũng là nghiệp đêm thứ năm trong năm nghiệp đứng. Nằm ở đây ở trước nhập thuộc về nghiệp đêm, là một pháp có hai tác dụng.

3/ Giải thích về nghiệp đi, đứng chánh tri có bốn. Trong đây theo

Luận sư Cảnh giải thích:

a/ Chánh niệm không buông lung.

b/ Nên làm thì làm.

c/ Hiện tại không có tội.

d/ Ở đời đương lai cũng không có tội.

Nếu theo Pháp sư Cơ giải thích thì ở sau hiện tại sẽ không có tội là thứ ba, là được chưa được nhóm hợp tư lương là thứ tư.

DU-GIÀ LUẬN KÝ

QUYỂN 6 (Phần Cuối)

BẢN LUẬN QUYỂN 25

Tư lương của hai đạo thế gian, xuất thế gian có mười bốn pháp. Từ thứ chín ở dưới giải thích về tánh của bạn lành, trong đó, trước là giải thích rộng; kế là lược, sau là kết.

Trong giải thích rộng lại có hai: 1/ Nói về bạn lành có đủ tám chi.

2/ Nói do có tám chi, nên thành tựu năm việc thiện.

Trong phần trước, đầu tiên, là nêu tám chi; sau, là giải thích theo thứ lớp.

Giải thích trong học rộng đầy đủ, khéo léo thọ trì chung cho ngữ nghiệp, ý nghiệp.

Nói giỏi, thông suốt, nhạy bén. Nghĩa là ngữ nghiệp tự tại, ý khéo tầm tư, thấy thiện, thông suốt, nói về ý nghiệp tự tại.

Trong giải thích về đối tượng chứng, có bảy:

Chứng đầu tiên có hai mươi tưởng. Xét luận Trí Độ có mười tưởng và chín tưởng: từ tưởng vô thường, cho đến tưởng bất tịnh, là gọi là mười tưởng. Từ tưởng màu xanh, bầm, cho đến quán sát tưởng trống không, là gọi là chín tưởng. Như thế tổng hợp có mười chín tưởng.

Lấy pháp nào làm thể? (Như Ngài Tuệ Viễn nói: "Tưởng của chín tưởng làm thể, thì chỉ "duyên" cõi Dục, tuệ của mười tưởng làm thể thì duyên chung các pháp".

Nay, giải thích mười chín tưởng đều lấy tuệ làm thể, hoặc gồm giúp sức và niệm, tưởng v.v..., nên giải thích mười tưởng trong luận kia, nói hoặc trí, hoặc niệm, hoặc tưởng. Người kia lại hỏi: "Hai tưởng này có khác gì nhau không?"

Đáp: "Chín tưởng bị ngăn che chưa được thiền định, bị dâm dục che lấp. Mười tưởng, chủ thể trừ diệt ba độc tâm dục v.v... Chín tưởng như trói buộc giặc, mười tưởng như chém giặc. Chín tưởng là sơ học, gọi là nhân; mười tưởng cuối cùng thành tựu quả.

Trong đây, trước là phân tích sự khác nhau của mười tưởng có bốn:

1/ Phân tích về tưởng khác nhau: Tưởng vô thường, khổ, vô ngã, tưởng không đáng vui.

Quán có hai thứ: Quán chung, và quán riêng. Trước quán chung; trong đây quán riêng. Quán riêng có hai:

a/ Quán pháp.

b/ Quán hữu tình.

Trước là quở trách pháp quán tất cả. Nay trong đây quán tội ác của quán hữu tình không đồng.

2/ Tưởng chết khác với vô thường, việc này có hai nghĩa:

a)- Quán các hành sau cùng vô thường, gọi là tưởng chết; quán sát các hành sát na vô thường, gọi là tưởng vô thường.

b)- Quán chấp thọ đâu gọi là tưởng chết? Quán tưởng các hành, gọi là tưởng vô thường.

3/ Phân tích về Bất tịnh, khác với tưởng nhàm chán thức ăn: bất tịnh thì chữa trị tâm tham sân; còn nhàm chán thức ăn, đối trị bệnh tham ăn.

4/ Nói về đoạn ly biệt. Theo Luận Trí Độ giải thích có ba nghĩa: 1/ Dứt trừ ba độc, gọi là tưởng đoạn; vì dứt trừ nhân đường ác, lìa ái, gọi là ly, vì lìa nhân người, trời. Khổ hết, gọi là diệt, vì diệt quả của năm đường.

2/ Tu bốn thiện căn, lìa phiền não, gọi là ly. Tu đạo vô lậu, dứt trừ phiền não, gọi là đoạn. Lúc nhập Niết-bàn, dứt hết các khổ, gọi là diệt.

3/ Dứt trừ phiền não được Hữu Dư diệt, gọi là đoạn. Được vô dư diệt, dứt hết mọi đau khổ, gọi là diệt, hai phương tiện này gọi là Ly"

Hỏi: "Tưởng vô thường, khổ, vô ngã với trí vô lậu đều có; bốn tưởng nhàm chán thức ăn v.v... đều có với tuệ hữu lậu, vì sao trước thì tưởng vô thường v.v... sau nhàm chán cái ăn v.v... ?"

Đáp: "Vì, ba tưởng vô thường v.v... ở nơi kiến đạo phá trừ tà kiến v.v... mà chứng được quả vị Thánh; còn bốn tưởng nhàm chán thức ăn v.v... ở tu đạo vì lìa hẳn các phiền não dâm dục v.v... Nhưng, chính ba tưởng đầu tiên chỉ bày bốn tưởng trong Kiến đạo, biểu dương sáng tỏ tu đạo; ba tưởng sau phô bày đạo vô học. Luận Trí Độ kia lại nói là tưởng vô thường thông qua lậu, vô lậu, chính là được tưởng vô thường là vô lậu; còn Sơ học vô thường là hữu lậu. Nếu vô lậu ở chín địa; hữu lậu ở mười một địa, cho đến ba tưởng sau là hữu lậu, vô lậu, nên thuộc trong tất cả địa.

Tiếp theo, hiện bày chín tưởng: Đối tượng Xúc có hai: 1/ Yêu bản thân mình, quán bất tịnh đối trị.

2/ Yêu thân người khác, dùng chín tưởng để đối trị. Ở đây có bốn thứ:

a/ Oai nghi, dục ái, cử chỉ đi, đứng, nói năng v.v... của người kia.

b/ Dục ái hiển sắc, là những màu sắc xanh, vàng, đỏ, trắng v.v... kia.

c/ Dục ái xứ sở, là xứ sở của thân, mắt, tai v.v... của người kia.

d/ Dục ái của sự va chạm vi tế, những cảm xúc tế nhị, trơn láng, mềm mại v.v... của người kia, như đã nói trong kinh Niết-bàn v.v...

Ba tưởng xanh, bầm, máu mũ mục nát thành bùn, chữa trị bệnh tham thứ hai. Ba tưởng chấp nối tĩnh, động mạch, nuốt, ăn, lìa tan, trị tham thứ ba. Một tưởng móc xương trị tham thứ tư. Một tưởng quán không, trị tham thứ nhất.

Luận Trí Độ y cứ theo kinh nói về bốn thứ tham, để chia làm bảy nhiễm:

1/ Ưa tiến tới, dừng lại.

2/ Yêu lời ăn tiếng nói.

3/ Chấp mắc về hình sắc.

4/ Chấp mắc về hình dáng, sắc đẹp.

5/ Chấp mắc về cảm xúc tế nhị.

6/Chấp mắc chung năm thứ trước.

7/ Chấp mắc ở tướng người, nam, nữ yêu nhau. Hai ái sau, do chín tưởng đối trị chung.

Nhưng, vì chín tưởng này nhận lấy tánh tướng, nên "duyên" thân cõi Dục. Phần ít chứng nề sũng v.v... trong thân niệm xứ, đều thuộc về đối tượng trong hai định đầu của cõi Dục. Tưởng tượng về xương thuộc về đối tượng của ba căn bản định cõi Dục, trừ định thứ ba vì tưởng lạc nhiều.

Hỏi: "Đã có mười, thì chín thuộc về chín, còn mười là chín thuộc về mười rồi?"

Đáp: "Theo Luận Trí Độ có ba thuyết:

1/ "Tưởng Bất tịnh trong mười gồm thâu đủ chín tưởng".

2/ "Ba thứ tưởng Bất tịnh, nhàm chán cái ăn và không thể vui gồm đủ chín".

3/ "Tưởng, quán gồm thâu chung cả mười tưởng".

Nay, Luận Du-già này dùng mười chín tưởng để giải thích, lại thêm tưởng tai họa lỗi lần thành hai mươi. 1/ Việc khai, hợp không đồng ý Luận chủ có khác: 2-Chứng tám định; 3- Chứng bốn đẳng; 4- Chứng ba quả; 5- Chứng năm Thông. Không nói quả thứ tư và lậu tận thông, là vì tồn tại hoặc vì thành tựu trong A-la-hán, nên mới không nói trước. 6- Chứng tám giải thoát; 7- Chứng ba thần biến:

1/ Thần biến thần lực, tức thần thông luân, với các thứ chuyển biến, khiến người quy phục.

2/ Thần biến ký thuyết, tức ký tâm luân, là tha tâm thông, ghi nhận tâm niệm thiện, ác của người, làm cho họ trở về với chánh tín.

3/ Thần biến giáo đạo, tức thuyết pháp luân, là Lậu tận thông. Nói pháp lậu hết, giáo hóa dẫn dắt chúng sinh, giúp cho họ chứng được lậu tận. Cũng gọi là ba nghiệp thị hiện:

a/ Thị hiện sự không tư duy bàn luận của thần lực, xoay tà về chánh.

b/ Thị hiện nhận thức được căn cơ mà nội tâm của người khác đã nghĩ đến việc tu thiện.

c/ Bảo cho người khác biết rằng chính mình lậu đã hết, diệt chướng, Niết-bàn không dời đổi bản tòa, thì liền ngộ nhập ngay.

Giải thích ngữ đầy đủ viên mãn, nói về ngữ không có sở y của tám ngữ, nghĩa là không vì mưu toan việc cầu danh, lợi v.v... mà phát ngữ nói pháp.

Từ đây trở xuống, là phần hai, do đủ tám chi, có thể làm năm việc, trong đó, trước là nêu năm danh hiệu; kế là giải thích về năm danh hiệu đó; sau là kết.

Trước là trong giải thích về việc can ngăn, nêu tội, người phạm giới, trái phạm hai trăm năm mươi giới v.v... Vi phạm quỷ tắc. Nghĩa là phạm các quỷ tắc khác chung lẫn nhau của đại chúng. Người có năm đức kia do ba căn, nên có khả năng can ngăn, nêu tội.

Nói năm đức. Tức trong đây nói:

1/ Đủ chân thật.

2/ Hợp thời, đúng lúc.

3/ Đem lại nhiều lợi ích.

4/ Mềm mỏng.

5/ Bạn lành, gọi là tâm từ.

Ba căn, tức là thấy, nghe, nghi. Lúc ngăn cấm khởi ác, khiến không khởi, nên gọi là can ngăn. Bày tỏ việc xấu ác của mình đã làm, để cho ăn năn chừa bỏ, nên gọi là "cử".

Thứ hai, trong giải thích về sự nhớ nghĩ. Trước hết, nêu ba nghĩa; kế là giải thích, sau, là kết.

Giải thích, có ba: Thứ ba, trong niệm khiến nhớ nghĩ về nghĩa đầu tiên, khiến người kia nhớ lại nghĩa văn đã quên. Sau, "Lại, nếu có thiện" trở xuống, là khiến cho người kia nhớ nghĩ về nghĩa lợi tu thiện. Người này đã từng tu điều thiện, vì trải qua thời gian khá lâu nên quên mất, hoặc khiến họ nhớ lại. Người này biết sống lâu, tất nhiên, phải dẫn phạm hạnh và nghĩa lợi khác, cho nên, khiến họ nhớ lại.

Thứ ba, trong giáo hóa truyền trao, trước là nói chung; kế là giải thích riêng, sau, khuyến khích.

Trong phần giải thích riêng có ba:

1/ Nói về ngôn luận khuyến tu năm phần pháp thân.

2/ Nói về ngôn luận giáo hóa, truyền trao tiểu dục hỷ túc. 3/ Ngôn luận khuyên chứng lìa dục hẳn, được vắng lặng.

4/ Quán tạp nhiễm của pháp ác tổn giảm, duyên tánh, duyên khởi mà có ngôn luận. Duyên tánh là nhân; duyên khởi là quả.

Thứ tư, trong dạy răn, trước là trị người có trái phạm, khiến điều phục họ. Hai là, đã điều phục họ xong, giúp họ được lợi dưỡng, gom lại nhiếp thọ. Về sau, giải thích danh nghĩa đối với điều thiện nên làm, để cho hiện hành. Đối với việc ác không nên làm, khiến cho không hiện hành. Đối với nhiều chất chứa tập ác thì khuyên họ nên từ bỏ, và người không gom góp học tập điều thiện thì khuyến khích họ nên thực hành."

Pháp sư Khuy Cơ nói: "Giải thích về sự giáo hóa, truyền trao, dạy răn ở đây, thường khác với chỗ khác, nghĩa là bốn nghiệp truyền trao giáo hóa ở đây là nói chung, còn chỗ khác thì nói riêng. Bốn nghiệp giáo hóa, truyền trao đều không trái nhau".

Thứ năm, trong khéo nói chánh pháp, trước nói pháp thế gian, nói về pháp tu thí, giới của thế gian, để cho họ lìa đường ác, được sinh người cõi trời, gọi là việc thực hành đầu tiên. Đối với năm dục, chỉ rõ tai hại lỗi lầm, giúp chúng sinh lìa nhiễm, chấp mắc nên nói thí luận. Đối với cõi ác kia, vì muốn cho chúng xuất ly, nên nói giới luận. Vì muốn cho chúng thoát ly cõi dưới, gá sinh tịnh thiên trên, nên nói Luận tu định sinh thiên,

Trong hai thuyết pháp xuất thế, đầu tiên, là nói về Luận Tứ Đế; hai là nói về ý nói, vì duyên cớ thành thục các hữu tình, nghĩa là thành bay phương tiện. Đối với người được thanh tịnh, giúp họ chứng quả Thánh.

Khiến cho chánh pháp được tồn tại lâu dài. Nghĩa là hoặc giáo hóa, hoặc chứng ngộ, truyền đăng bất diệt.

Do hai nghĩa này, nên nói rộng các pháp tương ưng, giúp sức v.v... Trong đây Luận sư Cảnh nói: "Giáo Pháp Tứ Đế tương ưng với lý. Giáo giúp đỡ hạnh, gọi là trợ bạn. Tượng giáo lại thuận theo diệt Đế thanh tịnh, gọi là thuận với sự trong sáng, vì hợp với căn cơ, đem lại lợi ích cho chúng sinh, nên có công dụng tương xứng".

Pháp sư Khuy Cơ nói: "Tương ưng, nghĩa là tương ứng với lý, tức "duyên" Như Trí. Trợ bạn, nghĩa là tâm, tâm pháp đồng thời. Thuận theo, tức trí gia hạnh hữu lậu, vì thuận theo chánh trí. Trong sáng phân biệt với lời vẫn đục, rối loạn. Có dụng, nghĩa là được Niết-bàn. Tương xứng, nghĩa là lời nói không trái nhau, nên thuận với danh, cú v.v... mà có lời nói. Lại, ngôn luận này phát ra hợp thời, nghĩa là hợp thời cơ.

Sự ân cần, trân trọng, xoay vần nôi tiếp nhau đều có, nghĩa là khi muốn (định) nói pháp, phải để ý đến việc phục vụ lợi ích cho người, nên gọi là ân cần trân trọng. Trước nói phương tiện, sau nói căn bản, nên gọi là lần lượt. Vì giải thích pháp nghĩa, tất nhiên, cần nhất là lời lẽ câu văn phải liên đới nối nhau, nên nói rằng ngữ nối tiếp nhau, tất sẽ thể hội với nghĩa, nên gọi là "đều có".

Như thế mới có thể đem lại cho thính giả kia niềm hân hoan, vui vẻ, thậm chí cùng làm cho họ vui mừng, mạnh mẽ hơn lên, không bị quở trách, xua đuổi. Dưới đây nói bốn thứ không có lỗi:

"Do người kia đã thành thục tám chi như thế v.v..." trở xuống, là kết luận, do tám chi, nên được tốt lành, có thể nói lời can ngăn người khác v.v..."

Pháp sư Khuy Cơ cũng nói: "Do thành thục tám chi như thế", nghĩa là chính lại là ngôn luận này phát ra hợp thời trở xuống, hoặc theo cách giải thích đầu tiên ở trước là tám giỏi hay nêu can ngăn.

Trong nghĩa giản lược, đầu tiên, là trước kết, sau hỏi; kế là giải thích; sau kết.

Trong giải thích có bốn nghĩa:

1/ Ưa vì lợi ích an vui.

2/ Nói về lợi, lạc lìa điên đảo.

3/ Nói về phương tiện tốt lành, khéo léo lợi lạc, có thể khiến chúng sinh chứa nhóm, dẫn phát công đức.

4/ Nói về lợi ích yên vui là tánh ưa thích phát siêng năng tinh tấn.

Thứ mười, trong nghe chánh pháp, trước, giải thích về chánh pháp; sau, giải thích về sự lắng nghe.

Trong phần trước, 1/ Nêu chung; 2/ Giải thích riêng; sau là tổng kết.

Chánh sĩ, nghĩa là bốn hướng; chánh chí nghĩa là bốn quả. Đức Phật và đệ tử, gọi là chung là Chánh Thiện Trương Phu.

Y cứ trong giải thích riêng, trước là: giải thích mười hai phần giáo; thứ hai, do ba tạng gồm thâu mười hai.

Đầu tiên giải thích Khế kinh, văn có ba:

1/ Nói đức Thế tôn tùy căn cơ, nói tản mát, trong đó, trước là nói về năm uẩn, mười hai xứ, mười hai duyên khởi; bốn cách ăn, Bốn Đế; mười tám giới ngữ.

2/ Ngài nói về ngữ của ba thừa, tiếp theo nói về ngữ của phẩm Đạo.

3/ Sau, nói về ngữ phương tiện nhập Thánh Bất tịnh, tức niệm v.v... Ở đây có hai giải thích:

1/ "Bất tịnh, sổ tức là nói năm pháp quán dừng tâm. Niệm, nghĩa là nói ngữ niệm chung riêng. Các người học chứng tịnh, là nói bốn ngữ tịnh Bất hoại".

2/ "Bất tịnh, nghĩa là quán Bất tịnh. Tức niệm, nghĩa là Trì tức Niệm. Các học là ba học. Ngoài ra như trước đã nói.

Kế là nói về pháp Kiết tập, nghĩa là An bố kiết tập, tuyết minh rộng về duyên khởi. Như Tập Tạng Truyện v.v... Sau là giải thích về danh từ Khế kinh. Đại khái có hai nghĩa:

a/ Xuyên suốt v.v... tức nghĩa kết tràng hoa.

b/ Nghĩa dẫn lợi v.v... tức là nghĩa xuất sinh. Tạp Tâm nói có năm nghĩa, Luận Minh liễu nói có bảy nghĩa. (Giải thích rộng như hai Luận đó).

2/ Ứng bài Tụng. Nghĩa là Đức Phật nói kinh được phân nữa, hoặc sau cùng, vì người Đến sau, nói lại bằng Già-đà, Ta vì người độn căn, nghe nói văn xuôi cũng chưa rõ nghĩa. Hoặc đến lúc nữa chừng, hoặc sau cùng, nói lại Già-đà".

Ngài Tam Tạng nói: "Về Văn xuôi, Đức Phật nói lược chưa rõ ràng, gọi là nghĩa chưa rõ, cho nên ở khoảng giữa hoặc sau cùng, Ngài nói lại bằng Già-đà để cho rõ ràng hơn, nên nói rằng: "Hoặc lại giảng nói nghĩa kinh chưa rõ, cũng chưa nói về cốt yếu, vì người đến sau, hoặc vì độn căn, mới nói lại".

Pháp sư Thái nói: "Ưng bài Tụng có ba:

1/ Khoảng giữa của nghĩa đã nói, nên dùng kệ, để bài Tụng lại nghĩa trên.

2/ Đối với nghĩa đã nói, sau cùng, bài Tụng lại nghĩa trước.

3/ Bài Tụng và văn xuôi trong các kinh, vì kinh chưa rõ nghĩa, phải phân biệt lại, nên gọi là ứng tụng."

Pháp sư Khuy Cơ thuật lại lời ngài Tam Tạng: "Chẳng phải kinh chưa rõ, nghĩa là thính giả chưa nghe rõ, đây là nghe của chưa."

Thứ ba, là ký biệt v.v... nghĩa là ghi nhận mạng đã qua và sẽ đến của đệ tử, gồm nói rõ về việc thọ ký Niết-bàn, đều gọi là ký biệt. Hoặc là văn xuôi tùy nói nghĩa của pháp nào, tức rõ ràng, cũng gọi là ký biệt.

Thứ tư, phúng bài Tụng v.v... nghĩa là chẳng phải văn xuôi nói thẳng, chỉ dùng lời lẽ mầu nhiệm, khéo léo, điều hòa kết hợp âm vận với câu, hoặc đặt hai câu cho đến phúng bài Tụng sáu câu v.v... để nói pháp, là không bài Tụng lại bài Tụng Già-đà, không đồng với bài Tụng Thất-lộ-Ca, bất luận có nghĩa hay không có nghĩa, chỉ đủ ba mươi hai chữ dùng làm một bài tụng, là phương pháp luận số của kinh."

Thứ năm, tự nói: nghĩa là không có người thỉnh. Vì muốn cho chánh pháp tồn tại lâu dài, nên không thỉnh mà vẫn nói, như pháp gồm thâu bài Tụng v.v...

Thứ sáu, là nhân duyên. Nhân thỉnh mà nói, tức tất cả kinh, luật, phải có người thỉnh mới nói, đều gọi là kinh Nhân duyên.

Nói: "Và có các Tỳ-nại-da v.v..." Nghĩa là mười hai năm về trước, đại chúng chưa có ai phạm, chỉ dạy răn đại khái. Sau mười hai năm, do đại chúng có phạm, nên mới nói rộng về giới kinh, gọi là kinh Nhân Duyên.

Thứ bảy, là thí dụ: dẫn pháp cạn để so sánh với với pháp sâu để giúp cho chúng sinh được tỏ ngộ, gọi là kinh Thí dụ.

Thứ tám, là Bản sự v.v... Nghĩa là nói chung về nhân. Địa của Đức Thế tôn, sự kiện mà Ngài đã từng trải qua khi chưa phát tâm. Và những sự việc đời trước của chúng sinh khác, gọi là Bản sự.

Thứ chín, là Bản sinh. Đây là nói về nhân địa của đức Thế tôn, kể từ khi mới phát tâm, khởi sự tu hành đến nay, đã từng dấn thân trong chết sống, thực hành những công hạnh khó làm v.v... gọi là Bản sinh.

Thứ mười, là Phương Quảng: Nghĩa là kinh này chỉ nói về sự kiện chứng đắc Bồ-đề của tất cả Bồ-tát. Gọi là Phương Quảng.

Thứ mười một, là pháp Hy hữu. Nghĩa là nói về tất cả công của Đức Phật và bảy chúng, hoặc cộng, bất cộng, vì vượt hơn những pháp khác, nên gọi là pháp hy hữu. Nếu bảy chúng kia vì mong cầu Niết-bàn, dứt ác, tu thiện, được sinh công đức, cảm gần người, trời, đồng với phần pháp khác, nên gọi là "cộng". Do đây vì xa cách, Niết-bàn xuất thế, nên gọi là "bất cộng". Do bất cộng, nên vượt hơn công đức của ngoại đạo khác. Dù chiêu cảm chung người, Trời, nhưng vì vượt hơn trong người, trời, nên gọi là vượt hơn các thế gian biết nghĩa vượt hơn. Tất cả người trí đều đồng ý thừa nhận là phước vĩ đại thật là mầu nhiệm ít có. Chữ "đẳng" ở đây là gồm thâu những chỗ khác đã nói: "Con Thanh ngưu (bò xanh) đi trong bát sành mà không va chạm nhau, chó trắng nghe pháp; khỉ dâng mật v.v..." gọi là pháp ít có.

Thức-Xoa-Ma-Na, Hán dịch nói là Chánh học, vì học sáu pháp.

Mười hai Luận nghị. Nghĩa là nghiên cứu về nghĩa kinh, giảng nói rộng về cương yếu của tông.

Ma-đát-lý-ca, Hán dịch Bản mẫu, lấy trong phần thuộc tạng thứ hai. Nay văn này nói là mười phần thuộc Tố-Đát-Lãm; nhân duyên thuộc tạng Tì-nại-Da; luận nghị thuộc về tạng A-tỳ-đạt-ma.

Ở đây nói rằng nhân duyên thuộc về tạng thứ hai, nghĩa là y cứ theo nhân duyên đã nói ở trên.

Nghĩa trước nên thuộc về ba Tạng chung. Nay y cứ theo nghĩa sau, chỉ thuộc về Tì-Nại-Da.

Quyển hai mươi mốt chép: "Chư Phật vì thương xót các Thanh văn, nên dựa vào bốn Thánh Đế, nói rộng về Khổ, Tập, Diệt, Đạo chân thật, vô lượng giáo pháp, đó là Khế kinh, Ưng bài Tụng; Ký Biệt, Phúng Bài Tụng; Tự Thuyết, Nhân Duyên; Phương Quảng, Hy Pháp; Luận Nghị."

Quyển ba mươi tám chép: "Nói là phần Phương Quảng, chỉ cho tạng Bồ-tát; các phần còn lại, có tạng Thanh văn".

Quyển tám mươi lăm chép: "Trong mười hai phần giáo, trừ phần Phương Quảng, các phần còn lại, được gọi là Khế kinh tương ưng với Thanh văn. Phần Phương Quảng, gọi là Khế kinh tương ưng với Đại thừa."

Kinh Niết-bàn quyển ba chép: "Người giữ gìn Đại thừa, là người thọ trì chín bộ. Người ấy tự nói: "Chỉ không có Nhân duyên; Thí dụ, Luận nghị".

Pháp Hoa quyển thứ nhất nói: "Thanh văn có chín bộ, chỉ không có Phương Quảng; Tự thuyết và Ký biệt, Đối pháp nói: Khế kinh, Ứng Tụng, Ký biệt Phúng tụng, và tự thuyết, năm pháp này thuộc tạng Tố- Đát-Lãm trong tạng Thanh văn. Duyên khởi; Thí dụ, Bản sự và Bản sinh, bốn pháp này, đều thuộc về quyến thuộc của tạng Tỳ-nại-da trong hai tạng. Duyên khởi là chính, ba pháp còn lại là quyến thuộc.

Phương Quảng, pháp Hy hữu, hai pháp này thuộc về tạng Tố-Đát- lãm trong tạng Bồ-tát. Còn Luận nghị thuộc tạng A-tỳ-đạt-ma trong hai tạng Thanh văn, Bồ-tát".

Hỏi: "Vì sao các giáo không đồng?"

Đáp: "Đối với thật Đại, Tiểu thừa đều đủ mười hai, dựa vào xứ như thế và hai mươi mốt, ba mươi tám Thanh văn, Bồ-tát đều đủ mười hai. Tám mươi lăm Bồ-tát chỉ có Phương Quảng; Thanh văn có mười một. Nghĩa là Phật, Bồ-tát đã có mười một phần khác, đều là phần đem lại lợi ích rộng rãi cho hữu tình. Và ý sâu, pháp rộng, đều là nghĩa văn rộng rãi. Vì đủ ba nghĩa này nên đều gọi là Phương Quảng. Chẳng phải trừ mười một phần còn lại, vì Thanh văn không có ba nghĩa trước, nên chỉ có mười một, không có Phương Quảng. Nếu y cứ về mặt lý thì chính văn của Phương Quảng đa số gọi là cộng, nên Thanh văn cũng có Phương Quảng, như quyển hai mươi mốt nói. Kinh Niết-bàn quyển ba chép: "Bồ-tát không có nhân duyên, Thí dụ, Luận nghị, vì Bồ-tát phần nhiều từ xưa đến nay không có phạm, nên không có nhân duyên chế giới. Lại, phần nhiều đức Như lai thường vì nói pháp, không cần nhân duyên khuyến thỉnh; phần nhiều những người nghe pháp đều tỏ ngộ, hiểu biết, nên không nhọc công thí dụ. Phần nhiều hay thể ngộ lý sâu sắc, nên không cần nhờ Đức Như lai bàn luận, phân biệt. Cho nên nói Đại thừa không có ba bộ này.

Pháp Hoa nói: "Sở dĩ Thanh văn không có ba bộ này, là vì họ không có khả năng đem lại lợi ích rộng cho hữu tình, và vì ý hẹp hòi, nên không có Phương Quảng. Hơn nữa, do căn cơ kém cỏi, phần nhiều đức Như lai đợi thỉnh mới nói, nên không có tự thuyết. Dù có ghi nhận riêng những việc thuộc đời đương lai của đệ tử, nhưng chẳng phải như Đại thừa nói rộng về sự kiện thọ ký". Luận Đối Pháp nói: "Tạng Bồ- tát trừ năm phần đầu, chỉ có bảy phần còn lại. Thanh văn trừ Phương Quảng và pháp Hy hữu, có mười phần còn lại, vì Phương Quảng với lý sâu, đem lại lợi ích rộng lớn cho hữu tình.

Về sự khác nhau của pháp Hy hữu, khó tư duy vì tương ưng với oai đức rộng lớn hơn hết, nên chính là thuộc tạng Bồ-tát, chứ chẳng phải tạng Thanh văn. Dù trong tạng Bồ-tát, cũng có năm phần đầu như khế kinh v.v... nhưng đều thuộc về pháp hy hữu của Phương Quảng, nên không nói tên riêng."

Hỏi: Luận sớ mà phàm phu đã soạn có thuộc về kinh luận nghị này không?"

Giải thích: "Luận này Quyển tám mươi mốt chép: "ở chỗ này, đức Thế tôn tự phân biệt rộng về thể tướng các pháp. Lại, ở nơi này, đệ tử các bậc Thánh đã thấy dấu ấn Đế, đối với điều mình đã chứng, không phân biệt thể, tướng của các pháp không có trái ngược. Đã nói rằng, người thấy dấu ấn của Đế đã soạn ra, tức biết luận sớ mà phàm phu đã soạn, đều chẳng phải thuộc về kinh Luận Nghị."

Luận Đại Trí Độ chép: "Luận mà phàm phu soạn, cũng là kinh luận Nghị."

Thứ mười một, trong tư duy chánh pháp, trước là hỏi, kế là giải thích; sau là kết.

Trong giải thích có hai:

1/ Nói về xa lìa chỗ không nên tư duy.

2/ Nói về phần đầu, phần giữa chỗ nên tư duy. Chỗ không nên tư duy có sáu:

1- Vì thể của "ngã" là không, nên không nên tư duy.

2- Hữu tình giả lập, vì cũng không có chân thật, nên không nên tư duy.

3- Như khí thế giới trong thế gian, đã được bố trí an định như thế, như tánh của bốn đại "pháp nhĩ" (tự nhiên) như thế, cũng không nên tư duy.

4- Quả nghiệp của hữu tình chỉ có Đức Phật mới biết. Nghiệp lực trong mười lực của Đức Phật rất sâu, vì chẳng phải cảnh (đối tượng) của Thanh văn, nên không nên tư duy.

5- Cảnh giới thần thông được tĩnh lự phát ra, chứ chẳng phải cảnh tư lương, vì thế, không nên tư duy.

6- Vì cảnh giới của Chư Phật chẳng phải cảnh giới của Thanh Văn, cho nên không nên tư duy.

Trong giải thích chỗ nên tư duy, trước giải thích sơ lược, sau giải thích rộng:

Tự tướng, cộng tướng : là lược nói có ba:

1- Lại như mười một tên khác trong sắc uẩn là tự tướng. Đồng có ba nghĩa đổi thay, hư hoại tức là cộng tướng (tướng chung) (khái niệm).

2- Năm uẩn, đều khác nhau, gọi là tự tướng (tướng riêng, cụ thể). Vì đồng có nghĩa giản lược chung của chứa nhóm, nên gọi là cộng tướng.

3- Tướng tánh của năm uẩn như sắc v.v... đều khác, gọi là tự tướng.

Lý vô thường; Khổ, Không; Vô ngã đều đồng, gọi là cộng tướng.

Trong giải thích rộng, được chia làm ba: 1- Biện biệt chung về tư duy có hai môn.

2- "Đây là thế nào? Trở xuống, là giải thích rộng hai môn.

3- Tổng kết.

Nếu tư duy của uẩn tương ưng với ngôn giáo: nghĩa là chính nói dùng hai môn để quán sát năm uẩn. Nếu lại tư duy những điều đã nói như trước, nghĩa là so với pháp khác đều dùng hai môn để phân biệt quán sát.

Trong giải thích rộng, trước, y cứ năm uẩn, để nói về hai môn.

Sau, so sánh với pháp khác.

Trong phần trước đầu tiên:

Dựa vào môn toán số, quán tưởng năm uẩn, nêu lên khác nhau của năm uẩn để làm rõ số, tức môn toán kế.

Nói: "Hoặc là do đây" cho đến "xoay vần khác nhau..." nghĩa là nếu sắc uẩn có nhãn trong mười một có nhiều thứ, cho đến sắc pháp xứ, cũng chẳng phải một thứ v.v...

2/ Lấy hình tướng xứng lượng để quán năm uẩn, trong đó có ba: a/ Nêu lên bốn lý.

b/ Giải thích. c/ Kết.

Trong giải thích gồm có ba:

1/ Nói về đạo lý quán đãi: gọi là phương tiện Đạo lý Du-già v.v... Như người quán đãi tu Du-già này, vì biết rõ phương tiện, nên lập làm đạo lý quán đãi, gọi là phương tiện Du-già.

2/ Đạo lý của tác dụng. Nghĩa là sáu căn trong các uẩn có tác dụng chấp cảnh. Sáu trần có tác dụng của cảnh hữu vi, cho đến pháp là cảnh của ý, hoặc là mười bảy giới khác là cảnh giới của ý, là đối tượng hoạt động của ý.

So sánh như thế, để giải thích tám thức đều từ nhân duyên sinh.

Phân biệt rõ về tác dụng của tự cảnh cũng thế.

3/ Đạo lý chứng thành. Rằng, do ba lượng, nên như thật quán xét:

a/ Dựa vào Thánh quả để chứng uẩn vô thường, bởi vì thánh giáo

nói là uẩn từ duyên sinh, đều là Vô thường.

b/ Dựa vào hiện lượng để chứng minh uẩn là vô thường, do dựa vào định, phát trí khổ, vô thường, để chứng minh uẩn là vô thường.

c/ Do tỷ lượng này, xét nghiệm uẩn vô thường, như đối với Số luận lập tiếng vô thường, vì tư duyên tạo tác, cũng như điện v.v...

Pháp sư Khuy Cơ nói: "Ở trước nói rằng lời bậc Thánh nói; nay nói là Chí giáo, tức giáo chí cực, do lý chí cực, bất luận nội giáo, ngoại đạo, đều gọi là Chí giáo".

Trước nói rằng lời Thánh nói thì không như thế.

Lời nói của bậc Thánh trong ba mươi hai thứ lời nói có mười sáu, cần gì phải là lời Phật, gọi là Thánh ngôn. Do trước đây chỉ nói Bậc thánh, Phật, Bồ-tát v.v... nay nói chí giáo, tức không có đối tượng phân biệt về tướng.

4/ Đạo lý pháp nhĩ. Rằng, do bản tánh các pháp kia lẽ ra như thế v.v... Bản tánh nên như thế, nghĩa là từ vô thỉ đến nay, tự tánh các pháp lẽ ra như thế, không đợi các duyên (không đối đãi với các duyên) Đạo lý pháp tướng của pháp tánh nên như thế.

Hoặc tức như thế; hoặc khác như thế, Nghĩa là như bốn Đại với tánh rắn chắc tức là đất, cho đến tánh lay động tức là gió, gọi là "tức" như thế. Chẳng hạn như nói đất có khả năng gìn giữ, cho đến gió hay bày ra v.v... Đây là nói tác dụng của nghiệp khác với thể của bốn Đại; gọi là "khác như thế".

Như chỗ của sắc, hình là đất, lắng trong là nước, ngọn lửa bốc cháy cũng gọi là lửa, sự va chạm nhẹ là gió. "Duyên" theo sắc sở tạo vốn chẳng phải bốn đại, mà giả nói là bốn đại, gọi là "chẳng phải như thế". Do nhân gió tăng, tạo nên sự va chạm nhẹ đó chẳng phải là phong đại v.v...

Thứ mười hai, trong không có chướng, trước nêu chung cả hai trong, ngoài đều không có chướng. Sau nói rộng, trong đó có hai:

1/ Nói về chướng.

2/ Nói trái lại là không có chướng.

Trong phần trước có ba: Đầu tiên, giải thích rộng, kế là sau là kết.

Trong phần giải thích rộng, trước nói về, về chướng bên trong; sau nói về chướng bên ngoài. Chướng bên trong có ba: 1/ Thiếu thốn tiền của, thêm đủ tham, sân, si.

2/ Do nghiệp trước và do nhân bất bình đẳng trong hiện tại. Phần nhiều là do các bệnh tật triền miên.

3/ Nhiều sự nghiệp, với đủ các thứ vui chơi, chấp mắc. Chướng bên ngoài lại có hai:

1/ Theo đuổi bạn xấu ác, không có thầy lành dạy bảo.

2/ Ở chỗ ác, ngày đêm ồn ào phức tạp; hoặc tiếp xúc với kẻ xấu ác, hoặc gặp phải nhiều sự sợ hãi.

Trong nghĩa giản lược, sơ lược về hai chướng trong ngoài ở trước. Phân biệt làm ba: chướng Gia hạnh, chướng viễn ly; chướng Tịch tĩnh. Ba chướng này đều từ đối tượng chướng mà đặt tên.

Trong chướng Gia hạnh, rất nhiều chứng bệnh lên sởi, cách đêm đọng lại ở thân là nội chướng ở trước làm che lấp. Hoặc bị rắn, rít v.v... căn là chướng ngại ở trước làm che lấp. Lại, không thể được áo cơm v.v..., lại là nhằm vào nội chướng ở trước làm che lấp.

Trong chướng Xa lìa có tám: 1/ Ăn thô, nặng.

2/ Làm ra rất nhiều việc.

3/ Ưa nói năng, tức là nói ưa lời nói chấp mắc ở trên. 4/ Ưa ngủ nghỉ, tức là ưa chấp mắc ngủ nghỉ nói ở trên. 5/ Ưa làm ồn chúng, tức là ưa làm ồn chúng nói trên.

Nói dâm nữ hạng luận. Pháp sư Thái, Cơ đồng nói: "Việc dâm nữ là nói dâm nữ hành dâm ở trong hẻm nhỏ hẹp".

6/ Lại phần nhiều ưa thích vui đùa với chúng hội, tức là phần nhiều với chúng hội nói trên.

7/ Ưa ở chung lẫn lộn với nhau. 8/ Ưa cười giỡn vui đùa.

Trên đây cũng đều là sự việc trong chướng nội.

Trong chướng vắng lặng. Trước hết phát ra đối tượng chướng, thể của vắng lặng, tức là chỉ, quán. Tiếp theo phát ra chủ thể chướng, tức bốn pháp sau cùng trong chướng nội.

Che lấp chỉ, tức là buông lung và dừng lại ở phi xứ. Che lấp quán, cái gọi là ưa tự cậy, đề cao, kể cả điệu cử, tán loạn. Trong đó, trước hết, giải thích về tự cậy thế đề cao. Sau, giải thích điệu cử, tán loạn, tổng kết.

Thứ mười ba, trong tuệ xả. Trước, là nêu ý thí, sau, hỏi đáp, giải thích.

Nêu ý thí. Nghĩa là vì trang nghiêm tâm vô lậu. Vì dùng làm giúp đỡ cho tâm vô lậu; vì giúp đỡ tu Du-già; và vì nghĩa trên hết của Niết-bàn, nên tu bố thí."

Pháp sư Khuy Cơ nói: "Vì tâm trang nghiêm, nghĩa là được tâm vô lậu. Vì tâm giúp đỡ, nghĩa là thấm nhuần tác ý v.v... vô lậu.

Bốn nghĩa thí này chính là đồng với nghĩa thí vượt hơn thứ tám trong tám thí của Bà-sa. Chỉ có Luận Trí Độ nói tám thí có lỗi lầm khắp. Nghĩa là vì trừ bỏ chấp có sở đắc, nên nói chung là lỗi lầm."

Trong hỏi đáp, giải thích thì hỏi có sáu:

1/ Hỏi người năng thí (chủ thể thí).

2/ Hỏi vế người thọ thí.

3/ Hỏi vế vật xả.

4/ Hỏi về thể tưởng của thí.

5/ Hỏi về nhân thí.

6/ Hỏi về duyên thí, cũng gọi là ý thí. Phần đáp tức có sáu:

Trong đáp câu hỏi thứ hai: Phân tích câu: "Giáo dẫn lợi ích, an vui." Pháp sư Cơ nói: "Nói, chỉ bày, gọi là giáo, thân làm và khuyến khích, gọi là dẫn.

"Là sự nghiệp mà các Bồ-tát đã thể hiện" là đáp trong câu hỏi thứ ba, chẳng phải là ý đã thừa nhận thí v.v... trong nghĩa này.

Luận sư Cảnh nói "Đây là giải thích về vấn nạn nghi ngờ. Nạn rằng: "Bồ-tát thực hành thí cho vốn vì đem lại sự yên vui cho người trước mà làm tuệ thí, sau lại gây bức não cho vợ con, thậm chí con trai lớn, con gái lớn v.v... làm cho chúng phải khổ não khi sắp bị đem thí cho người khác?"

(Vì thông suốt qua vấn nạn này nên nói rằng: "Các Bồ-tát này không bao giờ bức não vợ con thực hành việc thí cho, chẳng phải là ý đã thừa nhận thí cho trong đây, vì không có gây bức não người này để tạo sự yên vui cho người kia."

"Nếu vậy thì vì sao xưa nói đem cả vợ, con để thí cho?"

Để đáp lại câu hỏi này, nên ý đáp dưới đây là: "Bồ-tát có ba nhân duyên đem vợ con thí cho người:

1/ Có năng lực tự tại, có khả năng chế phục người kia, lúc chế phục đem cho người khác, tự biết không có tội.

2/ Dùng phương tiện khuyến dụ, dẫn dắt, giáo hóa, làm cho họ không có nghi ngờ, hờn dỗi.

3/ Biết người được vợ con ta, thì sẽ không bị tổn não.

Do đủ ba nghĩa này, mới đem vợ, con thí cho, thiếu một không thể được."

Pháp sư Khuy Cơ nói: "Ý trong đây nói là khi Bồ-tát dùng vật của số hữu tình trước để thí, tất nhiên, phải dùng tâm hoan hỷ thí rồi, mới dùng vật để thí, chư chẳng phải là người kia sinh nghi, hờn dỗi, rồi Bồ- tát vì muốn tự ý cho, liền đem vợ con để thí" (đọc tiếp theo đoạn văn dưới đây):

Nay, đại ý văn này nói, đầu mắt, tay, chân v.v... của thân mình, tùy nguyện thí cho, là việc rất khó có thể làm, là việc mà các Bồ-tát đã thể hiện, chứ chẳng phải là phần của Thanh văn. Nếu có loại hữu tình kia, do đủ ba nghĩa, nên đem vợ, con v.v... thí cho, gọi là số hữu tình thí không có tội. Đây cũng là phần của Thanh văn.

Đá mã não nhiều mầu: tức một vật, vì đá mã não có nhiều mầu. Sắc sinh có thể nhiễm: Vàng là sắc sinh, bạc là có thể nhiễm.

Có người nói là tiếng Phạm. Chỉ Ngài Huyền Ứng nói: "Sinh tức là sắc vàng không thể thay đổi, nên gọi là vàng ròng, vàng y, còn sắc trắng có thể nhuộm, thay đổi, nên tức là bạc, gọi là có thể nhuộm.

Vòng xoắn của ngọc đỏ. Nghĩa là văn sức của ngọc này, xoay vòng về bên phải.

Trong phần đáp câu hỏi thứ tư, nói về thể tướng của thí cho, tức Tư tương ưng với Vô tham và nghiệp thân, ngữ. Hoặc tự nối tiếp nhau, hoặc người khác nối tiếp nhau. Hoặc tự thí cho hoặc khuyên người khác thí cho.

Trong Sa-môn trang nghiêm, quyển mười bốn, trước là Tụng và văn xuôi, nêu mười bốn môn, tiếp theo, là dựa vào thứ lớp của môn để giải thích. Sau, là kết thành.

Mười bốn môn trang nghiêm là:

1- Chánh tín.

2-Không có nịnh hót.

3- Ít bệnh.

4- Tinh tấn.

5- Tuệ.

6- Ít muốn, hỷ túc.

7- Dể nuôi, dể đầy.

8- Công đức đỗ-đa.

9- Đoan nghiêm.

10- Biết lượng.

11- Pháp của Thiện sĩ.

12- Có tướng thông minh.

13- Nhẫn nhục, nhu hoà.

14- Thành tựu pháp hiền, thánh.

Trong giải thích thành tựu tuệ mầu nhiệm, nói rằng, câu sinh giác tuệ, gia hạnh giác tuệ, tức phương tiện thiện của sinh đắc thiện.

Trong giải thích dể nuôi, dể đầy. Nếu theo thuyết của Bà-sa nói thì khó nuôi, khó đầy: Lựa chọn thức uống, ăn, gọi là khó nuôi; thường ăn uống, nhiều, gọi là khó đầy. Tự có ăn nhiều, thì gọi là dễ đầy, như có một người ăn rất nhiều trong một lúc mà không thường ăn, tự có ăn ít mà là khó đầy. Như một người ít ăn mà thường thường ăn.

Trong giải thích đỗ-đa, gồm có bốn:

1/ Nêu số danh.

2/ Nói về tướng.

3/ Giải thích danh từ Đỗ-đa.

4/ Nói về trị riêng tham dục.

Trong nêu danh, số nói: "Y chỉ như thế, hoặc ăn, cho Đến hoặc mười ba thứ v.v... nghĩa là nếu theo giải thích của Luận sư Cảnh, thì nêu danh thuộc về mười hai, gồm thâu làm ba loại. Có năm trong xứ của thực bốn, y ba, gọi là chung là đồ trải.

Thứ năm trong xứ, thường kỳ hạn chỗ ngồi đoan chánh, như thường ngồi.

Nếu trong khất thực thứ lớp, sẽ được chia làm hai: 1/ Tùy theo được khất thực.

2/ Khất thực theo thứ lớp từng nhà, tức có mười ba. Nếu dựa theo khất thực không có tánh khác nhau, thì chỉ có mười hai. Do tùy theo được khất thực, vì nhập chung gồm thâu trong khất thực theo thứ lớp.

Lại, Pháp sư Cơ nói: "Mười hai thực Đỗ-đa, bốn y có ba, ngồi có năm, nêu danh và trong giải thích dưới đây được chia làm mười ba. Do triển khai riêng thường kỳ hạn chỗ ngồi ngay ngắn như thường ngồi là hai, ở đây chỉ là một, thường ngồi, không nằm. Như kinh Thập Nhị Đỗ- đa nói.

Trừ chướng dưới đây và trong giải thích rộng, dù lại triển chia, trừ chướng riêng mà vẫn là một.

Nay, giải thích nêu danh có mười ba, gồm thâu làm ba loại, có sáu trong Xứ (thực bốn, y ba). Do thường kỳ hạn khất thực, tức gọi là tùy theo được khất thực. Thứ năm trong xứ, gọi là thường kỳ hạn, ngồi thẳng.

Thứ sáu, gọi là xứ, vì như thường ngồi. Nhưng vì danh của Đỗ-đa này thường khai hợp không đồng. Nếu theo luật Tứ phần thì thức ăn bốn, y hai, xứ sáu, cộng chung có mười hai.

Thực bốn, nghĩa là khất thực, không thực bằng cách khác.

1- Tòa thực;

2- Sủy thực (ăn lường). Y hai, nghĩa là nạp Y, Y ba. Khất theo thứ lớp kia thuộc về khất thực. Quá giữa trưa không uống nước, trái cây ép thuộc về một tọa. Xứ sáu như thường giải thích.

Y ba, Thực ba; Xứ sáu, trong kinh Niết-bàn là mười hai.

Phẩn tảo, Điệp Y, ba Y, gọi là Y ba. Khất thực một tọa, một sủy, gọi là thực ba. Xứ, đồng với luật giải thích.

Luận Trí Độ chép: "Y hai, Thực năm, Xứ năm là mười hai.

Y hai là Nạp, sắc. Thực năm: là thuộc về một tòa. Xứ năm, nghĩa là trừ tùy theo ngồi. Hoặc có kinh nói là mười sáu Đỗ-đa, hoặc có chỗ nói mười một Đỗ-đa. Tuy nhiên nhiều chỗ nói là mười hai. Nay, Luận này chính thức nói là mười hai, gồm chia ra mười ba; trong đó khất theo thứ lớp, thuộc về khất thực. Không thực hành thực khác, thuộc về thực một tòa. Thức tiết, lượng, thuộc về trước chỉ, sau thực. Lược qua không có Y nạp.

Thứ hai, trong phân nói về tướng, văn giải thích khất thực có hai: 1/ Chia ra làm hai.

2/ Giải thích riêng có hai. Sau, nói về ý khai, hợp.

Tùy theo được khất thực. Pháp sư Thái bói: "Tùy môn cũ, "Từ" đi, lại nhà, khất thực theo thứ lớp". Đại sư Viễn Công nói: "Phàm phu ngu muội, vì tham vị nên bỏ người nghèo, Đến với người giàu, người Nhị thừa vì tâm bi hẹp hòi, nên bỏ người giàu có, theo kẻ nghèo hèn. Công hạnh của Đại sĩ lìa tham, bỏ hẹp, không phân biệt người giàu, kẻ nghèo, vì thế, nên gọi là khất theo thứ lớp. Nhưng theo văn này, Thanh văn cũng nên không lực chọn giàu, nghèo mà theo thứ lớp lớp khất thực.

Trong giải thích về ba Y. Ba Y thì dùng vải tốt cắt rọc, xếp chồng lên mà may thành.

Tăng già. Chi ở đây phải có nghĩa trên, nghĩa là khi vào cùng vua, thôn xóm y này được mặt trên hết, nên có nghĩa trên.

Cụ túc, nên nói là tăng già chi bà sam, bà-sam-y.

Ốt-đác-la-tăng-già, cũng có nghĩa mặt trên, nghĩa là ở trong chùa thì mặc bảy điều ở trên năm điều. Cụ túc, nên nói là Ốt-đác-la tăng- già-ba-sam. Bà-sam gọi là y.

An-đát-bà-sam, Hán dịch là nội y. An Đắc, gọi là nội; Bà Sam, gọi là y, nghĩa là chỉ ba y. Năm điều choàng thân thể nên gọi là y nội. Về thuế y (y dệt bằng lông chim). Pháp sư cảnh nói: "Kết lông dê,

gọi là thuế. Dùng lông để dệt thành ba y. Hoặc có người chỉ giữ y này, hoặc có người chỉ giữ ba y phấn tảo, đều gọi là Đỗ-đa" (đầu đà)

Ngài Viễn công nói: theo kinh Niết-bàn thì: " Lông chim, thú nhuyễn, gọi là thuế. Người tu hành, nếu không có phấn tảo, thì có thể được lấy đây làm y."

Pháp sư Khuy Cơ lại nói: "Bất luận lông chim, thú nhuyễn đều gọi là thuế, e rằng, ba y dùng vật không có giá trị để may chồng lên, nên lấy lông dê để làm.

Văn này nói hoặc là y dư, nên biết Đỗ-đa cũng có y dư, nên phải nói là tịnh.

A- luyện-nhã, gọi là chỗ trống, nhàn nhã, cách thôn khoảng một Câu-lô-xá rưởi. Chỗ, như chỗ thường ngồi. Xưa nói: "Tùy ngồi, tùy chỗ đất có cỏ, được chỗ thuận tiện mà ngồi, nên không đồng với luận này.

Thứ ba, trong giải thích về danh.

Xưa gọi là Đầu-đà là sai nay, gọi là Đỗ-đa, Hán dịch là Tu trị, hoặc dịch là Đẩu tẩu; hoặc dịch là Tẩy hoán.

Trong giải thích về kham nhẫn, nhu hòa, rơi vào trong bát, là thuộc về bát. Pháp sư Thái nói: "Thức ăn đặt vào bát, gọi là rơi vào bát. Theo pháp thanh tịnh của Bà-la-môn, bôi một ít đất lên trên bát để ăn, chỉ ăn vào trên đất bôi thì được thuộc về bát."

"Sáu thứ như thế rất đáng ưa, rất đáng yêu v.v... tức sáu hòa kính.

Ba nghiệp trước là ba, hòa đồng thọ dụng thành một, giới, kiến đều là một, nên thành sáu.

Trong văn kết thành trang nghiêm nói: "Phàm trăm, nghĩa là gồm nhiều".