Luận Đại Trí Độ Tập I

Quyển 15. Phẩm thứ nhất Tiếp Theo: - Sẵn Đề Ba La Mật ( Tiếp theo) - Tỳ Lê Gia Ba La Mật ( Tinh Tấn Ba la Mật)

LUẬN ĐẠI TRÍ ĐỘ

Quyển 15

Phẩm thứ nhất

(Tiếp theo)

Sẵn Đề Đa La Mật

(Nhẫn Nhục Ba La Mật)

(tiếp theo)

Hỏi: Thế nào gọi là Pháp Nhẫn?

Đáp : Nhẫn đối với các pháp, chịu đựng hết mọi nghịch cảnh, mọi thử thách, mọi niềm khổ đau v.v. do các pháp gây ra gọi là Pháp Nhẫn.

Pháp Nhẫn nhiếp về 6 tình, chẳng có hiển lộ ra bên ngoài, chẳng có thọ sáu trần, chẳng có sanh, chẳng có diệt. Vì sao ? Vì các tướng nội ở trong nội tâm, cũng như các tướng ngoại ở ngoại cảm cũng đều như như. Cả hai tướng ấy đều là bất khả đắc, đều là thanh tịnh, đều là vô tướng cả.

Nên biết hết thảy các pháp đều do duyên hòa hợp sanh, thật ra trong tâm chẳng có pháp.

Do hết thảy các pháp đều là tướng thanh tịnh, nên là “chẳng phải hai tướng” (bất nhị tướng), là “một tướng” (Nhất tướng), là “chẳng có tướng” (vô tướng) vậy.

Vì tướng các pháp “chằng phải hai”, “chẳng phải khác”, nên khi quán các pháp, Bồ Tát vẫn giữ được tâm thanh tịnh, bất động.

Trong kinh Duy Ma Cật, có thuyết rằng : “Sanh Diệt chẳng phải hai, Bất Sanh Bất Diệt chẳng phải hai; vạn pháp đều chẳng phải hai, chẳng phải khác. Như vậy gọi là Pháp Môn Bất Nhị”.

Khi ngài Văn Thù Sư Lợi hỏi ngài Duy Ma Cật, ngài Duy Ma Cật làm thinh, chẳng nói một lời. Các Bồ Tát tán thán: Lành thay ! Như vậy mới thật là Pháp Môn Bất Nhị.

Pháp Nhẫn có 2 thứ. Đó là:

• Tâm Pháp Nhẫn.

• Phi Tâm Pháp Nhẫn.

Khi nói “có trong, có ngoài, có nóng, có lạnh, có gió, có mưa, có đói, có khát, có sanh, có già, có chết...”, thì gọi là Phi Tâm Pháp. Còn như “Sân nhuế, ưu sầu, dâm dục, kiêu mạn...”, thì gọi là Tâm Pháp.

Bồ Tát ở nơi cả hai pháp, đều nhẫn, đều giữ tâm không lay chuyển. Như vậy gọi là Pháp Nhẫn.

Hỏi : Đối với chúng sanh mà khởi sân nhuế, làm hại họ là có tội; thương xót, giúp đỡ chúng sanh thì được phước. Còn như nóng lạnh, mưa gió... chẳng phải là chúng sanh, dù ta có sân nhuế, có kiêu mạn... thì các pháp ấy vẫn chẳng có thêm bớt, chẳng có vui buồn... Như vậy thì

nhẫn có lợi ích gì đâu?

Đáp: Tuy chẳng có thêm bớt, chẳng có vui buồn... nhưng nóng lạnh, mưa gió... cũng làm cho người não loạn, ưu khổ... có phương hại đến việc hành Đạo Bồ Tát, nên phải nhẫn.

Lại nữa, chẳng phải chỉ có các hành động sát hại, não loạn chúng sanh mới có tội, mà tâm phan duyên khởi các việc ác cũng đã có tội rồi vậy, nếu do vô ý mà sát chúng sanh, thì cũng chẳng phải là tội. Còn trái lại, chỉ dấy niệm từ đối với chúng sanh, dù chẳng cho họ gì cả cũng được phước rồi vậy.

Gió, mưa, nóng, lạnh... tuy chẳng có tăng, chẳng có giảm, song thường làm cho người sanh phiền não, khởi ác tâm, dẫn đến phạm tội. Bởi vậy, phải nhẫn nhục để tránh gây ra các tội lỗi.

Bồ Tát tự nghĩ rằng: “Đời trước ta đã gây tội, nên đời nay mới sanh ở cõi khổ. Khổ là do tự ta gây ra, nên ta phải nhẫn”.

Bồ Tát lại tự nghĩ rằng: “Do nghiệp cảm nhân duyên sai khác, mà chúng sanh thọ sanh vào các cõi tịnh, hoặc bất tịnh khác nhau.

Nếu đời nay ta sanh vào cõi bất tịnh, đói khát, quá nóng, quá lạnh, hoặc quá nhiều sự đau khổ bức bách ta, thì ta phải thệ nguyện khi ta thành Phật, trong cõi nước của ta chẳng có các khổ đau như ở cõi này. Dù ta ở trong cõi bất tịnh, khổ đau, ta vẫn tu Nhẫn Nhục, làm lợi lạc cho chúng sanh”.

Bồ Tát lại tự nghĩ : “Có 8 nạn mà các bậc Thánh Hiền cũng còn chẳng có thể tránh được, huống nữa là ta, nên ta phải tu Nhẫn Nhục. Dù làm thân người, không bền chắc, chịu các khổ Sanh Già Bệnh Chết, mà còn hơn làm thân Trời thanh tịnh, không Già, Bệnh, Chết nhưng lại chìm đắm trong sự khoái lạc triền miên. Nay ta tuy khổ mà đã được cả thân người, đã xuất gia, đã ly dục, nên ta phải tinh tấn tu Nhẫn Nhục, làm lợi ích cho chúng sanh”.

Bồ Tát lại tự nghĩ: “Đã thọ thân 4 đại, 5 ấm, ắt phải có các khổ. Dù người giàu, người nghèo, người xuất gia, người tại gia, chẳng ai tránh khỏi các khổ nạn. Người giàu sang vẫn thường sợ hãi bị mất của, ví như con dê béo sợ hãi,biết mình trước sau rồi cũng sẽ bị người ăn thịt. Nay ta đã xuất gia tu học, tuy có chịu các khổ, nhưng đời sau sẽ thọ phước báo, sẽ được Đạo. Còn người tại gia, tuy đời nay có hưởng các thú vui vật chất, nhưng đời sau sẽ thọ khổ. Phàm phu chỉ cầu vui ở đời này, mà chẳng biết lo tu hành khiến phải trầm luân mãi trong bể khổ Sanh Tử. Người xuất gia rõ biết Vô Thường, Khổ, Không, Vô Ngã, nên tinh tấn tu hành, không rong ruổi theo các thú vui thế gian. Bởi vậy, dù thọ thân người là khổ, ta phải thường hành Nhẫn Nhục”.

Bồ Tát lại nghĩ : “Hết thảy thế gian đều khổ; ta ở trong đó làm sao ta lại cầu vui. Vậy nên ta phải tu nhẫn”.

Bồ Tát lại tự nghĩ: Ta từ vô lượng kiếp thường thọ các khổ, mà chẳng làm lợi ích gì cho chúng sanh cả. Nay vì chúng sanh, ta cầu Phật Đạo, tuy thọ các khổ, mà được đại lợi ích. Vậy nên đối với các khổ, dù trong, dù ngoài, ta phải đều nhẫn thọ”.

Bồ Tát lại tự nghĩ : “Ta, vì đại tâm, thệ nguyện vào chốn địa ngục, dù khổ nhiều cũng còn chịu được, huống nữa là chút ít khổ ở thân mà chẳng nhẫn được hay sao?”

Đối với các pháp nội và ngoại đều nhẫn thọ gọi là Pháp Nhẫn.

Hỏi : Thế nào gọi là Nội Tâm Pháp Nhẫn?

Đáp : Bổ Tát tự nghĩ: “tuy ta chưa được Đạo, chưa đoạn sạch kiết sử, nhưng nếu ta không nhẫn, thì ta đâu có khác gì phàm phu? Còn, khi ta đã được Đạo rồi, đoạn sạch kiết sử rồi, thì chẳng có pháp gì mà không nhẫn được. Vậy nên ta phải tu Nhẫn Nhục để đoạn sạch kiết sử, mới mong vào được Đạo.

Lại nữa, đói khát, nóng lạnh là ngoại ma, kiết sử, phiền não là nội ma. Ta phải phá được cả hai loại ma ấy mới thành Phật Đạo.

Như khi Phật đang tu khổ hạnh, các Ma Vương đến nói : “Mạng sống của ngài mong manh lắm rồi, ngài hãy mau mau trở về nước, tu hạnh bố thí sẽ hưởng được phước lạc trong nhiều đời. Ở trên Trời sung sướng lắm, ngài chớ nên phí công tìm Đạo, khổ thân tu khổ hạnh, ngài chẳng thể tìm được Đạo đâu ! Nếu ngài không nghe lời khuyên của chúng tôi, mà cứ si mê không đứng dậy thì chúng tôi sẽ đem đại quân đến đánh phá.”

Phật (lúc bấy giờ còn là Bồ Tát ) đáp lại rằng : “Ta đang đánh phá bọn quân nội ma của các ngươi đây. Nội ma TA còn chưa sợ huống nữa là ngoại ma. Rồi thuyết kệ :

Dục là đạo quân thứ nhất;

Ưu sầu là đạo thứ hai,

Đói khát là đạo thứ ba,

Ái nhiễm là đạo thứ tư,

Ham ngủ là đạo thứ năm,

Sợ hãi là đạo thứ sáu,

Đa nghi là đạo thứ bảy,

Thâm độc là đạo thứ tám,

Đắm lợi dưỡng, ham danh vọng,

Đó chính là đạo thứ chín,

Tự cao, khinh mạn người khác,

Là đạo thứ mười kế sau.

Quân các ngươi rất hùng hậu.

Hết thảy các hàng Trời Người,

Chẳng có ai đủ sức phá,

Nhưng vẫn thua người xuất gia.

Ta dùng Trí Huệ, Thiền Định,

Phá tan quân của các ngươi.

Khi TA viên thành Phật Đạo,

Sẽ độ hết thảy chúng sanh.

Bồ Tát dù chưa phá được các ma quân nhưng vẫn luôn luôn ở trong tư thế sẵn sàng, mặc áo giáp nhẫn nhục, dùng mũi tên trí huệ, và cung thiền định bắn phá giặc phiền não.

Như vậy gọi là “Nội Tâm Pháp Nhẫn”.

Hỏi: Vì sao Bồ Tát nhẫn nhục, phá phiền não mà vẫn không tận đoạn kiết sử?

Đáp: Vì Bồ Tát muốn lưu hoặc để độ sanh. Nếu tận

đoạn kiết sử, vào A La Hán Đạo thì sẽ như người bị bại chân, chẳng thể đi xa ngàn dặm được, chẳng thể thành tựu “tự giác, giác tha và giác hạnh viên mãn” được.

Bồ Tát tu nhẫn, tuy không đoạn sạch kiết sử mà vẫn không tùy theo kiết sử.

Hỏi: Vì sao Bồ Tát khôngđoạn sạch kiết sử mà vẫn không tùy theo kiết sử?

Đáp: Bồ Tát có Chính Tư Duy, nên tuy còn phiền não mà vẫn chẳng tùy phiền não.

Lại nữa, khi tư duy, Bồ Tát quán KHÔNG, quán VÔ THƯỜNG, nên tuy có thọ 5 dục mà vẫn chẳng có sanh kiết sử.

Trong kinh có chép mẩu chuyện sau đây :

Một vị đại thần được lệnh vua, đem buộc con dê lớn cho ăn uống đầy đủ trong 3 ngày, trước khi đem làm thịt. Con dê được bổ dưỡng trở nên được béo mập hơn trước nhiều.

Khi giết dê, nhà vua thấy dê béo mập mà chẳng có mỡ, bèn hỏi vị đại thần : “Vì sao con dê này béo mập mà lại chẳng có mỡ ?”.

Vị đại thần đáp : “Vì nó sợ chết nên tan hết mỡ trong thân”.

Bồ Tát cũng như vậy. Vì rõ biết Vô Thường, Khổ, Không, Vô Ngã là đáng sợ nên chẳng dấy sanh kiết sử. Bồ Tát tuy có vô lượng công đức phước báo, mà tâm vẫn nhu nhuyến, nên các kiết sử mỏng dần, khiến sự tu Nhẫn Nhục được dễ dàng vậy. Ví như sư tử chúa trong rừng thường

dung tha các thú nhỏ, để cho sống an ổn, còn cọp beo thì chẳng có rộng lượng như vậy. Vì sao ? Vì sư tử chúa có trí tuệ, phân biệt được đúng, sai, còn cọp beo không có trí tuệ nên chẳng được như sư tử chúa vậy.

Bồ Tát quán sân nhuế cùng các hạnh bất thiện khác, đồng thời cũng quán nhẫn nhục cùng các thiện công đức khác, nên thường tu nhẫn, không tùy theo các kiết sử.

Bồ Tát có trí huệ, có thể đoạn sạch kiết sử, rõ biết kiết sử là giặc ở nội tâm, nhưng vì sống vớỉ chúng sanh, nên Bồ Tát vẫn lưu kiết sử để phương tiện độ chúng sanh mà chẳng tùy theo kiết sử. Bổ Tát trói giặc kiết sử lại, không cho buông lung để tu tập các công đức. Ví như bắt được giặc, không sát hại mà chỉ giam kín ở một nơi, khuyến dụ giặc giúp mình tạo sự nghiệp lớn vậy.

Lại nữa, Bồ Tát rõ biết Thật Tướng các pháp nên không dùng các kiết sử để làm các việc ác, mà chỉ dùng vào các thiện công đức.

Lại nữa, Bồ Tát thâm nhập Diệu Pháp, nên ở nơi phiền não chẳng sanh sân, ở nơi công đức chẳng sanh chấp đắm.

Do có trí huệ nên Bồ Tát thường hành động theo trí huệ.

Như bài kệ thuyết :

Bồ Tát đoạn trừ bất thiện pháp,

Nơi thiện pháp chẳng sanh chấp đắm,

Có công đức phước báo vô lượng,

Thành tựu viên mãn các sự nghiệp.

Bồ Tát đầy đủ lực trí huệ,

Khiến kiết sử không làm não hại,

Rõ biết Thật Tướng hết thảy pháp,

Sanh Tử, Niết Bàn chẳng phải hai.

Bởi nhân duyên vậy, mà tuy chưa được Đạo, Bồ Tát ở nơi hết thảy pháp vẫn có thể nhẫn được. Như vậy gọi là Pháp Nhẫn.

Lại nữa, Bồ Tát quán hết thảy các pháp đều là Nhất Tướng, nghĩa là chỉ có một tướng, rõ biết các thức, từ Nhãn thức đến Ý thức chỉ là một, cũng rõ biết Khổ, Tập, Diệt, Đạo, Khổ Đế Tập Pháp, Khổ Tập Tỳ Trí, Tập Đế Diệt Pháp, Tập Diệt Tỳ Trí, Diệt Đế Đạo Pháp, Diệt Đạo Tỳ Trí v.v. đều là Tự Tướng KHÔNG. Bởi vậy nên rõ biết hết thảy pháp đều là Nhất Tướng.

Lại nữa, Bồ Tát rõ biết tướng Tương Ưng Duyên của hết thảy các pháp, ví như nhãn thức tương ưng duyên với Sắc pháp. Tất cả 6 thức đều như vậy, đều là giả danh. Như vậy các pháp môn, dù vô lượng cũng chỉ là một. Đây là nghĩa Pháp Môn Bất Nhị, là Pháp Nhẫn.

Lại nữa, Bồ Tát quán các pháp, do tương quan đối đãi mà phân ra 2, như : trong và ngoài, trên và dưới, có và không, thường và vô thường, ngã và vô ngã, hữu lậu và vô lậu, hữu vi và vô vi, hữu đối và vô đối, tâm pháp và phi tâm

pháp v.v. Như vậy có vô lượng Nhị Môn. Bồ Tát phá Nhị Môn mà cũng chẳng chấp Nhất Môn mới là Pháp Nhẫn.

Trong Kinh có chép mẩu chuyện sau đây :

Có một vị Tỳ Kheo tư duy, quán sát về 14 nạn vấn của Ngoại Đạo mà chẳng sao thấu rõ được, bèn đến bạch Phật : “Bạch Thế Tôn ! Kính xin Thế Tốn giải rõ cho con

nghe về 14 nạn vấn của Ngoại Đạo. Nếu Thế Tôn chẳng giải được con xin dược phép đi cầu đạo khác".

Phật dạy : “Kni ngươi đến xuất gia với ta, cầu Đạo với ta, ngươi có đặt điều kiện phải giải thích rõ 14 nạn vấn của Ngoại Đạo rồi mới xuất gia chăng ?"

Vị Tỳ Kheo đáp : “Bạch Thế Tôn ! Con chẳng có đặt điều kiện gì cả"

Phật dạy : “Vì muốn độ thoát khỏi Sanh Già Bệnh Chết, hay vì muốn hiểu rõ về 14 nạn vấn là các pháp hý luận mà ngươi hỏi ta ?”.

Rồi Phật dạy tiếp : “Ý ngươi nghĩ sao ? như có một người bị tên độc bắn trúng, được bà con thân thích đem đi chữa trị, mà người ấy chẳng chịu nghe, chẳng cho nhổ mũi tên ra, lại muốn xem mũi tên ấy từ đâu bắn đến đây, do ai bắn, làm bằng sắt hay làm bằng gỗ, nếu làm bằng gỗ thì gỗ lấy từ loại cây gì, lấy ở khu rừng nào v.v. lại muốn biết rõ loại thuốc độc tẩm đầu mũi tên là loại thuốc gì, lấy ở đâu v.v. Người ấy muốn rõ biết tất cả rồi mới chịu cho đưa đi chữa trị. Hành động như vậy có hợp lý chăng ?"

Vị Tỳ Kheo đáp : “Bạch Thế Tôn ! Không như vậy được, Người ấy sẽ phải chết trước khi rõ biết các sự việc như vậy".

Phật dạy : “Ngươi cũng là như vậy. Mũi tên tà kiến đã bắn vào thân ngươi rồi. Ngươi hãy mau mau nhổ mũi tên ấy ra, đừng bỏ phí thời gian để tìm hiểu những điều hý luận vô ích. Đến khi chết đến rồi, ngươi cũng vẫn chưa tìm được Giải Thoát, Giác Ngộ”.

Vị Tỳ Kheo quá hổ thẹn, tư duy, thâm nhập lời Phật dạy, liền đắc quả vị A La Hán.

Lại nữa, Bồ Tát rõ biết Thật Tướng của các pháp, biết như vậy để không còn chấp pháp nữa. Như vậy gọi là Pháp Nhẫn.

Lại nữa, trong Phật pháp có rất nhiều pháp môn thanh tịnh, vi diệu. Nếu nhất tâm tín thọ, không nghi, mới là Pháp Nhẫn.

Như lời Phật dạy “các pháp tuy KHÔNG, nhưng chẳng đoạn, chẳng diệt. Các duyên sanh pháp, tương tục vô thường, ở nơi mỗi niệm đều có sanh tội, phước. Các căn, các huệ chuyển biến không ngừng, niệm niệm không phân biệt, chẳng có trước sau. Trong vô lượng đời các nghiệp cảm nhân duyên là như vậy đó".

Bồ Tát rõ biết 5 ấm, 12 nhập, 18 giới đều là Tự Tánh KHÔNG, mà chúng sanh mê muội chẳng biết, nên phải lưu chuyển mãi trong các nẻo đường sanh Tử. Như vậy đủ các pháp thậm thâm vi diệu. Bồ Tát tuy chưa được Đạo mà thường thâm tín thọ, không nghi. Như vậy gọi là Pháp Nhẫn.

Lại nữa, A La Hán, Bích Chi Phật chỉ cầu Niết Bàn thanh tịnh, còn Bồ Tát tuy chưa được Phật Đạo mà chỉ cầu Nhất Thiết Trí, lại vì thương xót chúng sanh, muốn biết rõ Thật Tướng các pháp. Như vậy gọi là Pháp Nhẫn.

Hỏi: Thế nào gọi là “quán Thật Tướng các pháp?

Đáp : Quán biết các pháp chẳng thể hoại được, như vậy gọi là “quán Thật Tướng các pháp".

Hỏi: Vì sao nói “Thật Tướng các pháp là tướng chẳng thể phá hoại được"?

Đáp : Thật Tướng các pháp là tướng chẳng thể phá hoại được, như trong Phật pháp thường nói “hết thảy ngôn ngữ đều đoạn, hết thảy tâm hành đều diệt, thanh tinh như tướng Niết Bàn".

Thật Tướng các pháp chẳng phải là thường. Vì sao? Vì nếu là thường thì chẳng có tội, chẳng có phước, chẳng cần phải tu hành, chẳng có Giải Thoát.

Lại nữa, Thật Tướng các pháp cũng chẳng phải là doạn diệt. Vì sao? Vì nếu là đoạn diệt thì cũng chẳng có tội, chẳng có phước, chẳng có tăng, chẳng có giảm. Vì các quả báo nhân duyên không mất nên các pháp không đoạn diệt

Hỏi: Vì sao nói “trong Phật pháp hết thảy pháp chẳng phải thường, chẳng phải vô thường, chẳng thật có”?

Đáp : Trong Phật pháp “Thường Pháp” và “Vô Thường Pháp" đều chẳng thật có.

Do duyên sanh pháp là bất sanh, bất diệt, bất tận, ví như hư không, mà phương tiện nói tướng của các pháp là thường.

Lại do 5 ấm, 12 nhập, 18 giới v.v. đều có các tướng sanh, trú, diệt, mà phương tiện nói tướng của các pháp là vô thường.

Hỏi: Vì sao nói Thường và Vô Thường đều chẳng

thật có"?

Đáp : Các bậc Thánh dùng 2 lối diễn tả ý nghĩa. Đó là

• Phương tiện ngữ

• Chân thật ngữ

Ví như, vì chúng sanh chấp “thường” nên Phật phương tiện nói “vô thường" để đối trị. Nói "vô thường" để chúng sanh nhàm chán, không còn chấp đắm dục lạc thế gian.

Phật muốn chúng sanh ly dục nên thuyết kệ rằng :

Nếu quán pháp Vô Sanh,

Tức ly được pháp Sanh.

Nếu quán pháp Vô Vi,

Tức ly pháp hữu vi.

Hỏi: Thế nào gọi là “Pháp sanh" ?

Đáp : Pháp do duyên hòa hợp mà có nên gọi tà Pháp Sanh. Do duyên hòa hợp mà có nên là vô thường, là không tự tại. Do duyên hòa hợp mới có các tướng Sanh, Già,Bệnh, Chết… Đã có tướng, thì tướng sẽ phải bị hoại. Như vậy Pháp Sanh là pháp hữu vi.

Nên biết, do Đối Trị Tất Đàn mà nói có “thường", “vô thường", nhưng cả hai đều chẳng phải là Thật Tướng. Nói “Thường” hay nói “Vô Thường” cũng đều lầm lỗi như nhau.

Lại nữa, nói “Chẳng phải thường”, hay nói “chẳng phải vô thường”cũng không thể được. Vì sao ? Vì nói “chẳng phải thường" là nhằm phá “Vô thường”, nói “Chẳng phải vô thường” nhằm phá “thường” vậy. Cũng ví như nói

“chẳng phải có” nhằm phá “không”, nói “chẳng phải không” nhằm phá “có”. CÓ và KHÔNG đều chẳng thật. Cũng như vậy, “thường” và “vô thường” đều là những tuớng hữu vi, chẳng phải là Thật Tướng.

Hỏi : Trong Phật pháp có nói về “Vô tướng”, chẳng phải CÓ, chẳng phải KHÔNG. Ngoại Đạo cũng có nói đến “chẳng phải CÓ, chẳng phải KHÔNG”. Như vậy có gì sai khác ?

Đáp : Phật pháp nói “Thật Tướng các pháp là chẳng phải CÓ chẳng phải KHÔNG”, nhưng chẳng có trú, chẳng có chấp.

Còn Ngoại Đạo tuy cũng nói về “chẳng phải CÓ, chẳng phải KHÔNG”, nhưng có trú chấp, rơi vào hý luận.

Lại nữa, Phật pháp tùy duyên mà nói “chẳng phải CÓ, chẳng phải KHÔNG” mà chẳng có chấp đắm nên chẳng có thể phá hoại được.

Tất cả 14 nạn vấn của Ngoại Đạo đều chẳng thật có dẫn đến 62 tà kiến chấp của Ngoại Đạo cũng đều chẳng thật có.

Phải tin nơi Phật pháp thanh tịnh thì tâm mới đượcthanh tịnh, mới chẳng còn bị các tướng bên ngoài làm lay chuyển. Như vậy mới gọi là Pháp Nhẫn.

Lại nữa, CÓ và KHÔNG là hai bên đối đãi. Chấp “có Sanh” là chấp “hữu tướng”, chấp “có hoại” là chấp “vô tướng”. Chúng sanh phần nhiều chấp cả hai bên, mà cả hai bên đều chẳng thật có. Vì sao ? Vì chấp trước có nay KHÔNG thì đọa về đoạn kiến. Hết thảy các pháp đều do duyên hòa hợp, mà giả danh CÓ. Do duyên hòa hợp mà có

tướng sanh, mà tướng sanh cũng là giả danh, là bất khả đắc vậy.

Hỏi : Vì sao nói “Các pháp do duyên hòa hợp sanh, chỉ là giả danh có, và đều là bất khả đắc cả”?

Đáp : Các pháp do duyên hòa hợp mà giả danh có, nhưng thật ra chẳng do ai làm ra cả. Vì nếu pháp là thật có thì chẳng cần dùng đến tâm thức để hay biết, mà đã dùng tâm thức để hay biết thì có cũng chẳng phải là CÓ vậy. Vì như tướng cứng do thân căn xúc chạm mà biết. Nếu chẳng có thân căn thì cũng chẳng có tướng cứng vậy.

Hỏi : Dù thân căn có biết, dù thân căn không biết thì đất đá vẫn thường có tướng cứng. Như vậy vì sao nói “Nếu chẳng có thân căn thì cũng chẳng có tướng cứng” ?

Đáp : Vì do trước đã từng nghe nói đến tướng cứng, nên nay mới biết tướng cứng. Nếu như trước đó chẳng bao giờ nghe nói đến tướng cứng, thì nay cũng chẳng có tuớng cứng.

Lại nữa, nếu nói “tướng của đất, của đá là thường cứng”, thì vì sao pha trộn với một số chất khác, đất đá có thể trở thành mềm ?

Lại nữa, như tướng của nước là lỏng, nhưng vì sao khi gặp khí lạnh, nước lại đông thành nước đá ? Vì sao khi được đun sôi, nước lại bốc thành hơi nước ? Như vậy vật chất chẳng có tướng nhất định.

Các nhà Bác Học có thể biến đổi chất này thành chất khác, Có làm thành KHÔNG, KHÔNG làm thành CÓ.

Các bậc Hiền Thánh, khi nhập thiền định, có thể khiến

nước biến thành đất đá, đất đá biến thành nước v.v...

Như vậy các pháp đều có thể biến chuyển. Ví như do tham sân, si mà khởi chấp có, rồi sanh ra các kiến phược, khởi đấu tranh. Bởi vậy nên mới có Sanh Pháp.

Lại nữa, do mê muội mà chúng sanh đắm chấp pháp, chẳng phải là pháp đã khiến chúng sanh đắm chấp vậy. Nên biết, Pháp có hai thứ . Đó là :

• Pháp Sắc

• Pháp Vô Sắc

Pháp Sắc khi chia chẻ đến cực vi trần, sẽ tán diệt, chẳng còn gì nữa. Như vậy là vô thường, là KHÔNG, nên nói là chẳng thật có. Thời gian của một lần khảy móng tay có đến 60 sát na, trong đó tâm tham, sân, si sanh diệt tương tục. Thế nhưng, khi dùng trí huệ quán thì tín tâm thanh tịnh cũng sanh diệt tương tục như vậy. Quán tâm sanh diệt như quán dòng nước chảy tương tục, như quán ngọn đèn cháy do dầu tương tục thấm vào tim đèn, lại quán các pháp thiện, pháp ác bình đẳng. Quán được như vậy thì chẳng đọa về hai chấp “CÓ, KHÔNG”

Bồ Tát có tín lực vững mạnh mới biết như vậy, nên gọi là Tín Nhẫn.

Lại nữa, Bồ Tát do thiền định mà tâm được sáng suốt, nên chẳng thấy có pháp nào có tướng nhất định cả.

Bồ Tát ở nơi các pháp đều chẳng thọ, chẳng nghi, thường nhẫn, nên gọi là Pháp Nhẫn.

Phàm phu do vô minh che tâm mà đối với các pháp hữu vi là các pháp vô thường, khổ, vô ngã, chấp là thường,

là lạc là ngã, đối với các pháp Tự Tướng KHÔNG mà chấp là thật có. Do chuyển tướng các pháp nên có chấp “CÓ – KHÔNG” vậy.

Bồ Tát dùng trí huệ phá được vô minh, rõ biết Thật Tướng các pháp, rõ biết được Vô Thường, Khổ, Không, Vô Ngã nên chẳng còn chấp pháp. Như vậy gọi là Pháp Nhẫn.

Lại nữa, Bồ Tát rõ biết các pháp từ vô thỉ đến nay chuyển biến tương tục, không ngừng, nên chẳng còn chấp pháp. Như vậy gọi là Pháp Nhẫn.

Hỏi: Nếu nói “Các pháp từ vô thỉ đến nay vẫn thường KHÔNG, thì nay cũng là KHÔNG. Như vậy là ác tà kiến rồi. Vì sao lại cho là Pháp Nhẫn ?

Đáp: Nếu quán các pháp rốt ráo là KHÔNG, mà tâm chấp tướng KHÔNG ấy mới là ác tà kiến.

Nếu quán các pháp rốt ráo KHÔNG, mà tâm chẳng chấp tướng KHÔNG ấy là chẳng có sanh ác tà kiến. Như vậy mới gọi là Pháp Nhẫn.

Như bài kệ thuyết:

Biết Tánh pháp thường KHÔNG,

Tâm cũng chẳng chấp KHÔNG,

Như vậy là Pháp Nhẫn,

Vô tướng vào Phật Đạo,

Khai mở cửa Trí Huệ,

Quán Thật Tướng các pháp,

Giữ tâm không thối chuyển,

Không tùy theo các quán.

Trí Huệ quán như vậy,

Lợi lạc cho chính mình,

Cùng lợi cho tất cả,

Mới thật là Pháp Nhẫn

Bồ Tát tu Nhẫn Nhục chẳng thấy có pháp Nhẫn Nhục, chẳng thấy mình đang hành Nhẫn Nhục, cũng chẳng thấy có người đang đến mắng nhiếc mình, đến làm hại mình. Có đủ cả 3 pháp thanh tịnh như vậy, mói gọi là Thanh Tịnh Pháp Nhẫn.

Như vậy là Bồ Tát trú trong Thật Tướng Bát Nhã Ba La Mật, đầy đủ Sẵn Đề Ba la Mật.

Hỏi : Thế nào gọi là “Giữ tâm bất động” ?

Đáp : Bồ Tát trú trong Thật Tướng Bát Nhã Ba La Mật, đẩy đủ Sẵn Đề Ba la Mật nên tâm chẳng còn chấp đắm pháp, chẳng khởi sân nhuế, chẳng nói lời ác, chẳng làm điều ác, tâm thường thanh tịnh, bất động .

Tỳ Lê Gia Ba la Mật

(Tinh Tấn Ba La Mật)

KINH

Do thân tâm tinh tấn, chẳng giải đãi mà Bồ Tát được đầy đủ Tỳ Lê Gia Ba La Mật.

LUẬN

Hỏi: Vì sao lại xếp Tinh Tấn sau Bố Thí,Trì Giới, Nhẫn Nhục?

Đáp: Vì người thế gian vẫn thường hành Bố Thí, Trì Giới và Nhẫn Nhục.

Bố Thí là do tánh tốt muốn giúp đỡ người khác. Chẳng cần phải siêng năng, tinh tấn cũng có thể làm việc bố thí được.

Trì Giới là do tánh tốt, chẳng muốn làm việc ác. Cũng có trường hợp vì sợ mang tội mà phải trì giới.

Nhẫn Nhục là do Tánh tốt, chẳng muốn chống trả lại người đến mắng nhiếc, hành hung mình. Cũng có trường hợp vì cầu Hiếu Đạo, vì cầu Phật Đạo... mà phải tự nhẫn.

Nay muốn rõ Thật Tướng các pháp, muốn tu Thiền Định, muốn tu Trí Huệ, thì cần phải tinh tấn, phải nhất tâm.

Lại nữa, muốn vào Phật Đạo phải song tu “Phước-Huệ”:

- Trước tu Bố Thí, Trì Giới và Nhẫn Nhục để được phước đức.

- Nay tu Tinh Tấn để được Vi Diệu Thiền Định, TríHuệ.

Chẳng phải do nhàm chán Sanh Tử, cũng chẳng phải do cầu được vui cõi Niết Bàn mà có thể vào được cửa Trí Huệ. Hành giả phải tinh tấn tu thiền mới vào được vậy. Vì sao? Vì ở cõi Dục, do tâm thường bị loạn động, nên chẳng thấy được Thật Tướng các pháp. Thô quán chưa đủ, cốt phải thường tinh tấn, không giải đãi, mới được Thiền Định, Trí Huệ.

Hỏi: Tu Bố Thí, Trì Giới, Nhẫn Nhục được đại phước, rồi sau đó Thiền Định, Trí Huệ tự nhiên đến, cần gì phải tu Tinh Tấn?

Đáp: Phật Đạo rất khó vào. Phải tinh tấn, không giải đãi mới thâm nhập được vào Thiền Định, mới thật có Trí Huệ.

Tu Bố Thí, Trì Giới, Nhẫn Nhục tuy có được phước đức, nhưng chẳng thể vào được Đạo. Ví như vị Tỳ Kheo La Tần, đã được quả A La Hán, đi khất thực suốt 7 ngày chẳng được gì, đã không đủ tinh tấn, nhẫn nhục, nên ngay khi về đến tịnh xá liền nhập Hỏa Định tự thiêu thân vào Niết Bàn.

Bởi nhân duyên vậy, nên nói “Chẳng phải có phước đức mà vào được Đạo; phải siêng năng, tinh tấn mới vào được Đạo vậy.

Hỏi: Tinh Tấn có những lợi ích gì?

Đáp: ở ngoài đời cũng như trong Đạo, tất cả lợi ích đều do tinh tấn mà có được.

Muốn tự độ thân mình thường phải tinh tấn. Bồ Tát muốn độ hết thảy chúng sanh lại càng phải tinh tấn nhiềuhơn nữa. Như bài kệ thuyết:

Như pháp hành tinh tấn,

Chẳng hề tiếc thân mạng,

Quyết định được trí huệ,

Cầu gì mà chẳng được!

Người nông phu siêng làm,

Ắt được mùa gặt hái.

Người đi bộ đường xa,

Siêng đi, ắt phải đến.

Người cầu lên cõi Trời

Vào Niết Bàn an lạc,

Nếu muốn được như nguyện,

Phải dùng sức tinh tấn.

Gieo nhân, mới được quả,

Tự tu, mới tự chứng.

Hiền Thánh được trí huệ,

Do tinh tấn tu hành.

Trong nhà lửa “Ba Cõi”,

Chìm mình trong biển lửa,

Người trí phải quyết đoán,

Mới mong thoát ách nạn.

Phật dạy ngài A Nan:

"Thường hành Chính Tinh Tấn,

Siêng năng, không giải đãi.

Thẳng đến nơi Phật Đạo.

Cố gắng và siêng tu,

Như đào giếng tìm nước.

Tinh tấn được như vậy,

Các nguyện đều thành tựu.

Hãy như pháp hành đạo.

Tinh tấn, không giải đãi

Được vô lượng phước báo

Trọn chẳng bào giờ mất.

Tinh tấn là căn bản của các pháp thiện. Hết thảy các pháp thiện đều từ tinh tấn sanh. Tinh tấn sanh phước đức, ví như trời mưa thấm ướt đất, làm cho hạt giống nảy mầm. Nếu không tinh tấn, thì phước đức không sanh.

Chư Bồ Tát kham nhẫn, thọ hết các khổ của chúng sanh, vào tận Địa Ngục để cứu khổ cho chúng sanh cũng nhờ nơi sức tinh tấn.

Nếu chẳng thường tinh tấn, thì không thành tựu được 4 Như Ý Túc, 7 Giác Chi, 8 Thánh Đạo, 5 Căn, 5 Lực, 37 Phẩm Trợ Đạo... chẳng có thể vào dược Phật Đạo.

Hỏi: Bồ Tát muốn được hết thảy Phật pháp, muốn độ hết thảy chúng sanh, muốn diệt hết thảy phiền não, muốn tất cả đều được như ý, mà tinh tấn chỉ là một mồi lửa nhỏ, thì làm sao có thể thiêu cháy trọn hết thảy các nghiệp được?

Đáp: Bồ Tát từ sơ phát tâm, muốn hết thảy chúng sanh được hoan hỷ, thường làm lợi ích cho chúng sanh mà chẳng hề tiếc thân mạng. Vì sao ? Vì nếu tiếc thân mạng thì chẳng có thể làm được việc lợi ích cho chúng sanh. Do vậy mà Bồ Tát bỏ tâm giải đãi, thường tu tinh tấn, tự nghĩ rằng: “giải đãi như đám mây đen che lấp trí huệ, chẳng cho tăng trưởng. Giải đãi là pháp bất thiện, chỉ tạo niềm vui trong chốc, mà dẫn sanh bao nhiêu nỗi khổ về sau. Giải đãi ví như món ăn có tạp độc giết Huệ Mạng. Giải đãi ví như lửa hừng cháy, thiêu đốt cả rừng công đức.

Như bài kệ thuyết:

Giải đãi chẳng tu được.

Dù được cũng phải mất.

Giải đãi tự khinh mình

Cũng bị người đời khinh

Chìm đám trong tối tăm,

Chẳng có được oai đức,

Chẳng sanh được trí huệ,

Chẳng nghe được Diệu Pháp.

Chẳng mong cầu trí huệ,

Chẳngtinh tấn tiến lên

Dù được nghe Pháp Mầu,

Cũng chẳng được lợi ích.

Những lỗi lầm như vậy,

Đều do giải đãi sanh.

Lánh xa thiện tri thức.

Gần gũi kẻ ngu hèn

Chìm đắm trong tối tăm

Như heo ngủ trong chuồng.

Nếu là người tại gia,

Chẳng thành được sự nghiệp,

Do ham mê tài lợi,

Khiến phước đức đắm chìm

Nếu là người xuất gia,

Chẳng được hai điều lợi,

“Sanh Thiên, vào Niết Bàn”

Danh dự cũng mất theo.

Những lỗi lầm như vậy

Đều do giải đãi sanh.

Trong bè lũ bọn giặc,

Giải đãi đứng hàng đầu,

Xúi tâm chẳng muốn trừ,

Nhũng lỗi lầm như vậy.

Dẫn đến hàng Tỳ Kheo,

Nếu sanh tâm giải đãi

Dù thấy Phật nghe pháp,

Vẫn chẳng tránh khỏi đọa,

Muốn phả giặc giải đãi,

Phải tinh tấn tiến lên

Nên biết “hành Tinh Tấn.

Dẫn đường đến Niết Bàn”.

Trí Huệ do tinh tấn sanh. Bồ Tát rõ biết hết thảy pháp đều là tự tánh KHÔNG, nhưng vì thương xót chúng sanh, nên vẫn tinh tấn hành các pháp thiện, mà chẳng vội chứng Niết Bàn. Như vậy mới gọi là Tỳ Lê Gia Ba la Mật.

Bồ Tát dùng sức tinh tấn phá ma quân, phá giặc kiết sử, mà được hành Phật Đạo. Bồ Tát tuy rõ biết hết thảy pháp là "Vô tướng" vẫn dùng đủ mọi phương tiện nhằm độ thoát chúng sanh, khỏi các khổ “Sanh, Già, Bệnh, Chết”. Đến khi diệt độ, Bồ Tát nhập vào Kim Cang Tam Muội, xả báo thân như xả bỏ cỏ rác.

Trong Kinh có nêu các mẩu chuyện sau đây:

* Khi ngài A Nan vì các Tỳ Kheo, nói về 7 Giác Ý, Phật hỏi ngài A Nan rằng : “này A Nan! ngươi nói về Tinh Tấn Giác Ý chăng?”.

Phật hỏi ba phen. Ngài A Nan ba phen đáp : “Bạch Thế Tôn ! Đúng vậy”.

Phật đứng dậy bảo ngài A Nan rằng : “Người ham dục lạc phải tu hành tinh tấn, có tu mới có đắc, không tu không đắc, phải đắc mới vào được Phật Đạo".

* Có thời Phật dạy : “người tu hành chẳng nên phóng

dật. Ví như người đi đường xa, phải thường nhấc chân bước tới. Như vậy mới gọi là hành Tinh Tấn. Không để cho các việc đang làm, phải trì trệ, mới là không phóng dật. Được như vậy, mới thường sanh Tinh Tấn, mới dẫn đến Phật Đạo.

Bồ Tát vì muốn độ thoát chúng sanh mà thường Tinh Tấn, nhất tâm, không phóng dật. Ví như người bưng bát dầu đầy đi trong đại chúng, phải nhất tâm không buông lung, phóng dật, mới mong giữ được dầu không bị vung vãi ra bên ngoài.

Nhất tâm, không phóng dật được nhiều lợi ích, được an ổn ở đời này và cả ở đời sau.

Nhất tâm, không phóng dật khiến các nguyện đều được thành tựu. Chuyên tâm tu hành là phương tiện hữu hiệu để phá giặc phiền não kiết sử. Thường tư duy, Tinh Tấn dẫn đường vào Phật Đạo.

Trong Kinh có chép mẩu chuyện sau đây:

Có 1 vị Tỳ Kheo tu thiền định ở một khu rừng vắng thanh tịnh. Tu như vậy lâu ngày, vị Tỳ Kheo sanh tâm giải đãi. Ma hiện đến dùng kệ nói với vị Tỳ Kheo rằng:

Tu trong rừng thanh vắng,

Cớ sao sanh giải đãi?

Ngày qua sao chẳng sợ?

Đêm tàn sao chẳng lo?

Vị Tỳ Kheo quá sợ ngồi ngay dậy, tư duy về các lời ấy. Rồi đêm đến, vị Tỳ Kheo lại thấy 1 vị thần 10 đầu hiện lên, miệng phun lửa, nhe răng nhọn như các lưỡi kiếm, trừng mắt đỏ ngầu, dang tay ra để bắt mình.

Từ đó vị Tỳ Kheo quá sợ hãi, chẳng dám giải dãi nữa, nhất tâm Tinh Tấn niệm pháp, và ít lâu sau chứng quả A La Hán.

Như vậy, vị Tỳ Kheo đã tự chế ngự, Tinh Tấn tu hành không phóng dật mà chứng thành đạo quả

Lại nữa, Bồ Tát tu hành tinh tấn, chẳng tiếc thân mạng, miễn sao làm được lợi ích cho chúng sanh. Bởi vậy nên, khi đi, khi đứng, khi nằm, khi ngồi Bồ Tát vẫn thường hành Tinh Tấn, chẳng bao giờ xao lãng đạo nghiệp. Bồ Tát quyết tâm tinh tấn, dùng mọi phương tiện độ thoát chúng sanh ra khỏi nhà lửa ba cõi, ví như người bị nhà cháy quyết tâm tinh tấn, dùng sức nước dập tắt ngọn lửa, để cứu thoát người thân ra khỏi cơn nguy biến vậy.

Lại nữa, do nhân duyên thường quán Tinh Tấn mà Tinh Tấn càng được tăng trưởng thêm mãi, giúp Bồ Tát nhẫn thọ được mọi sự khổ đau, trong quá trình hành Đạo Bồ Tát. Khi gặp người đến hành hung, dẫn đến đòi xin đầu, mắt, tủy não... Bồ Tát vẫn tự nhẫn, tự nghĩ rằng: Ta có đầy đủ sức phương tiện Nhẫn Nhục, Tinh Tấn, Trí Huệ mà còn tiếc thân mạng chăng ? Ta phải luôn luôn vì hết thảy chúng sanh siêng năng Tinh Tấn độ hết chúng sanh, đưa họ vào Phật Đạo.

(Hết quyển 15)

Quyển 16. Phẩm thứ nhất Tiếp theo: - Tỳ Lê Gia Ba La Mật ( Tiếp theo)

LUẬN ĐẠI TRÍ ĐỘ

Quyển 16

Phẩm thứ nhất

(Tiếp theo)

Tỳ Lê Gia Ba la Mật

(Tinh Tấn Ba la Mật )

(Tiếp theo)

Hỏi : Tướng của Tỳ Lê Gia Ba La Mật như thế nào?

Đáp : ở nơi việc làm thường phấn khởi, chẳng bao giờ nản chí, lập ý kiên cố làm đến chỗ rốt ráo, như vậy là tướng của Tinh Tấn. Như lời Phật dạy “tướng của Tinh Tấn là tướng của thân tâm chẳng hề ngưng nghỉ”.

Trong kinh có chép mẫu chuyện sau đây:

Đức Phật Thích Ca Mâu Ni khi còn là Bồ Tát, một thời đã làm người chủ thuyền buôn. Dọc đường Quỷ La Sát bắt giữ thuyền của Bồ Tát và hỏi : “Ông nay đã bị ta bắt rồi ông muốn gì hãy cho ta hay?”

Bồ Tát đáp : “Tuy rằng 5 vóc thân của tôi đều bị ông bắt giữ, thế nhưng tâm của tôi không bị ông bắt giữ. Nếu như ông bắt giữ được tâm của tôi thì mới gọi là tôi đã bị ông bắt giữ”.

Quỷ La Sát nghĩ rằng : “người này rất can đảm, sức Tinh Tấn của người này quả vững mạnh, ắt là chẳng chịu thua ta, ta nên tha cho đi tự do vậy”.

Người tu hành cũng như vậy. Chuyên tâm tọa thiền, trì tụng kinh pháp, cầu biết rõ Thật Tướng các pháp, chẳng để cho phiền não, kiết sử che tâm. Như vậy gọi là tướng của Tinh Tấn .

Siêng năng tu hành chẳng bao giờ ngưng nghỉ, dù khi “có giác, có quán”, dù khi “không giác, có quán” cũng vẫn không giải đãi. Như vậy gọi là tướng của Tinh Tấn .

Trong 5 căn, Tinh Tấn giữ vị trí thứ hai, gọi là Tấn Căn. Mỗi khi Tấn Căn đã được tăng trưởng vững mạnh rồi thì sẽ trở thành Tấn Lực, lực thứ hai trong 5 Lực. Khi Tấn Lực được khai ngộ, thì trở thành Tấn Giác dẫn vào Phật Đạo.

Ở nơi 4 Niệm Xứ, nếu tinh tấn quán Thân, quán Thọ, quán Tâm và quán Pháp thì sẽ được 4 Chánh cần.

Ở nơi 4 Chánh cần, nếu tinh tấn hành trì, thì sẽ được 4 Như Ý túc. Như vậy, ở nơi hết thảy các pháp thiện, đều có tướng của Tinh Tấn. Tinh Tấn được như vậy mới gọi là Tỳ Lê Gia Ba La Mật.

Nếu vì việc thế gian, vì tài lợi, vì danh vọng mà tinh tấn thì chẳng được gọi là Tỳ Lê Gia Ba La Mật.

Hỏi : Vì sao chỉ có Bồ Tát mới thành tựu được Tỳ Lê Gia Ba La Mật ?

Đáp : Phải qua đến “bờ bên kia” mới được gọi là Ba La

Mật. Nếu chẳng có tâm Đại Từ Đại Bi, chẳng có Vô Ngại Giải Thoát, chẳng có vô lượng công đức Trì Giới, Thiền Định, Trí Huệ, chẳng phải vì độ chúng sanh thì không được gọi là Ba la Mật. Ví như vì chúng sanh, mà Bồ Tát xuống tận Long Cung cầu Như Ý Bảo Châu, để đem về bố thí cho chúng sanh, cứu họ ra khỏi cảnh nghèo nàn, đói khát mới thật là Tỳ Lê Gia Ba La Mật.

Lại nữa, Bồ Tát dùng Tinh Tấn Ba la Mật dẫn đầu 5 Ba la Mật kia, Bồ Tát hành Tinh Tấn Ba la Mật, chẳng phải vì tài lợi, vì danh vọng, vì phú quý, cũng chẳng phải vì bảo vệ mạng sống của mình, vì muốn được sanh lên cõi trời....mà chỉ vì lợi ích của hết thảy chúng sanh. Như vậy gọi là tướng của Tỳ Lê Gia Ba La Mật.

Lại nữa, Bồ Tát hành Tinh Tấn, lấy Đại Bi làm đầu, nhất tâm cầu Phật Đạo để cứu vớt chúng sanh, ví như cha mẹ thương con, nhất tâm chạy thầy chạy thuốc để cứu con khỏi cơn bệnh hiểm nghèo. Như vậy là tướng của Tỳ Lê Gia Ba La Mật.

Lại nữa, Bồ Tát hành Tinh Tấn, lấy Thật Tướng Trí Huệ làm đầu, nhất tâm tu các Ba la Mật khác. Như vậy là tướng của Tỳ Lê Gia Ba La Mật.

Hỏi : Thật Tướng các pháp là vô vi, vô tác, còn Tinh Tấn là hữu vi, hữu tác. Như vậy, vì sao nói phải lấy Tinh Tấn dẫn đầu mới vào được Thật Tướng Trí Huệ ?

Đáp : Vì bổn nguyện Đại Bi, muốn độ thoát hết thảy chúng sanh, nên Bồ Tát dù ở nơi vô tác, mà lại dùng lực Tinh Tấn để độ thoát hết hảy chúng sanh.

Bồ Tát có đầy đủ Lực Thần Thông, dùng Thiên Nhãn

quán các cảnh khổ ở trong “3 cõi”, rồi từ trên các cõi Trời Sắc, Vô Sắc, thị hiện sanh về cõi Dục, để vì chúng sanh thọ các khổ. Thấy loài người khổ, Bồ Tát thuyết 10 Thiện Đạo để giải hóa họ. Thấy các loài súc sanh, Địa Ngục, Ngạ Quỷ thọ khổ, Bồ Tát thị hiện thân của các loài để giáo hóa.

Lại nữa, Bồ Tát dùng Thiên Nhãn quán hết thảy chúng sanh chết đây sanh kia, luân hồi trong 5 đường, quán chúng sanh ở cõi Dục, chết đi lại tái sanh ở cõi Sắc; quán chúng sanh ở cõi sắc chết đi tái sanh ở cõi Dục; quán chúng sanh ở cõi Dục chết đi tái sanh ở cõi Vô Sắc, rồi cũng có thời phải đọa Địa Ngục, thọ các khổ. Như vậy cả 4 loại “Noãn, Thai, Thấp, Hóa” cứ tương tục luân chuyển lên xuống mãi trong 5 đường, chẳng ngừng dứt. Do quán thấy rõ như vậy, nên Bồ Tát dùng tâm Đại Bi muốn độ thoát hết thảy chúng sanh khỏi các khổ Sanh Tử, dẫn họ vào Phật Đạo đến Niết Bàn Tịnh Lạc.

Hỏi : Vì sao Bồ Tát có thể thường làm lợi ích cho chúng sanh ?

Đáp : Bồ Tát có Đại Tinh Tấn, có Thật Trí Huệ, rõ biết Thật Tướng các pháp là vô sanh, vô diệt, mới tu đầy đủ 6 Ba la Mật, mới thường làm việc lợi ích cho chúng sanh. Chúng sanh, do các nghiệp tội ở thân, ở khẩu và ở ý mà phải đọa vào các đường ác, chịu bao nỗi khổ, chẳng sao kể xiết được, nên Bồ Tát thệ nguyện thường tinh tấn cứu độ họ.

Trong kinh có nói đến 8 Đại Địa Ngục, 16 Tiểu Địa Ngục, nào Địa Ngục lạnh, Địa Ngục nóng .v.v. Khổ cực chẳng sao tả được.

Hỏi : Thế nào gọi là “Đầy đủ Tỳ Lê Gia Ba La Mật” ?

Đáp : Bồ Tát hành tinh tấn được đầy đủ công đức ở nơi Báo Thân, cũng như ở nơi Pháp Tánh Thần, nên gọi là “Đầy đủ Tỳ Lê Gia Ba La Mật”.

Do thấy chúng sanh đau khổ quá nhiều, mà Bồ Tát Tinh Tấn tu các công đức.

Hỏi : Thế nào gọi là “Thân Tinh Tấn”?.

Đáp : Tinh Tấn, tuy thuộc về tâm sở pháp, nhưng nếu do thân lực, do sức hành đạo ở thân mà được thể hiện thì gọi là Thân Tinh Tấn. Hành động siêng năng tu hành, thể hiện ở nơi thân, như tay bố thí, miệng tụng kinh, nói pháp... gọi là Thân Tinh Tấn.

Nói chung :

- Ở bên ngoài làm các việc thiện thuộc về Thân Tinh Tấn.

- Ở bên trong diệt trừ kiết sử thuộc về Tâm Tinh Tấn.

Ngoài ra:

-Vì trí huệ mà tinh tấn, thì gọi là Tâm Tinh Tấn.

Ví như Bố Thí, Trì Giới thuộc về Thân Tinh Tấn; còn Nhẫn Nhục thì thuộc về Tâm Tinh Tấn.

Bồ Tát, từ sơ phát tâm đến khi thành Đạo, tinh tấn tu hành cho đến khi được Vô Sanh Nhẫn, là Thân Tinh Tấn. Khi còn sống Bồ Tát được Vô Sanh Nhẫn, khi viên tịch được Pháp Tánh Thân, là Tâm Tinh Tấn. Bồ Tát, khi sơ phát tâm, chưa đầy đủ công đức nên hành Bố Thí; hành Trì Giới để được phước báo, rồi sau đó phát tâm Đại Bi. Ví như phát tâm Đại Bi, xuống tận Long Cung, cầu Như Ý

Bảo Châu, để có đủ tài vật Bố Thí, nhằm cung cấp cho chúng sanh khắp cõi Diêm Phù Đề, khiến họ thoát khỏi cảnh nghèo nàn, đói khát. Như vậy là Thân Tinh Tấn.

Còn tinh tấn tu hành, được 5 Thần Thông, thì gọi là Tâm Tinh Tấn. Do Thân Tâm Tinh Tấn mà vào được Phật Đạo.

Lại nữa, làm các việc phước thiện, mà chẳng tiếc thân mạng, thuộc về Thân Tinh Tấn. Tu Thiền Định, Trí Huệ chẳng có giải đãi thuộc về Tâm Tinh Tấn.

Bồ Tát, nhờ tu Tinh Tấn, mà cam chịu các cảnh khổ nhằm cứu độ hết thảy chúng sanh, mà tâm chẳng bao giờ thối chuyển.

Trong Kinh Bổn Sanh có chép các mẩu chuyện sau đây:

* Ngày xưa, ở thành Ba la Nại, có 1 ông vua thích săn bắn thú rừng. Một hôm nhà vua vào rừng săn, gặp 2 bầy nai, mỗi bầy có đến 500 con.

Nai chúa của bầy thứ nhất, đẹp đẽ, uy nghi, là tiền thân của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, lúc bấy giờ còn là Bồ Tát. Nai chúa của bầy thứ hai là tiền thân của Đề Bà Đạt Đa.

Thoáng nhìn 2 bầy nai, nhà vua hạ lệnh bắn tên xối xả.

Thế nhưng, nai chúa của bầy thứ nhất, chẳng chút sợ hãi, chạy ngay đến phía nhà vua. Nhà vua thấy điều lạ, bèn hạ lệnh ngưng bắn.

Nai chúa này vừa đến nơi, quỳ xuống dưới chân nhà

vua, và thưa rằng: “Đại Vương chỉ vì một niềm vui nho nhỏ, mà làm cho 2 bầy nai chúng tôi phải chịu tang thương, chết chóc, khổ đau. Nếu Đại vương cần ăn thịt nai, thì mỗi ngày, một trong chúng tôi sẽ tự nguyện đem thân đến để xin cúng dường”.

Nhà vua nghe xong, rất hoan hỷ, hạ lệnh chấm dứt cuộc săn bắn, với điều kiện mỗi ngày phải có một con nai đến nạp mạng

Rồi, một ngày, đến phiên một nai cái thuộc bày thứ hai. Con nai cái này đang mang thai, đến nai chúa xin khất lại vào một hôm khác, sanh con xong, sẽ xin đến nạp mạng. Nai chúa của bầy này (tiền thân của Đề Bà Đạt Đa) không chấp thuận. Nai cái buồn rầu khóc lóc, chạy đến nai chúa Bồ Tát xin cầu cứu. Bồ Tát an ủi nai cái này, rồi đích thân đến cung vua, thưa rằng “Tâu Đại Vương! Hôm nay đến phiên một nai cái đang mang thai. Nai cái này xin được sanh con xong rồi sẽ xin chịu chết. Xin Đại Vương mở lòng từ bi, thương xót cho nai cái này được như nguyện. Tôi xin chết thay để cứu mạng chú nai con còn trong bụng mẹ. Nếu tôi không cứu mạng, thì tôi cũng chẳng khác gì loài cây đá. Vả lại, tôi nay cũng đã già, chẳng bao lâu nữa cũng sẽ chết, nên tôi hoan hỷ bố thí thân mạng tôi. Kính xin Đại Vương chấp thuận lời cầu xin của tôi”.

Nhà vua nghe nói, quá xúc động, dùng kệ tán thán rằng:

Ta thật là súc sanh,

Làm người mà đầu thú.

Ngươi tuy mang thân nai,

Mà lại có tâm người,

Theo lý mà xét đoán,

Người chẳng do hình thể,

Thú có tâm từ bi,

Tuy thú mà thật người.

Từ nay trở về sau,

Ta nguyện chẳng ăn thịt,

Nguyện dùng vô úy thí,

Để an ủi ý ngươi.

Kể từ ngày hôm ấy, nhà vua đem lòng nhân từ, trị nước, an dân. Cả 2 bầy nai, nhờ vậy, được sống an ổn. Như vậy gọi là Ái Pháp.

* Lại nữa, lúc Phật còn tại thế, có một người Bà La Môn nói lớn : “Ta có một bài kệ tán thán pháp. Người nào thật tâm ái pháp, thì ta sẽ dạy cho”.

Có một người tu theo Phạm Chí nói : “Tôi ái pháp”.

Người Bà La Môn nói : “Nếu ngươi thật ái pháp, thì ngươi hãy tự lóc da ngươi làm giấy, lấy xương ngươi làm bút, lấy máu ngươi làm mực, ta sẽ chép bài kệ cho ngươi”.

Người Phạm Chí xin theo lời dặn của người Bà La Môn. Người Bà La Môn lấy máu của người Phạm Chí chép bài kệ như sau:

Như Pháp nên hành trì,

Phi Pháp chẳng nên thọ.

Được vậy, tâm an ổn,

Đời này lẫn đời sau.

* Lại nữa, vào thời xa xưa có 1 con gà trống sống trong rừng. Một hôm rừng cháy, gà bay đi lấy nước đem về

phun lên, mong dập tắt được ngọn lửa. Rừng thì quá lớn nước thì chẳng được bao nhiêu, gà phải bay đi bay lại rất nhiều lần, đã gần kiệt sức, mà vẫn chẳng thối tâm, chẳng cho là khổ.

Đế Thích thấy vậy, hỏi : “Ngươi cầu khổ như vậy để làm gì?”

Gà đáp : “Tôi vì chúng sanh, mà cam chịu khổ. Trước đây, rừng này im mát che chở chúng sanh, tôi cùng nhiều loài chúng sanh khác, đều y nơi đây mà sống. Nay tôi còn có sức, tôi phải tinh tấn cứu chúng sanh trong rừng này, tôi không có quyền giải đãi”.

Đế Thích hỏi : “Ngươi siêng năng như vậy, đến bao giờ mới thôi”.

Gà đáp : “Đến chết mới thôi”.

Đế Thích hỏi : “Ngươi lấy gì để làm tin?”.

Gà liền đáp : “Nếu tâm tôi chí thành, xin cho lửa đừng cháy nữa”.

Lúc bấy giờ, chư Thiên ở cõi Tịnh Cư Thiên, biết rõ gà này là 1 vị Bồ Tát, đã phát thệ nguyện rất lớn, nên đã vì Bồ Tát, dập tắt ngọn lửa. Từ đó về sau, khu rừng này trở nên xanh tốt, chẳng bao giờ còn bị nạn lửa đốt cháy nữa.

Trên đây, tóm lược các nhân duyên Bồ Tát tu hành chẳng tiếc thân mạng, bố thí chẳng mệt mỏi. Bồ Tát chỉ vì thương xót chúng sanh, mà ra vào Sanh Tử, tu 6 pháp Ba la Mật. Kinh Bổn Sanh có nêu rất nhiều trường hợp như vậy.

Thân Tinh Tấn giúp hành giả ra vào các thiền định một cách ung dung, tự tại, không hề giải đãi. Hết thảy các bậc Hiền Thánh cầu pháp chẳng nhàm chán, ví như biển lớn dung chứa được hết thảy các nguồn nước từ nhiều sông chảy đến vậy, Như vậy gọi là Thân Tinh Tấn.

Hỏi : Người đào giếng cầu nước, ra sức làm việc không nhàm chán. Nhưng khi đào giếng xong rồi, tìm được mạch nước rồi, thì người ấy cũng nghỉ tay, không đào nữa. Như vậy, vì sao Bồ Tát hành đạo chẳng bao giờ mệt mỏi, chẳng bao giờ nhàm chán?.

Đáp : Chẳng có thể lấy việc thế gian mà dụ cho hạnh Tinh Tấn của Bồ Tát được. Do Bồ Tát phát tâm cầu làm Phật, phát tâm hoằng pháp độ sanh, nên thường tinh tấn, chẳng bao giờ mệt mỏi, chẳng bao giờ nhàm chán.

Lại nữa, Bồ Tát phát thệ nguyện độ hết thảy chúng sanh, mà chúng sanh thì vô tận, nên tinh tấn cũng vô tận; chúng sanh vô tận, nên Bồ Tát chẳng bao giờ ngừng nghỉ được.

Trong 18 Bất Cộng Pháp, thì Dục và Tinh Tấn là 2 pháp phải thường tu, thường hành. Bồ Tát tinh tấn hành các pháp thiện, lợi ích cho chúng sanh, nhưng chẳng có trú pháp, mà chỉ trú Bát Nhã Ba La Mật. Khi chưa được Đạo, Bồ Tát vẫn thường hành bố thí, trì giới, nhẫn nhục. Dù chúng sanh khen ngợi hay hủy báng, Bồ Tát vẫn một lòng từ bi, không phân biệt đối xử; mà còn thệ nguyện “Khi được thành Phật sẽ độ hết thảy chúng sanh”. Ví như bà mẹ thương con, dù con nên hay con hư, vẫn thương yêu như nhau. Như vậy là tướng của Tinh Tấn Ba la Mật.

Lại nữa, Bồ Tát nhất tầm cầu Đạo, thường hành Bố Thí Ba la Mật, Nên dù chúng sanh đến xin những vật quý giá, dẫn đến xin đầu, mắt, tủy, não... Bồ Tát đều hoan hỷ bố thí, không động tâm, không luyến tiếc. Tâm của Bồ Tát vững như núi Tu Di, không bị 8 ngọn gió nghiệp* lay chuyển. Như vậy là tướng của Tinh Tấn Ba la Mật.

———

(*) 8 ngọn gió nghiệp (Bát phong) là 8 pháp có sức mạnh khuynh đảo, làm xao xuyến lòng người. Đó là : LỢI - AI (thương cảm) - HỦY (Nói xấu) – DỰ (khen những cái hay) - XƯNG (Khen ngợi, tán thán, tâng bốc lên) - CƠ (đói) –KHỔ (đau buồn, vất vả, cực nhọc, hoạn nạn) - và LẠC (vui sướng).

Hỏi: Người xuất gia trì giới, nếu có người đến xin y bát, có nên cho không? Nếu cho thì làm sao được đầy đủ Thi La Ba la Mật, nếu không cho thì làm sao được đầy đủ Đàn Ba la Mật?

Đáp: Bồ Tát hành Thi La Ba la Mật giữ tất cả các giới, từ lớn đến nhỏ chẳng bỏ giới nào. Nhưng thế gian không cần đến y bát, nên người xuất gia trì giới không cho các thứ này.

Bồ Tát hành Đàn Ba la Mật, chẳng phải chỉ trong một dời, mà trong nhiều đời. Ví như khi thấy cọp mẹ đói sắp ăn con, Bồ Tát dấy lòng Từ Bi bố thí thân mình cho cọp mẹ ăn thịt, nhằm cứu sống cọp con.

Trong Kinh Bổn Sanh có chép mẩu chuyện sau đây:

Đức Phật Thích Ca Mâu Ni khi còn là Bồ Tát, có một thời làm một vị Thái Tử.

Lúc bấy giờ dân chúng tin theo tà đạo, hết lòng tin kính một vị Phạm Chí, vì tin vị này “không ăn ngũ cốc mà vẫn có thể sống được”

Thái Tử suy nghĩ “người này hành tà đạo, làm ra vẻ không ăn ngũ cốc để mê hoặc người đời”.

Nhà vua thấy Thái Tử có vẻ nghi ngờ, bảo rằng: “Không ăn ngũ cốc mà vẫn sống được, thật là ít có trên đời. Sao con lại nghi ngờ, không tin kính vị Đạo sĩ ấy?”

Thái Tử thưa : “Kính xin Phụ Hoàng đợi cho con một thời gian, rồi sẽ biết rõ thật hư như thế nào”.

Thái Tử bèn cho người vào rừng, thăm hỏi các người chăn trâu mới vỡ lẽ rằng ban đêm ông Phạm Chí ấy uống sữa trâu để sống. Thái Tử nghe xong, đem sự việc thuật lại với vua cha.

Sáng hôm sau, Thái Tử mời vị Phạm Chí ấy vào cung để cúng dường. Thái Tử trịnh trọng bưng một bình hoa đến cúng dường vị Phạm Chí. Ông Phạm Chí đón nhận bình hoa, đưa lên mũi ngửi. Hương thơm tỏa ra làm cho ông Phạm Chí phát đau bụng, phải xin phép ra nhà sau. Ngay sau đó, ông nôn mửa ra toàn cả chất sữa.

Chứng nghiệm xong, vua và cả triều đình đều biết rõ ông Phạm Chí này dối trá để mê hoặc lòng người. Thái Tử nghiêm nghị nói với ông Phạm Chí rằng: “Ngươi thật là một tên giặc độc ác. Chỉ vì muốn cầu danh, mà ngươi dùng mưu mô lừa dối cả nước”.

Từ đó chẳng còn ai tín kính ông Phạm Chí ấy nữa.

Trong thế gian có rất nhiều kẻ xấu, vì danh lợi, đang tâm làm những việc xấu như vậy.

Trí Huệ Bát Nhã mới thật là chân trí huệ. Bồ Tát có trí huệ Bát Nhã, nên khi hành bố thí, hành trì giới... luôn luôn giữ tâm thanh tịnh, không đắm trước. Vì sao? Vì Bồ Tát hành Tinh Tấn Bát Nhã Ba La Mật, rõ biết “hết thảy pháp chẳng có sanh, chẳng có diệt, chẳng phải thường, chẳng phải vô thường, chẳng phải ngã, chẳng phải vô ngã, chẳng phải đồng, chẳng phải khác, chẳng phải có, chẳng phải không”. Bồ Tát lại rõ biết hết thảy các pháp đều do duyên hòa hợp sanh, chỉ có danh, mà ở nơi Thật Tướng đều là bất khả đắc cả. Bồ Tát quán như vậy, rõ biết hết thảy pháp hữu vi đều là hư dối, chẳng thật có, rõ biết chỉ dùng tâm vô vi, tịch tịnh mới thật là an ổn.

Lại nữa, do bổn nguyện thương xót chúng sanh, nên khi hành Bồ Tát đạo, Bồ Tát thường tự nghĩ: “Ta rõ biết hết thảy các pháp đều là hư dối, mà chúng sanh chẳng biết được, khiến phải trôi lăn trong các nẻo đường sanh tử, thọ bao nhiêu khổ đau. Ta phải hành đầy đủ 6 pháp Ba la Mật, thành Phật Đạo, được 32 tướng tốt, 80 vẻ đẹp, được hết thảy trí huệ, được đại từ đại bi, được vô ngại giải thoát, được vô lượng Phật pháp để dìu dắt chúng sanh, khiến họ tu hành tinh tấn, ái lạc Phật pháp. Nhờ Tinh Tấn Ba la Mật mà Bồ Tát làm xong được những việc khó làm như vậy.

Phật dạy : “Bồ Tát hành Tinh Tấn Ba la Mật chẳng thấy mình đang hành tinh tấn, chỉ nghĩ đến lợi lạc cho chúng sanh, cũng chẳng thấy chúng sanh ở bờ bên này, chẳng thấy Phật pháp ở bờ bên kia. Bởi vậy nên tâm Bồ Tát hoàn toàn phóng xả, như mượn đò qua sông. Như vậy

mới gọi là Tinh Tấn Tịch Tịnh, mới gọi là Tinh Tấn Ba la Mật.

Lại nữa, Bồ Tát rõ biết hết thảy các pháp đều là như mộng, như huyễn. Như vậy mới gọi là Chân Chánh Tinh Tấn .

Lại nữa, Bồ Tát quán hết thảy pháp đều bình đẳng, nên rõ biết tinh tấn cũng là hư vọng. Tuy rõ biết tinh tấn cũng là hư vọng mà vẫn thường hành tinh tấn để cứu vớt chúng sanh, thành tựu các pháp. Như vậy gọi là Chân Chánh Tinh Tấn.

Như lời Phật dạy: “Ta ở trong vô lượng kiếp đã đem đầu, mắt, tủy, não bố thí cho chúng sanh, ta đã tu khổ hạnh, đã trì trai, giữ giới, ta đã nhịn đói, nhịn khát, đã bị mắng nhiếc, đánh đập, đâm chém, khiến cho thân thể ta tiều tụy. Thế nhưng, ta vẫn thường tọa thiền, thường cần khổ để cầu trí huệ.

Rất nhiều phen ta đã bị các Ngoại Đạo đến khiêu khích, nạn vấn, hủy báng. Thế nhưng, ta vẫn giảng nói Chánh Pháp, phân biệt thô tế, tốt xấu nhằm đoạn nghi cho họ, đưa họ vào Chánh Đạo.

Ta tinh tấn cần cầu các công đức, tu đầy đủ 6 pháp Ba la Mật để cúng dường vô lượng chư Phật. Trong suốt thời gian ấy, ta tinh tấn không hề ngưng nghỉ, nhưng ta chẳng thấy Đắc gì cả.

Từ khi ta thấy Phật Nhiên Đăng, dùng 5 hoa sen cúng đường Phật, ta đã được Vô Sanh Pháp Nhẫn và cũng đã đầy đủ 6 pháp Ba la Mật. Từ khi ta thấy Phật Nhiên Đăng, ta cũng đã thấy vô lượng các Đức Phật, ta đã được Thân

Tinh Tấn bình đẳng, được Tâm Tinh Tấn bình đẳng mà ta được hết thảy các pháp bình đẳng”

Như vậy gọi là Tinh Tấn Ba la Mật.

(Hết quyển 16)