Luận Đại Trí Độ Tập I

quyển 5. Phẩm thứ nhất tiếp theo: -Ma Ha Tát Đỏa - Bồ Tát Công Đức (Công Đức Của Bồ Tát)

Luận Đại Trí Độ

Quyển 5

Phẩm thứ nhất

(Tiếp theo)

Nói về :

Ma Ha Tát Đỏa

LUẬN :

Ma Ha Tát Đỏa còn được gọi tắt là Ma Ha Tát.

Hỏi : Thế nào là Ma Ha Tát Đỏa ?

Đáp : MA HA là lớn, TÁT ĐỎA là chúng sanh.

Ma Ha Tát Đỏa là người có tâm dõng mãnh, không thối chuyển, hay gánh vác việc lớn, làm lợi ích chúng sanh.

Lại nữa, Ma Ha Tát Đỏa là bậc Thượng Thủ dẫn đầu trong chúng sanh, khởi tâm Đại Bi, thành lập Đại Thừa, thường hành Đại Đạo. Đây là bậc Đại Nhân, được chúng sanh tôn kính, nên được gọi là Ma Ha Tát Đỏa. Như bài kệ tán Phật sau đây :

Cúi lạy Thế Tôn, đấng Đại Giác,

Nhất Thiết Trí, cha lành ba cõi.

Riêng mình Ngài trên ngôi Vô Thượng,

Mười phương thế giới chẳng ai bằng.

Phàm phu hành thí mong cầu phước

Trói buộc trong vòng lợi với danh.

Phật Thế Tôn trải rộng lòng từ,

Thường bình đẳng chúng sanh muôn loại.

Lại nữa, Ma Ha Tát Đỏa là người thường hay thuyết pháp độ sanh, phá ngã kiến, ngã si, ngã mạn, ngã ái, phá sạch phiền não ở nơi mình, và ở nơi hết thảy chúng sanh.

Chúng sanh nhiều như nước trong biển lớn, người tu, dù trải qua vô lượng kiếp cũng chẳng sao đếm hết được.

Thế nhưng, Phật lại dạy Bồ Tát Vô Tận Ý rằng : “Ví như lấy hết mười phương thế giới, dẫn đến hết hư không vô biên hợp lại thành một biển lớn, lại ví như có vô lượng chúng sanh, mỗi chúng sanh cầm một sợi tóc, nhúng vào biển, lấy một giọt nước mang đi, thì biển lớn đó cũng có thể bị khô cạn, nhưng tâm Đại Bi của Phật chẳng bao giờ cùng tận, vì sao? Vì chư Phật, chư Bồ Tát có tâm rộng lớn muốn độ hết thảy chúng sanh, dẫn dắt họ đến nơi an lạc.

Người có Đại Tâm như vậy gọi là Ma Ha Tát Đỏa.

Trong kinh Bất Khả Tư Nghì, Ngài Ưu Đà Di Âu Xá Na, bạch với Ngài Bồ Tát Tu Đạt Đa rằng: “Chư Bồ Tát phát vô thượng Bồ Đề tâm chẳng phải vì 1 người, 2 người, 3 người…, trăm ngàn người, muôn ức người, cũng chẳng phải vì vô lượng vô biên chẳng thể nghĩ bàn chúng sanh, cũng chẳng phải vì chúng sanh nhiều như vi trần trong số lượng chẳng thể nghĩ bàn quốc độ, cũng chẳng phải vì chiêm bái, cúng dường một Đức Phật, cũng chẳng phải vì

chiêm bái cúng dường chư Phật nhiều như số vi trần trong số lượng chẳng thể nghĩ bàn 3000 Đại Thiên Thế Giới, cũng chẳng phải vì làm cho hạt giống Phật không thể đoạn dứt trong 1 hệ 3000 Đại Thiên Thế Giới, cũng chẳng phải vì làm cho hạt giống Phật không đoạn dứt trong số lượng nhiều như vi trần chẳng thể nghĩ bàn hệ 3000 Đại Thiên Thế Giới, cũng chẳng vì trang nghiêm một Phật độ, cũng chẳng phải vì trang nghiêm số lượng nhiều như vi trần chẳng thể nghĩ bàn Phật độ, cũng chẳng phải vì biết chư Phật và chúng đệ tử nhiều như vi trần trong số lượng chẳng thể nghĩ bàn hệ 3000 Đại Thiên Thế Giới; cũng chẳng phải vì đoạn phiền não cho một chúng sanh, cũng chẳng phải vì đoạn phiền não cho số chúng sanh nhiều như vi trần trong số lượng chẳng thể nghĩ bàn hệ 3000 Đại Thiên Thế Giới.

Ma Ha Tát Đỏa nguyện tận giáo hóa hết thảy chúng sanh trong khắp 10 phương, làm cho chúng sanh ở khắp các quốc độ đều được thanh tịnh, nguyện thọ trì hết thảy Phật pháp từ khắp các Phật độ, lại nguyện phân biệt hết thảy các Phật độ, nguyện tận biết hết thảy các Đức Phật và chúng đệ tử, nguyện phân biệt hết thảy các tâm niệm của chúng sanh, nhằm đoạn sạch các phiền não cho họ, nguyện tận biết căn cơ của hết thảy chúng sanh.

Vì các nguyện này nên chư Bồ Tát phát Vô Thượng Bồ Đề Tâm, bắt đầu trú trong 10 môn, rồi dần dần trong 100, trong 1000 môn, dẫn đến trong vô lượng môn. Bồ Tát phải biết hết

thảy các pháp môn như vậy, mới được trí huệ lanh lợi, sáng suốt để hoằng pháp lợi sanh. Bồ Tát vì hết thảy chúng sanh trong các Phật độ mà trang nghiêm đạo tràng như vậy”.

Ngài Ưu Đà Di Âu Xá Na lại nói tiếp : “Tôi nguyện cho hết thảy chúng sanh đều được rốt ráo thanh tịnh, hết thảy phiền não đều được rốt ráo đoạn trừ”.

Bồ Tát Tu Đạt Na hỏi : “Đây là pháp tu giải thoát gì ?”.

Ưu Đà Di Âu Xá Na đáp : “Pháp tu Giải Thoát này là Vô Ưu An Ổn Tạng. Tôi chỉ biết môn Giải Thoát này. Tôi chẳng sao biết được Đại Tâm của chư Bồ Tát, vì Tâm ấy mênh mông như nước trong biển lớn, thọ trì hết thảy các Phật pháp. Tâm của chư Bồ Tát bất động như núi Tu Di. Chư Bồ Tát như vị thầy thuốc giỏi, hay trừ bệnh phiền não, như mặt trời hay trừ các tối tăm, như mặt đất hay gánh vác hết thảy các vật nặng, nhận lãnh hết thảy các đồ xú uế, như gió hay đem lại sự mát mẻ cho chúng sanh, như lửa hay thiêu đốt các tà pháp Ngoại Đạo, như mây hay rưới mưa chánh pháp, như mặt trăng hay tỏa ánh sáng êm dịu khắp mọi nơi, như vị Đế Thích hay bảo hộ chúng sanh. Đạo Bồ Tát thậm thâm, rộng lớn như vậy làm sao tôi có thể hiểu rõ hết được. Chư Bồ Tát phát đại nguyện, làm những việc vĩ đại, nhằm thành tựu mục tiêu vĩ đại, nên được gọi là Ma Ha Tát Đỏa”.

Lại nữa, trong kinh Bát Nhã Ba La Mật này, Phật cùng những vị Đại Đệ Tử của Phật, như Xá Lợi Phất, Tu Bồ Đề, Phú Lâu Na… cũng sẽ rộng thuyết về tướng và hạnh của các Bồ Tát Ma Ha Tát.

Nói về :

Bồ Tát Công Đức

(Công Đức của Bồ Tát)

KINH :

Đều đã được các Đà La Ni môn và các Tam Muội môn, đã thật hành ba Tam Muội Không, Vô Tướng, Vô Tác, đã được đẳng nhẫn.

LUẬN :

Hỏi : Vì sao lại dùng thứ lớp 3 sự việc trên đây để tán thán chư vị Bồ Tát Ma Ha Tát ?

Đáp : Vì muốn nói rằng các công đức của Bồ Tát thật đáng tán thán, đáng tin tưởng vậy. Vì hết thảy chúng sanh chẳng sao có thể tin được chỗ rốt ráo thậm thâm, thanh tịnh của chư pháp, nên phải nêu lên ba pháp ấy để tán thán chư Bồ Tát.

Lại nữa, Bồ Tát phải thành tựu đầy đủ ba công đức gồm Đà La Ni, Tam Muội và Đẳng Nhẫn, mới được gọi là Bồ Tát Ma Ha Tát.

Hỏi : Thế nào là Đà La Ni ?

Đáp : Đà La Ni, tiếng Trung Hoa dịch là Năng Trì, hoặc là Năng Già.

Năng Trì là có sức giữ gìn. Đà La Ni có sức giữ gìn các thiện pháp, chẳng để cho mất mát, ví như bình đựng nước có phẩm chất tốt, chẳng để cho nước thoát ra ngoài vậy.

Năng Già có nghĩa là sức ngăn che. Đà La Ni có sức ngăn

che các niệm ác vừa móng khởi trong tâm, khiến chẳng có thể trở thành hiện hạnh.

Bồ Tát có được Đà La Ni rồi sẽ có tổng nhiếp được các tâm tương ưng, bất tương ưng, hữu lậu, vô lậu, hữu sắc, vô sắc,…dẫn đến sẽ có đủ 9 trí, chỉ trừ Lậu Tận Trí. Bởi vậy nên Bồ Tát ấy vừa nghe thuyết pháp là tin hiểu ngay, lại có niệm lực giữ gìn, chẳng để cho mất mát.

Đà La Ni bám sát Bồ Tát, chẳng để lạc về Nhị Thừa Địa, chẳng để rơi vào các hố ác. Ví như cha mẹ thương con, thấy con đi lạc đường hay sắp rơi xuống hố, tìm mọi cách để giữ con lại.

Lại nữa, Bồ Tát được Đà La Ni rồi, sẽ thắng hơn hết thảy các ma. Các Ma Vương, ma dân, đều chẳng có thể lay chuyển được tâm Bồ Tát, ví như người phàm chẳng có thể lay chuyển được núi Tu Di vậy.

Hỏi : Có bao nhiêu thứ Đà La Ni ?

Đáp : Có rất nhiều thứ Đà La Ni :

1. Có Văn Trì Đà La Ni. Người có được Đà La Ni này, nếu đã được nghe các ngữ ngôn nào rồi, đã được nghe các pháp Phật nào rồi, thì liền giữ gìn đầy đủ, chẳng để cho mất mát, sai lạc.

2. Có Phân Biệt Trí Đà La Ni. Người có được Đà La Ni này, có khả năng phân biệt và rõ biết hết thảy chúng sanh, hết thảy các pháp dù lớn hay nhỏ, dù xấu hay tốt… Như bài kệ thuyết :

Voi ngựa cùng vàng bạc,

Đất đá cùng cỏ cây,

Nam Nữ cùng nước lửa,

Mỗi mỗi đều riêng khác.

Sang hèn cũng phân biệt,

Mỗi pháp một tên riêng

Được Đà La Ni này,

Thảy đều phân biệt rõ.

1. Có Nhập Âm Thanh Đà La Ni. Người có được Đà La Ni này, có khả năng nghe biết hết thảy các ngữ ngôn, mà chẳng vui cũng chẳng giận. Dù nghe lời khen ngợi tán dương, thì tâm vẫn chẳng vui, dù nghe lời chửi mắng chê trách, thì tâm vẫn chẳng oán giận.

* Chư Bồ Tát chưa được Lậu Tận thì làm sao có thể nhẫn được như vậy ?

• Nhờ có lực Đà La Ni mà được như vậy. Bồ Tát tuy chưa lậu tận, nhưng do có thượng trí, lợi căn, nên có thể tư duy trừ bỏ tâm sân. Phàm phu, do tâm chấp ngã mà phân biệt thị phi, nên mới sanh vui, sanh giận. Người đã được Đà La Ni rồi, rõ biết ngữ ngôn đều tùy duyên sanh, tùy duyên diệt, nên chẳng bao giờ khởi tâm sân nhuế. Lại biết các pháp đều chẳng có ai tạo tác, thì làm sao có người mắng nhiếc, làm sao có người sân hận được. Lại biết các pháp là vô định, thay đổi theo không gian và thời gian, nên chẳng vui cũng chẳng giận.

Bồ Tát rõ biết các ngữ ngôn chỉ như gió thoáng qua, chẳng hề vướng mắc. Cũng như gặp trời mưa thì lấy dù che, gặp chỗ gai gốc thì mang guốc dép, gặp trời lạnh lẽo thì đốt lửa sưởi ấm, gặp trời nóng bức thì tìm nước uống cho đỡ khát. Bồ Tát gặp các người đến mắng nhiếc, đánh

đập cũng vẫn bình tâm, tự chế ngự, chẳng bao giờ dấy tâm sân hận. Bồ Tát chỉ dùng Từ Bi để cải hóa họ, khiến cho họ xả bỏ tâm sân.

Bồ Tát rõ biết các pháp đều chẳng có sanh diệt, đều vốn là tự tánh không, nên gặp người đến mắng nhiếc, đánh đập mình, dẫn đến đe dọa mạng sống của mình cũng đều xem như cảnh trong mộng, chẳng hề khởi tâm sân nhuế hay oán giận.

Khi gặp người đến cung kính, tán thán cúng dường, Bồ Tát lại nghĩ rằng : “Nếu ta có công đức thì người khác đến cung kính cúng dường. Đó là cung kính cúng dường các công đức, chẳng phải là cung kính cúng dường ta. Ta chỉ ví như người cày xới đất đai, gieo các giống bón phân tưới nước vậy thôi. Nếu thấy người đến cúng dường, mà ta vui vẻ thọ nạp thì phước đức của người kia sẽ mỏng đi. Ta chẳng nên lấy đó làm niềm vui mừng, hãnh diện”.

Bồ Tát quán các pháp như mộng huyễn, nên chẳng thấy có ai tán thán, cũng chẳng thấy có ai vui mừng cả. Bồ Tát tư duy rằng : “Ta chưa tận dứt các lậu, vì sao ta lại vui mừng nhận các lời tán thán, nhận được sự cúng dường ! Duy chỉ có mình Đức Phật là đầy đủ các công đức, đáng được tán thán cúng dường”. Như vậy gọi là Nhập Âm Thanh Đà La Ni.

4/- Lại có Tịch Diệt Đà La Ni, Vô Biên Đà La Ni, Trì Địa Quán Đà La Ni, Đại Đức Đà La Ni, Hoa Nghiêm Đà La Ni, Tịnh Âm Đà La Ni, Hư Không Tạng Đà La Ni, Hải Tạng Đà La Ni, Phân biệt chư Pháp Đà La Ni, Minh Nghĩa Chư Pháp Đà La Ni v.v….

Như vậy được thuyết có 500 Đà La Ni. Nếu nói rộng

rộng thì có vô lượng Đà La Ni.

Hỏi : Tam Tam Muội gồm những Tam Muội gì ?

Đáp : Đó là 3 Tam Muội “Không”, “Vô Tướng” và “Vô Tác”.

Quán 5 ấm vô ngã là được Không Tam Muội, Trú trong Không, chẳng dấy niệm tham, sân, si, mạn, nghi, kiến… là được Vô Tác Tam Muội.

Lại nữa, ly hết thảy các tướng, ly các tướng trần cảnh, các tướng Nam Nữ, các tướng sanh, trú, dị, diệt… là được Vô Tướng Tam Muội. Lại nữa, trú trong Vô Tướng, rõ biết hết thảy các pháp đều là tự tướng không, nên vào được Không Tam Muội. Trú trong Không, nên vào được Vô Tác Tam Muội.

* Sao gọi là Không ?

• Là rõ biệt thật tướng của hết thảy pháp là không.

* Sao gọi là Vô Tác ?

• Là quán hết thảy các pháp chẳng phải là CÓ, cũng chẳng phải là KHÔNG, là quán CÓ và KHÔNG bình đẳng, chẳng phải hai, cũng chẳng phải khác. Như bài kệ thuyết :

Thấy CÓ cũng nên sợ,

Thấy KHÔNG cũng nên sợ,

Vậy nên chẳng chấp CÓ

Cũng lại chẳng chấp KHÔNG

* Sao gọi là Vô Tướng ?

• Là quán hết thảy các pháp đều chẳng có tướng, đều chẳng có thể thọ, đều chẳng có thể chấp. Như bài kệ thuyết :

Ngôn ngữ đều đoạn,

Tâm hành cũng diệt,

Chẳng sanh, chẳng diệt,

Như tướng Niết Bàn.

Lại có thuyết nói “Đầy đủ 18 pháp Không là được Không Tam Muội, Tâm chẳng mong cầu gì cả là được Vô Tác Tam Muội, phá sạch hết các tướng chẳng còn nhớ nghĩ là được Vô Tướng Tam Muội”.

Hỏi : Bồ Tát phải có đủ các pháp Thiền Định. Sao chỉ nói đến 3 Tam Muội Không, Vô Tướng, và Vô Tác mà thôi ?

Đáp : Ở trong 3 Tam Muội này mà tư duy thì sẽ rất gần với Niết Bàn, khiến tâm người chẳng cao, chẳng hạ, bình đẳng, bất động. Bởi vậy nên xưng tán 3 Tam Muội này.

Tu các thiền định khác còn có ái, mạn, kiến, còn tu 3 Tam Muội này dẫn hành giả vào Đệ Nhất Thật Nghĩa, vào cửa của Niết Bàn an lạc. Bởi vậy nên 3 Tam Muội này được gọi là 3 Giải Thoát Môn. Các pháp thiền định khác như 4 Vô Lượng Tâm, 4 Biện, 6 Thông, 9 Thứ Đệ Định, 8 Bối Xả, v.v. cũng đều là Tam Muội.

Lược nói có 23 Tam Muội, hoặc 65 Tam Muội, hoặc 500 Tam Muội. Nếu rộng nói, thì có vô lượng Tam Muội. Bồ Tát Ma Ha Tát được đầy đủ vô lượng Tam Muội trang nghiêm như vậy.

Lại nữa, trong kinh Bát Nhã Ba La Mật này có nói đến 108 Tam Muội. Chư Bồ Tát Ma Ha Tát, do thực hành 3 Tam Muội Không, Vô Tướng và Vô Tác, mà được đầy đủ

các Tam Muội. Vì sao? Vì có được 3 Tam Muội này là được Thật Tướng Tam Muội, rõ được Thật tướng hết thảy các pháp. Như bài kệ thuyết :

Người giữ giới thanh tịnh,

Mới thật là Tỳ Kheo.

Người thường quán pháp Không

Mới thật được Tam Muội.

Người thường hành tinh tấn,

Mới thật là hành đạo.

Người vào được Niết Bàn

Mới thật được an lạc.

Hỏi : Sao gọi là Đẳng Nhẫn ?

Đáp : ĐẲNG là bình đẳng, ngang nhau.

Đẳng có 2 thứ : Đó là Chúng sanh Đẳng, và Pháp Đẳng.

NHẪN là nhẫn nhục, chịu đựng, mà chẳng có buồn phiền, chẳng có oán hận.

Nhẫn có 2 thứ : Đó là Chúng sanh Nhẫn và Pháp Nhẫn.

Hỏi : Sao gọi Chúng Sanh Đẳng Nhẫn ?

Đáp : Ở nơi hết thảy chúng sanh thường giữ tâm bình đẳng, ái bình đẳng, lợi bình đẳng. Như vậy gọi là Chúng Sanh Đẳng.

Lại nữa, do tâm từ bi nên ở nơi hết thảy chúng sanh chỉ thường đẳng niệm mà chẳng có đẳng quán. Vì sao ? Vì Bồ Tát hành Phật đạo không điên đảo. Bồ Tát ở nơi Như

Pháp Tướng, chẳng có khởi phân biệt thiện với bất thiện, lớn với nhỏ, người với vật v.v…. Bồ Tát như vậy là đã quán các pháp tướng bình đẳng rồi vậy.

Thật tướng của các pháp chẳng phải là tướng thiện, chẳng phải là tướng ác, chẳng phải là tướng lớn, chẳng phải là tướng nhỏ, chẳng phải là tướng người, chẳng phải là tướng vật, chẳng phải là tướng nhất, chẳng phải là tướng nhị, chẳng phải là tướng đồng, chẳng là tướng khác…. Nếu còn chấp tướng là lầm lỗi. Như bài kệ thuyết :

Pháp tùy duyên mà có,

Chẳng sanh cũng chẳng diệt,

Chẳng thường cũng chẳng đoạn,

Chẳng một cũng chẳng hai,

Chẳng đến cũng chẳng đi.

Phật đã thuyết như vậy.

Hãy giữ vững niềm tin,

Chớ nên khởi hý luận.

Lại nữa, ở nơi chúng sanh chẳng nên chấp tướng của từng chúng sanh riêng rẽ. Vì sao ? Vì hết thảy chúng sanh đều là tự tướng Không, nên các tướng chúng sanh đều bình đẳng, chẳng có sai khác. Nếu có người được tâm bình đẳng, vô ngại như vậy, thì phải biết người ấy đã thật sự nhập vào Bất Thối Chuyển Địa, và người ấy dã được Đẳng Nhẫn.

Bồ Tát được Đẳng Nhẫn, thương chúng sanh như mẹ thương con, chẳng sân hận, chẳng phiền não. Như bài kệ thuyết :

Quán thanh như tiếng vang

Quán hành như bóng gương

Người quán được như vậy,

Thường trú trong Đẳng Nhẫn.

Như vậy gọi là Chúng Sanh Đẳng Nhẫn.

Hỏi : Sao gọi là Pháp Đẳng Nhẫn ?

Đáp : Là quán hết thảy các pháp thiện ác, hữu lậu, vô lậu, hữu vi, vô vi… đều bình đẳng. Quán được như vậy mà vào trong Bất Nhị Môn, trong Thật Tướng Môn, là thâm nhập vào Thật Tướng của các pháp. Quán được như vậy rồi, thì được Tâm Nhẫn, chẳng khởi tranh cãi, chẳng có gì ngăn ngại. Như bài kệ thuyết :

Các pháp vẫn thường chẳng “sanh”, chẳng “diệt”

Cũng lại chẳng phải “chẳng sanh”, “chẳng diệt”

Chẳng “sanh diệt”, chẳng phải “chẳng sanh diệt”

Cũng chẳng phải “chẳng phải chẳng sanh diệt”

Như vậy gọi là Pháp Đẳng Nhẫn.

Khi đã được Giải Thoát rồi, thì ở nơi Không mà vẫn chẳng chấp Không (Không – Phi Không). Bởi vậy, nên tâm được bình đẳng, xả sạch các hý luận, đoạn sạch các ngôn ngữ, thâm nhập vào trong Thật Pháp, được tâm “Không”, vô ngại, bất động, không còn thối chuyển nữa. Như vậy là được Vô Sanh Nhẫn.

Pháp Đẳng Nhẫn là pháp môn trợ đạo đầu tiên dẫn đến Giải Thoát.

KINH :

Đã được vô ngại Tổng Trì

LUẬN :

Hỏi : Trước đây đã nói đến các Đà La Ni rồi, sao nay còn nói đến Vô Ngại Đà La Ni nữa ?

Đáp : Vô Ngại Đà La Ni là đệ nhất trong các Đà La Ni.

Ví như đối với toàn dân trong nước, vua là trên hết. Cũng vậy, trong tất cả các Giải Thoát, thì Vô Ngại Giải Thoát là trên hết. Các hàng Ngoại Đạo, dẫn đến các Thanh Văn, Bích Chi Phật, các Tân Học Bồ Tát chẳng có được Đà La Ni này. Chỉ có các Bồ Tát Ma Ha Tát, có vô lượng công đức, có đại trí huệ, mới có được Đà La Ni này.

Vô Ngại Đà La Ni là căn bản của hết thảy các Đà La Ni. Bởi vậy nên các Bồ Tát muốn ra hoằng pháp độ sanh, thường phải tu học Vô Ngại Đà La Ni này.

KINH :

Đã được Ngũ Thông

LUẬN :

Ngũ Thông tức là 5 thần thông, gồm có : Như Ý Thông, Thiên Nhãn Thông, Thiên Nhĩ Thông, Tha Tâm Thông và Túc Mạng Thông.

Hỏi : Sao gọi là Như Ý Thông ?

Đáp : Như Ý Thông có 3 thứ. Đó là Năng Đáo, Chuyển Biến, và Thánh Như Ý.

* Năng Đáo có 4 thứ. Đó là :

• Thân bay như chim, chẳng bị ngăn ngại.

• Biến xa thành gần, chẳng có đi mà vẫn đến.

• Biệt tích ở nơi này, xuất hiện ở nơi khác;

• Chỉ trong một niệm là đến được nơi cần đến.

* Chuyển Biến là :

• Biến nhỏ thành lớn, biến lớn thành nhỏ;

• Biến ít thành nhiều, nhiều thành ít v.v….

Ngoại Đạo cũng chuyển biến được, nhưng chẳng thể quá hạn 7 ngày. Phật và Bồ Tát chuyển biến vô ngại, tự tại, chẳng có hạn định thời gian lâu mau.

* Thành Như Ý có tác dụng vào 6 trần bên ngoài. Ví như :

• Biến vật bất tịnh thành vật tịnh;

• Biến vật tịnh thành vật bất tịnh v.v….

Chỉ có Phật và Bồ Tát mới có Thành Như Ý thần thông.

Do tu 4 Như Ý Túc, mà được Như Ý Thần Thông.

Hỏi : Sao gọi là Thiên Nhãn Thông ?

Đáp : Thiên Nhãn Thông là do con mắt được cấu tạo bởi sắc thanh tịnh của 4 đại. Người có Thiên Nhãn Thông, có khả năng thấy được Tự Địa, tức là cõi mình đang ở và thấy Hạ Địa, tức là các cõi dưới, thấy được chúng sanh trong cả 6 đường, thấy được các vật, từ xa đến

gần, từ thô đến tế. Hết thảy các sự vật, dù ẩn dù hiện, Thiên Nhãn đều chiếu thấu xa. Thiên Nhãn có hai thứ, đó là :

• Do phước đức báo đời trước mà có được, cũng với Thiền Định và Quang Minh.

• Do công đức tu hành ở hiện đời mà có được.

Có thuyết nói “chư Bồ Tát đã được Vô Sanh Pháp Nhẫn rồi, chẳng còn ở trong 6 đường chúng sanh nữa, nhưng vì hạnh nguyện hóa độ chúng sanh, mà thị hiện sanh thân khắp mười phương thế giới.”

* Bồ Tát được công đức thù thắng hơn các vị A La Hán, mà Thiên Nhãn chỉ là công đức nhỏ. Vì sao lại chẳng tán thán Huệ Nhãn, Pháp Nhãn và Phật Nhãn, mà lại tán thán Thiên Nhãn của Bồ Tát ?

• Nên biết Thiên Nhãn có 3 thứ, đó là Giả Hiệu Thiên Nhãn, Sanh Thiên Nhãn và Thanh Tịnh Thiên Nhãn.

Thiên Nhãn của các vị Chuyển Luân Thánh Vương mới chỉ là Giả Hiệu Thiên Nhãn.

Thiên Nhãn của các vị Trời, từ Tứ Thiên Vương cho đến Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Thiên, là Sanh Thiên Nhãn.

Thiên Nhãn của chư Phật Pháp Thân và chư Bồ Tát, là Thanh Tịnh Thiên Nhãn. Phải ở nơi Thanh Tịnh Thiên, mà tu được Thanh Tịnh Thiên Nhãn mới được gọi là Thiên Nhãn Thông.

Chư Phật pháp thân và chư Bồ Tát Pháp thân, mới cơ được Thanh Tịnh Thiên Nhãn, phàm phu, Ngoại Đạo, chưa ly dục, chẳng có thể được Thiên Nhãn này.

Hỏi : Sao gọi là Thiên Nhĩ Thông ?

Đáp : Thiên Nhĩ Thông là do tai được cấu tạo bởi sắc thanh tịnh của 4 đại. Người có Thiên Nhĩ Thông được tự tại nghe hết thảy các tiếng của loài Trời, loài Người, và của các chúng sanh trong ba đường ác.

Do thường ức niệm các thứ âm thanh của muôn loài, muôn vật, nhằm cứu thoát họ ra khỏi chốn khổ đau, mà Bồ Tát thành tựu được Thiên Nhĩ Thông.

Hỏi : Sao gọi là Tha Tâm Thông ?

Đáp : Tha Tâm Thông là bước đầu dẫn đến Tha Tâm Trí.

Tha Tâm Thông là thần Thông biết rõ tâm niệm của người khác. Do khi tu, Bồ Tát thường quán “Sanh, Trú, Di, Diệt”, thường quán như vậy, lại thường quán thấy người có tướng vui, có tướng buồn, có tướng sân, có tướng si v.v. mà được Tha Tâm Thông, mà rõ biết được các tâm niệm của chúng sanh.

Hỏi : Sao gọi là Túc Mạng Thông ?

Đáp : Túc Mạng Thông là Thần Thông biết rõ được các việc làm của mình trong quá khứ, hoặc một đời, hoặc 10 đời, hoặc 100 đời, hoặc vạn ức đời… Các bậc Đại A La Hán và Bích Chi Phật biết được 8 vạn kiếp. Các vị Bồ Tát và các Đức Phật biết đến vô lượng kiếp.

KINH :

Các Ngài chẳng còn giải đãi.

LUẬN :

Sự lười biếng, giải đãi phá tài lợi, và phúc lợi của người tại gia, phá quả được sanh cõi Trời, và được vào Niết Bàn an lạc của người xuất gia.

Giải đãi là tội lớn của các hai mạng người tại gia và xuất gia.

Như bài kệ thuyết :

Giải đãi đánh mất thiện tâm,

Si ám phá tan minh trí.

Diệu nguyện đều bị tiêu diệt,

Đại nghiệp cũng chẳng viên thành.

Bởi vậy, nên người xuất gia cũng như người tại gia đều chẳng nên giải đãi.

KINH :

Đã xả bỏ lợi dưỡng và danh vọng

LUẬN :

Lợi dưỡng và danh vọng là giặc phá các công đức. Ví như mưa lụt, gió bão, sương mù, nắng hạn làm hại các loại hạt giống; lợi dưỡng và danh vọng phá hết các mầm công đức khiến chẳng có thể tăng trưởng được.

Trong kinh, Phật có nêu thí dụ “Một sợi tóc nhỏ, nhưng nếu dùng để trói người, thì sợi tóc ấy cũng có thể

cắt thịt sâu đến tận xương. Người tham lợi dưỡng cũng lại như vậy, có thể thiêu sạch từng công đức”. Như bài kệ thuyết :

Vào được rừng Chiên Đàn,

Chỉ mong lượm nhặt lá,

Vào tận núi Thất Bảo,

Chỉ tìm kiếm thủy tinh,

Vào trong biển Phật Pháp,

Chẳng cầu vui Niết Bàn.

Mà chỉ cầu lợi dưỡng;

Là mình tự hại mình.

Vậy nên Đệ tử Phật,

Muốn nếm vị Cam Lồ,

Hãy vứt bỏ tạp độc,

Cầu Niết Bàn an lạc.

Như sương mù, mưa bão,

Làm hư hại ngũ cốc,

Người đắm lợi cúng dường,

Phá Tàm Quý, Đầu Đà *

Đời nay đốt thiện căn,

Đời sau đọa Địa Ngục.

Như Đề Bà Đạt Đa,

Vì lợi, phải đọa lạc.

KINH :

Thuyết pháp chẳng cầu báo

LUẬN :

Bồ Tát, vì lòng Đại Từ thương xót hết thảy chúng sanh, mà nói pháp, chẳng phải vì cầu lợi lộc, danh vọng, hay cơm áo mà nói vậy. Bồ Tát, ở nơi Vô Sanh Pháp Nhẫn, thuyết pháp với tâm thanh tịnh. Như bài kệ thuyết :

Học nhiều, trí rộng, khéo nói năng,

Nếu hành bất chánh, chẳng như pháp,

Dù muốn thuyết pháp chuyển tâm người,

Chỉ như sấm sét mà không mưa.

Học rộng, nghe nhiều, có trí huệ,

Nhưng nói quê mùa, không khéo léo,

Chẳng thể hiện, bày kho Pháp Báu,

Như không sấm sét và mưa nhỏ.

Không học vấn nhiều, không trí huệ,

Không hay thuyết pháp, chẳng hay hành,

Là tệ Pháp Sư, không tàm quý,

Ví như mây nhỏ, không sấm mưa.

Học nhiều, trí rộng, khéo nói năng,

Khéo thuyết các phát chuyển tâm người,

Chánh tâm hành pháp, không sợ hãi,

Như mây nhiều, sấm nhiều, mưa to.

Bậc Đại Pháp Sư cầm gương pháp,

Hiển bày trí huệ chiếu khắp nơi,

Trì tụng, diễn nói, gióng chiêng pháp,

Như thuyền lớn đưa người qua biển

Cũng như ong chúa nhóm vị hoa,

Thuyết như lời Phật, đúng ý Phật,

Hiển bày Minh pháp độ chúng sanh;

Pháp Sư như vậy rất khó gặp

———

(*) Đầu Đà là hạnh tu “Phủi bỏ trần cấu phiền não”, nghĩa là phủi bỏ các cảnh trần nhiễm dơ gây ra phiền não, giữ tâm thanh tịnh để cầu Phật Đạo. Ngài Ma Ha Ca Diếp được tôn xưng là vị Đầu Đà Đệ Nhất trong hàng Đệ Tử của Phật.

KINH :

Các lời nói ra đều được tín thọ

LUẬN :

Các hàng Trời, Người, A Tu La, dẫn đến các bậc Hiền Thánh thường tín thọ những lời nói ra của các vị Bồ Tát. Đây là quả báo do chẳng hề nói những lời bất chánh, tà vạy, thêu dệt. Như bài kệ thuyết :

Đọa vào chốn Ngạ Quỷ,

Lửa từ miệng bốc ra

Bốn phương nghe tiếng vọng :

“Đây là khẩu nghiệp báo”.

Người chẳng trọng thành tín,

Dù cho thấy nghe nhiều.

Thuyết pháp giữa đại chúng,

Chẳng được người tín thọ.

Vậy nên khi thuyết pháp,

Muốn được người tín thọ,

Phải luôn luôn chí thành,

Chớ nói lời thêu dệt.

KINH :

Các Ngài đã được thậm thâm pháp nhẫn.

LUẬN :

Hỏi : Sao gọi là Thậm Thâm Pháp ?

Đáp : Pháp “12 Nhân Duyên” là Thậm Thâm Pháp. Như Phật dạy Ngài A Nan rằng : “12 Nhân Duyên là pháp thậm thâm, rất khó giải, khó biết”.

Lại nữa, pháp nào phá được 62 lưới tà kiến, vượt ra khỏi ba thời, thì gọi là Thậm Thâm Pháp. Như lời Phật dạy các Tỷ Kheo : “Do ít trí tuệ, nên phàm phu, khi tán thán Phật, chỉ tán thán các giới thanh tịnh, giới ly dục của Phật, mà chẳng biết tán thán các pháp thậm thâm khó giải, khó biết. Tán thán các pháp thậm thâm khó giải, khó biết, mới thật là tán thán Phật”. Kinh Phạm Võng có nói rộng về điểm này.

Lại nữa, Ba Giải Thoát Môn là Thậm Thâm Pháp. Như lời Phật dạy chư Thiên rằng : “Thậm thâm nghĩa của chư pháp là nghĩa KHÔNG, VÔ TƯỚNG và VÔ TÁC”.

Lại nữa, Thậm thâm pháp là pháp giải rõ Thật Tướng của hết thảy các pháp. Thật tướng ấy chẳng thể phá hoại, chẳng thể lay động được. Thật vậy, nếu không để cho tâm tưởng và trí lực chi phối, chỉ định tâm trú trong Thật Tướng của các pháp, thì mới gọi là được Thậm Thâm pháp. Vì sao ? Vì nếu dùng tâm tư và trí lực mà quán các pháp, thì chỉ là lầm lỗi, ví như người bị nắng lóa mắt, chẳng sao thấy rõ màu sắc của các vật. Phải gạt bỏ ảnh hưởng của tâm tưởng và trí lực, phải dùng Huệ Nhãn thanh tịnh mới có thể thấy được Thật Tướng của các pháp. Ví như thủy tinh trong suốt đặt trước một vật nào, thì vật ấy hiện rõ màu thật của nó vậy. Phàm phu, do bị tâm tưởng và trí lực chi phối, nên thấy các pháp đều có tướng sai khác; Bồ Tát quán Thật Tướng của các pháp chẳng phải KHÔNG, cũng chẳng phải CHẲNG CÓ, nên thâm nhập vào được Thậm Thân Pháp, chẳng còn biến chuyển, chẳng còn ngăn ngại nữa.

Bồ Tát đã vào chỗ Thậm Thâm pháp, đã qua đến bờ bên kia, nên nói “đã được Thậm Thâm Pháp Nhẫn”.

KINH :

Đã được lực Vô Úy

LUẬN :

Chư Bồ Tát Ma Ha Tát đã thành tựu đầy đủ 4 Vô Sở Úy.

Hỏi : Bồ Tát chưa được Nhất Thiết Trí, như vậy vì sao nói “đã được 4 lực Vô Úy” ?

Đáp : Có 2 thứ Vô Úy. Đó là : - Vô Úy của Bồ Tát, - Vô Úy của Phật.

Bồ Tát, chưa được Nhất Thiết Trí, nên chưa có được Vô Úy của Phật, nhưng đã được Vô Úy của Bồ Tát.

Hỏi : 4 lực Vô Úy của Bồ Tát gồm những gì ?

Đáp : Đó là :

1/ Giữ gìn được các pháp đã nghe, nên được Văn Trì Đà La Ni, lại thường nhớ, thường niệm, chẳng bao giờ quên, nên trong đại chúng, Bồ Tát thuyết pháp không có sợ hãi.

2/ Muốn hết thảy chúng sanh đều được giải thoát, nên dùng các phương tiện để tùy nhân duyên, tùy căn cơ của chúng sanh, mà nói pháp cho họ nghe. Vì vậy, ở trong đại chúng, Bồ Tát thuyết pháp không sợ hãi.

3/ Khi gặp người đến vấn nạn, Bồ Tát vẫn như pháp mà trả lời, nên ở trong đại chúng, Bồ Tát thuyết pháp không sợ hãi.

4/ Khi gặp chúng sanh đến nghe pháp, hay đến vấn nạn, Bồ Tát vẫn như pháp mà trả lời nhằm đoạn nghi cho họ, nên ở trong đại chúng, Bồ Tát thuyết pháp không sợ hãi.

KINH :

Đã vượt qua các ma sự

LUẬN :

Có 4 loại ma. Đó là :

- Phiền não ma

- Ngũ ấm ma

• Tử ma

• Thiên ma.

Bồ Tát, tu Bồ Tát Đạo, do phá Phiền Não Ma, mà được Pháp Thân; phá Ngũ Ấm Ma, mà được Pháp Tánh Thân; phá Tử Ma, mà thường được nhất tâm. Do ở nơi hết thảy pháp đều chẳng đắm trước, nên vào được Bất Động Tam Muội, phá được Thiên Ma.

Bởi nhân duyên vậy, nên nói “đã qua các ma sự”.

Lại nữa, trong kinh, ở phẩm Giác Ma, Phật thuyết về các ma sư, và các ma nghiệp, có nói rằng “Bồ Tát chẳng còn bị các ma sự và ma nghiệp trói buộc nữa”, nên nói “đã qua các ma sự”.

Lại nữa, ngoài Thật Tướng pháp ra, thì tất cả các pháp vụn vặt, các kiết sử, các phiền não v.v. đều gọi là ma. Ví như tham dục, cầu phước, ấm, giới, nhập v.v. đều gọi là ma cả. Bồ Tát đã tận đoạn tất cả các ma sự đó, nên nói “đã qua các ma sự”.

Hỏi : Ở trong kinh nào gọi các tham dục, triền phược, kiết sử, phiền não là ma ?

Đáp : Trong kinh Tập Tạng, Phật thuyết kệ cho các Ma Vương như sau :

Dục là đạo quân thứ nhất

Ưu sầu là đạo thứ hai

Đói khát là đạo thứ ba

Ái nhiễm là đạo thứ tư

Ham ngũ là đạo thứ năm

Sợ hãi là đạo thứ sáu

Đa nghi là đạo thứ bảy

Thâm độc là đạo thứ tám

Đắm lợi dưỡng, ham danh vọng

Đó chính là đạo quân thứ chín

Tự cao khinh mạn người khác

Là đạo quân thứ mười kế sau

Quân các ngươi như vậy đó

Hết thảy người ở thế gian

Cùng hết thảy các hàng Trời

Chẳng ai đủ sức phá được

TA dùng mũi tên Trí Huệ.

Dùng sức cung nỏ thiền định

Phá tan ma quân của ngươi

Như bình đất tan trong nước.

Đệ tử của TA tinh tấn

Thường nhất tâm tu trí huệ

Dũng mãnh, không thối chuyển

Nhằm cứu độ hết chúng sinh

Tùy thuận Như Pháp tu hành

Quyết đến Niết Bàn tịch tịnh

Ngươi, dù chẳng muốn buông tha

Vẫn chẳng sao phá được họ.

Ma Vương nghe Phật thuyết kệ như vậy, hết sức ưu sầu, liền bỏ ra đi. Những ma quân cũng biến đi, chằng còn hiện nữa.

Hỏi: Vì sao nói “5 ấm, 12 nhập, 18 giới” là ma?

Đáp: Ở núi Mạc Câu La, Phật có dạy các đệ tử rằng: “Sắc ấm là ma. Dẫn đến Thụ, Tưởng, Hành, Thức cũng đều như vậy cả”.

Lại nữa, ngay ở chỗ muốn có”Sắc Thân” ở đời sau cũng là vọng động; dẫn đến muốn có “Vô Sắc Thân”, “Hữu Tưởng Thân”, “Vô Tưởng Thân”, “Phi Hữu Tưởng Phi Vô Tưởng Thân” cũng đều là vọng động cả.

Nếu đã động, thì liền bị ma dẫn dắt, bị ma trói buộc. Phải không vọng động, mới được tự tại, mới được giải thoát khỏi các ác ma. Chẳng những chỉ có 5 ấm, 12 nhập, 18 giới… là ma, mà dẫn đến muốn được thân Tự Tại Thiên Vương cũng gọi là ma sự.

Hỏi: Sao gọi là ma?

Đáp: Vì cướp huệ mạng, phá hoại đạo pháp, làm tổn giảm các công đức, làm mất thiện căn, nên gọi là ma.

Phải nên biết rằng 5 ấm như 5 mũi tên lửa, thiêu rụi rừng công đức, hủy hoại các thiện căn. Trong Phật pháp ví 5 ấm như loài rắn độc Ma La; hàng Ngoại Đạo gọi 5 ấm là Dục Chủng.

Tất cả những gì tạo nên nghiệp báo như vậy đều gọi là ma.

Hỏi: Sao lại là ma sự?

Đáp: Như trong phẩm Giác Ma có nói: “Chúng sinh qua lại ở thế gian, trong 6 đường, thụ các nghiệp nhân duyên khổ lạc. Các nghiệp nhân duyên ấy thành tựu sức mạnh của Ma Vương. Tất cả các nghiệp nhân duyên ấy là ma sự, là oan gia của các đức Phật, là giặc cướp của các bậc Thánh, phá hoại các công đức của những người đang muốn ngược dòng Sinh Tử.

Nên biết “không vui Niết Bàn” cũng gọi là ma sự.

Ma sự có 3 thứ. Đó là:

• Ma sự do tham ái. Ví như đùa cợt, nói nhiều, ca múa, nói năng bừa bãi, nhìn ngó xằng bậy v.v…

• Ma sự do sân nhuế. Ví như trói buộc, đánh đập, chửi mắng, tra khảo, cắt chặt v.v. những chúng sinh khác.

• Ma sự do ngu si. Ví như đốt nóng thân mình, ướp lạnh thân mình, tự nhổ tóc, nhịn đói, nhảy vào lửa, nhảy xuống hố sâu, trầm mình dưới nước v.v.

Lại nữa, tất cả các việc lỗi lầm, bất tịnh, nhiễm trước v.v. trong thế gian cũng đều gọi là ma sự cả.

Lại nữa, oán ghét chẳng có duyên cớ, không cầu vui Niết Bàn và đạo Niết Bàn, chìm đắm trong dục lạc, không nhàm chán thế gian v.v… cùng vô lượng sự việc như vậy đều gọi là ma sự.

Bồ Tát đã xả bỏ hết thảy các sự việc ấy nên gọi là “đã qua các ma sự”.

KINH:

Đã được giải thoát khỏi các nghiệp chướng

LUẬN:

Bồ Tát chẳng còn các nghiệp chướng, nên gọi là “Đã được giải thoát khỏi các nghiệp chướng”.

Hỏi: Có 3 Chướng là Phiền Não Chướng, Báo Chướng và Nghiệp Chướng. Vì sao ở đây chỉ nói đến Nghiệp Chướng mà thôi?

Đáp: Trong 3 Chướng, thì Nghiệp Chướng là lớn nhất. Vì các Nghiệp Lực chứa nhóm vô lượng nghiệp nhân, chuyển từ kiếp này qua kiếp khác, dẫn đến trăm, ngàn, muôn kiếp cũng chẳng mất, cũng chẳng hoại. Khi hội đủ duyên hòa hợp, thì nghiệp nhân dẫn sinh nghiệp quả, rồi nghiệp quả lại trở thành nghiệp nhân dẫn sinh nghiệp quả mới, tương tục mãi mãi. Ví như hạt lúa, hạt cỏ nằm trong đất, khi gặp đủ duyên hòa hợp như phân, nước, thời tiết tốt, thì nẩy mầm, sinh ra cây lúa, cây cỏ; những cây lúa, cây cỏ mới này, lớn lên lại đơm hoa, kết hạt, làm nghiệp nhân cho những cây hoa, cây cỏ trong tương lai. Bởi nhân duyên vậy, nên Nghiệp Chướng an trú lâu dài, và dẫn dắt chúng sinh trôi lăn trong dóng sinh tử.

Các đức Phật là những đấng Nhất Thiết Trí, tối tôn trọng, oai nghiêm như núi Tu Di chúa, mà còn chẳng chuyển được nghiệp của chúng sinh, huống nữa là phàm phu. Như bài kệ thuyết:

Dòng Sinh Tử Luân Hồi

Do nghiệp nhân phiền não

Có sức chuyển tự tại

Chẳng ai ngăn cản được

Nghiệp nhân từ đời trước

Chuyển thành nhiều nghiệp quả

Nghiệp lực là mạnh nhất

Thế gian chẳng gì bằng

Người tạo nghiệp đời trước

Đời sau thụ quả báo

Cứ thế lưu chuyển mãi

Chìm đắm trong sinh tử

Dù biển lớn khô cạn

Núi Tu Di tan biến

Nghiệp duyên từ đời trước

Vẫn chẳng tiêu, chẳng hết

Nghiệp tích lũy từ lâu

Đuổi theo kẻ tạo nghiệp

Y như người cho vay

Chẳng rời kẻ thiếu nợ

Các nghiệp quả báo ấy

Chẳng sức nào lay chuyển

Trốn tránh cũng chẳng được

Van xin cũng chẳng tha

Nghiệp bám sát chúng sinh

Trong khắp cả 3 cõi,

Như gai Kha Lê La

Đâm vào khó tháo gỡ

Như gió thổi khoảng trống

Như nước chảy xuôi dòng.

Nghiệp cứ tương tục chuyển

Bất hoại như hư không

Nghiệp lực dù vô lượng

Chẳng theo người không tạo

Lại nhớ mãi, chẳng quên

Dù bay lên không trung

Dù trốn trong núi tuyết

Dù lặn sâu đáy biển

Chẳng đâu lẫn trốn được

Nghiệp luôn theo đuổi ta

Phút chốc cũng chẳng rời

Như sao hiện theo trăng

Mãi đến khi thụ báo.

KINH:

Khéo thuyết các pháp nhân duyên.

LUẬN:

Hỏi: Sao gọi là “Khéo thuyết pháp Nhân Duyên”?

Đáp: Khéo nói về các sự và nghiệp của các phiền não lần lượt triển chuyển, tương tục sinh khởi, là khéo thuyết về các nhân duyên sinh pháp. Ví như trong 12 Nhân duyên, nói 3 chí Vô Minh, Ái và Thủ là phiền não; 2 chi Hành và Hữu là nghiệp, 7 chi còn lại thuộc về danh sự.

Lại nữa, trong 12 Nhân Duyên, nói 2 chi Vô Minh và Hành thuộc về quá khứ; 2 chi cuối thuộc về vị lai; 8 chi giữa thuộc về hiện tại.

Đây là nói về 3 sự là Phiền Não, Nghiệp và Khổ triển chuyển xen nhau làm duyên khởi:

• Duyên khởi Phiền Não Nghiệp

• Duyên khởi Nghiệp Khổ

• Duyên khởi Khổ Khổ

• Duyên khởi Khổ Phiền Não

• Duyên khởi Nghiệp Phiền Não

• Duyên khởi Phiền Não Khổ

• Duyên khởi Khổ Nghiệp.

Cứ như vậy mãi xoay vần, gọi là triển nghiệp, xen nhau làm duyên nghiệp.

Hết thảy các phiền não gọi là Vô Minh, Từ Vô Minh sinh ra nghiệp và nghiệp quả, như tạo thành một thế giới, nên gọi là Hành. Từ Hành sinh ra tâm cấu hay tịnh, rồi hình thành các thân đầu tiên. Như trâu nghé tự biết trâu mẹ là mẹ của mình, chúng sinh biết được tự tướng của mình; đó là nhờ Thức. Mặc dù trong 5 ấm, Thức cùng với Thụ, Tưởng, Hành đều là vô sắc, nhưng Thức lại trú nơi sắc, nên mới có Danh Sắc. Ở nơi Danh và Sắc sẽ sinh ra 6 Tình, là Nhãn, Nhĩ, Tỷ, Thiệt, Thân và Ý, 6 Tình còn được gọi là 6 Nhập. Khi Căn, Trần và Thức hòa hợp, thì sinh ra Xúc. Từ Xúc sinh ra Thụ. Ở nơi Thụ mà có đắm trước, thì gọi là khát Ái. Do nhân duyên khát Ái, mà có mong cầu, nên mới sinh ra Thủ. Do có Thủ, mà tạo ra nghiệp nhân cho đời sau, nên gọi là Hữu. Do Hữu mà trở

lại thụ 5 ấm cho đời sau, nên có Sinh. Đã có thân 5 ấm, sinh ra, thì sẽ có già, có chết, tức là có Lão Tử vậy. Do sợ già, sợ chết, mà khởi sinh ưu sầu, khổ não. Thế rồi, các khổ não lại hòa hợp, lại triển chuyển tương tục, mãi mãi.

Nếu nhất tâm quán Thật Tướng các pháp, thì sẽ được thanh tịnh, sẽ dứt được Vô Minh. Khi Vô Minh đã dứt, thì hành cũng dứt theo, dẫn đến các khổ cùng đều tận dứt.

Trên đây tóm lược nghĩa của 12 tướng Nhân Duyên. Nếu chẳng chấp tà kiến, mà dùng phương tiện để vì người diễn nói, thì gọi là khéo thuyết các pháp Nhân Duyên.

Lại nữa, trong khi quán 12 Nhân Duyên, mà tâm đoạn sạch các pháp ái, chẳng có đắm rõ được Thật Tướng các pháp, thì cũng gọi là khéo thuyết các pháp Nhân Duyên.

Phật dạy ngài Tu Bồ Đề rằng: “Vô Minh chẳng cùng tận; si ám cũng chẳng cùng tận; dẫn đến khổ, tập cũng chẳng cùng tận, như hư không vậy”. Bồ Tát phải biết như vậy, mới xả được si ám, vào chỗ Vô Sở Nhập, tọa Đạo Tràng, được Tát Bà Nhã.

KINH:

Từ nhiều A Tăng Kỳ Kiếp đến nay, các Ngài đã phát đại nguyện.

LUẬN:

Nghĩa của A Tăng Kỳ Kiếp đã nói trước đây rồi.

Phật thí dụ “Có một hòn núi đá dài 4 ngàn dặm, lại có một người sống thọ, cứ mỗi 100 năm tán đá thành bụi, thì hòn núi kia có thể tan biến; thế nhưng kiếp số vẫn chẳng hết được”.

Bồ Tát cũng như vậy, trải qua vô số kiếp, phát đại nguyện độ hết thảy chúng sinh, đoạn hết các kiết sử cho họ, dẫn họ vào Niết Bàn an lạc.

KINH :

Thường có nhan sắc tốt tươi, thường dùng lời nói êm dịu, nhu hòa, khi thưa hỏi người.

LUẬN:

Bồ Tát thường tu Đại Từ, Đại Bi, đã đoạn sạch các tà ngữ, nên được nhan sắc tươi đẹp, vui vẻ. Như bài kệ thuyết:

Nếu gặp người cầu đạo

Hãy cho bằng bốn cách:

Mắt nhìn người vui vẻ

Chào đón và thăm hỏi

Cúng dường chỗ ngồi tốt

Mọi sự theo ý muốn

Tâm bố thí như vậy

Phật Đạo trong tầm tay

Nếu bỏ được bốn tà

“Lưỡng Thiệt cùng Vọng Ngữ

Ác Ngữ và Ý Ngữ”

Chắc được quả báo tốt

Người nhu hòa cầu Đạo

Nguyện độ thoát chúng sinh

Xả bốn tà khẩu nghiệp

Như ngựa tốt có cương.

KINH :

Ở trong đại chúng, được vô sở úy.

LUẬN:

Bồ Tát, do đức độ sâu dày, do đã thành tựu vô lượng công đức, do có trí huệ siêu quần, lại do đã được tối thượng Luận Biện Đà La Ni, nên ở trong đại chúng chẳng có sợ hãi. Như kệ thuyết:

Đức trí mỏng bên trong

Lời nói hay bên ngoài

Chỉ như tre rỗng ruột

Phô trương lớp vỏ ngoài

Đức trí dày bên trong

Lời thiện mỹ bên ngoài

Ví như hạt kim cương

Trong ngoài đều hoàn hảo

Lại nữa, do đã thành tựu 4 Vô Sở Úy, nên Bồ Tát được dung mạo đoan chính, sinh vào nhà quyền quý, được đầy đủ Trì Giới, Thiền Định, Trí Huệ.

Do đã thành tựu đầy đủ Trí Huệ, đã thông suốt hết thảy các sự lý, nên Bồ Tát chẳng có gì sợ hãi. Như bài kệ thuyết:

Kẻ trí độn, đức mỏng

Chẳng dám ngồi tòa cao

Như sói thấy sư tử

Ẩn trốn, chẳng dám ra

Người trí, không sợ hãi

Ngồi trên tòa sư tử

Thuyết như sư tử rống

Muôn thú đều khiếp phục

Lại nữa, Bồ Tát, do đã thành tựu vô lượng vô biên công đức, đã diệt sạch các ác hạnh, nên chẳng có gì sợ hãi. Như bài kệ thuyết:

Người đã diệt sạch ác

Đến tội nhỏ chẳng còn

Công đức lớn như vậy

Chẳng nguyện gì chẳng thành

Bậc Đại Trí rõ biết

“Sinh Tử tức Niết Bàn”

Dù sống giữa người ác

Tâm vẫn thường bất động.

KINH:

Từ vô số kiếp đến nay, các ngài đã từng khéo thuyết các diệu pháp.

LUẬN :

Bồ Tát đã khéo tu các thiện căn. Chẳng những trong một đời, mà trong vô lượng kiếp, Bồ Tát đã chứa nhóm vô

lượng các công đức trí huệ, đã vì chúng sinh phát Vô Thượng Bồ Đề tâm.

Như bài kệ thuyết:

Khởi niệm bất chính cùng khinh mạn

Người vì chúng sinh phát Đại Tâm

Đã là tội lớn, chẳng thể bàn

Huống nữa còn manh tâm ác hại.

Bồ Tát, trong vô số kiếp tu hành, đã được giải thoát, rõ biết Thật Tướng các pháp, lại thành tựu đầy đủ 3 Giải là Văn Giải, Sự Giải và Chứng Giải*. nên ở trong đại chúng thuyết pháp chẳng có gì ngăn ngại, lời nói ra được mọi người tín thọ.

———

(*) 3 Giải là 3 sự hiểu biết, gồm:

- Văn Giải là sự hiểu biết do nghe pháo

- Sự Giải là sự hiểu biết do hành trì chánh pháp

- Chứng Giải là sự hiểu biết nhờ tu chứng

3 Giải có nghĩa tương tự như 3 Huệ, gồm Văn Huệ, Tư Huệ và Tu Huệ. Tức là Trí Huệ phát sinh do nghe pháp, do tư duy về nghĩa lý, và do tu thiền định.

Như bài kệ thuyết:

Có trí tuệ mà chẳng nghe pháp

Nơi Thật Tướng chẳng sao vào được

Ví như trong đêm tối âm u

Mắt tuy sáng nhưng mà chẳng thấy

Nghe pháp nhiều mà không trí tuệ

Cũng chẳng vào được nơi Thật Tướng

Ví như trong đêm tối âm u

Đèn sáng mà mắt mù chẳng thấy

Trí tuệ nhiều lại thường nghe pháp

Lời nói ra đáng được tin theo

Không trí tuệ lại chẳng nghe pháp

Chẳng khác gì trâu đội lốt người.

Ở trong đại chúng chỉ có những bậc đa văn, lợi trí, nghe nhiều, hiểu rộng, khéo luận nghị, mới có thể giải nghi cho những ai đến vấn nạn.

Như bài kệ thuyết:

Mắt sáng tỏ quang minh

Soi khắp cả đại hội

Sáng hơn cả mặt trời

Hơn hết thảy trăng sao

Bởi nhân duyên vậy, nên nói “Bồ Tát, từ vô số kiếp, đã khéo thuyết các diệu pháp”.

&

Quyển 6. Phẩm thứ nhất tiếp theo: Thập Dụ (Mười Thí Dụ)

Luận Đại Trí Độ

Quyển 6

˜*™

Phẩm thứ nhất

(Tiếp theo)

NÓI VỀ:

Thập Dụ

(Mười thí dụ)

KINH:

Giải rõ các pháp là như huyễn, như diệm, như trăng dưới nước, như hư không, như tiếng vang, như thành Càn Thát Bà, như mộng, như ảnh, như bóng trong gương, như hóa.

LUẬN:

Trên đây là 10 thí dụ nhằm giải rõ pháp Không.

1/-Như huyễn:

Hỏi : Nếu nói hết thảy các pháp đều là không, đều là Như Huyễn, thì làm sao có thể thấy, có thể nghe, có thể ngửi, có thể nếm, có thể sờ mó, có thể biết được các pháp ?

Nếu nói hết thảy các pháp đều là Không, mà mắt ta

lầm thấy, thì vì sao lại chẳng thấy được tiếng, chẳng nghe được sắc ?

Lại nữa, nếu nói hết thảy các pháp đều là Không, là vô sở hữu là chẳng thật có, thì làm sao có thể nghe, có thể thấy được các pháp ? Ví như 1 ngón tay có 1 móng tay, thì móng tay ấy là thật có, còn móng tay thứ hai chẳng thật có, nên chẳng có thể thấy được vậy.

Đáp : Nói các pháp đều là Không, có nghĩa là nói Tự Tướng các pháp là Không. Tuy là Không, nhưng đều có thể phân biệt thấy được, nghe được, ngửi được, nếm được, sờ mó được.

Ví như nhà huyễn sư có thể hóa tác ra đủ các sự vật ở trên sân khấu, như voi, ngựa, bàn ghế.v.v. Tất cả các sự, các vật đó đều chẳng có thật. Thế nhưng, người xem vẫn có thể thấy, có thể nghe .v.v. Nói tóm lại, vẫn có thể dùng 6 Thức để phân biệt, chẳng có lẫn lộn.

Các pháp cũng như vậy. Tuy đều Tự Tướng Không, nhưng đều có thể nhận biết, phân biệt không lẫn lộn bởi 6 Thức.

Trong kinh có nêu thời pháp do Phật thuyết cho Đức Nữ, như sau:

Đức Nữ bạch Phật: Bạch Thế Tôn ! Vô Minh ở bên trong chăng ?

Phật dạy: Chẳng phải vậy.

Đức Nữ lại hỏi: Vô Minh ở bên ngoài chăng ?

Phật dạy: Chẳng phải vậy.

Đức Nữ lại hỏi: Vô Minh ở bên trong lẫn bên ngoài

chăng ?

Phật dạy: Chẳng phải vậy.

Đức Nữ lại hỏi: Vô Minh có sinh, có diệt chăng ?

Phật dạy: Chẳng phải vậy.

Đức Nữ lại hỏi: Vô Minh có từ đời trước, rồi truyền đến đời này và đời sau chăng ?

Phật dạy: Chẳng phải vậy.

Đức Nữ lại hỏi: Có một pháp nào nhất định, mà tính của nó là Vô Minh chăng?

Phật dạy: Chẳng phải vậy.

Đức Nữ lại hỏi: Nếu Vô Minh chẳng có ở trong, chẳng có ở ngoài, cũng chẳng có ở trong lẫn ngoài, chẳng có sinh diệt, chẳng có từ đời trước chuyển đến đời nay và đời sau, cũng chẳng có một pháp nào nhất định mà tính là Vô Minh cả, thì từ đâu có sự việc Vô Minh duyên Hành, Hành duyên Thức,…dẫn đến có Khổ, có Tập ?

Bạch Thế Tôn ! Cây phải có cội gốc, mới có cành, nhánh, lá, hoa, quả được. Nếu cây mà chẳng có cội gốc thì làm sao sinh ra được các thứ ấy ?

Phật dạy: Này Đức Nữ ! Các pháp đều là Tự Tướng Không. Tướng của các pháp tuy là Không, mà phàm phu, do vô trí, nên ở nơi đó đã sinh ra đủ thứ phiền não. Do nhân duyên phiền não, mà sinh ra các nghiệp ở thân, khẩu, ý. Do nhân duyên nghiệp, mà sinh ra có thân ở đời sau. Do nhân duyên có thân, mà sinh ra có các thọ khổ, thọ lạc.

Thế nhưng, chẳng có phiền não thật sự được tạo tác, chẳng có các nghiệp thân, khẩu, ý; chẳng có các thọ khổ, thọ lạc, cũng chẳng có người thọ khổ, thọ lạc. Tất cả đều là như huyễn, giống như các huyễn sự, huyễn vật do nhà huyễn sư tạo tác ra mà thôi.

Này Đức Nữ! Ý ngươi nghĩ sao? Huyễn sự có ở bên trong, có ở bên ngoài, có ở bên trong lẫn bên ngoài chăng? Huyễn sự có sinh có diệt chăng? Huyễn có từ đời này đến đời khác chăng? Huyễn có thật chăng?

Đức Nữ đáp: Bạch Thế Tôn! Chẳng như vậy được.

Phật dạy: Ngươi có nghe được kỹ nhạc do nhà huyễn sư huyễn tác ra chăng?

Đức Nữ đáp: Bạch Thế Tôn ! Con có nghe được.

Phật dạy: Nếu đã là huyễn, thì là hư dối, chẳng có thật. Làm sao ngươi có thể nghe được huyễn nhạc?

Đức Nữ đáp: Huyễn nhạc, tướng của nó vốn là như vậy. Tuy chẳng có cội gốc, mà cũng có thể nghe được.

Phật dạy: Vô Minh cũng lại như vậy. Vô Minh chẳng có ở bên trong, chẳng có ở bên ngoài, chẳng có ở bên trong lẫn bên ngoài, chẳng có sinh diệt, chẳng có từ đời trước chuyển đến đời nay và đời sau, chẳng có thật tính, thế nhưng, do Vô Minh duyên Hành, Hành duyên Thức,… mà dẫn đến có ưu bi, khổ não.

Nếu dứt được huyễn, thì các huyễn sự cũng dứt theo. Vô Minh cũng lại như vậy. Nếu Vô Minh dứt, thì Hành dứt, Hành dứt, thì Thức dứt…dẫn đến các ưu bi, khổ não cũng đều dứt theo.

Thí dụ như Huyễn nhằm khai thị cho chúng sinh biết rằng “Hết thảy các pháp hữu vi đều chẳng thật có, chẳng kiên cố, lâu bền,

Bồ Tát biết rõ các pháp đều do duyên hòa hợp sinh, chẳng thật có, chẳng tự tại, chẳng kiên cố lâu bền. Bởi vậy nên nói chư Bồ Tát biết rõ các pháp đều là Như Huyễn.

2/- Như Diệm (Diệm còn được gọi là Sóng Nắng)

Vào những ngày trời nóng bức, gió tung bụi trần, lại có ánh nắng phản chiếu qua các tầng lớp không khí, tạo ở đàng xa ảo ảnh của những vũng nước đang chao động. Người vô trí tưởng là những vũng nước thật.

Các tướng Nam, tướng Nữ cũng là như vậy, do các kiết sử phiền não thiêu đốt, lại do gió tà kiến cuồn cuộn thổi lên trong đồng hoang Sinh Tử, mà kẻ vô trí tưởng chừng như có các tướng Nam, tướng Nữ.

Lại nữa, người đi đường xa, mệt mỏi, thấy Sóng Nắng ở đằng xa tưởng như gần đến được nơi có nước, nơi dừng chân, mát mẻ. Nhưng khi đã đến gần rồi, thì chẳng còn thấy gì nữa cả. Kẻ vô trí cũng như vậy. Vì chẳng được gần Thánh Pháp, nên chẳng biết rõ hết thảy các pháp đều là Vô Ngã, đều là Tự Tướng Không. Do chẳng biết rõ như vậy, nên từ Tự Tướng Không của 5 Ấm, 12 Nhập, 18 Giới, mà vọng chấp có tướng Nam, tướng Nữ v.v. Nếu được gần Thánh Pháp, được biết Thật Tướng các pháp là Vô Tướng, thì tư duy sẽ được mở rộng, các vọng tưởng sẽ được tiêu trừ, các ưu bi khổ não sẽ được tận đoạn.

Bởi nhân duyên vậy, nên nói chư Bồ Tát biết rõ các pháp đều là Như Diệm.

3/- Như trăng dưới nước :

Trăng ở trên không trung là trăng thật. Bóng trăng in mặt nước chẳng phải là trăng thật.

Thật Tướng pháp là chân thật, mà ở nơi tâm niệm của chúng sinh khởi hiện ra các tướng sai khác của các pháp, ví như tướng Ngã, tướng Ngã Sở v.v…Tất cả các tướng sai khác đó đều là hư vọng, đều là chẳng thật có, như bóng trăng in mặt nước vậy.

Lại nữa trẻ con thấy bóng trăng in mặt nước, tưởng là trăng thật, vui mừng, muốn nắm bắt lấy bóng trăng. Người vô trí cũng lại như vậy, do chấp thân kiến, mà thấy có Ngã và Ngã Sở; thấy có TA, có đủ các pháp ở quanh TA, rồi sinh tâm nhiễm trước, muốn nắm bắt các tướng đó.

Như bài kệ thuyết:

Như huyễn, như diệm

Như trăng dưới nước

Như mộng thấy tiền

Như chết sống lại

Hư vọng là vậy

Mê chấp là thật

Ấy kẻ ngu si

Đáng bị chê cười.

Lại nữa, bóng trăng in trên mặt hồ, chỉ hiện rõ khi mặt nước hồ yên lặng; nhưng chỉ một gợn sóng lăn tăn cũng đủ để làm cho bóng trăng tan biến. Phàm phu cũng

như vậy, do bị Vô Minh che tâm trí, mà tưởng thấy có Ngã, có Ngã Sở, có đủ thứ các kiết sử, phiền não. Trái lại, người trí thấy rõ Ngã chỉ là ảnh tượng của kiết sử. Khi các kiết sử đã hết, thì chẳng còn có Ngã nữa.

Bởi nhân duyên vậy, nên nói chư Bồ Tát biết rõ các pháp đều là như “bóng trăng dưới nước”.

4/-Như hư không :

Hư Không chỉ có danh, mà chẳng phải là Thật Pháp.

Các pháp cũng đều là như vậy; đều là Không, đều là Vô Sở Hữu. Do xa lìa Trí Huệ Vô Lậu, chẳng vào được nơi Thật Tướng Pháp, phàm phu mới đắm chấp cái TA, chấp có Ngã, có Ngã Sở, có các pháp tướng sai khác, như tướng nhà, tướng vườn, tướng ruộng, tướng nam, tướng nữ v.v…

Ví như phàm phu nhìn lên trời, tưởng có thật một vòm trời xanh biếc, nhưng người bay được lên cao chẳng thấy có vòm trời xanh biếc nữa. Cũng như vậy, pháp tính thường thanh tịnh như Hư Không, nhưng phàm phu, do bị 5 ấm che tâm, do bị tham sân, si cùng các phiền não kiết sử khác mê hoặc, mà biến pháp tính thành bất tịnh.

Như bài kệ thuyết:

Tháng hạ trời mưa, sấm sét vang

Mây đen bao phủ ngăn che sáng

Phàm phu vô trí cũng như vậy

Bị các phiền não thương che tâm

Mặt trời mùa đông, khi xuất hiện

Thường bị sương mù và mây che

Người được sơ và nhị quả

Vẫn còn Dục nhiễm mãi che tâm

Mặt trời mùa xuân khi sắp mọc

Cũng bị mây mờ thường che phủ

Người ly dục, vào đệ tam quả

Vẫn còn tàn si mạn lưu dư

Bầu trời thu không mây che khuất

Tợ nước biển cả thường trong xanh

La Hán làm xong việc phải làm

Thâm Vô Lậu thường hằng thanh tịnh.

Hỏi: Vì sao nói “Hư Không chẳng phải là Thật Pháp ?”

Đáp: Nếu Hư Không là Thật Pháp, thì Hư Không phải có chỗ trú. Vì sao? Vì chẳng có chỗ trú, thì chẳng có tướng Hư Không. Nếu nói “Hư Không trú trong các hang, các lỗ”, thì như vậy là Hư Không trú trong Hư Không rồi vậy. Nếu nói “Hư Không trú trong các vật đặc”, thì lại càng vô lý hơn nữa, vì vật đặc làm sao có thể chứa đựng được Hư Không? Vì lý do Hư Không chẳng có chỗ trú, cho nên nói “chẳng có Hư Không”.

Lại nữa, nếu nói sắc là “pháp vô thường”, thì Hư Không phải là “pháp thường”, thì trước khi có sắc đã phải có Hư Không rồi vậy. Nhưng nếu chưa có sắc thì căn cứ vào đâu để tìm được “chỗ không có sắc”? Nếu chẳng có “chỗ không có sắc”, thì làm gì có tướng của Hư Không? Cho nên, tướng Hư Không là vô tướng, pháp Hư Không là vô pháp. Hư Không chỉ có danh, mà chẳng phải là Thật Pháp

Bởi nhân duyên vậy, nên nói chư Bồ Tát biết rõ các pháp là như Hư Không.

5/- Như tiếng vang

Trong một căn nhà trống rỗng, ở các vùng rừng núi, ở nơi các hang động, nếu có tiếng động, tiếng kêu la, tiếng nói… thì những thứ tiếng ấy dội vào các vách cản, rồi vang dội trở lại. Người vô trí tưởng có người hay vật gì ở cạnh mình phát ra những tiếng ấy.

Tiếng vang chẳng có thật, chỉ lừa dối tai người nghe mà thôi. Ví như khi người sắp nói, thì gió từ miệng dẫn vào dồn xuống tận rốn, dội trở lên, chạm vào 7 chỗ, mà phát ra tiếng nói.

Như bài kệ thuyết:

Gió dẫn từ miệng vào

Dồn xuống đến tận rốn

Dội lên, chạm 7 chỗ

Vòm miệng, răng, lưỡi, môi

Ngực, cuống họng, thanh quản.

Từ đó phát ra tiếng nói

Người ngu chẳng hay biết

Chấp đắm, khởi sân si

Còn người có trí tuệ

Chẳng sân cũng chẳng chấp

Tiếng phát ra từ miệng

Tùy thuộc nơi các tướng

Như lên xuống, thẳng, cong

Trên đường đi của gió

Chẳng có ai làm ra

Hư vọng và huyễn hóa

Phàm phu chẳng thể biết

Lấy không làm có vậy.

6/- Như Thành Càn Thát Bà

Khi mặt trời vừa mới mọc, các đám mây trên trời hiện ra đủ thứ hình, nào thành trì, nào cung điện nguy nga. Mặt trời càng lên cao thì các thành trì cung điện ấy càng bị mờ dần đi và sau cùng biến mất hẳn.

Thành trì cung điện ấy chẳng thật có, gọi là thành Càn Thát Bà, phàm phu suốt ngày khởi tâm tham sân si, rong ruổi khắp nơi, tìm các thú vui vật chất, nhằm thỏa mãn ý điên đảo của mình. Mãi đến khi gặp phải sự đau khổ cùng cực, mới tự mình ngộ được lý Vô Thường, mới rõ biết các tướng hiện quanh mình chẳng phải là thật có. Lúc bấy giờ mới dứt được tâm thèm khát của mình. Trái lại, nếu dùng trí huệ rõ biết cái TA chẳng phải là Thật Pháp, thì mọi ước muốn điên đảo liền dứt hẳn.

Hỏi: Một thí dụ cũng đủ rồi, vì sao phải dùng đến 10 dụ?

Đáp: Trước đây đã nói “Ma Ha Diễn như nước trong biển lớn, nhiếp tất cả các pháp”. Vậy nên, mặc dù có dùng đủ mọi nhân duyên, đủ mọi thí dụ, vẫn chẳng có lầm lẫn.

Lại nữa, Bồ Tát trí huệ thâm sâu, dùng đủ các pháp môn, dùng đủ các nhân duyên thí dụ, nhằm phá tâm chấp của chúng sinh. Bởi vậy Bồ Tát phải dẫn nhiều thí dụ để chúng sinh được rõ.

Lại nữa, hàng Thanh Văn thường chấp các duyên tạo pháp là thật có, và dùng các duyên ấy để làm thí dụ. Ví như lấy bọt nước để dụ cho “Sắc Vô Thường”, lấy bè để dụ cho “Thọ”, lấy ngựa chạy giữa đồng hoang để dụ cho “Tưởng”, lấy bẹ chuối để dụ cho “Hành” v.v. Nay dùng thành Càn Thát Bà làm dụ, nhằm nói lên ý nghĩa là “các duyên tạo pháp cũng chẳng thật có”. Ví như một chấm lửa quay tròn tạo ảo ảnh của một vành lửa, vành lửa chẳng thật có, chỉ là lầm mắt người xem mà thôi.

Bởi nhân duyên vậy, nên lấy “thành Càn Thát Bà” làm dụ, để chúng sinh thấy rõ “các duyên tạo pháp cũng chẳng thật có” vậy.

7/- Như mộng

Cảnh thấy trong mộng chẳng thật có, mà người nằm mộng tưởng như là thật có. Khi tỉnh dậy rồi thì mới biết rõ cảnh mộng chẳng phải là thật có.

Phàm phu cũng như vậy, do chìn đắm trong đêm dài vô minh u ám, ôm ấp các kiết sử, phiền não nên trước các vật chẳng thật có mà vẫn chắp đắm, cho là có thật… Chỉ khi nào được giác ngộ rồi, mới rõ biết các pháp tướng đều là như mộng.

Lại nữa, mộng bắt nguồn từ Vô Minh, khiến sự việc “chẳng thật có” mà chấp là “có”; cảnh “chẳng vui mà cho là vui”, điều “chẳng đáng sân” mà lại khởi “sân”, điều “chẳng đáng sợ”, mà lại sợ. Chúng sinh trong 3 cõi đều như vậy cả.

Lại nữa có 5 thứ mộng. Đó là:

Khi trong thân có nhiều khí nóng, thì thường nằm

• mộng thấy lửa, thấy các màu vàng, màu đỏ.

• Khi trong thân có nhiều khí lạnh, thì thường nằm mộng thấy nước, thấy màu trắng.

• Khi trong thân có nhiều hơi, thì thường nằm mộng thấy mình bay bổng lên, và cũng thường thấy màu đen.

• Khi tư duy nhiều về những điều thấy nghe thường ngày, thì thường nằm mộng thấy lại các cảnh tượng đó.

• Lại cũng có khi thấy các vị Trời, các vị Thần báo mộng cho thấy các việc sắp xảy ra trong tương lai.

Tất cả 5 thứ mộng ấy đều chẳng thật có.

Chúng sinh cũng lại như vậy. Do chấp Thân Kiến, mà thấy có cái TA theo 4 ý niệm sai khác. Đó là: -Sắc ấm là TA; -Sắc là của TA; -TA ở trong sắc; -Sắc ở trong TA.

Dẫn đến Thọ, Tưởng, Hành, Thức cũng đều như vậy cả.

Bởi vậy nên có đến 4 x 5 = 20 thứ chấp Ngã.

Người đã được Đạo là người đã có Thật Trí Huệ, đã vào được nơi Thật Tướng của các pháp, nên rõ biết tất cả các sự việc nêu trên đây đều chẳng thật có.

Hỏi: Thức Tâm phải hội đầy đủ các nhân duyên rồi mới có thể sinh ra mộng. Như vậy sao lại nói mộng là không thật có?

Đáp: Chẳng thể nói như vậy được. Ví như khi nằm mộng thấy người có sừng, thấy mình bay bổng lên không trung v.v… Những cảnh mộng ấy đều không thật có. Chỉ do mê lầm mà thấy như vậy mà thôi.

Hỏi: Thế giới bao la ; thời gian vô tận. Biết đâu do các nhân duyên huân tập những chủng tử trong nhiều đời nhiều kiếp, mà nay nằm ngủ đột nhiên thấy các chủng tử ấy phục hoạt, hiện ra trong mộng. Nếu trước đó chẳng có duyên 5 trần, thì nay làm sao có thể sinh ra thức được? Làm sao có thể nhận biết được cảnh mộng?

Đáp: Đây chẳng phải do duyên 5 trần, mà do sức tư duy chuyển thành duyên sinh pháp. Do trước đã có nghe người nói, mà nay sinh tưởng tượng, khiến nằm mộng thấy như vậy đó thôi. Nên biết rằng dùng giác quan, ta có thể thấy, có thể nghe, có thể biết được các pháp, nhưng thật sự các pháp vốn là KHÔNG, chẳng thật có vậy. Bởi nhân duyên vậy, nên nói: “Các pháp đều như huyễn, như mộng”.

8/- Như ảnh

Ảnh chỉ có thể thấy, mà chẳng có thể nắm bắt được. Các pháp có thể thấy được, có thể nghe được, có thể biết được; nhưng thật sự đều là Bất Khả Đắc, chẳng phải thật, có vậy.

Lại nữa, khi ánh sáng bị một vật gì ngăn chặn thì mới có ảnh hiện ra. Cũng như vậy, khi ánh sáng Chính Kiến bị các phiền não kiết sử ngăn che thì tướng “Pháp” và tướng “Ngã” mới hiện ra.

Lại nữa, khi vật dời thì ảnh cũng dời theo, khi vật động thì ảnh động. Ảnh nghiệp thiện ác cũng như vậy. Nếu chẳng đoạn được quả báo trong 3 đời, thì các nghiệp nhân tội phước, khi đến thời chín muồi cũng sẽ hiện ra thành các nghiệp quả tương ứng. Như bài kệ thuyết:

Trên không cũng lên đuổi;

Dưới biển cũng xuống tìm,

Đâu đâu cũng bám sát,

Nghiệp báo chẳng rời nhau.

Bởi nhân duyên vậy, nên nói “Các pháp đều như ảnh, chẳng thật có”.

9/- Như bóng trong gương :

Người cầm gương soi mặt thấy bóng mình hiện ra trong gương. Bóng trong gương chẳng phải do gương làm ra, chẳng phải do mặt làm ra, chẳng phải tự nhiên mà có, chẳng phải không có nhân duyên mà có.

Vì sao như vậy?

Vì nếu không có người cầm gương soi mặt, thì chẳng có bóng hiện ra trong gương; nếu không có gương, thì cũng chẳng sao có bóng được. Do gương đối mặt, mặt đối gương, mà người soi gương mới thấy được bóng của mình hiện ra trong gương được. Như vậy bóng chẳng phải tự nhiên mà có được. Lại nữa, nếu không có nhân duyên mà có bóng, thì bóng phải là “thường có”. Mà đã là thường có, thì khi không có gương, không có người, thì bóng cũng vẫn có vậy. Hội đủ các duyên nêu trên đây, thì bóng mới có thể hiện ra trong gương được.

Các pháp cũng là như vậy. Chẳng phải tự làm ra, chẳng phải do ai làm ra, chẳng phải tự nhiên mà có, chẳng phải không có nhân duyên mà có được.

Vì sao như vậy?

Vì Ngã là bất khả đắc, cho nên các pháp chẳng có thể tự làm ra được, mà phải do duyên hòa hợp mới được tạo thành.

Vì “tự” đã không, thì “tha” cũng không. Nếu là “tha tác”, tức là do ai khác làm ra, thì chẳng có tội phước nữa.

Lại nữa, “tha tác” có thể là thiện, có thể là bất thiện. Nếu đấng tạo tác ra các pháp là thiện, thì chỉ ban phát toàn sự an vui; nếu đấng tạo tác ra các pháp là bất thiện, thì chỉ gây ra sự đau buồn, khổ não. Cho nên biết các pháp chẳng phải do ai làm ra cả.

Lại nữa, nếu chẳng có duyên khởi, thì chẳng cầu thọ lạc, chẳng cần diệt khổ làm gì nữa. Cho nên biết các pháp đều do duyên khởi tác thành; chỉ vì ngu muội mà không biết vậy thôi.

Hãy nhìn người cưa cây để tìm lửa, người đào đất để tìm nước, người phẩy quạt để tìm gió. Tất cả những sự việc như vậy đều ở trong phạm trù của “duyên khởi”. Cho nên biết “khổ lạc đều do duyên hòa hợp sinh, do nghiệp cảm nhân duyên nối tiếp từ đời này sang đời khác, mà có vậy”.

Khổ lạc, tuy vô lượng, nhưng chẳng có người làm ra, cũng chẳng có người thọ lĩnh; chẳng phải do 5 uẩn làm ra, cũng chẳng phải 5 uẩn thọ lĩnh. Kẻ vô trí, khi gặp cảnh vui, thì sinh ái trước; khi gặp cảnh khổ, thì sinh buồn nản, khổ đau. Người ở đời cứ mải miết hụp lặn trong dục lạc, hết thú vui này lại chạy đi tìm thú vui khác, chẳng khác gì trẻ thơ mải mê tìm bóng trong gương.

Lại nữa, bóng trong gương chẳng có sinh, chẳng có diệt, chỉ có thể lừa dối kẻ phàm phu. Hết thảy các pháp cũng như vậy, cũng chẳng có sinh, chẳng có diệt; nhưng phàm phu, do mê lầm mà sinh tâm chấp đắm, từ đó khởi ra các nỗi khổ vui.

Hỏi: Bóng trong gương theo nhân duyên sinh. Do có thấy bóng mới sinh ra có vui buồn. Như vậy vì sao lại nói “bóng chẳng thật có”, nói “bóng chẳng có sinh, chẳng có diệt”?

Đáp: Các pháp theo duyên sinh, nên không tự tại, không thật có. Vì sao như vậy?

Vì ở trong duyên này đã có sẵn duyên trước; trùng trùng duyên khởi, chẳng có một nhân nào nhất định sinh ra một quả nhất định cả. Ví như trong sữa đã có sẵn chất kem, nên sữa chẳng phải là nhân của chất kem. Nhưng nếu trong sữa không có chất kem, thì sữa cũng không thể dùng để làm ra kem được. Dù cho sữa là nhân của kem đi nữa, thì nhân ấy cũng không tự tại. Vì sữa cũng lại do rất nhiều nhân duyên sinh, như có bò mới có sữa, bò phải ăn cỏ tốt, phải uống nước trong v.v. mới có được sữa tốt để làm kem. Như vậy có vô lượng nhân duyên sinh pháp.

Bởi vậy nên nói: “trong nhân có quả”, hay nói: “trong nhân không có quả” cũng đều không đúng vậy. Vì sao? Vì chẳng phải có, cũng chẳng phải không vậy. Các pháp theo nhân duyên sinh, đều chẳng có tự tính, chỉ ví như bóng trong gương.

Như bài kệ thuyết:

Pháp nào do duyên sinh,

Pháp ấy chẳng thật có.

Pháp nào chẳng phải KHÔNG,

Chẳng theo duyên CÓ được.

Ví như bóng trong gương,

Chẳng do gương hay mặt,

Chẳng do người cầm gương,

Chẳng phải tự nhiên sinh,

Chẳng phải không nhân duyên,

Chẳng CÓ, cũng chẳng KHÔNG.

Xả bỏ các chấp ấy,

Mới vào nơi Trung Đạo.

10/- Như Hóa :

Có 14 Biến Hóa Tâm. Đó là:

• Ở Sơ Thiền có 2 (Dục Giới tâm và Sơ Thiền tâm).

• Ở Nhị Thiền có 3 (Dục Giới tâm, Sơ Thiền tâm và Nhị Thiền tâm).

• Ở Tam Thiền có 4 (Dục Giới tâm, Sơ Thiền tâm, Nhị Thiền tâm và Tam Thiền tâm).

• Ở Từ Thiền có 5 (Dục Giới tâm, Sơ Thiền tâm, Nhị Thiền tâm, Tam Thiền tâm và Tứ Thiền tâm).

Số 14 Biến Hóa Tâm này được chia thành 8 loại. Đó là:

• Hóa thành nhỏ như vi trần.

• Hóa thành lớn, đầy khắp hư không.

• Hóa thành nhẹ như lông hồng.

• Hóa lớn thành nhỏ, nhỏ thành lớn, dài thành ngắn, ngắn thành dài.

• Hóa xa thành gần, gần thành xa.

• Hóa thành có sức lực hùng mạnh.

• Làm cho mặt đất rung chuyển.

• Hóa 1 thân thành nhiều thân, hiện thần thông như đi xuyên qua vách đá, đi trên mặt nước, đi giữa hư không v.v...

Lại nữa, nên biết có 4 hạng chúng sinh sau đây có thể biến hóa ra các vật như biến hóa ra các loại cây cỏ thuốc, các loại đá quí v.v…

Đó là:

• Người ở cõi Dục có luyện khoa Huyễn Thuật.

• Người ở cõi Dục, do sức tu Định, mà có Thần Thông.

• Thiên Long, Quỷ Thần, do sinh báo, mà có Thần Thông.

• Chư Thiên ở cõi Sắc, do sinh báo và do sức tu Định mà có Thần Thông.

Nên biết hết thảy các pháp cũng chỉ là Hóa vật, chẳng có sinh, chẳng có diệt. Bởi nhân duyên vậy, nên nói “Các pháp là như hóa”. Lại nữa, vật hóa sinh trong định là do tâm sinh, chẳng thật có.

Thân người cũng vậy. Do dục nhiễm mà sinh tâm tương tục, dẫn đến có thân ở đời nay. Nhưng thân vốn là KHÔNG, chẳng thật có, là như hóa vậy.

Khi Hóa Tâm diệt, thì các pháp duyên khởi cũng diệt, các quả cũng diệt, chẳng có tự tại. Như vậy các hóa vật, hóa sự, tuy chẳng thật có, mà thường khiến chúng sinh khởi các phiền não.

Lại nữa, tướng của các Biến Hóa thanh tịnh như Hư Không, chẳng có nhiễm trước. chẳng có tội phước. Hết

thảy các pháp cũng đều như vậy cả, vì pháp tính là như như, bất động. Ví như ở cõi Diêm Phù Đề có 4 con sông lớn; mỗi sông lớn dung chứa cả trăm, ngàn, muôn, ức… nguồn nước từ khắp nơi chảy về biển cả, tất cả các nguồn nước ấy đều trở thành thanh tịnh.

Hỏi: Biến Hóa là do tâm người và do pháp. Như vậy là có nhân. Sao lại nói là không?

Đáp: Biến Hóa là hư đối. Có duyên khởi “biến hóa”, nhưng chẳng có quả. Ví như có tâm sinh, có miệng nói, nhưng chẳng phải vì vậy mà những gì nói ra đều có thật cả.

Như Phật nói: “Từ Hữu Sinh, quán Vô Sinh mà được Giải Thoát. Từ Hữu Vi, quán Vô Vi mà được Giải Thoát”. Như vậy, tuy pháp là Vô Sinh, mà người quán Vô Sinh có thể dùng pháp Hữu Sinh làm duyên khởi để quán Vô Sinh vậy. Quán Vô Vi cũng là như vậy; người quán Vô Vi có thể dùng pháp Hữu Vi làm duyên khởi để quán Vô Vi. Bởi vậy cho nên “Hóa” tuy là Không, mà có thể làm duyên khởi để cho tâm sinh khởi. Cũng như 9 dụ trước đây (như Huyễn, như Diệm, như Trăng dưới nước…) tuy là Không, mà có thể làm duyên khởi để cho tâm sinh khởi dậy.

Hỏi: 10 dụ nêu trên đây cùng với Không chẳng có gì khác. Vì sao chỉ lấy 10 sự việc này làm dụ mà thôi?

Đáp: Các pháp tuy đều là KHÔNG, mà có sai khác. Có cái KHÔNG dễ giải thích, có cái KHÔNG khó giải thích. Nay lấy cái KHÔNG dễ hiểu để làm dụ giải thích cái KHÔNG khó hiểu. Lại nữa, ở nơi các pháp, có chỗ tâm chấp, có chỗ tâm không chấp. Nay lấy chỗ tâm không

chấp để làm dụ phá chỗ tâm chấp.

Hỏi: Vì sao nói 10 dụ nêu trên đây, đều là chỗ tâm không chấp?

Đáp: Vì 10 sự việc này đều là những pháp chẳng có kiên cố lâu bền, liền sinh liền diệt, cho nên đều là chỗ tâm không chấp. Tuy nhiên, có người biết các pháp này lừa dối tai mắt, nhưng cũng có người nghe hết 10 dụ này rồi mà vẫn chẳng rõ được pháp KHÔNG. Đối với hạng người sau cần phải dùng những pháp môn khác để dạy cho họ.

Hỏi: Nếu các pháp đều là KHÔNG, chẳng có sinh, chẳng có diệt thì 10 dụ này dùng làm duyên khởi cho các luận nghị cũng đều là KHÔNG cả. Lại nữa, nếu các pháp đều là KHÔNG, thì chẳng có thể thuyết các dụ được; ngược lại, nếu thuyết các dụ, thì chẳng phải là KHÔNG. Như vậy thì dùng 10 dụ đâu có lợi ích gì?

Đáp: Thuyết pháp KHÔNG là nhằm phá pháp HỮU.

Nếu dùng 10 dụ để thuyết pháp HỮU, thì mới nên vấn nạn, còn nếu dùng 10 dụ để thuyết pháp KHÔNG, thì chẳng nên thắc mắc làm gì.

Ví như vị Tỷ Kheo, do chấp sự, mà đưa tay lên xuống, nói với Đại Chúng rằng: “Xin Đại Chúng hãy giữ im lặng”.

Đây là lấy “tiếng nói” để ngăn “tiếng nói”, nhưng chẳng phải là “tiếng nói” thật có vậy.

Bởi vậy nên, tuy thuyết các pháp là KHÔNG, chẳng có sinh, chẳng có diệt, nhưng vì Chư Phật, Chư Bồ Tát thương xót chúng sinh độn căn, độn trí, mà phải nói các pháp là “phi hữu”, là chẳng phải thật có, là “như hóa” vậy.

Phật Thế Giới Nguyện

(Mong Được Cảnh Giới Phật)

KINH :

Đã được vô ngại, vô úy.

LUẬN:

Ở nơi 5 Ấm, 12 Nhập, 18 Giới mà chẳng có Tập, chẳng có Diệt, mới gọi là được Vô Ngại, Vô Úy.

Hỏi: Trước đây đã nói “Bồ Tát ở giữa vô số, vô lượng chúng sinh, đã được Vô Sở Úy. Nay còn nhắc lại làm gì nữa?

Đáp: 5 Ấm, 12 Nhập, 18 Giới mà chẳng có Tập, chẳng có Diệt, mới gọi là được Vô Ngại, Vô Úy.

Hỏi: Trước đây đã nói “Bồ Tát ở giữa vô số, vô lượng chúng sinh, đã được Vô Sở Úy. Nay còn nhắc lại làm gì nữa?

Đáp: Trước đây nói về Nhân, nay nói về Quả.

Ở giữa Đại Chúng, Bồ Tát thuyết pháp vô tận, luận nghị vô tận, giải các nghi vấn của chúng sinh vô tận, như vậy nên Bồ Tát được Vô Ngại, Vô Úy.

Khi đã được lực Vô Ngại rồi, thì ở nơi hết thảy các sự việc đã từng hay biết, chưa từng hay biết cũng đều được vô ngại cả.

Ví như khi đã hiểu rốt ráo một loại kinh thơ, thì đối với trăm ngàn loại kinh thơ khác cũng đều được vô ngại. Do vậy mà Bồ Tát dù ở trong một Chúng, hoặc ở trong trăm ngàn Chúng cũng đều được vô ngại cả. Trí Vô Ngại là như vậy.

Tuy nhiên, trí Vô Ngại của Bồ Tát chưa phải là Phật Trí.

Ví như, trong kinh có chép “Khi Phật phóng chiếc bình

bát, mà Bồ Tát Di Lặc cùng chư vị Bồ Tát khác đều chẳng nắm bắt được”.

Vì sao như vậy? Đó là vì trí Vô Ngại của chư vị Bồ Tát chưa được rốt ráo, chưa bằng được trí Vô Ngại của Phật vậy.

KINH :

Rõ biết tâm hạnh của hết thảy chúng sinh, để từ đó dùng vi diệu trí huệ mà cứu độ họ.

LUẬN :

Hỏi: Làm sao có thể biết được tâm hạnh của hết thảy chúng sinh?

Đáp: Trí Huệ của Bồ Tát như ánh sáng mặt trời, soi chiếu Tâm hạnh của hết thảy chúng sinh, biết rõ chúng sinh muốn hướng về đâu, rồi từ đó dùng các phương tiện thiện xảo để giáo hóa họ. Vì sao như vậy?

Vì chúng sinh có 2 hạng. Đó là:

• Hạng thường chỉ cầu vui.

• Hạng thường mong cầu Trí Huệ.

Đối với hạng chúng sinh chỉ thường cầu vui, Bồ Tát dạy họ rằng:

Các ngươi nên tự trách mình, từ vô số kiếp đến nay, đã chứa nhóm vô lượng tạp nghiệp. Nếu các ngươi cứ mải miết chạy theo các thú vui ở đời, mà chẳng biết rằng mình như người đang say, thì các ngươi chẳng sao có thể xa lìa

được các khổ. Khi còn trong thai mẹ đã khổ, sinh ra ở đời lại phải chịu khổ Già, Bệnh, Chết cùng vô lượng các khổ khác nữa. Dù được sinh lên cõi Trời, cũng vẫn còn bị đọa lạc trong 3 lõi, vẫn còn chưa được an lạc.

Bồ Tát, vì biết rõ Tâm Hạnh của chúng sinh, nên dùng các phương tiện Trí Huệ dạy cho họ đoạn các khổ, dẫn họ ra khỏi nhà lửa của 3 cõi.

Hỏi: Thế nào là dùng Vi Diệu Huệ để độ thoát chúng sinh?

Đáp: Bố thí Ba La Mật, Trì Giới Ba La Mật, Thiền Định Ba La Mật gọi là Vi Diệu Huệ.

Lại nữa, nếu chỉ dùng Thiền Định Trí là Thô Huệ. Còn nếu dùng Vô Úy Thiền Định Trí là Vi Diệu Huệ.

Lại nữa, nếu thủ tướng mà thuyết pháp là Thô Huệ. Còn nếu ở nơi các tướng mà chẳng có thủ, chẳng có xả là Vi Diệu Huệ.

Lại nữa, nếu thuyết rằng các tướng là vô thường, thì chỉ là Thô Huệ. Còn nếu thuyết rằng các tướng chẳng thể hoại như kim cang, chẳng thể nhiễm trước như hư không là Vi Diệu Huệ.

Như vậy là vô lượng phương tiện Vi Diệu Huệ. Vì Bồ Tát đã biết rõ Tâm Hạnh của hết thảy chúng sinh, nên mới có thể dùng Vi Diệu Huệ để độ thoát chúng sinh ra khỏi nhà lửa của 3 cõi.

KINH :

Các ngài đã được vô quái ngại.

LUẬN :

Hỏi: Thế nào là “Vô Quái Ngại”?

Đáp: Ở nơi kẻ oán cũng như người thân, Bồ Tát luôn luôn giữ tâm bình đẳng. Như vậy gọi là được tâm Vô Quái Ngại.

Dù được chúng sinh cung kính, cúng dường Bồ Tát vẫn chẳng hãnh diện, chẳng vui mừng. Dù bị chúng sinh đến mắng nhiếc, đánh đập hay ám hại, Bồ Tát cũng vẫn chẳng hề oán hận.

Tâm thanh tịnh như vậy mới gọi là “Tâm Vô Quái Ngại”.

Lại nữa, ở nơi hết thảy các pháp , Bồ Tát cũng vẫn giữ tâm bình đẳng, vô quái ngại.

Hỏi: Các Bồ Tát chưa được Phật Đạo, thì làm sao có thể được tâm Vô Quái Ngại?

Đáp: Các Bồ Tát đều đã được Vô Lượng Trí thanh tịnh, nên ở nơi hết thảy pháp được Tâm Vô Quái Ngại.

Hỏi: Các Bồ Tát chưa được Phật Đạo, thì làm sao có thể được Trí Thanh Tịnh?

Đáp: Các Bồ Tát đều đã được thân tự tại, chẳng phải do kết nghiệp mà sinh thân. Chỉ vì thương xót chúng sinh, vì trang nghiêm Phật Độ, vì giáo hóa chúng sinh, mà Bồ Tát thị hiện sinh thân. Bồ Tát đã được Pháp Thân tự tại, đã qua khỏi “Sinh, Già, Bệnh, Chết”.

Hỏi: Các Bồ Tát đã được Pháp Thân rồi. Như vậy, so với Phật đâu còn có gì sai khác? Vì sao Bồ Tát còn đến bên Phật, lễ Phật, nghe Phật thuyết pháp?

Đáp: Các Bồ Tát, tuy đã được Pháp Thân, nhưng vẫn chưa được bằng Phật. Bồ Tát chỉ ví như trăng đêm 14, Phật ví như trăm đêm rằm tỏa ánh sáng trong thanh.

Lại nữa, vô lượng trí thanh tịnh nói trên đây chẳng phải có nghĩa hoàn toàn tuyệt đối. Vì sao? Vì thật sự trí của Bồ Tát vẫn còn có thể lượng được, nhưng do chúng sinh chẳng sao lượng được, nên gọi là “vô lượng” đó thôi vậy. Ví như nước trong biển cả, nước của sông Hằng thật sự có thể lượng được, nhưng do chúng sinh chẳng sao lượng được, nên đành nói là vô lượng vậy.

Hàng Chư Thiên, Hàng Thanh Văn, Bích Chi Phật cũng chẳng có thể lượng được trí thanh tịnh của Bồ Tát, nên gọi là “vô lượng trí thanh tịnh”. Chư vị Bồ Tát do đã đoạn sạch kiết sử, đã vào được Vô Sinh Pháp Nhẫn, mà được “vô lượng trí thanh tịnh” vậy.

Hỏi: Bồ Tát đã đoạn sạch kiết sử rồi, đã được trí thanh tịnh tịnh rồi, thì so với Phật đâu có khác gì?

Đáp: Thanh tịnh có 2 nghĩa. Đó là:

• Khi thành Phật, đoạn sạch các kiết sử là chứng được tính thanh tịnh.

• Bồ Tát, khi xả nhục thân, được pháp thân, do đoạn kiết sử mà được thanh tịnh.

Ví như 1 ngọn đèn cũng phá được bóng tối, nhưng nếu có thêm ngọn đèn lớn hơn,

thì càng được sáng tỏ hơn. Cũng như vậy, tuy đã được trí thanh tịnh, nhưng vẫn chưa được thanh tịnh bằng Phật. Do được trí thanh tịnh, nên Bồ Tát được Vô Ngại ở nơi hết thảy pháp.

KINH :

Đã thành tựu được đại nhẫn.

LUẬN :

Hỏi: Trước đây đã có nói về Đẳng Nhẫn và Pháp Nhẫn rồi. Sao nay lại nói “thành tựu Đại Nhẫn” nữa?

Đáp: Khi cả 2 Nhẫn nói trên đã được tăng trưởng, thì gọi là “thành tựu Đại Nhẫn”.

Lại nữa, khi đã được Vô Sinh Pháp Nhẫn rồi là đã được thân cuối cùng, thấy được chư Phật khắp 10 phương hiện ra trước mắt như vậy là đã thành tựu Đại Nhẫn.

Lại nữa có 2 thứ Nhẫn. Đó là Sinh Nhẫn và Pháp Nhẫn.

• Trải qua hàng hà sa kiếp, nếu có chúng sinh đến mắng nhiếc, đánh đập, sát hại mà chẳng sinh tâm sân nhuế; được cung kính cúng dường mà chẳng có vui mừng… thì gọi là Sinh Nhẫn.

• Quán các pháp chẳng có khởi đầu, chẳng có chặng cuối, chẳng có chặng giữa, là chẳng rơi về Nhị Biên, nghĩa là chẳng rơi về Thường Kiến cũng chẳng rơi về Đoạn Kiến, được an ổn, không quái ngại. Như vậy là được Pháp Nhẫn.

Hỏi: Thế nào là Thậm Thâm Pháp?

Đáp: Như nói trong 12 Nhân Duyên, Nhân và Quả tương tục xoay vần, trong Nhân chẳng có Quả cũng chẳng phải chẳng có Quả…gọi là Thậm Thâm Pháp.

Lại nữa, được 3 Giải Thoát Môn là được Niết Bàn thường lạc gọi là Thậm Thâm Pháp.

Lại nữa, quán các pháp chẳng phải Không, chẳng phải chẳng Không, chẳng có tướng, chẳng phải chẳng có tướng, chẳng có tác giả làm ra, chẳng phải chẳng có tác giả làm ra. Bồ Tát quán như vậy mà chăng sinh tâm chấp đắm, nên gọi là thậm thâm. Như bài kệ thuyết:

Pháp do nhân duyên sinh,

Nhưng tự tướng vốn KHÔNG,

Chỉ giả danh là CÓ.

Gọi theo nghĩa Trung Đạo,

Nếu pháp là Thật Có,

Chẳng thể nào là KHÔNG.

Nếu trước CÓ, nay KHÔNG,

Thì đó là Đoạn Diệt.

Pháp chẳng Thường, chẳng Đoạn,

Chẳng Có, cũng chẳng Không,

Tâm thức đầu tận diệt,

Nói năng đệu bặt dứt.

Bồ Tát được trí tâm như vậy, nên được Vô Ngại, gọi là thành tựu Đại Nhẫn.

KINH :

Như thật độ chúng sinh.

LUẬN :

Các pháp của Ngoại Đạo, tuy cũng có độ được chúng sinh, nhưng chẳng phải Như Thật Độ, vì hãy còn các tà kiến và kiết sử.

Các pháp của hàng Nhị Thừa, tuy cũng có độ chúng sinh, nhưng cũng chưa phải Như Thật Độ, vì chẳng có Nhất Thiết Trí, chẳng có đầy đủ các sức phương tiện.

Chỉ có Bồ Tát mới Như Thật Độ chúng sinh.

Ví như, giữa 2 phương tiện để vượt qua sông Hằng, một bên là bè kết bằng thân cây, một bên là thuyền đóng bằng gỗ tốt, chắc chắn, thì thuyền là phương tiện tốt nhất để độ người sang sông. Bồ Tát khéo độ chúng sinh cũng là như vậy đó.

Lại nữa, có bệnh nhân phải dùng đến các thuốc đắng mới mong lành bệnh, có bệnh nhân chỉ lấy mắt nhìn vị thuốc Tô Đà Phiến là tức thì được lành bệnh. Thanh Văn và Bồ Tát giáo hóa chúng sinh cũng là như vậy. Thanh Văn dạy người phải tu hạnh Đầu Đà, phải tọa Thiền, phải quán khổ…mới được Đạo…Còn Bồ Tát chỉ dạy người quán các Pháp Tướng chẳng có “buộc”, chẳng có “mở” là được tâm thanh tịnh, là được Đạo.

Như trong kinh Văn Thù Sư Lợi Bản Tuyên có ghi mẩu chuyện sau đây:

Ngài Văn Thù Sư Lợi bạch Phật rằng: “Bạch Thế Tôn! Trong vô số kiếp về trước, Phật Sư Tử Âm Vương

dùng 3 Thừa Giáo để độ chúng sinh. Quốc Độ của Phật ấy gọi là Thiện Quang Minh. Ở nơi đây có nhưng cây thọ mạng lâu dài, cây đều toàn bằng 7 thứ báu, phát ra vô lượng âm thanh thanh tịnh, như thuyết về các pháp Không, Vô Tướng, Vô Tác, Bất Sinh, Bất Diệt… Chúng sinh vừa nghe là liền được giải thoát.

Lúc bấy giờ Phật Sư Tử Âm Vương, ở trong chúng hội, nói pháp. Hội thứ nhất có 99 ức người được đạo A La Hán; có vô số Bồ Tát được Vô Sinh Pháp Nhẫn, vào được trong các pháp môn, thấy được vô lượng các Đức Phật, độ được vô lượng chúng sinh, được vô lượng các Đà La Ni và Tam Muội; lại có các vị Bồ Tát sơ phát tâm, nhiều chẳng sao kể xiết được. Phật giáo hóa xong liền vào Vô Dư Niết Bàn. Lúc bấy giờ có 2 vị Bồ Tát Tỳ Kheo là Hỷ Căn và Thắng Ý.

Pháp sư Hỷ Căn, dung mạo chính trực, chẳng bỏ pháp Thế Gian, chẳng có phân biệt Thiện Ác. Đệ tử của Hỷ Căn đều thông minh, ưa nghe thâm nghĩa của các pháp. Pháp sư Hỷ Căn chẳng tán thán Thiểu Dục, Trí Túc, chẳng tán thán hạnh Đầu Đà, chỉ nói về Thật Tướng thanh tịnh của các pháp. Ngài nói với các đệ tử rằng “Tướng của Dâm, Nộ, Si, cũng là Thật Tướng pháp”; ngài lại dùng đủ các phương tiện giáo hóa các đệ tử, dẫn họ vào Nhất Thiết sinh, chẳng hối, tâm thường bất động như núi Tu Di, nên đều được Vô Sinh Pháp Nhẫn.

Trong khi đó thì pháp sư Thắng Ý trì giới thanh tịnh, tu hạnh Đầu Đà, được 4 Thiền, 4 Vô Sắc Định. Các đệ tử của pháp sư Thắng Ý phần nhiều độn căn, thường phân biệt

Tịnh với Uế, nên tâm thường lay động. Pháp sư Thắng Ý, khi vào các tụ lạc thướng thuyết về các hạnh Trì Túc, Thiểu Dục, khuyến tu hạnh Đầu Đà, tu các Thiền Định, lại chê trách pháp sư Hỷ Căn dẫn người theo tà kiến, nên mới nói các tướng của Dâm, Nộ, Si đều Vô Quái Ngại.

Có vị đệ tử của pháp sư Hỷ Căn, lợi căn, lợi trí, đã được Vô Sinh Pháp Nhẫn, đến thưa pháp sư Thắng Ý rằng: “Thưa Đại Đức! Tướng của pháp Dâm Dục là gì?

Pháp sư Thắng Ý đáp: Đó là tướng của phiền não.

Đệ tử ngài Hỷ Căn lại hỏi: Dâm Dục, Phiền Não ở bên trong hay ở bên ngoài?

Ngài Thắng Ý đáp: Chẳng ở trong, cũng chẳng ở ngoài.

Đệ tử ngài Hỷ Căn lại nói: Nếu Dâm Dục, Phiền Não chẳng phải ở trong, chẳng phải ở ngoài, chẳng phải ở phương Đông, Tây, Nam, Bắc, thì dù có cầu khắp cả 4 Châu Thiên hạ, cũng chẳng sao tìm được Thật Tướng. Như vậy là pháp ấy chẳng có sinh, chẳng có diệt. Mà nếu đã chẳng có sinh, chẳng có diệt, thì làm sao có thể não loạn tà đạo.

Pháp sư Thắng Ý nghe xong, tâm chẳng được vui, nhưng ngài chẳng có thể trả lời được. Ngài từ tòa đứng dậy, nói: Pháp sư Hỷ Căn đã lầm lạc, và đã dẫn đệ tử vào tà đạo.

Pháp sư Thắng Ý, vì chưa được Âm Thanh Đà La Ni, nên nghe Phật dạy thì liền sinh tâm hoan hỷ, nghe Ngoại

Đạo nói thì liền khởi sân nhuế, nghe nói đến 3 đường Ác thì liền chẳng được vui, nghe nói đến 3 đường Thiện thì liền thấy an ổn, nghe nói đến Sinh Tử thì liền ưu phiền, nghe nói đến Niết Bàn thì liền cảm thấy an lạc.

Sau cuộc đối thoại, pháp sư Thắng Ý trở về tịnh xá nói với đệ tử của mình rằng: “Pháp sư Hỷ Căn lầm lạc, dẫn dắt người vào tà đạo. Vì sao? Vì pháp sư Hỷ Căn đã khẳng định rằng tướng của Dâm, Nộ, Si cùng tướng của hết thảy các pháp đều là vô ngại cả”.

Pháp sư Hỷ Căn nghe nói như vậy, tự nghĩ rằng: “Bồ Tát Thắng Ý bị các ác nghiệp che lấp tâm trí, ắt phải bị đọa vào Ác Đạo. Ta phải nên vì ngài, nói lên Pháp Thậm Thâm. Tuy đời này chẳng có được gì, nhưng đời sau sẽ làm nhân duyên dẫn vào Phật Đạo”. Nghĩ như vậy rồi, pháp sư Hỷ Căn nói kệ rằng:

Dâm dục tức là Đạo,

Si nhuế cũng như vậy,

Vô lượng các Phật Đạo,

Chẳng khác ba pháp ấy.

Nếu có người phân biệt

Dâm Nộ Si khác Đạo,

Người ấy xa các Phật,

Ví như Trời và Đất.

Đạo cùng Dâm Nộ Si,

Là một pháp bình đẳng.

Nếu nghe mà sợ hãi,

Cách Phật Đạo rất xa.

Pháp Dâm chẳng sinh diệt,

Chẳng thể nào loạn tâm.

Nếu người chấp lấy TA,

Dâm dẫn vào ác đạo.

Chấp CÓ khác với KHÔNG,

Bị CÓ KHÔNG trói buộc.

Nếu biết CÓ tức KHÔNG,

Siêu thăng thành Phật Đạo.

Ngài Hỷ Căn vừa nói xong bài kệ. có 3 vạn Thiên Tử liền được Vô Sinh Pháp Nhẫn, 1 vạn 8 ngàn Thanh Văn chẳng còn chấp hết thảy các pháp, đều được giải thoát.

Trong lúc đó, Bồ Tát Thắng Ý bị sa vào địa ngục, thọ khổ. Khi trở lại làm người, trong 74 vạn đời, thường bị phỉ báng, và thường chẳng được nghe danh Phật. Rồi tội mỏng lần lần, lại trở lại nghe được Phật Pháp, xuất gia hành Đạo, nhưng lại bị xả giới, trong vô lượng đời làm Sa Môn mà căn vẫn ám độn. Còn Bồ Tát Tỳ Kheo Hỷ Căn nay thành Phật ở phương Đông, hiệu là Bửu Nghiêm. Ngài Văn Thù Sư Lợi bạch Phật: “Thắng Ý Tỳ Kheo là tiền thân của con vậy. Nếu có người cầu 3 Thừa Đạo, thì chẳng nên phá các tướng của các pháp, mà ôm lòng sân nhuế”.

Phật hỏi ngài Văn Thù Sư Lợi: “Ông nghe bài kệ ấy thấy có được lợi ích gì?”

Ngài Văn Thù đáp: “Con nghe xong bài kệ liền vơi các khổ, được trí huệ lanh lợi, giải và nói được thâm nghĩa của Phật Pháp. Nhờ vậy mà nay ở trong chúng Bồ Tát con trở thành vị Thượng Thủ”.

Như vậy gọi là khéo thuyết các pháp tướng, cũng gọi là Như Thật Khéo Độ.

(Hết quyển 6)