Luận Đại Trí Độ Tập I

Quyển 11. Phẩm thứ nhất Tiếp theo: - Xa Lợi Phất - Đàn Ba La Mật (Bố Thí BaLa Mật) a- Nghĩa Của Bố Thí Ba La Mật b- Tán Thán Nghĩa Bố Thí Ba La Mật c- Tướng Của Bố Thí Ba La Mật d- Pháp Thí Ba La Mật

LUẬN ĐẠI TRÍ ĐỘ

Quyển 11

Phẩm thứ nhất

(Tiếp theo)

Xá Lợi Phất

KINH

Phật bảo ngài Xá Lợi Phất

LUẬN

Hỏi: Bát Nhã Ba La Mật là pháp của Bồ Tát, vì sao Phật lại nói với ngài Xá Lợi Phất mà không nói với các vị Bồ Tát?

Đáp: Ngài Xá Lợi Phất là bậc “Trí huệ đệ nhất” trong hàng đệ tử của Phật như bài kệ thuyết:

Ngoài đấng Thế Tôn ra,

Hết thảy các người trí

Muốn sánh Xá Lợi Phất,

Bậc trí huệ, đa văn,

Ở trong mười sáu phần,

Chỉ bì kịp được một

Ngài Xá Lợi Phất là bậc trí huệ, đa văn, lại có công đức rất lớn. Khi vừa lên tám, ngài đã đọc hết 18 bộ kinh, thông giải hết thảy nghĩa lý các kinh thơ.

Thời bấy giờ, ở nước Ma Già Đà, có hai anh em Long Vương thường làm mưa gió theo thông lệ, mỗi năm vào tháng hai, dân chúng nhóm họp mở hội tế Long Vương. Vào ngày hội ấy, người ta sắp xếp bốn tòa cao ở bốn bên bàn thờ: - Bàn thứ nhất dành cho Vua

- Bàn thứ hai dành cho Thái Tử

- Bàn thứ ba dành cho các vị Đại Thần

- Bàn thứ tư dành cho các vị Luận Sĩ.

Lúc bấy giờ ngài Xá Lợi Phất vừa mới lên tám, chỉ tòa thứ tư và hỏi: “Tòa này dành cho ai?”

Có người đáp: “Tòa này dành riêng cho các vị Luận Sĩ”.

Vừa nghe xong, ngài Xá Lợi Phất liền bước lên tòa ấy ngồi để chờ luận nghị.

Dân chúng hết sức ngạc nhiên, hỏi nhau: “Người này tuổi còn nhỏ mà sao dám lên ngồi tòa cao ?”

Ngài Xá Lợi Phất cho người rao lớn: “Ai thắc mắc điều gì xin cứ lên đây mà hỏi”.

Nhiều người nêu lên các điều nạn vấn. Ngài Xá Lợi Phất trả lời trôi chảy tất cả các lời nạn vấn của mọi người. Tất cả các vị luận sư, hiện có mặt, đều khen “Thật là việc chưa từng thấy”. Người lớn kẻ nhỏ, người trí kẻ ngu hết thảy đều thán phục tài luận biện của ngài Xá Lợi Phất.

Vua nước Ma Già Đà hoan hỷ, liền cấp cho ngài Xá Lợi Phất một tụ lạc, và cung cấp mọi vật dụng cần thiết, đồng thời truyền cho dân chúng khắp 16 nước đều biết.

Lúc bấy giờ, có một thanh niên hào hoa phong nhã, tên là Mục Kiền Liên, thấy ngài Xá Lợi Phất thông minh xuất chúng, tìm đến để kết bạn tâm giao.

Có nhà tướng số xem tướng hai ngài và quả quyết rằng “Cả hai về sau sẽ xuất gia, học đạo”.

Hai ngài bèn tìm đến một vị Phạm Chí cầu học đạo. Thế nhưng trải qua nhiều năm vẫn chẳng sao chứng được đạo quả. Hai ngài bèn cùng nhau phát lời thệ rằng “Nếu người nào được đạo Cam Lồ trước thì phải cho người kia được biết”.

Lúc bấy giờ, anh em ngài Ca Diếp cùng 1000 đệ tử theo tháp tùng đã đến thành Vương Xá, và đang nghỉ ngơi ở khu vườn trúc. Lại cũng có 2 luận ,sư Phạm Chí cùng đi vào thành.

Ngài Xá Lợi Phất nghe nói Phật hiện đang ở thành Vương Xá, mong muốn được biết rõ tin tức, nên đã cùng theo họ vào thành.

Giữa đường, ngài gặp một vị Tỳ Kheo ôm bình bát di khất thực. Thấy vị Tỳ Kheo oai nghi, tịch tịnh, ngài liền đến gần cất tiếng hỏi : “Chẳng hay ngài là đệ tử của ai?”

Vị Tỳ Kheo đáp : “Tôi là đệ tử của Thích Thái Tử, Ngài nhàm chán các khổ Sanh Già Bệnh Chết, nên đã xuất gia tìm đạo, và đã chứng Vô Thượng Bồ Đề. Thích Thái Tử là bậc thầy của tôi”.

Ngài Xá Lợi Phất hỏi : “Thầy của ngài đã dạy những gì ? Kính xin ngài cho tôi được rõ”.

Vị Tỳ Kheo dùng kệ đáp lại:

Tuổi đời tôi còn thấp,

Lại vừa mới thọ giới

Sao nói được Chân Pháp,

Thâm nghĩa của Như Lai

Ngài Xá Lợi Phất nóng lòng được biết, khẩn khoản nói: “Kính xin ngài vì tôi lược nói cho tôi nghe !”

Vị Tỳ Kheo lại dùng kệ đáp :

Các pháp theo duyên sanh,

Lại cũng theo duyên diệt.

PHẬT, vị Đại Sa Môn,

Bổn Sư tôi thuyết vậy.

Ngài Xá Lợi Phất nghe xong bài kệ, liền chứng sơ quả Tu Đà Hoàn. Ngài trở về gặp ngài Mục Kiền Liên. Ngài Mục Kiền Liên thấy nhan sắc tốt tươi của ngài Xá Lợi Phất, biết bạn mình đã thấy Đạo, liền mời vào nhà và nói : “Bạn đã được đạo Cam Lồ rồi chăng ? Xin bạn hãy vì tôi diễn bày!”

Ngài Xá Lợi Phất đọc lại bài kệ. Ngài Mục Kiền Liên vừa nghe xong cũng lại chứng được sơ quả Tu Đà Hoàn.

Ngay sau đó, hai ngài dẫn 250 đệ tử cùng đến chỗ Phật.

Thoáng thấy bóng hai ngài ở đằng xa, Phật liền bảo các Tỳ Kheo : “Các ông có thấy hai vị Phạm Chí đang đi đến đó chăng ?”

Các vị Tỳ Kheo thưa : “Bạch Thế Tôn ! Chúng con có thấy”.

Phật dạy : “Này các Tỳ Kheo ! Trong Chúng đệ tử của TA sau này, hai vị này sẽ là những đại đệ tử. Một vị sẽ là Trí Huệ Đệ Nhất, một vị sẽ là Thần Túc Đệ Nhất”.

Hai ngài Xá Lợi Phất và Mục Kiền Liên đến đảnh lễ Phật, đứng sang một bên rồi bạch Phật rằng : “Bạch Thế Tôn ! Chúng còn xin được ở trong pháp Phật, xuất gia, thọ giới”.

Phật dạy : “Thiện Lai Tỳ Kheo !”*

Tức thì, cả hai ngài tự rụng râu tóc, được ban cà sa bình bát đầy đủ, được truyền giới.

Quá nửa tháng sau, nhân Phật thuyết pháp cho vị Phạm Chí Trường Trảo nghe, Ngài Xá Lợi Phất liền đắc quả A La Hán.

———

(*) Thiện Lai là lời chúc sự an lành đối với người mới đến.

Như vậy, ngài Xá Lợi Phất có công đức rất lớn, cho nên dù ngài chỉ là A La Hán mà Phật đã vì ngài nói thậm thâm pháp Bát Nhã Ba La Mật.

Hỏi : Tại sao mở đầu kinh, Phật không nói với ngài Tu Bồ Đề và ngài Mục Kiền Liên mà lại nói với ngài Xá Lợi Phất ?

Đáp : Vì ngài Xá Lợi Phất là Trí Huệ Đệ Nhất. Ngài Tu Bồ Đề là Vô Tránh Tam Muội Đệ Nhất, Ngài Mục Kiền Liên là Thần Túc Đệ Nhất.

Ngài Tu Bồ Đề thường quán tâm chúng sanh mà chẳng sanh phiền não. Ngài cũng thường hành KHÔNG

TAM MUỘI, nên ở phần sau của bộ kinh Bát Nhã Ba La Mật này (Quyển 41 - Phẩm thứ 7) khi nói về thuyết KHÔNG, Phật đã bảo ngài Tu Bồ Đề rằng “ông nên dạy các Bồ Tát về Bát Nhã Ba La Mật. Chư Bồ Tát nên thành tựu Bát Nhã Ba La Mật”.

Trong kinh có chép mẫu chuyện về ngài Tu Bồ Đề nhự sau :

Khi Phật ở cung Trời Đao Lợi, an cư kiết hạ 3 tháng và thọ tuế xong rồi trở về cõi Diêm Phù Đề. Ngài Tu Bồ Đề đang ở trong thạch thất, tự nghĩ rằng : “Ta nên đến hầu Phật chăng ?” Rồi ngài lại nghĩ rằng “Phật thường dạy dùng Huệ Nhãn quán Pháp Thân Phật mới thật là thấy Phật”.

Khi Phật về cõi Diêm Phù Đề thì đã có đủ bốn Bộ Chúng, lại có đủ các hàng Trời, Người, A Tu La cùng Chuyển Luân Thánh Vương đến tập hội.

Thấy Chúng Hội trang nghiêm chưa từng có, ngài Tu Bồ Đề lại nghĩ rằng: “Đại chúng nhóm họp trang nghiêm như thế này cũng chẳng lâu dài, vì hết thảy pháp đều vô thường. Lại nữa quán Không, quán Vô Thường cũng đều được Đạo”.

Lúc bấy giờ mọi người đều muốn được thấy Phật, muốn được đảnh lễ và cúng dường Phật. Có một vị Tỳ Kheo Ni, tự hóa làm Chuyển Luân Thánh Vương, mang theo 7 báu đến cúng dường Phật. Mọi người trong Chúng Hội đều nhường chỗ cho vị Hóa Vương đó đến trước Phật. Khi đến chỗ Phật rồi, vị Hóa Vương đó tự hiện trở lại thân Tỳ Kheo Ni và lễ Phật trước mọi người.

Phật dạy : “Ngươi chẳng phải là người đến lễ ta trước, vì Tu Bồ Đề đến lễ ta trước ngươi rồi vậy. Vì sao ? Vì Tu Bồ Đề đã quán pháp KHÔNG, đã thấy Pháp Thân TA, như vậy mới là cúng dường chân chính, chẳng cần phải đến trước mặt TA, cúng dường ta như những người khác. Tu Bồ Đề thường hành KHÔNG Tam Muội nên tương ứng với Không Tướng Bát Nhã Ba La Mật.

Lại nữa, vì chúng sanh thường hay tín kính các vị A La Hán đã được lậu tận hơn các vị Bồ Tát chưa được lậu tận, nên tùy thuận chúng sanh, Phật nói Bát Nhã Ba La Mật với các ngài Xá lợi Phất và Tu Bồ Đề.

Hỏi : Tên Xá Lợi Phất là tên do cha mẹ đặt ra hay y theo các công đức của ngài mà đặt ra ?

Đáp : Tên Xá Lợi Phất là tên do cha mẹ đặt ra.

Sử có ghi chép rằng :

Ngày xưa ở nước Ma Già Đà, có luận sư Bà La Môn tên là Ma Đà La. Vợ chồng Bà La Môn này sinh được một gái đầu lòng có đôi mắt đẹp như mắt chim Xá Lợi, nên đặt tên con là Xá Lợi. Sau đó vợ chồng Bà La Môn này lại sanh thêm một trai có đầu gối lớn nên đặt tên là Câu Hy La.

Bà La Môn Ma Đà La dạy cho hai con đầy đủ các loại kinh thơ. Đương thời có một vị đại luận sư là Đề Xá. Một hôm Đề Xá đến trước cung vua đánh trống xin được luận nghị.

Nhà vua hỏi : “Ai đánh trống vậy ?”

Các vị Đại Thần đáp : “Tâu Bệ Hạ ! Có một vị luận sư Bà La Môn đến đánh trống xin cầu được luận nghị”.

Nhà vua hoan hỷ triệu tập các bậc đại trí thức đến luận nghị. Ma Đà La luận nghị không bằng Đề Xá. Thế rồi nhà vua y theo lời tâu của quần thần, truyền lấy phân nửa đất của Ma Đà La cấp cho Đề Xá.

Bởi nhân duyên vậy, nên hai vị luận sư Ma Đà La và Đề Xá gặp nhau trong ấp. Ma Đà La nói với Đề Xá rằng : "Tôi muốn gả con gái tôi cho con trai của ngài”.

Đề Xá nhận lời. Lễ cưới của đôi trẻ được tổ chức ngay sau đó.

Suốt thời gian mang thai, bà Xá Lợi thường hay luận nghị với người em trai, và lúc nào bà cũng giành phần thắng cả.

Về sau, bà sanh được một trai, đặt tên là Xá Lợi Phất (cũng còn gọi là Xá Lợi Tử), theo tên của mẹ.

Hỏi : Vì sao không đặt theo tên cha là Ưu Bà Đề Xá, mà lại đặt theo tên của mẹ là Xá Lợi ?

Đáp : Bà Xá Lợi được mọi người quý trọng. Trong giới phụ nữ vào thời bấy giờ thì bà là người thông minh vào bậc nhất. Bởi vậy nên lấy tên bà đặt tên cho con vậy.

KINH

Này Xá Lợi Phất! Bồ Tát Ma Ha Tát muốn dùng hết thảy chủng trí, muốn biết hết thảy pháp phải tu tập Bát Nhã Ba La Mật.

LUẬN :

Hỏi : Thế nào là “dùng hết thảy chủng trí” ? Thế nào là “Biết hết thảy pháp” ?

Đáp : “Dùng hết thảy chủng trí” là dùng Trí để biết về Thật Tướng của hết thảy các pháp. Còn “Biết hết thảy các pháp” là biết hết thảy các pháp quán. Ví như phàm phu quán về sắc, về dục, về ly dục, đệ tử của Phật quán về Vô Thường, Khổ, Không, Vô Ngã đều như mũi tên, như bệnh, như nhiễm độc. Chư Thánh quán, về 4 Thánh Đế. Quán 4 Thánh Đế có 16 hạnh. Đó là :

- Quán Khổ có 4 hạnh là quán Khổ, quán Không, quán Vô Thường, và quán Vô Ngã.

- Quán Tập có 4 hạnh quán về các duyên sanh ra Khổ.

- Quán Diệt có 4 hạnh quán về các Pháp diệt Khổ

- Quán Đạo có 4 hạnh quán về Chánh Hạnh, về Giải thoát, về hơi thở ra, về hơi thở vào.

Riêng quán hơi thở cũng có 16 hạnh, đó là :

- Quán hơi thở ra

- Quán hơi thở vào

• Quán hơi thở ngắn

• Quán hơi thở đài

• Quán hơi thở khắp thân

• Quán trừ các thân hành

• Quán thọ hỷ

• Quán thọ lạc

• Quán pháp tạo lạc

• Quán nhiếp tâm

• Quán tâm Giải Thoát

• Quán Vô thường

• Quán tán hoại

• Quán ly dục

• Quán Diệt

• Quán xả

Lại có 6 niệm. Đó là : Niệm Phật - Niệm Pháp - Niệm Tăng - Niệm Giới - Niệm Thiên - Niệm xả.

Lại có 6 thức sở duyên pháp. Đó là :

Nhãn thức duyên sắc - Nhĩ thức duyên thanh - Tỷ thức duyên hương - Thiệt thức duyên vị - Thân thức duyên xúc - Ý thức duyên Pháp.

Căn, trần, thức duyên nhau gọi là “Thức Sở Duyên Pháp”.

Lại có Trí sở duyên pháp. Như : Trí biết Khổ, Trí biết Khổ Tập, Trí Tập Diệt, Trí biết Đạo, trí biết các duyên tạo tác đều như hư không, nên cũng chẳng có các duyên. “Trí sở duyên pháp” nhiếp hết thảy pháp, như : Pháp sắc, pháp vô sắc, pháp đối, pháp vô đối, pháp hữu lậu, pháp vô lậu, pháp hữu vi, pháp vô vi, tâm tương Ưng, tâm bất tương ưng, pháp gần, pháp xa.v.v.

Lại có 3 pháp quán về 5 ấm, 12 nhập, 18 giới cũng nhiếp hết thảy pháp thiện, bất thiện, học, vô học, phi học, phi vô học, kiến đế đoạn, tư duy đoạn và bất đoạn.

Lại có 4 pháp quán về quá khứ, về hiện tại, về vị lai và về “phi quá khứ, hiện tại, vị lai” cũng nhiếp hết thảy pháp.

Lại có 5 pháp quán về sắc, về Tâm, về tâm tương Ưng, về tâm bất tương Ưng, về pháp vô vi cũng nhiếp hết thảy pháp.

Lại có 6 pháp quán về kiến khổ đoạn pháp, kiến tập đoạn pháp, kiến diệt đoạn pháp, kiến đạo đoạn pháp, tư duy đoạn pháp và tư duy bất đoạn pháp cũng nhiếp hết thảy các pháp. Dẫn đến có vô lượng pháp quán nhiếp hết thảy các pháp.

Hỏi : Các pháp thậm thâm vi diệu, chẳng có thể nghĩ bàn được. Như vậy một người làm sao biết hết được ?

Đáp : Ngu si ám độn là đại khổ, trí huệ quang minh là đại lạc. Chúng sanh vì cầu vui mà bị khổ. Bồ Tát vì cầu hết thảy trí huệ mà phát Đại Tâm. Vì muốn độ hết thảy chúng sanh, nên Bồ Tát học hết thảy các pháp. Do chúng sanh có nhiều bệnh nên Bồ Tát phải dùng nhiều phương thuốc để chữa bệnh cho họ.

Lại nữa, vì các pháp thậm thâm vi diệu nên trí huệ của Bồ Tát cũng thậm thâm vi diệu. Lực thần thông của Bồ Tát cũng vô biên, chẳng thể nghĩ bàn được, giống như hư không vô biên chẳng có thể đo lường được. Vì sao ? Vì hư không là vô tướng, là vô pháp nên chẳng thể đo lường được vậy.

KINH :

Ngài Xá Lợi Phất bạch Phật : Bạch Thế Tôn ! Bồ Tát Ma Ha Tát muốn dùng hết thảy chủng trí, muốn biết hết thảy pháp phải tu tập Bát Nhã Ba La Mật như thế nào ?

LUẬN :

Hỏi: Phật muốn thuyết kinh Bát Nhã Ba La Mật, sao lại để cho ngài Xá Lợi Phất đặt câu hỏi ?

Đáp: Để cho người khác đặt câu hỏi, rồi dựa vào đó để giải thích là một trong những lối thuyết pháp của Phật.

Ngài Xá Lợi Phất rõ biết Bát Nhã Ba La Mật là thậm thâm vi diệu, là pháp vô tướng, rất khó giải, khó biết. Ngài dã dùng tự lực tư duy rằng “nếu quán các pháp đều vô tướng, thì có phải là Bát Nhã Ba La Mật chăng ?”. Tư duy như vậy rồi, tự xét mình chưa thông suốt nên hỏi Phật để xin được giải đáp. Lại nữa, vì trí huệ của ngài Xá Lợi Phất so với trí huệ Phật còn kém xa nên ngài phải hỏi.

Trong kinh có chép mẫu chuyện về ngài Xá Lợi Phất như sau :

Một thời Phật đi kinh hành, có ngài Xá Lợi Phất đi theo. Lúc bấy giờ có một con chim ưng rượt bắt một con chim bồ câu. Chim bồ câu liền bay đến chỗ Phật ẩn núp, được an ổn, chẳng còn sợ hãi nữa. Nhưng ngay sau đó thấy bóng ngài Xá Lợi Phất đi lại, nó liền kêu to, sợ hãi như trước.

Ngài Xá Lợi Phất bạch Phật : “Vì nhân duyên gì mà chim bồ câu núp dưới bóng Phật, chẳng có chút sợ hãi, mà

khi vừa thấy bóng con, nó lại hoảng hốt kêu to như vậy ?”

Phật dạy : “Này Xá Lợi Phất! Tập khí ba độc của ông chưa dứt, nên dù được bóng ông che chở, bồ câu vẫn còn sợ hãi. Ông hãy quán về nhân duyên quá khứ xem bồ câu này đã làm thân chim trong bao lâu ?”

Ngài Xá Lợi Phất liền vào Túc Mạng Trí Tam Muội quán thấy chim bồ câu đã từ 1 đời cho đến 8 vạn đời vẫn thường làm thân chim.

Phật dạy : “Ông hãy quán về vị lai xem chim bồ câu này đến bao giờ mới thoát khỏi thân chim ?”

Ngài Xá Lợi Phất lại vào Nguyện Trí Tam Muội quán thấy chim bồ câu này từ 1 đời đến 8 vạn đời nữa cũng chưa thoát được thân chim.

Phật dạy : “Này Xá Lợi Phất ! Chim bồ câu này trong một đại kiếp thường làm thân chim, tội đền xong rồi sẽ ra khỏi đạo súc sanh, rồi sau đó được làm thân người, được lợi căn suốt 500 đời, được nghe pháp Phật. Ở đời sau chim ấy sẽ được làm Ưu Bà tắc, thọ 5 giới, rồi theo các Tỳ Kheo nghe pháp, cúng dường Tam Bảo. Người này khi sơ phát tâm có nguyện làm Phật, trải qua 3 A Tăng Kỳ Kiếp tu hành 6 pháp Ba La Mật, tự đầy đủ 10 địa, độ vộ lượng chúng sanh rồi mới nhập Niết Bàn.

Lúc bấy giờ ngài Xá Lợi Phất hướng về Phật sám hối, và bạch Phật rằng: “Ở nơi một con chim mà con còn chẳng biết rõ gốc ngọn, huống nữa là ở nơi hết thảy các pháp. Trí huệ của Phật thật là vô lượng vô biên. Con nghĩ rằng dù phải vào Địa Ngục A Tỳ, thọ vô lượng kiếp khổ

cũng chưa phải là việc khó làm, biết được trí huệ của Phật mới thật là khó vậy”.

Mẫu chuyện trên đây cho thấy rằng ngài Xá Lợi Phất cũng chưa thấu rõ gốc ngọn của các pháp, nên ở trong hội Bát Nhã Ba La Mật, ngài phải nêu các câu hỏi để xin được Phật giải đáp.

KINH :

Phật dạy : Này Xá Lợi Phất ! Bồ Tát Ma Ha Tát chẳng trú pháp, mà trú trong Bát Nhã Ba La Mật . Do xả hết thảy pháp mà Bồ Tát được đầy đủ Đàn Ba La Mật, vì rõ biết người thí, kẻ thọ cùng vật thí đều là bất khả đắc.

LUẬN:

Hỏi : Bát Nhã Ba La Mật là pháp gì ?

Đáp : Có thuyết nói “Vô Lậu Huệ Căn” là tướng của Bát Nhã Ba La Mật. Vì sao? Vì trong hết thảy huệ thì Bát Nhã Ba La Mật là đệ nhất huệ. Lại nữa, vì Vô Lậu Huệ Căn là đệ nhất huệ căn nên gọi Vô Lậu Huệ là Bát Nhã Ba La Mật.

Hỏi : Bồ Tát chưa đoạn sạch kiết sử. Như vậy làm sao có được Vô Lậu Huệ ?

Đáp : Bồ Tát tuy chưa đoạn sạch kiết sử, nhưng đã hành pháp Tương Tợ Vô Lậu Bát Nhã Ba La Mật, nên được Vô Lậu Huệ. Cũng ví như hàng Thanh Văn, trước khi tu các

pháp Noãn, Đảnh, Nhẫn và Thế Đệ Nhất, phải hành Tương Tợ Vô Lậu Pháp mới dễ sanh được Khổ Pháp Trí Nhẫn.

Lại nữa, có 2 hạng Bồ Tát. Đó là :

- Hạng Bồ Tát đã đoạn kiết thanh tịnh

- Hạng Bồ Tát chưa đoạn kiết, chưa thanh tịnh.

Hỏi : Nếu nói “đã đoạn kiết thanh tịnh” thì còn hành Bát Nhã Ba La Mật làm gì nữa ?

Đáp : Đến hàng Bồ Tát Thập Địa, việc đoạn kiết cũng chưa đầy đủ, nên chưa đầy đủ trang nghiêm Phật Độ, chưa đầy đủ giáo hóa chúng sanh. Bởi vậy nên vẫn phải hành Bát Nhã Ba La Mật.

Lại nữa, có 2 trường hợp đoạn kiết. Đó là:

- Đoạn 3 độc (tham, sân, si), tâm không đắm chấp 5 dục.

- Tuy chẳng còn đắm chấp 5 dục, nhưng vẫn chưa xả ly hết các quả báo công đức, các quả báo của 5 dục, nên vẫn phải hành Bát Nhã Ba La Mật.

Trong kinh có ghi các mẫu chuyện về các ngài A Nậu Lâu Đậu và Ca Diếp như sau :

• Khi ngài A Nậu Lâu Đậu đang ngồi tọa thiền trong rừng thì Tịnh Ái Thiên Nữ dùng thân tinh diệu đến thử lòng. Ngài Trưởng Lão bảo Thiên Nữ phải lui ra. Thiên Nữ liền biến mất chẳng còn hiện nữa.

Khi Chân Đà La Vương đem đoàn ca múa đến đàn ca múa hát để cúng dường Phật, thì ở khắp nơi, nhân dân trong các tụ lạc, cầm thú ở các núi rừng đều nhảy múa

• theo, cho đến ngài Ma Ha Ca Diếp cũng chẳng được an định.

Ngài Thiện Tu Bồ Tát hỏi: Vì sao ngài chẳng được an ?

Ngài Ca Diếp đáp : 5 dục ở trong 3 cõi chẳng có thể làm động tâm tỏi. Nhưng nay do quả báo thần lực Bồ Tát ở nơi tôi mà tôi phải như vậy. Tôi chẳng để tâm đến mà vẫn chẳng được an.

Các mẫu chuyện trên đây cho thấy rằng chư Thiên mà còn đam mê như vậy, huống nữa người có vô lượng công đức lực nơi quả báo của 5 dục như Bồ Tát. Nếu chưa đoạn sạch kiết, thì Bồ Tát vẫn chưa được an, nên còn phải hành Bát Nhã Ba La Mật.

Trong A Tỳ Đàm có nói “Phật khi còn là Bồ Tát cũng dùng Hữu Lậu Huệ hành Bát Nhã Ba La Mật, cho đến khi được Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác dưới gốc Bồ Đề mới đoạn sạch được. Bồ Tát tuy có đại trí huệ, có vô lượng công đức, mà chưa đoạn sạch kiết nên phải dùng Hữu Lậu Huệ hành Bát Nhã Ba La Mật.

Nên phân biệt Hữu Lậu Huệ với Vô Lậu Huệ. Bồ Tát hành Phật đạo là hành Vô Lậu Đạo, nhưng do còn lưu kiết sử để độ chúng sanh nên vẫn cờn dùng Hữu Lậu Huệ hành Hữu Lậu Bát Nhã Ba La Mật. Ở nơi Phật thì Bát Nhã Ba La Mật đã được chuyển thành Tát Bà Nhã, tức là Nhất Thiết Chủng Trí vậy.

Lại có thuyết nói “Tướng của Bát Nhã Ba La Mật là bất khả đắc” cho nên các Bồ Tát hành Bát Nhã Ba La Mật thấy rõ “pháp thường, pháp vô thường, pháp thật, pháp không thật, pháp có, pháp không.v.v. đều là Bát Nhã Ba

La Mật cả”. Nên biết Bát Nhã Ba La Mật chẳng nhiếp về ấm, giới, nhập, chẳng phải hữu vi, chẳng phải vô vi chẳng phải pháp, chẳng phải phi pháp, chẳng thủ, chẳng xả, chẳng sanh, chẳng diệt… Bát Nhã Ba La Mật vượt ra ngoài Tứ Cú (như : có, không, vừa có vừa không, chẳng có cũng chẳng không). Ví như ngọn lửa tỏạ rộng, ở khắp 4 phía ta đều chẳng thể xúc chạm được, tướng của Bát Nhã Ba La Mật cũng chẳng có thể xúc chạm được, chẳng có thể nắm bắt được, nên gọi là bất khả đắc vậy.

Hỏi : Trên đây có nhiều thuyết khác nhau nói về tướng của Bát Nhã Ba La Mật. Như vậy Thật Tướng của Bát Nhã Ba La Mật là gì ?

Đáp : Các thuyết tuy có sai khác nhau nhưng đều đúng cả.

Trong kinh có nêu trường hợp 500 vị Tỳ Kheo tranh luận với nhau về một vấn đề. Người nói có, người nói không, người nói theo nghĩa Trung Đạo. Phật dạý : “Tất cả đều hợp lý, nhưng Trung Đạo Nghĩa mới là Thật Nghĩa. Vì sao ? Vì Bát Nhã Ba La Mật chẳng có thể phá, chẳng có thể hoại dược. Nếu còn một pháp, còn một mảy may, còn một đường tơ kẽ tóc cũng đều có lỗi cả. CÓ cũng như KHÔNG đều phải phá. Vì Bát Nhã Ba La Mật chẳng phải Có, chẳng phải Không, chẳng phải Chẳng Có, chẳng phải Chẳng Không. Tất cả lời nói, tất cả ý nghĩ đều phải phá. Như vậy là tịch diệt, là chẳng có hý luận, là chân thật Bát Nhã Ba La Mật vậy.

Ví như vị Chuyển Luân Thánh Vương hàng phục tất cả các địch thủ, phá tan tất cả âm mưu chống đối, Bát Nhã

phá hết thảy các ngữ ngôn, các hý luận, các nghĩa môn. Tướng của Bát Nhã Ba La Mật mới là Thật Tướng, là Thật Tướng Vô Tướng vậy.

Bởi nhân duyên vậy, nên nói “Trú trong Bát Nhã Ba La Mật là đầy đủ cả 6 Ba La Mật”.

Hỏi : Trước đây nói “chẳng trú pháp”, sao nay lại nói “Trú trong Bát Nhã Ba La Mật” ?

Đáp : Bồ Tát quán hết thảy các pháp là “chẳng phải thường, chẳng phải vô thường, chẳng phải ngã, chẳng phải vô ngã, chẳng có sanh, chẳng có diệt...”. Quán như vậy là trú nơi tướng của Bát Nhã Ba La Mật mà vẫn chẳng có thủ tướng ấy nên gọi là “chẳng trú pháp”. Nếu còn thủ tướng Bát Nhã Ba La Mật là còn trú pháp vậy.

Hỏi : Ở nơi hết thảy pháp đều phải lấy DỤC làm gốc. Như vậy nếu chẳng muốn thủ tướng Bát Nhã Ba La Mật, nếu giữ tâm “vô sở trước” như Phật dạy, thì làm sao có thể được đầy đủ Bát Nhã Ba La Mật ?

Đáp : Vì thương xót chúng sanh nên từ sơ phát tâm, Bồ Tát đã lập thệ nguyện độ hết thảy chúng sanh, tinh tấn hành Bát Nhã Ba La Mật.

Dù biết rõ các pháp là bất sanh, bất diệt, nhưng Bồ Tát vẫn hành các công đức, hành đầy đủ 6 pháp Ba La Mật. Vì sao ? Vì Bồ Tát không trú pháp mà chỉ trú Bát Nhã Ba La Mật.

&

Đàn Ba La Mật

(Bố Thí Ba La Mật).

A- Nghĩa của Bố Thí Ba La Mât

Hỏi : Bồ Tát hành bố thí là đã làm việc lợi ích cho chúng sanh rồi. Sao còn phải đầy đủ Đàn Ba La Mật ?

Đáp : Bố thí vô lượng pháp làm lợi ích cho chúng sanh gọi là ĐÀN, nhưng phải biết tùy chúng sanh là bố thí.

ĐÀN là diệu pháp trừ khổ, ban vui cho mọi loài.

ĐÀN là đường dẫn đến cõi Trời, cõi Phật, nhiếp cả đạo Trời Người.

ĐÀN đem lại sự an ổn cho chúng sanh, khiến đến khi mạng chung vẫn giữ được tâm không sợ hãi.

ĐÀN là tâm từ, thường hay cứu giúp chúng sanh.

ĐÀN là nơi chứa nhóm các niềm vui, thường hay phá trừ các nỗi khổ.

ĐÀN là dũng tướng hàng phục xan tham

ĐÀN là diệu quả, là ước mơ của các loài Trời, Người.

ĐÀN là đường thanh tịnh, nơi Thánh Hiền dạo chơi.

ĐÀN là nơí tích tập phước đức.

ĐÀN là duyên tu chứng.

ĐÀN là thiện hạnh dẫn đến thọ quả báo tốt.

ĐÀN là tướng phước nghiệp của các loài Trời, Người.

ĐÀN là lưỡi dao bén cắt đứt 3 đường ác, đoạn trừ bần cùng, khổ cực.

ĐÀN là quả báo phước đức an vui.

ĐÀN là bước đầu dẫn vào Niết Bàn, diệu pháp dẫn vào Thánh Chúng.

ĐÀN là tâm kham nhẫn làm công đức, chẳng ngại khó khăn, chẳng hề luyến tiếc.

ĐÀN là nhà của các thiện pháp, là gốc của đạo hạnh, đem lại an vui hạnh phúc.

ĐÀN là ruộng phước dẫn chúng sanh vào đạo Niết Bàn, là bến mát của các bậc Thánh Hiền.

B- Tán thán nghĩa Bố Thí Ba La Mât

Người có trí huệ mới rõ được nghĩa Đàn Ba La Mật. Ví như gặp cảnh nhà cháy, người có trí mới biết lượng theo thế lửa và hướng gió, để đưa người và tài sản ra khỏi nhà một cách an toàn. Người trí rõ biết thân là khổ, tài vật là vô thường, nên kịp thời tu phước để đời sau được an lạc.

Người ngu gặp cảnh nhà cháy, chỉ biết tiếc của cải mà chẳng biết lượng thế lửa, hướng gió, đành để cho nhà bị thiêu rụi, tài sản tiêu tan.

Nếu suốt đời chỉ lo vơ vét cho đầy túi tham, thì đến khi chết rồi thân cũng trở về với 4 Đại, chẳng được lợi ích gì cho đời sau.

Người có trí huệ rõ biết thân là như huyễn, của cải là tạm bợ, vạn vật đều vô thường. Do ngộ lý Vô Thường, nên thường hành Bố Thí, được nhiều phước đức, lợi lạc cho mình và cho người, ở đời này và cả về đời sau.

Lại nữa, người khéo bố thí được mọi người tin yêu, kính trọng ví như mặt trăng soi sáng suốt đêm dài, được

mọi người chiêm ngưỡng. Trì giới thanh tịnh được sanh lên cõi trời.

Thiền Định không nhiễm trước dẫn đến Niết Bàn tịch tịnh.

Bố thí cũng tạo phước đức, làm tư lương dẫn đến Niết Bàn. Vì sao?

Vì người hành bố thí, do nhất tâm quán sanh diệt quán vô thường, mà được đạo Niết Bàn vậy.

c. Tướng của Bố Thí Ba La Mât:

Hỏi: Vì sao gọi Bố Thí là Đàn?

Đáp : Vì người hành Bố Thí có tâm tương ưng với thiện, luôn nhớ nghĩ đến người khác, nên gọi Bố Thí là Đàn. Vì sao ? Vì có nhớ nghĩ đến người khác mới có được ruộng phước để hành Bố Thí. Bố Thí phải hội đủ 3 điều kiện. Đó là:

- Có thiện tâm.

- Có ruộng phước.

- Có tài vật.

Lại nữa, vì người hành Bố Thí có tâm xả, nên gọi Bố Thí là Đàn.

Phải có tâm xả pháp, mới phá được xan tham, mới sanh được niệm Từ, mới hành được Bố Thí.

Bố Thí cũng phải hội đủ 3 điều kiện. Đó là:

- Tâm tương ưng pháp.

- Tâm xả pháp.

- Tâm hành pháp.

Lại nữa, người hành Bố Thí phải hội đủ 3 điều kiện nữa. Đó là:

- Thân chứng.

- Huệ chứng.

- Giác quán.

Trong A Tỳ Đàm có phân biệt 2 trường hợp Bố Thí. Đó là:

- Tịnh thí.

- Bất tịnh thí.

Phàm phu, vì tâm chấp đắm, so lường, nên chỉ hành Bất Tịnh Thí mà thôi. Vì sao? Vì phàm phu hành bố thí do nhiều nhân duyên bất tịnh như : vì cầu tài mà bố thí, vì sợ thua người mà bố thí, vì sợ hoạn nạn mà bố thí, vì sợ chết mà bố thí, vì phú quí mà bố thí, vì tranh thắng mà bố thí, vì kiêu mạn mà bố thí, vì danh dự mà bố thí, vì chú nguyện mà bố thí, vì lợi dưỡng mà bố thí.v.v. Các trường hợp Bố thí như vậy gọi là Bất Tịnh Thí.

Trái lại, vì Đạo Giải Thoát mà bố thí, thì gọi là Tịnh Thí. Phải đem tâm thanh tịnh, chẳng cầu phước báo, chẳng vì cung kính hay sợ hãi, chẳng vì thiên vị hay bị ép buộc.v.v. mà bố thí mới gọi là Tịnh Thí. Tịnh Thí dẫn đến đạo Niết Bàn. Dù chưa được Niết Bàn cũng hưởng được nhiều phước lạc.

Lại nữa, vì Niết Bàn mà bố thí, thì cũng được quả báo thanh tịnh. Phật dạy “Có 2 hạng người rất khó được”. Đó là:

- Tỳ Kheo xuất gia được giải thoát.

- Cư sĩ tại gia thanh tịnh bố thí.

Bố Thí thanh tịnh như vậy được vô lượng phước báo đời đời chẳng mất; ví như trồng cây đúng thời tiết thì cây được tốt tươi, đơm hoa kết trái. Vì sao?

Vì:

- Diệt hết các kiết sử là khai mở đạo Niết Bàn.

- Không luyến tiếc vật sở hữu là trừ được xan tham.

- Sanh tâm cung kính người thọ thí là trừ được tật đố.

- Trực tâm bố thí là trừ được siễm khúc.

- Nhất tâm bố thí là trừ được trạo cử.

- Tư duy bố thí là kết tụ công đức.

- Không chấp thủ tài vật là trừ được tham ái.

- Thương xót người thọ thí là trừ được kiêu mạn.

- Biết làm các pháp thiện là trừ được vô minh.

- Tin có quả báo là trừ được tà kiến.

- Biết quyết định có quả báo lả trừ được tâm nghi.

Bố thí như vậy thì 6 căn đều được thanh tịnh, thiện tâm tăng trưởng, nội tâm nhu nhuyến khinh an. Do quán quả báo công đức, nên được tín tâm thanh tịnh.

Bố thí như vậy là được đầy đủ các pháp thiện, được thân tâm nhu nhuyến, hỷ lạc, được nhất tâm, được thật trí huệ.

Lại nữa, do bố thí như vậy, mà làm nảy sanh ở trong tâm đầy đủ 8 Thánh Đạo, 37 Phẩm Trợ Đạo.v.v.

Lại có trường hợp, do bố thí mà được 32 tướng tốt, được làm vị Chuyển Luân Thánh Vương, có được đầy đủ 7 báu.v.v.

Phật dạy: “Bố thí cho người từ xa đến, cho người bệnh, cho người đang gặp hoạn nạn, như nạn lửa, nạn gió, nạn nước, nạn giặc giã.v.v. được thêm phần phước báo”.

Lại nữa, ruộng phước càng lớn thì phước đức càng nhiều. Ví như đem vườn nhà bố thí cho người tu hành, cúng dường cho Tăng Chúng thì được phước báo rất lớn.

Trong kinh có chép mẫu chuyện sau đây:

Thời xưa, ở nước Đại Nguyệt Thị, trong thành Thích Ca La, có một họa sĩ đi qua nước Đà La ở về phương Đông để hành nghề. Sau 15 năm, ông dành dụm được 30 cân vàng đem về cho gia đình.

Khi vừa đến nơi, ông nghe trong thành đánh trống triệu tập đại hội và thấy Chúng Tăng thanh tịnh tề tựu ở hội trường, ông hỏi vị Duy Na: “Cúng dường một ngày ăn uống cho cả Chúng Hội phải tốn kém bao nhiêu?”

Vị Duy Na đáp: “Khoảng 30 cân vàng”.

Ông liền nói: “Cho phép tôi được cúng dường một ngày ăn uống”.

Cúng dường Chúng Tăng xong, ông trở về nhà với hai bàn tay trắng. Bà vợ ông hỏi: “Ông đi làm ăn xa suốt 12 năm dài. Nay trở về nhà, ông có đem được gì về chăng?”

Ông đáp: “Tôi dành dụm được 30 cân vàng. Nhưng nay tôi đã đem số vàng ấy cúng dường cho Chư Tăng và Chúng Hội cả rồi”.

Bà vợ giận quá, bèn trói ông lại, dẫn ông đến cửa quan, và thưa rằng: “Chồng tôi chẳng nghĩ gì đến bổn phận đốí với vợ con. Dành dụm được bao nhiêu ông đem cho

người khác hết sạch”.

Vị quan hỏi ông lý do, ông đáp: "Đời trước tôi chẳng khéo tu công đức bố thí, nên ngày nay phải chịu cảnh bần khổ. Nay có được duyên lành, gặp được ruộng phước chư tăng, mà tôi không trồng, cội phước thì về sau còn sẽ phải bị bần khổ mãi mãi”.

Vị quan ấy là một vị ưu Bà Tắc có tín tâm thanh tịnh, kính Phật, trọng Tăng. Vừa nghe xong vị quan, bèn khen rằng: “Ngươi quả thật là một người thiện, biết xả tài hành thí, đem của mồ hôi nước mắt của mình dành dụm trong nhiều năm để cúng dường Chư Tăng. Thật là một tấm gương sáng để người khác noi theo”.

Nói như vậy rồi, vị quan truyền lấy vàng của mình đem bố thí lại cho nhà họa sĩ, và nói rằng: “Bố thí với tâm thanh tịnh được phước đức rất lớn”.

Lại nữa, phải nên biết có 2 thứ ĐÀN. Đó là:

- Thế Gian Đàn.

- Xuất Thế Gian Đàn.

Thế Gian Đàn và Xuất Thế Gian Đàn hoàn toàn khác nhau.

Bố thí với tâm hữu lậu, thì gọi là Thế Gian Đàn.

Các bậc Thánh, đã được Vô Tác Tam Muội, đã trừ sạch kiết sử, xan tham, nên dù phương tiện dùng tâm hữu lậu bố thí, mà vẫn gọi là hành Xuất Thế Gian Đàn.

Thế Gian Đàn là Bất Tịnh Thí, tức là bố thí không thanh tịnh.

Xuất Thế Gian Đàn là Tịnh Thí, tức là bố thí thanh tịnh.

Thế Gian Đàn là bố thí mà còn vướng mắc kiết sử.

Xuất Thế Gian Đàn là bố thí không trụ tướng, bố thí mà chẳng có niệm phân biệt giữa người cho, người nhận và vật cho, vì rõ biết tất cả đều là nhất tướng, là vô tướng, là thường trụ như hư không. Bố thí mà còn sanh tâm chấp chỉ là Thế Gian Đàn, là điên đảo, là không thật.

Bố thí với tâm như như, không điên đảo, rõ biết Thật Tướng Pháp, mới là Xuất Thế Gian Đàn.

Xuất Thế Gian Đàn được các bậc Thánh Nhân xưng tán, vì Xuất Thế Gian Đàn là bố thí theo đúng nghĩa của Thật Tướng Pháp, hòa hợp với Thật Tướng Trí Huệ.

Bố thí chỉ cầu giải thoát sanh tử cho mình là Thanh Văn Đàn.

Bố thí vì sự giải thoát sanh tử cho hết thảy chúng sanh là Bồ Tát Đàn.

Bố thí vì sợ sanh tử là Thanh Văn Đàn.

Bố thí vì giáo hóa chúng sanh mà không sợ sanh tử là Bồ Tát Đàn.

Trong kinh Bổn Sanh có chép mẫu chuyện về vua Ba La Bà và Bồ Tát Vi La Ma, như sau:

Bồ Tát Vi La Ma là vị Bốn Sư của vua Ba La Bà, dạy nhà vua rằng: “Ngài đã được vô lượng vinh hoa phú quí rồi; nay ngài cần phải nghĩ đến việc làm lợi ích cho chúng sanh”.

Nhà vua nghĩ rằng: “Dù ta chẳng còn mong cầu phú lạc, nhưng vì vạn pháp là vô thường nên ta phải hành đại bố thí”.

Nghĩ như vậy rồi, nhà vua tự tay thảo bố cáo cho các Bà La Môn và hết thảy các hàng xuất gia hãy đến cung vua để thọ nhận cúng dường. Nhà vua được 8400 vị Quốc Vương và hảo tâm khác giúp sức, nên nguyện bố thí và cúng dường đầy đủ các vật dụng cần thiết trong 12 năm.

Đồ Tát Vi La Ma tán thán rằng:

Làm vừa lòng tất cả,

Là việc rất khó làm.

Nay ngài, vì Phật Đạo,

Quyết tâm hành Tịnh Thí.

Lúc bấy giờ, chư Thiên ở cõi Tịnh Cư Thiên dùng kệ hỏi:

Do đại nhân duyên gì,

Mở cửa đại bố thí ?

Vì thương xót chúng sanh,

Hay vì cầu Phật Đạo?

Chư Thiên lại suy nghĩ: “Nay chúng ta hãỵ đóng kín bình vàng lại, khiến nước không còn chảy xuống nữa”.

Biết rõ ý nghĩ của chư Thiên, các Ma vương hỏi rằng: “Các Bà La Môn cũng đều là những người xuất gia, cầu đạo. Vì sao lại cho họ chẳng phải là ruộng phước, lại đóng kín bình vàng khiến nước không chảy xuống được?”

Chư Thiên đáp: “Bố thí phải vì Phật Đạo. Nay các Bà La Môn toàn là những người theo tà kiến. Họ chẳng phải

là ruộng phước”.

Các Ma Vương lại hỏi chư Thiên: “Làm sao có thể biết đích thật ai là người thực tâm cầu Phật Đạo?”.

Lúc bấy giờ, có một vị Trời ở cõi Tịnh cư Thiên, tự hóa thành một người Bà La Môn, đến hỏi vua Ba La Bà rằng: “Ngài cầu gì mà hành đại bố thí?”

Nhà vua dùng kệ đáp:

Tôi nguyện được Vô Dục,

Lìa Sanh Già Bệnh Chết,

Nhất tâm cầu Phật Đạo,

Nhằm độ hết chúng sanh.

Hóa Bà La Môn lại nói: “Phật Đạo rất khó được. Ngài nên cầu được phước báo khác”.

“Dù cho vành bánh xe nóng quay trên đầu tôi, tôi vẫn nhất tâm cầu Phật Đạo, chẳng mảy may hối hận. Vì sao? Vì chúng sanh trôi lăn trong 3 đường ác, chịu vô lượng khổ đau, nên tôi nhất tâm cầu Phật Đạo, chẳng bao giờ thối chuyển”.

Hóa Bà La Môn tán thán: “Lành thay! Lành thay!”. Rồi nói kệ:

Ngài dõng mãnh tinh tấn,

Thương xót mọi chúng sanh.

Trí huệ vô quái ngại,

Không lâu sẽ thành Phật

Lúc bấy giờ, trời mưa hoa cúng dường. Nhà vua lấy bình nước đổ lên tay Hóa Bà La Môn, nhưng nước không chảy. Nhà vua tự nghĩ: “Tâm ta chưa thanh tịnh chăng?”

Chư Thiên bèn nói rằng: "Người tà kiến, bị lưới nghi phiền não phá chánh kiến, khiến phải xa lìa thanh tịnh giới sẽ đọa vào các đường khổ”. Rồi dùng kệ nói rằng:

Ác tà trong biển người

Không thuận với Chánh Đạo

Những người ở nơi đây,

Chẳng đại tâm như ngài.

Nhà vua nghe xong, dùng bài kệ đáp lại:

Nếu trong khắp mười phương,

Có ai tâm thanh tịnh.

Tôi xin nguyện quy mạng,

Đảnh lễ và cúng dường.

Nói xong, tay phải cầm bình nước dốc xuống tay trái, nhà vua tự lập nguyện rằng: “Nếu tôi thật sự hành đại bố thí, thì xin cho nước trong bình tự chảy ra”.

Ngay lúc bấy giờ, Hóa Bà La Môn thấy nước trong bình chảy trên tay nhà vua, liền dùng kệ tán thán rằng:

Nước từ bình chảy ra,

Thanh tịnh tợ lưu ly.

Nước chảy khắp tay ngài

Lành thay Đại Bố Thí!

Nhà vua nghe như vậy, càng sanh tâm cung kính, nói kệ rằng:

Tôi nay hành Bố Thí

Chẳng Cầu phước ba cõi,

Mà vì mọi chúng sanh,

Bố thí cầu Phật Đạo.

Nhà vua vừa nói dứt bài kệ, thì Đại Địa chấn động.

Kinh Bổn Sanh còn nêu nhiều trường hợp bố thí chẳng tiếc thân mạng như sau:

Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, khi còn là Bồ Tát, đi khắp 4 Châu Thiên Hạ để cầu Phật Đạo. Gặp một Bà La Môn, Bồ Tát xin cầu Đạo. Vị Bà La Môn ấy nói: “Ông hãy lấy mỡ nơi thân ông thắp đèn, rồi ta sẽ thuyết kệ cho nghe”. Bồ Tát chẳng ngần ngại làm theo, để được nghe thuyết kệ.

Lại nữa, có thời Bồ Tát làm thân chim bồ câu trên núi Tuyết Sơn, thấy một người nghèo khổ, lạnh cóng, đang cần được sưởi ấm, chim liền tự đốt thân mình để bố thí cho người ấy.

Như vậy gọi là Nội Bố Thí, không tiếc thân mạng; cũng còn gọi là Đàn Ba La Mật.

D. Pháp Thí Ba La Mật:

Hỏi: Thế nào gọi là Pháp Thí?

Đáp : Đem những lời hay đẹp, có lợi ích, nói cho người khác nghe, gọi là Pháp Thí.

Ví như đem Giáo Pháp của 3 Thừa Giáo dạy người, đem 4 Pháp Tạng dạy người, đem những lời diệu thiện trong Phật pháp dạy người... đều gọi là Pháp Thí cả.

Hỏi : Đề Bà Đạt Đa cũng đem Giáo Pháp của 3 Thừa Giáo dạy cho người. Như vậy, vì sao thân Đề Bà Đạt Đa lại bị đọa vào Địa Ngục?

Đáp : Đề Bà Đạt Đa, vì tà kiến, vì cầu lợi danh, chẳng phải vì Đạo Thanh Tịnh mà thí pháp, nên phải đọa vào Địa Ngục.

Người thí pháp phải thường giữ tâm thanh tịnh; hành động thí pháp phải bắt nguồn từ thiện tâm. Thí pháp như vậy mới có được phước đức bố thí.

Lại nữa, người thuyết pháp phải thường tịnh tâm, tư duy, tán thán Tam Bảo, chỉ rõ tội phước, nói rõ 4 Thánh Đế... để giáo hóa chúng sanh, dẫn họ vào Phật Đạo.

Pháp thí chân tịnh phải hội đủ 2 điều kiện. Đó là:

• Không làm não hại chúng sanh, mà trái lại phải làm tăng trưởng thiện tâm nơi họ.

“Thường quán pháp KHÔNG. Lấy đó làm nhân duyên cho Niết Bàn. Bởi nhân duyên vậy, nên người thuyết pháp, ở trong đại chúng, phải luôn luôn giữ tâm thanh tịnh; nói pháp chỉ vì cầu Phật Đạo, chẳng phải vì danh vọng hoặc vì lợi dưỡng.

Vào thời xa xưa, vua nước A Du Già rất thích được nghe pháp. Nhà vua thỉnh một vị Tỳ Kheo trẻ tuổi vào cung thuyết giảng. Vị Pháp Sư còn trẻ tuổi, nhưng rất thông minh, đoan chánh; mỗi khi nói có mùi hương thơm từ miệng tỏa ra.

Nhà vua hỏi: “Đại Đức mới có hương thơm này trong miệng, hay đã có từ lâu rồi?”

Vị Pháp sư dùng kệ đáp:

Vào thời Phật Ca Diếp,

Tôi thường tán thán Phật,

Rộng diễn nói Pháp Mầu,

Miệng thường tỏa diệu hương.

Nhà vua xin được giải thích rõ hơn. Vị Tỳ Kheo đáp: “Vào thời Phật Ca Diếp, tôi thường tán thán Phật, và ở trong đại chúng tôi thường hoan hỷ diễn nói vô lượng pháp môn, ân cần giáo hóa hết thảy mọi người, nên từ đó về sau tồi được diệu hương từ miệng tỏa ra, đời đời chẳng mất. Rồi Tỷ Khéo nói kệ rằng:

Hương thơm các loài hoa,

Chẳng sánh kịp hương này,

Làm đẹp ý người nghe,

Đời đời chẳng tận diệt.

Lại nói tiếp thêm bài kệ:

Được danh dự, đoan chánh,

Vui vẻ, người cung kính,

Quang minh tợ mặt trời,

Mọi người đều thương mến.

Biện tài cùng trí huệ,

Đoạn sạch hết kiết sử,

Diệt khổ, chứng Niết Bàn,

Đầy đủ mười công đức.

Nhà vua hỏi: “Tán Phật được quả báo như thế nào?".

Vị Tỳ Kheo đáp: “Tán Phật được 10 công đức sau đây:

- Tán Phật khiến mọi người được nghe Pháp mầu. Bởi công đức này nên được danh thơm.

- Tán Phật khiến mọi người được hoan hỷ. Bởi công đức này nên được đoan chánh.

- Tán Phật là vì người nói tội phước khiến họ đến

được chỗ an lạc. Bởi công đức này nên thường được vui vẻ.

- Tán Phật khiến hết thảy tâm hành đều diệt. Bởi công đức này nên thường được cung kính.

- Tán Phật là biểu hiện sự thuyết pháp, đem ánh sáng trí huệ soi chiếu chúng sanh, đưa họ đến giác ngộ giải thoát. Bởi công đức này nên được quang minh tợ mặt trời

- Tán Phật đem lại sự an vui cho mọi người. Bởi công đức này nên được người thương mến.

- Tán Phật là khéo diễn nói vô lượng vô biên pháp môn. Bởi công đức này nên được biện tài vô ngại.

- Tán Phật là ở nơi diệu pháp chẳng có lầm lỗi. Bởi công đức này nên được trí huệ sáng suốt.

- Tán Phật khiến tín tâm được thanh tịnh. Bởi công đức này nên đoạn sạch được các phiền não kiết sử.

- Tán Phật khiến các khổ đều tiêu diệt, ví như đám mưa lớn có công năng tiêu diệt sức nóng của lửa. Bởi công đức này nên chứng được Niết Bàn.

Nhà vua nghe xong thưa rằng: “Pháp sư thật khéo tán Phật, thật khéo thuyết pháp, độ sanh. Như vậy mới thật là chân Pháp Thí”.

Hỏi : Giữa Tài Thí và Pháp Thí, lối bố thí nào hơn?

Đáp : Phật dạy “Trong 2 lối bố thí, thì Pháp Thí là hơn hết”.

Vì sao? Vì Tài Thí phải nhờ đến ngoại vật, còn Pháp Thí chỉ ở tại tâm. Tài Thí chỉ nuôi dưỡng sắc thân người,

Pháp Thí nuôi dưỡng Pháp Thân. Bởi vậy nên so sánh 2 lối bố thí, thì Pháp Thí thắng hơn.

Hỏi: Vì sao nói “Pháp Thí là việc khó làm”?

Đáp : Thuyết pháp để độ chúng sanh là việc rất khó làm.

Hàng Thanh Văn chỉ độ được mình mà không độ được người. Vì sao ? Vì không thuyết pháp đúng với Thật Tướng các pháp.

Lại nữa, nhờ hành phápThí mà hành giả phân biệt được hữu lậu với vô lậu, rõ được Thật Tướng các pháp, được tâm thanh tịnh, không bị lay chuyển, không bị phá hoại, thẳng tiến đến Phật Đạo.

Hỏi : Có 4 hạnh xả là Tài Xả, Pháp Xả, Vô úy xả và Phiền Não Xả. Vì sao chỉ nói đến Tài xả và Pháp xả mà không nói gì đến 2 hạnh xả kia ?

Đáp : Vô Úy xả cùng với Thi La chẳng khác nhau nên không nói. Hơn nữa, đã có Bát Nhã thì chẳng còn có phiền não, tức là đã xả sạch phiền não rổi, nên không nói đến Phiền Não xả làm gì nữa.

Bởi nhân duyên vậy, nên khi nói đến 6 pháp Ba La Mật, thì chẳng cần phải nói đến 4 hạnh xả nữa, vì ở nơi Bát Nhã Ba La Mật đã đầy đủ cả 4 hạnh xả rồi vậy.

(Hết quyển 11)

Quyển 12. Phẩm thứ nhất Tiếp theo: d- Pháp Thí Ba La Mật (tiếp theo)

LUẬN ĐẠI TRÍ ĐỘ

Quyển 12

------***------

Phẩm thứ nhất

(tiếp theo)

D- Pháp Thí Ba La Mật (Tiếp theo)

Hỏi : Thế nào gọi là Đàn Ba La Mật?

Đáp : ĐÀN đã được giải nghĩa rồi.

BA LA MẬT có nghĩa là đáo bỉ ngạn, tức là qua bờ bên kia.

Bờ bên này là bờ mê, bờ bên kia là bờ giác, hành giả phải vượt qua sông Ái mới đến được bờ bên kia.

Hỏi : Thế nào gọi là “Không đến bờ bên kia" ?

Đáp : "Không đến bờ bên kia” có nghĩa là vượt sông Ái nhưng chưa đến được bờ bên kia thì đã vội quay trở về.

Trong kinh có dẫn dụ trường hợp của ngài Xá Lợi Phất như sau; Ngài Xá Lợi Phất tu bố thí trong 60 kiếp. Một hôm ngài gặp 1 người đến xin bố thí, ngài liền nói : “Ông đến xin tài vật của tôi, dẫn đến xin thân của tôi, tôi cũng sẵn sàng cho ông cả”.

Người ấy nói: "Tôi chỉ muốn xin con mắt của ông thôi. Tôi chẳng muốn xin tài vật của ông cũng chẳng muốn xin hết cả thân của ông".

Ngài Xá Lợi Phất tự móc mắt của mình trao cho người ấy. Vừa cầm con mắt trên tay, người ấy liền vứt ngay xuống đất, lấy chân chà lên. Ngài Xá Lợi Phất tự nghĩ rằng: "Hạng người tội ác như vậy, ta không thể độ được". Nghĩ như vậy rồi, ngài bỏ đại tâm làm lợi tha, trở về Thanh Văn Thừa lo phần tự lợi.

Lại nữa, phải nên biết "Bờ bên này là bờ xan tham”, cho nên hành giả phải hành bố thí để làm phương tiện vượt qua sông Ái, đến bờ bên kia, là bờ Giác, là Phật Đạo.

Còn chấp "Hữu-Vô" là còn ở bờ bên này; phá được chấp "Hữu-Vô” mới có được trí huệ dẫn đến bờ bên kia. Cho nên siêng năng tu bố thí là phương tiện hữu hiệu giúp hành giả vượt sông Ái qua đến bờ bên kia vậy.

Lại nữa, có 2 thứ Đàn. Đó là:

• Ma Đàn

• Phật Đàn

• Nếu do bị kiết sử, phiền não chi phối, mà bố thí, thì gọi là Ma Đàn.

• Nếu bố thí với tâm thanh tịnh, không sợ hãi, không hối tiếc, không thối chuyển, thì gọi là Phật Đàn. Phật Đàn đưa hành giả đến bờ bên kia.

Trong Kinh Độc Xà Dụ có kể mẩu chuyện như sau:

Có 1 ông vua trao cho một tội nhân một hộp dựng 4 con rắn độc, bảo phải chăm sóc, nuôi nấng.

Người ấy quá lo sợ, tự nghĩ rằng “Loài rắn độc nguy hại, chẳng nên nuôi dưỡng làm gì”. Nghĩ như vậy rồỉ, người ấy bèn vứt bỏ hộp rắn đi, rồi tìm cách chạy trốn.

Nhà vua sai 5 người cầm dao rượt đuổi theo. Đến một nơi đồng trống, người ấy gặp 1 người hiền khuyên rằng “Chỗ này nhiều giặc cướp, chắc chắn ngươi sẽ bị sát hại. Ngươi hãy mau mau tìm đến con sông lớn ở đằng xa kia tìm cách vượt qua bờ bên kia; ngươi sẽ được an lạc thanh tịnh”.

Người ấy nghe xong, lấy 8 khúc cây kết lại thành bè, vượt qua được sông an toàn.

Trong mẩu chuyện này:

• Nhà vua dụ cho Ma Vương

• Hộp đựng 4 rắn độc dụ cho thân 4 đại, đầy tham dục xấu ác.

• 5 người cầm dao dụ cho 5 ấm.

• Nơi đồng trống hoang vắng đầy giặc cướp dụ cho tâm thâm độc, tà ác, chẳng chút phước đức.

• Không nên trú dụ cho vứt bỏ 6 tình.

• Người hiền dụ cho bậc minh sư

• Sông lớn dụ cho sông Ái

• Bè kết bằng 8 khúc cây dụ cho 8 Thánh Đạo.

• Bờ bên này dụ cho Thế Gian

• Bờ bên kia dụ cho Niết Bàn

• Qua được bờ bên kia là được Vô Lậu Giải Thoát, chứng được Lậu Tận A La Hán.

Bồ Tát hành bố thí chẳng chấp “Có Ta là người hành thí, có người thọ thí của ta, có vật ta đem ra thí”. Bồ Tát, ở nơi cả 3 pháp ấy, được thanh tịnh, vô ngại, được chư Phật thán khen.

Vì sao? Vì khi bố thí mà sanh chấp tâm thì liền đọa vào cảnh giới của Ma vậy.

Bồ Tát Tu Đàn Ba La Mật và các Ba La Mật khác đầy đủ, nên đến được bờ bên kia.

Hỏi : Qua bờ bên kia rồi còn có gì khác nhau nữa chăng?

Đáp : Tuy cùng qua được bờ bên kia, nhưng cũng có sai khác:

• Nếu qua bờ bên kia, mà chỉ nhằm thoát ly sanh tử, chỉ cầu được vô úy, vô lậu cho riêng chính mình, là chưa có được tâm đại bi, chưa phải vì hết thảy chúng sanh hành bố thí, nên chưa được gọi là Đàn Ba La Mật.

• Nếu qua bờ bên kia nhằm độ thoát hết thảy chúng sanh, vì rõ biết tướng của bố thí thường thanh tịnh, chẳng có sanh, chẳng có diệt, là vô lậu vô vi như tướng của Niết Bàn mới thật là Đàn Ba La Mật.

Lại nữa, bố thí chẳng cùng tận mới gọi là Đàn Ba La Mật. Vì sao ? Vì chúng sanh chẳng cùng tận, nên bố thí cũng chẳng cùng tận.

Bồ Tát tu đầy đủ 6 pháp Ba La Mật qua được bờ bên kia là đầy đủ Đàn Ba La Mật. Hàng Thanh Văn và Bích Chi Phật thoát ly sanh tử cũng qua bờ bên kia, nhưng không được đầy đủ Đàn Ba La Mật.

Hỏi : Bố thí như thế nào mới được đầy đủ viên mãn Đàn Ba La Mật ?

Đáp: Xả thân mạng mà không tiếc, dùng tâm bình đẳng mà bố thí chẳng cầu phước báo, mới gọi là đầy đủ,

viên mãn Đàn Ba La Mật.

Bồ Tát từ khi sơ phát tâm đến khi thành Đạo, hành bố thí như vậy nên được đầy đủ viên mãn Đàn Ba La Mật.

Bồ Tát tu đến Đệ Thất Địa, rõ biết Thật Tướng các pháp, đem trí huệ giáo hóa chúng sanh, trang nghiêm Phật độ, cúng dường chư Phật khắp 10 phương, lại bố thí đầy đủ các thức ăn uống cho các loài Ngạ Quỷ, Địa Ngục, Súc Sanh, khiến họ có được thiện duyên tiêu trừ các tội lỗi, lại vì hết thảy chúng sanh bố thí pháp, khiến họ sanh tâm hoan hỷ, phát khởi tín tâm, hướng về Phật Đạo.

Trong Kinh có chép mẩu chuyện sau đây :

Ở nước Nguyệt Quang có người bị bệnh nặng, đến xin Thái Tử cứu chữa. Thái Tử hỏi ý kiến vị Ngự Y: “Bệnh của người này quá nặng, phải dùng phương thuốc gì để chữa trị?"

Vị Ngự Y thưa : “Chỉ có thể dùng huyết và tủy não mới chữa trị được"

Thái Tử nghe vậy, liền bảo người đồ tể giết mình để lấy huyết và tủy não cho người bệnh, chẳng mảy may luyến tiếc. Như vậy Thái Tử đã xả bỏ sanh thân, hành Bố Thí Ba La Mật để được viên mãn Pháp Thân.

Hỏi : Vì sao hành Bố Thí Ba La Mật mà được viên mãn Pháp Thân ?

Đáp : Bồ Tát đem đầu, mắt, tủy, não bố thí mà chẳng hề luyến tiếc. Như vậy là đã xả nhục thân, để được Vô Sanh Pháp Nhẫn, cho nên được viên mãn Pháp Thân.

Trong Kinh Bổn Sanh có chép các mẩu chuyện sau đây:

- Vào một thời trong quá khứ, Đức Phật Thích Ca Mâu Ni khi còn là Bồ Tát, đã làm thân voi 6 ngà.

Một hôm, thấy người thợ săn đang chuẩn bị bắn mình, voi cất tiếng hỏi : “ông muốn bắn tôi để làm gì ?”

Người thợ săn đáp : “Tôi cần lấy ngà”.

Tức thì voi đến sườn núi tự nhổ các ngà để cho người thợ săn, máu chảy ra lênh láng mà vẫn thanh tịnh, chẳng chút sợ hãi, luyến tiếc. Như vậy là Bồ Tát Bố Thí Ba La Mật để được viên mãn Pháp Thân.

- Lại có lúc Bồ Tát đã làm thân chim để giáo hóa chúng sanh, ở một khu rừng nọ, có một thớt voi lớn và một chú khỉ kết bạn tâm giao với nhau.

Hai con vật bèn đến dưới gốc một cây Tát Bát La to lớn, thảo luận để phân định ngôi vị anh em.

Voi nói: "Tôi đã thấy cây Tát Bát La này từ khi nó còn thấp dưới bụng tôỉ, vậy tôi là anh".

Khỉ nói: Trước đây, tôi dã từng ngồi dưới đất vin đọt cây này xuống dể vui chơi, vậy tôi phải làm anh”.

Ngay khi đó có một con chim bay qua nói rằng: “Trước đây tôi ở trong rừng ăn quả Tát Bát La, bay ngang qua đây làm rơi hột xuống, do vậy mới có cây Tát Bát La này, cho nên tôi là lớn nhất. Nghe xong, voi mời khỉ ngồi lên đầu mình, mời chim đậu trên đầu khỉ đi dạo quanh khắp rừng.

Chim, thú trong rừng thấy điều lạ, vây quanh hỏi lý đo. Voi đáp rằng : “Đây là phép cung kính cúng dường bậc trưởng thượng". Chim, thú nghe như vậy đều được giáo

hóa, chẳng còn dám sát hại lẫn nhau, chẳng còn dám phá hoại mùa màng nữa.

Dân chúng quanh rừng vui mừng tán thán : “Loài chim, loài thú mà còn biết cung kính nhau, biết tu thiện chẳng còn sát hại lẫn nhau. Thật là điều chưa từng thấy".

Noi gương tốt của các chim, thú, mọi người trong vùng thương yêu đùm bọc nhau, sống vui vẻ với nhau trong cảnh thanh bình an lạc.

Bồ Tát dùng đủ mọi phương tiện thiện xảo, thị hiện sanh trong các loài, hóa tác ra vô lượng tài vật quý báu để bố thí, nhằm giáo hóa chúng sanh và cúng dường chư Phật.

Hành bố thí như vậy là được viên mãn Pháp Thân.

Đàn Ba La Mật có 3 thứ , đó là: - Vật thí

- Cung kính thí

- Pháp thí

* Vật thí: Là đem nội ngoại vật sở hữu của mình mà bố thí cho người khác.

* Cung kính thí: Là cung kính lễ bái, cúng dường các bậc mà mình tôn kính.

* Pháp thí: Là đem pháp nhiệm mầu của Phật, đem những điều đạo đức giảng nói cho người khác nghe, khiến họ trừ được nghi hối và sanh được tín tâm thanh tịnh, hướng về Đạo Giải Thoát.

Hỏi : Dạy 5 giới cho người có phải là pháp thí không ?

Đáp : Bố thí phải hội đủ 3 nhân duyên. Đó là :

• Tín tâm thanh tịnh

• Tài vật.

• Ruộng phước (phước điền)

* Bố thí với tín tâm thanh tịnh là bố thí bình đẳng, vừa thương xót chúng sanh, vừa cung kính các bậc tôn túc có đầy đủ công đức.

Đối với cả hai hạng người này, đều phải cung kính, lân mẫn, trong lúc hành bố thí cúng dường…

* Tài vật thí là bố thí những tài vật của chính mình có, chẳng phải do mình cướp trộm, lường gạt dối trá mà có được..

* Ruộng phước có 2 nghĩa. Đó là :

- Ruộng phước do thương xót (lân mẫn)

- Ruộng phước do cung kính.

Như vậy do thương xót hay cung kính chúng sanh mà trao 5 giới cho họ cũng là một hình thức pháp thí vậy.

Ví như vua A Dục đem đất đai, thành quách cúng dường Phật và chư Tăng là một trường hợp điển hình về tài vật thí. Lại như có người nữ đem chuỗi anh lạc và 7 báu của mình cúng dường tháp Phật Ca Diếp là tín tâm thanh tịnh thí vậy.

Hỏi: Nếu nói “Đàn là pháp xả tài vật”, thì sao còn nói là pháp “vô sở xả”?

Đáp: Có hai thứ Đàn. Đó là :

- Thế Gian Đàn

- Xuất Thế Gian Đàn

Xuất Thế Gian Đàn là vô tướng, cho nên là pháp Vô Sở Xả.

Tuy thật có tài vật đem ra bố thí, nhưng khi hành bố thí, hành giả không chấp có ta là người hành thí, không chấp có người thụ thí của ta, cũng không chấp có tài vật của ta đem ra để bố thí.

Cả 3 pháp " Người thí, người thụ và vật thí" đều thanh tịnh, đều là bất khả đắc cả.

Bố thí như vậy gọi là pháp Vô sở xả, có đại công đức, vì không sanh kiêu mạn, không sanh ái kiết.

Người thế gian dù chẳng còn kiêu mạn, nhưng cũng còn có ái pháp, nên khi bố thí chỉ mới xả tài mà chưa có xả thí.

Các bậc xuất thế gian, do chẳng còn có kiêu mạn, chẳng còn có ái kiết nên khi hành bố vừa xả tài, vừa xả thí. Bố thí như vậy mới là pháp xả đầy đủ, là pháp vô sở xả vậy…

Hỏi: Vì sao nói "Đầy đủ Đàn Ba La Mật cũng chỉ là danh, cũng là bất khả đắc"?

Đã nói đến bố thí thì phải có người thí, có người thụ, có vật thí. Như vậy là đã có nhân duyên, có quả báo bố thí rõ ràng. Sao lại nói chỉ là danh, là bất khả đắc?

Đáp: Đây chỉ là do nhân duyên tạo tác có sai khác, mà khởi phân biệt các danh từ "Thật" hay “Không thật” vậy thôi.

Ví như tấm vải do nhiều sợi vải dệt thành. Khi còn là những sợi vải thì nói tấm vải là “không thật”, khi đã dệt

xong thì nói tấm vải là “Thật".

Lại nữa nhân duyên tạo tác các vật cũng có thể là "thật có” hay là "không thật có". Ví như cảnh vật trong mộng, bóng trăng dưới nước đều không có nhân duyên tạo tác. Do phân biệt, đối đãi mà nói “trăng trên trời là thật", “trăng dưới nước là không thật". Tất cả các pháp ấy đều là giả danh, đều là giả pháp cả. Ví như ngắn đối đãi với dài, phương Đông đối đãi với phương Tây v.v. Thật ra “ngắn", “dài”, "Đông”, “Tây"... đều là bất khả đắc cả.

Các pháp tướng đều chẳng thật có, nên chỉ là danh. Ví như sữa, do sắc, hương, vị cùng nhiều duyên khác mà thành. Thật sự sữa chỉ là danh, là bất khả đắc, chỉ ví như lông rùa sừng thỏ vậy thôi.

Cũng như tấm lụa do nhiều sợi tơ và nhiều nguyên nhân khác nữa tạo thành. Từ tấm lụa đó, lại phải có thêm nhiều nguyên nhân khác nữa mới tạo thành ra chiếc Y. Tất cả tấm lụa, chiếc y đó cũng chỉ là danh, cũng là bất khả đắc cả.

Hỏi : Hết thảy các sự vật đều do duyên hòa hợp mà có hay sao ?

Đáp : Đến hạt vi trần cũng chẳng thật có, chỉ là gượng ép đặt tên, để lập sự tương đãi giữa “tế và thô”. Do có thô mà có tế, do có tế mà có thô.

Nếu có “cực vi sắc", thì đã có "phương phận”. Nhưng đã có phương phận thì chẳng thể gọi là cực vi, trái lại nếu chẳng có phương phận thì chẳng thể là sắc được… Lại nữa, nếu nói có “cực vi”, thì cực vi phải có sắc, thanh, hương, vị, xúc; trái lại nếu đã phân biệt có sắc, thanh, hương, vị, xúc

thì chẳng thể gọi là “cực vi” được. Xét như vậy thì “vi trần" cũng là bất khả đắc.

Như trong kinh nói "Sắc dù thô, dù tế, dù nội, dù ngoại cũng đều chỉ là danh, đều là bất khả đắc cả. Vì sao ? Vì nếu quán sắc là vô thường, vô ngã thì ta không thể nói có vi trần được. Vì nếu ta cứ phá SẮC mãi, thì đến tận cùng sắc sẽ trở thành KHÔNG".

Trong kinh có chép mẩu chuyện sau đây :

Ở núi Kỳ Xà Quật, nơi thành Vương Xá, một hôm Phật đi kinh hành cùng các vị Tỳ Kheo. Giữa đường gặp một cây lớn, Phật dừng lại, trải tọa cụ ngồi và nói với các Tỳ Kheo rằng: “Này các Tỳ Kheo! Người nhập thiền định được tự tại quán cây này thành đất, nước, gió, lửa v.v."

Xem như vậy thì biết rằng cảnh vật bên ngoài là bất định, biến đổi tùy theo tâm niệm của chúng sanh. Ví như một người con gái đẹp, dưới mắt một nhà họa sĩ điêu khắc là một tác phẩm nghệ thuật, nhưng người háo sắc thấy được liền động tâm dục vọng, người đàn bà có máu ghen tuông lại sanh tâm đố kỵ ganh ghét, trong khi đó thì người tu tịnh hạnh lại quán thấy bất tịnh. Nếu sắc đẹp của người con gái ấy là thuần tịnh, thì cả bốn cách quán nêu trên đây đều là bất tịnh cả.

Quán KHÔNG cũng như vậy. Hành giả quán vạn vật đều là tự tánh KHÔNG, thì rõ biết hết thảy các sự các vật đều là bất khả đắc.

Bởi vậy nên khi hành bố thí, hành giả phải quán “người thí, người thọ và vật thí” đều là tự tánh Không, đều là bất khả đắc cả.

Cũng nên biết rằng sắc thân của ta do 4 đại và hư không hòa hợp tạo thành. Đã có sắc thân thì có cử động, có đi, đứng, nằm, ngồi, có nói năng v.v. Nhưng tầm cầu cái TA ở nơi mỗi thành phần của sắc thân đều là bất khả đắc cả.

Lại nữa, muốn tầm cầu cái TA ở nơi 5 ấm, 12 nhập, 18 giới thì cũng chỉ là bất khả đắc. Vì sao ? Vì có chấp NGÃ mới có đủ các danh tự như : nam, nữ, người thí, người thọ, người thọ khổ, người thọ lạc v.v. Tất cả chỉ có danh mà chẳng phải là thật pháp.

Hỏi : Nếu người thí và người thọ đều là bất khả đắc, thì làm sao Bồ Tát có thể hành Đàn Ba La Mật ?

Đáp : Như trên đây đã nói “do nhân duyên hòa hợp mà có ra các pháp, có người thí, có người thọ, có vật thí v.v. nhưng tất cả chỉ có nơi danh, chẳng phải là thật pháp. Bởi vậy nên bố thí mà chẳng trụ nơi tướng mới là Đàn Ba La Mật.

Hỏi : Vì sao nói “NGÃ là bất khả đắc” ?

Đáp : Phật dạy “6 thức y chỉ nơi thức A Lại Da ở bên trong và tương ưng với các duyên ở bên ngoài. Nếu 6 căn cộng duyên với 6 trần, thì cả 6 thức (nhãn thức, nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức và ý thức) cùng hiện khởi, nhưng riêng ý thức vì dễ tương ưng với các duyên nên dễ hiện khởi hơn.”

Nếu biết rõ căn, trần và thức cộng duyên sanh pháp là không thật, thì thấy rõ NGÃ cũng là không thật có. Được như vậy, tâm tánh sẽ được thanh tịnh, tự tại, chẳng còn trụ chấp các pháp, chẳng còn thấy có NGÃ, ngã sở, ngã ái,

ngã si, ngã mạn, ngã khổ, ngã lạc... Chỉ do thức Mạt Na y vào thức A Lại Da, chấp NGÃ mà có các ngã tướng đó thôi, thật ra NGÃ là bất khả đắc.

Hỏi : Mỗi người đều có tự thân. Như vậy vì sao nói “trong Vô Ngã mà lại có Ngã” được ?

Đã nói là Vô Ngã thì làm sao ở hiện tại mỗi người đều có thức sanh diệt. Đến khi mạng sống dứt thì thức sanh diệt cũng dứt luôn. Lúc bấy giờ thì tội phước cũng dứt luôn hay sao ? Nếu như vậy thì ai thọ khổ, ai thọ lạc, ai bị đọa ai giải thoát ? Đã có các nhân duyên như vậy thì vì sao lại nói “không có ngã” ?

Đáp : Thân do nhân duyên 5 ấm sanh, nên là tự tánh không, là bất khả đắc nên nói là Vô Ngã vậy.

Chúng sanh chìm đắm trong vô minh, chẳng biết thân mình do 5 ấm duyên sanh, nên chấp 5 ấm là Ngã, rồi tự nơi thân khởi sanh đủ thứ ngã kiến.

Trong kinh có chép mẩu chuyện sau đây :

Có một người đi lạc đường, phải vào ngủ trong một căn nhà hoang vắng. Đêm đến, người ấy trông thấy một con quỷ đem một xác chết đến, rồi lại trông thấy một con quỷ khác chạy đuổi theo quát lớn rằng : “Thức ăn của ta, cớ sao ngươi lại lấy mang đi?”

Hai con quỷ tranh nhau, xé banh thây chết, ăn 2 tay, 2 chân rồi ăn luôn cả thân mình. Ăn xong, cả hai con quỷ đều bỏ đi.

Người nằm trong nhà thấy tận mắt cảnh 2 con quỷ xé xác người chết, run sợ đến cuồng trí.

Ngày hôm sau trở về nước, gặp Phật và chư Tăng, người ấy thưa rằng : “Thân tôi có thật có chăng ?”

Một vị Tỳ Kheo hỏi: “Ông có phải thật là người chăng ?”

Người ấy đáp : “Tôi cũng chẳng tự biết tôi có phải là người hay không phải là người nữa”.

Vị Tỳ Kheo nói : “Thân ông từ xưa đến nay vốn chẳng có Tự Ngã. Thân ông chỉ do 4 đại hòa hợp tạo thành mà ông vọng chấp là thân của ông”.

Rồi vị Tỳ Kheo thuyết pháp, độ người ấy sạch các phiền não, và vào được Đạo.

Cho nên biết “sắc tướng” là “phi sắc tướng”, là bất khả đắc. Nếu đã có tướng là có pháp. Nếu không có tướng là “vô pháp”. Do vậy mà biết các pháp đều là tự tướng không. Biết như vậy rồi, thì chẳng còn chấp pháp, dẫn đến chẳng còn chấp có tội phước, chẳng có ai thụ khổ, chẳng có ai thụ lạc, chẳng có ai bị đọa, chẳng có ai giải thoát cả.

Hỏi : Tự sát có phạm tội sát sanh không ? Vì sao trong bộ Tỳ Ni lại nói “Tự sát không phạm tội sát” ?

Đáp : Tội phước từ nơi chỗ làm phiền não người khác hay làm lợi ích cho người khác mà sanh ra. Bởi vậy nên trong bộ Tỳ Ni nói “Tự sát không phạm tội sát" vậy.

Hỏi : Thần có thường có khắp trong 5 đạo chúng sanh không ?

Đáp : Nếu có sanh, có tử, thì không thể nói “thần là thường”. Vì sao ? Vì nếu thần là thường, không biến đổi, thì chẳng có khổ lạc, có tội phước. Lại, nếu thần là thường thì phải như hư không, đời nay cũng không, đời sau cũng

không. Vì đời có khổ lạc, có biến đổi, có nhớ quên, có còn mất, có sanh diệt... nên không thể nói thường có Thần, thường có Ngã được. Như vậy có rất nhiều nhân duyên cho biết, thần chẳng phải thường còn. Nếu thần là thường còn thì chẳng có tội, chẳng có phước.

Lại nữa, nếu thân là vô thường thì thần cũng vô thường.

Mặt khác, nếu nói cả thân lẫn thần đều đoạn diệt thì cũng vẫn có đời sau thụ quả báo, tội phước. Vì sao ? Vì nếu đoạn diệt mà chứng được Niết Bàn, thì ở đời này chẳng cần phải đoạn kiết sử, và sự chứng đắc Niết Bàn cũng chẳng phải do nhân duyên tội phước.

Bởi nhân duyên vậy, nên nói “thần chẳng phải thường, chẳng phải vô thường”.

Lại nữa, nếu thần mà tự tại, thì chúng sanh chẳng sợ đọa vào các đường ác do các việc làm ác độc của mình gây ra, cũng chẳng có thụ khổ, thụ lạc nữa. Thế nhưng vì chúng sanh có thụ khổ, có thụ lạc, do các nhân duyên tội phước gây ra. Bởi các nhân duyên vậy, nên nói “thần chẳng có tự tại”.

Hỏi : Nếu nói “thần không tự tại" thì chẳng có “thần tướng" hay sao ?

Đáp : Có người nói “thần ở tại tâm, nhỏ như vi trần”. Không thể nói như vậy được. Vì sao ? Vì dù nhỏ như vi trần, thần tướng cũng chỉ là sắc tướng. Sắc do 4 đại hòa hợp tạo ra, là vô thường. Nếu thân là sắc thì thần cũng vô thường nên chẳng có tự tại.

Hỏi : Vì sao lại không phân biệt hai thứ thần: Thô thần và tế thần ? Thô thần là vô thường, nhưng còn tế thần vào được trong 5 đạo chúng sanh. Như vậy sao lại nói “tế thần là vô thường” được ?

Đáp : Cũng không thể nói như vậy được, vì sao ? Vì nếu nói rằng “tế thần vào trong 5 đạo chúng sanh”, thì phải có xứ sở, mà 5 đạo chúng sanh chẳng có xứ sở, nên tế thần là bất khả đắc vậy.

Hỏi : Tế thần quá vi tế, khi một chúng sanh vừa mới chết thì tế thần liền rời khỏi sắc thân. Tế thần không nhiếp về 6 tình nên chẳng có thể thấy, chẳng có thể biết được. Chỉ có các bậc Thánh mới có thể thấy, có thể biết được. Như vậy sao lại nói tế thần là bất khả đắc ?

Đáp : Cũng không thể nói như vậy được. Vì sao ? Vì người chết bỏ thân này, liền nhập vào thân Trung Ấm, khi tái sanh lại bỏ Thân Trung Ấm, nhập vào một thân khác ở đời sau. Ví như ấn xuống bùn, dấu ấn vừa hiện liền mất, chỉ một thời, chẳng có trước sau. Thân trước diệt, thụ thân Trung Ấm, rồi xả thân Trung Ấm để thụ thân sau. Ví như cây đèn sáng do tim đèn cháy tương tục, nối tiếp luôn không dứt, chẳng phải thường, chẳng phải đoạn vậy.

Phật dạy “Hết thảy sắc ấm chẳng có 3 thời, chẳng có nội ngoại, chẳng có thô tế, tất cả đều là vô thường”.

Như vậy, đủ các nhân duyên cho thấy rằng, thần dù “thô” dù “tế”, dù “sắc tướng”, dù “vô sắc tướng”, cũng đều là vô thường, là đoạn diệt, là không tự tại.

Lại nữa, thần chẳng phải là sắc dù chỉ là vi tế sắc, vì tầm cầu thần ở cả 3 đời và khắp 10 phương thì thần cũng

là bất khả đắc.

Do 12 nhân duyên hòa hợp mà có 6 căn, 6 trần, 6 thức, các tâm sở pháp đều do lực vô minh tạo thành. Chỉ do thân kiến mà khởi chấp có thần, dẫn đến có thọ khổ. Nếu thấy rõ được Khổ Đế thì đoạn được thân kiến, được Khổ Pháp Trí và Khổ Tỳ Trí. Khi đã đoạn được thân kiến rồi, thì cũng diệt chấp về thần, nên nói “thần là bất khả đắc" vậy.

Do có thức, mà biết có sắc, có sanh, có diệt. Sanh tương tục, diệt cũng tương tục, trong sanh có diệt, trong diệt có sanh. Thế nhưng phàm phu chẳng nhận biết sự tương tục của sanh diệt mà cứ chấp có pháp sanh diệt. Sở dĩ khởi chấp như vậy là do niệm tưởng, mà niệm tưởng là pháp hữu vi. Mặc dù “diệt” đã lùi về quá khứ mà niệm tưởng vẫn còn ghi nhớ.

Các bậc Thánh, do sức trí tuệ, rõ biết các sự việc ở quá khứ cũng như ở vị lai, rõ biết nhận thức trước tương tục sanh nhận thức sau. Khi nhận thức đã có lực rồi, thì dù sắc chỉ tạm có mà niệm lực vẫn có thể biết được các sự việc, dù niệm niệm vô thường mà niệm lực vẫn có thể phân biệt được sắc.

Người sống chết do nhân duyên nghiệp lực tương tục sanh khởi, ví như ngọn đèn cháy do nhân duyên dầu được tương tục thấm vào tim đèn vậy.

Cũng như do các nhân duyên như hạt giống, đất nước, công cày xới đất,... mà lúa ở mùa trước được tương tục truyền thừa đến các mùa lúa sau. Các nghiệp lực hữu lậu do thân đời trước tạo ra, là hạt giống không có thể đoạn

hoại tạo ra nghiệp thân đời sau. Tuy nhiên, nếu đoạn được hết các kiết sử thì thân tâm sẽ được giải thoát, cũng như triệt nguồn nước thì hạt giống lúa sẽ không nảy mầm, chắc chắn sẽ không còn có cây lúa lưu truyền đến các đời sau. Thân dù có mang nghiệp, nhưng nếu không có dòng nước ÁI nhuận sanh, thì chắc chắn không thể dẫn sanh thân sau được nữa. Được như vậy là được giải thoát khỏi vô minh. Sau đó phải được Trí Huệ Giải Thoát nữa, mới thật hoàn toàn giải thoát.

Vậy nên chẳng nên chấp có thần, vì có thần cũng là vô dụng.

Lại nữa, do danh sắc hòa hợp mà giả danh có người. Người bị các kiết sử trói buộc vào thân hữu lậu. Khi tu được Vô Lậu Trí, thì giải thoát được các kiết sử, gọi là được giải thoát.

Cũng như buộc dây và cởi dây. Buộc dây dụ cho kiết sử, nếu đoạn được kiết sử là cởi được dây trói buộc thân tâm, là được giải thoát. Người có mang “Danh” và “Sắc” nên có tội phước, có thụ các quả báo, ví như xe tải có chở hàng hóa nên phải thụ các khoản tiền thuê bao. Thân người là chiếc xe tải chuyên chở “danh” và “sắc”, tạo ra các tội phước, để thụ lấy các quả báo khổ lạc...

Như vậy, đủ các nhân duyên cho thấy rõ thân người là bất khả đắc. Thân đã bất khả đắc thì người thí, người thụ cũng đều bất khả đắc.

Hỏi : Phật đã dạy “Thật Tướng các pháp là vô sanh, vô tác” thì cần gì phải minh định rằng “người thí, người thọ và vật thí đều là thanh tịnh, là bất khả đắc" làm gì nữa?

Đáp : Phàm phu điên đảo chấp có người thí, người thọ và vật thí. Còn Bồ Tát hành Thật Đạo, được thật quả báo nên thấy rõ cả 3 pháp “người thí, người thọ và vật thí” đều thanh tịnh, đều bất khả đắc, làm sáng tỏ rời dạy của Phật nói “Thật tướng các pháp là vô sanh, vô tác”. Vì sao ? Vì hết thảy các pháp đều là tự tánh KHÔNG. Bố thí như vậy là đầy đủ Đàn Ba La Mật.

Nên biết bố thí có 3 bậc : Hạ, Trung, Thượng.

• Đem tài vật ra bố thí chỉ là bố thí bậc Hạ.

• Đem tài vật và Pháp ra bố thí chỉ là bố thí bậc Trung.

• Đem tài vật, thân mạng và Pháp ra bố thí tương tục với tâm không thối chuyển mới là bố thí bậc thượng.

Ví như trường hợp Đức Phật Thích Ca Mâu Ni , khi còn là Bồ Tát sơ phát tâm, làm vị Quốc Vương hiệu là Quang Minh, nhất tâm cầu Phật Đạo, hành bố thí rồi chuyển thân làm người thợ đồ gốm, cúng dường Đức Phật Thích Ca Văn cùng các Tỳ Kheo, rồi chuyển thân làm con ông trưởng giả, đem đèn cúng dường Đức Phật Kiều Trần Như. Như vậy chỉ là bố thí bậc Hạ.

Lại nữa, Đức Phật Thích Ca Mâu Ni khi còn là Bồ Tát, đã một thời làm con trai ông trưởng giả cúng dường Phật Đại Âm Thanh, khi vị Phật này diệt độ lại xây tháp cao 90 tầng, rồi lại chuyển thân làm một vị Đại Quốc Vương, dùng 7 báu cúng dường Đức Phật Sư Tử. Rồi lại chuyển thân làm vị trưởng giả, đem phòng xá, 7 báu cúng dường Đức Phật Đức Diệu. Như vậy cũng chỉ là bố thí bậc Trung.

Lại nữa, Đức Phật Thích Ca Mâu Ni khi còn là Bồ Tát, đã một thời làm vị Tiên Nhân, thấy Đức Phật Kiều Trần Như đoan chánh, thù diệu, nên chẳng tiếc thân mạng, từ trên cao nhảy xuống đến trước mặt Phật lễ lạy. Tâm được yên ổn, rồi về sau lại, lấy thân mình làm đèn cúng dường Đức Phật Nhật Nguyệt Quang Đức. Như vậy mới là bố thí bậc Thượng.

Hỏi : Thế nào gọi là bố thí dẫn sanh Thi La Ba La Mật ?

Đáp : Chúng sanh vì không biết bố thí nên đời sau sanh bần cùng, vì bần cùng nên sanh trộm cướp, quen trộm cướp sẽ dẫn đến tội sát. Bần cùng là do không được đầy đủ nơi sắc thân, vì chẳng đầy đủ nên làm các điều phạm pháp. Lại nữa, bần cùng làm cho người trở nên hạ tiện, vì hạ tiện nên sanh sợ hãi, dẫn đến vọng ngữ v.v.

Như vậy, do nhân duyên bần cùng mà sanh ra 10 “Bất Thiện Đạo”. Nếu biết tu hạnh bố thí, thì đời sau thoát khỏi cảnh bần cùng, được giàu có đầy đủ thì dễ giữ mình, khó bị cám dỗ vào con đường phạm pháp.

Trong Kinh Bổn Sanh có chép mẫu chuyện về Đề Bà Đạt Đa như sau :

Ở một kiếp trước, Đề Bà Đạt Đa làm thân con rắn, cùng với một con rùa kết bạn tâm giao. Gặp ngày nắng hạn khô cạn, cả hai, rắn và rùa đều bị đói khát, khốn khổ. Rắn bảo rùa hãy gọi con ốc đến bàn kế hoạch.

Ốc biết rõ ác tâm của rắn, nên đã làm bài kệ nói với rùa để nhắn gởi đến rắn:

Do bần cùng đánh mất bản tâm,

Vì miếng ăn quên cả tình nghĩa.

Ngươi hãy chuyển lời ta đến rắn.

Ốc trời đây, chẳng dại nạp thân.

Như vậy, do nhân duyên đời nay hành bố thí, mà đời sau thoát cảnh bần cùng túng thiếu, được giàu có đầy đủ, khiến giữ được mình, không làm các điều ác, lại có đủ thuận duyên để hành trì giới luật. Bởi vậy nên nói “Bố thí dẫn sanh Thi La Ba La Mật”.

Mặt khác, bố thí có công năng phá được các kiết sử, khiến tâm trì giới được kiên cố hơn lên. Do nhân duyên bố thí mà sanh được tịnh giới, nên nói “Bố thí dẫn sanh Thi La Ba la Mật”.

Hơn nữa, hành bố thí, thường phát xuất từ tâm từ bi. Do có tâm từ bi đối với người thọ thí nên không sanh kiêu mạn, không sanh sân nhuế, khiến tâm trở nên nhẫn nhục, nhu hòa, thuận lợi cho việc hành trì tịnh giới, nên nói “bố thí dẫn sanh Thi La Ba La Mật”.

Trong kinh có chép mẩu chuyện sau đây:

Bồ Tát Văn Thù Sư Lợi trong một kiếp trước làm vị Tỳ Kheo. Một hôm, vào thành khất thực, ngài gặp một em bé chạy theo xin khi ngài vừa khất đầy bát. Ngài lấy tay bốc 2 nắm thức ăn đưa cho em bé và nói với em rằng: “Nếu Ngươi chỉ ăn 1 nắm, còn 1 nắm cúng dường chư Tăng thì ta sẽ cho ngươi".

Em bé làm y theo lời dặn. Rồi lớn lên, em bé ấy đến xin thụ giới với Ngài Văn Thù, xin được “làm Phật".

Vậy, nhân duyên “bố thí khiến phát tâm làm Phật" nên nói "bố thí dẫn sanh Thi La Ba La Mật”.

Bố thí còn được quả báo gặp thấy bạn tốt, nhắc nhở mình thụ trì giới luật, không làm các điều ác, nên nói “bố thí dẫn sanh Thi La Ba La Mật”.

Hỏi : Thế nào gọi là bố thí “dẫn sanh sẵn Đề Ba La Mật”?

Đáp : Khi bố thí mà Bồ Tát gặp người thụ thí mắng nhiếc, đòi phải cho nhiều hơn, thì Bồ Tát tự nghĩ : “Ta nay bố thí cầu Phật Đạo, chẳng nên sân nhuế, Ta phải hành nhẫn nhục”. Như vậy là “bố thí dẫn sanh Sẵn Đề Ba La Mật”.

Lại nữa, nếu người thụ thí nổi sân hơn, rổi đánh đập gây thương tích, thì Bồ Tát tự nghĩ rằng: “Ta bố thí cầu Phật Đạo, cả nội tâm lẫn ngoại vật cũng chẳng luyến tiếc. Sao ta chẳng có thể nhẫn nhục, chịu đựng sự hành hung của người ấy”. Như vậy là “bố thí dẫn sanh sẵn Đề Ba La Mật”.

Trong kinh có chép biết bao nhiêu chuyện về Bồ Tát bố thí cả thân mạng mình, chẳng hề luyến tiếc chứng tỏ “Bố thí dẫn sanh sẵn Đề Ba La Mật”.

Hỏi : Thế nào gọi là bố thí “dẫn sanh Tỳ Lê Gia Ba La Mật”?

Đáp : Bồ Tát thường tinh tấn hành bố thí, nghĩ rằng: “Mình từ sơ phát tâm đến nay, chưa có đầy đủ công đức, nên nguyện bố thí hết thảy chúng sanh, tinh tấn hành Tà Thí lẫn Pháp Thí.”

Trong kinh Bổn Sanh có chép mẩu chuyện sau đây:

Đức Phật Thích Ca Mâu Ni khi còn là Bồ Tát, làm một vị thầy thuốc nổi tiếng, nguyện chữa bệnh cho chúng sanh

mà chẳng cầu danh lợi.

Số người bệnh đến xin thuốc quá nhiều chẳng sao chữa trị hết, nên Bồ Tát buồn rầu mà chết, sanh lên cõi trời Đao Lợi. Ở đây, Bồ Tát lại tự nghĩ : “Ta nay ở cõi Trời sung sướng, nhưng chẳng ích gì cho chúng sanh”. Nghĩ như vậy Bồ Tát lại tự diệt thân mình, xả thọ mạng ở cõi Trời, sanh làm Thái Tử của Long Vương.

Thái Tử được cha mẹ cưng chiều, nhưng cũng vẫn buồn rầu vì chẳng làm được ích lợi gì cho chúng sanh cả. Một hôm, Thái Tử bỏ cung đi dạo chơi, gặp chim Kim Sí Điểu bắt ăn thịt.

Chết đi, lại tái sanh làm Thái Tử của một vị Đại Vương ở cõi Diêm Phù Đề. Vừa mới sanh, Thái Tử đã nói rằng : “Ai có gì hãy mang ra để ta hành bố thí”. Bởi vậy nên vua cha đặt tên Thái Tử là Năng Thí. Thấy quần thần sợ hãi, Thái Tử nói với Hoàng Hậu rằng : “Đời trước con vẫn thường hành bố thí”. Sau khi nghe Hoàng Hậu thuật lại đầu đuôi câu chuyện, mọi người mới hết sợ hãi.

Thế rồi Thái Tử lớn lên, tinh tấn hành bố thí, có được vật gì là đem ra bố thí sạch. Thái tử xin vua cha đủ thứ vật báu đem ra bố thí. Nhưng vì thấy người cõi Diêm Phù Đề quá cơ cực, chẳng sao có đủ để bố thí, Thái Tử bèn bật lên khóc thảm thiết, than : “nhân dân quá cơ cực, ta biết làm cách nào để đem lại sự no ấm cho họ”.

Có người mách : “Nếu tìm được Như Ý Bảo Châu thì sẽ có đầy đủ”.

Thái Tử xin Phụ Vương và Mẫu Hậu vào biển cả để tìm Như Ý Bảo Châu ở trên đầu Long Vương.

Nhà vua than rằng : “Ta chỉ có một mình con thôi. Nếu con xông pha vào biển cả, gặp tai nạn thì làm sao ta có thể sống được ! Trong kho còn nhiều lương thực và vật quý, con được phép tự do lấy ra để bố thí”.

Thái Tử thưa : "Vật trong kho thì có hạn, vậy mà sự bố thí của con vô lượng. Con muốn có tài vật đầy đủ để bố thí, khiến chẳng còn người nào thiếu thốn cả”.

Vua và Hoàng Hậu biết con đã quyết tâm, chẳng gì có thể ngăn cản được nữa, bèn cho 500 người lái buôn tháp tùng Thái Tử.

Thái Tử hỏi : “Trong số các ngươi có ai biết đường đến Long Cung ?”. Tất cả đều quay về phía một người mù tên là Đà Xá, và nói : “Người này đã từng ra biển khơi, xin Thái Tử cứ yên tâm để Đà Xá dẫn đi”.

Đà Xá trả lời : “Tôi đã ra biển khơi nhiều lần, nhưng nay tôi đã bị mù làm sao dẫn đường cho Thái Tử được”.

Tuy nhiên, trước sự quyết tâm của Thái Tử, Đà Xá nhận lời, và nói : “Nếu vì một lý do gì mà tôi chết dưới biển sâu, xin Thái Tử hãy để tử thi của tôi ở vùng Kim Sa dưới đáy biển”.

Nói xong, Đà Xá cùng Thái Tử và đoàn tùy tùng lên thuyền ra khơi, rồi buộc dây vào mạn thuyền để lặn sâu xuống tận đáy biển. Sau khi lấy được rất nhiều ngọc quý, đoàn lái buôn vui mừng, mời Thái Tử lên thuyền để cùng họ trở về nước. Thái Tử nói : “Ta chỉ muốn có Như Ý Bảo Châu, mà chẳng cần đến các thứ ngọc này. Các ngươi hãy mang về, nhưng đừng có ham lấy nhiều quá mà thuyền chìm nghe !”.

Sau khi các lái buôn đã mang ngọc cất vào khoang thuyền rồi, Thái Tử và Đà Xá cùng lên thuyền để tiễn họ đi một đoạn. Thuyền chạy qua vùng biển Nam Hải, đột nhiên gió lốc nổi lên, đưa thuyền dạt vào một nơi nguy hiểm, nơi đó có rừng táo chìm sâu dưới nước. Gió thổi quá mạnh, thuyền sắp chìm. Ai nấy đều sợ hãi, ôm chầm lấy các đọt cây táo cầu được cứu sống.

Lúc bấy giờ, Đà Xá nói : “Xin cứ yên tâm, Thái Tử cùng mọi người sẽ được cứu thoát, còn tôi đui mù, chẳng còn sống được bao nhiêu nữa, tôi sẽ chết nơi đây. Cách đây không xa là vùng Kim Sa Châu, xin Thái Tử hãy để thây của tôi ở đó. Được như vậy là tôi mãn nguyện lắm rồi”

Đà Xá nói xong, thì thuyền ra khỏi chỗ nguy hiểm nhưng vì quá kiệt sức, ông đã trút hơi thở cuối cùng. Thái Tử từ giã đoàn lái buôn, ở lại lo chôn cất xác Đà Xá ở vùng Kim Sa Châu rồi một mình lặn sâu xuống đáy biển tự tìm đường đến Long Cung.

Đi được 7 ngày, thấy hoa sen báu thanh khiết, Thái Tử bèn ngồi lên 1 hoa sen, nhập vào Định Tam Muội, cảm thấy thân mình nhẹ nhàng.

Đi thêm 7 ngày nữa, Thái Tử thấy toàn rắn độc ghê rợn, bèn nhập Từ Tâm Tam Muội, tự tại đi trên đầu rắn, mà tất cả rắn đều ngoan ngoãn cúi đầu để Thái Tử đi lên trên.

Đỉ thêm 7 ngày nữa, Thái Tử thấy có 7 thành, thấy có hố sâu bao quanh, trong các hố có rắn độc, lại có 2 con rồng lớn canh cửa thành. Thấy tướng của Thái Tử đẹp đẽ đoan nghiêm, hai con rồng tự nghĩ rằng : “Người này ắt chẳng phải là hạng người thường, mà phải là một vị Bồ Tát,

mới có thể vượt gian nguy đến được nơi này”.

Nghĩ như vậy rồi, rồng đưa Thái Tử vào bái yết Long Vương.

Vừa thấy Thái Tử, Long Vương và Long Hậu liền bật lên khóc. Vì có thần thông nên 2 Ngài biết Thái Tử trước đây là con của mình.

Long Vương hỏi : “Ngươi trước đây là con của ta. Khi mạng chung sanh về đâu?”

Thái Tử có túc mạng thông nên đáp : “Con được sanh lên cõi Diêm Phù Đề, làm Thái Tử của một vị Đại Vương. Vì thấy chúng sanh quá đói khát, nên con mới xuống tận đây để cầu xin Như Ý Bảo Châu”.

Long Mẫu nói : “Trên đầu cha con có Như Ý Bảo Châu để trang sức, thật khó lấy cho con vậy, con hãy vào kho lấy bao nhiêu tùy ý”.

Thái Tử đáp : “Con xin được Như Ý Bảo Châu mới mãn nguyện”.

Long Vương vì quá thương con nên bằng lòng thỏa mãn yêu cầu của Thái Tử. Ngài nói với Thái Tử rằng: “Ta có thể trao cho con Như Ý Bảo Châu này. Nhưng người cõi Diêm Phù Đề bạc phước làm sao có thể thấy được”

Thái Tử nói : “Con vì chúng sanh bạc phước mới đến tận nơi đây tìm Như Ý Bảo Châu. Con sẽ dùng Phật Đạo để giáo huấn họ”.

Long Vương nói : “Con đã chẳng quản ngại gian lao, từ nơi xa đến được nơi này. Cha cảm kích lòng Đại Từ Đại Bi của con, bằng lòng cho con mượn Bảo Châu này. Nhưng

con phải hứa trả lại cho cha”

Thái Tử đáp : "Con xin y theo lời cha dặn” Thái Tử được Như Ý Bảo Châu rồi, liền bay giữa không trung trở về cõi Diêm Phù Đề. Vua cha và Hoàng Hậu thấy con về mừng rỡ, ôm con khóc nói rằng : “Con quá gian khổ như vậy, có được gì không ?”

Thái Tử đáp : “Con đã được Như Ý Bảo Châu đem về đây rồi”. Nói xong đưa viên Bảo Châu cho cha mẹ xem. Nhà vua thấy ngọc bé nhỏ, hỏi : “Sao viên ngọc nhỏ bé thế con ?”. Thái Tử đáp : “Tuy nhỏ mà có thần lực rất lớn”.

Ngày hôm sau, Thái Tử xin vua truyền dân chúng khắp nơi phải quét dọn sạch sẽ, đốt hương, treo tràng phan, treo bảo cái, kết hoa, lại khuyên trì trai giữ giới. Rồi Thái Tử dùng một chiếc gậy lớn đặt viên Như Ý Bảo Châu lên trên và thệ nguyện : “Con nay vì Phật Đạo, muốn độ thoát hết thảy chúng sanh, xin Như Ý Bảo Châu hóa tác ra nhiều vật dụng quý giá cho con bố thí được đầy đủ”.

Lúc bấy giờ, trên trời mây đen liền che kín, mưa đổ xuống đủ các thứ vật cần dùng, khiến hết thảy chúng sanh ở cõi Diêm Phù Đề đều được hưởng đầy đủ.

Như vậy gọi là Bồ Tát “bố thí dẫn sanh Tỳ Lê Gia Ba La Mật”

Hỏi : Thế nào gọi là “bố thí dẫn sanh Thiền Na Ba La Mật” ?

Đáp : Bồ Tát khi bố thí trừ được tâm xan tham, được nhất tâm, lần lần trừ được 5 ấm, 5 triền cái. Như vậy là “bố thí dẫn sanh Thiền Na Ba La Mật”.

Lại nữa, nhất tâm hành bố thí giúp hành giả vào được Sơ Thiền, dẫn đến vào được Diệt Định Thiền Tam Muội. Vì sao vậy ? Vì khi nhất tâm bố thí, hành giả cũng nhất tâm tư duy thiền định. Ví như khi thấy người bần cùng, hành giả tư duy về người ấy đời trước chẳng có tu phước, nên đời nay mới chịu cảnh bần cùng. Tư duy như vậy nên hành giả nhất tâm nhập vào Thiền định.

Trong kinh có chép mẩu chuyện sau đây :

Đời xưa có một ông vua lập cung điện bằng 7 báu, nhưng nghĩ rằng : “Ta chẳng nên vội vào trong cung điện này. Ta phải nên cúng dường chư vị Sa Môn, Bà La Môn trước đã, rồi sau đó ta mới được hưởng dụng”.

Khi nhà vua vào trong cung điện 7 báu này, thì 6 căn duyên. 6 trần thụ hỷ lạc, nhiếp 6 tình vào được Sơ Thiền. Lại vừa bước lên đến Điện Bạc là vào được Nhị Thiền, bước lên đến Điện Lưu Ly, ngồi lên tòa Lưu Ly là vào được Tam Thiền, bước lên đến Điện Pha Lê, ngồi Sàn Pha Lê là vào được Tứ Thiền. Ngồi như vậy mà tư duy suốt 3 tháng.

Trong cung có Ngọc Nữ Bảo Hậu cùng 8 vạn 4 ngàn thế nữ. Vua bảo các thế nữ rằng : “Các ngươi hãy nên đoạn tâm ái, làm thiện tri thức của ta. Chớ nên vì ta mà oán Ngọc Nữ Bảo Hậu”

Hoàng Hậu sa nước mắt, tâu với vua rằng“ Sao Đại Vương lại vì tôi mà chẳng vì các thế nữ ? Như vậy là chẳng có bình đẳng”.

Nhà vua đáp : “Nếu để các thế nữ tiếp tục cộng hành dục lạc với ta, mà bà nghĩ là ta được vui, thì đó là bà làm hại ta. Những ai ngộ được lý vô thường, biết rõ thân là như

huyễn, lo tu phước, lo làm điều thiện, tuyệt diệt tình ái mới thật là thiện tri thức của ta”.

Ngọc Nữ Bảo Hậu thưa rằng : “Xin làm theo tôn ý của Đại Vương.”

Liền sau đó Ngọc Nữ Bảo Hậu truyền tập họp các thế nữ và khuyên tất cả nên rời khỏi cung.

Các thế nữ rời khỏi cung rồi, nhà vua bước lên Điện Bạc, ngồi Sàn Bạc nhập Từ Tam Muội, bước lên Điện Vàng, ngồi sàn Vàng nhập Bi Tam Muội. Bước lên Điện Lưu Ly, ngồi Sàn Lưu Ly nhập Hỷ Tam Muội, bước lên Điện Pha Lê, ngồi Sàn Pha Lê nhập Xả Tam Muội.

Như vậy gọi là Bồ Tát “bố thí dẫn sanh Thiền Na Ba La Mật”.

Hỏi: Thế nào gọi là “bố thí dẫn sanh Bát Nhã Đa La Mật”?

Đáp: Khi bố thí, Bồ Tát rõ biết các quả báo của bố thí , như do bố thí mà phá tan được các tà kiến vô minh. Như vậy là “bố thí dẫn sanh Bát Nhã Ba La Mật”.

Lại nữa, do bố thí mà Bồ Tát rõ biết được người có trì giới, người không trì giới. Bồ Tát biết người không có trì giới thường làm các việc ác, mà có làm bố thí thì sau khi chết đi, tuy sanh làm thân trâu ngựa, tuy phải bị chở nặng, tuy bị đánh đập bằng roi, tuy bị người cưỡi... nhưng vẫn có thể được sanh vào nhà tốt, được ăn uống đầy đủ. Bồ Tát cũng biết người có tâm sân nhuế, siễm khúc, mà thường làm bố thí, thì sau khi chết tuy phải đọa làm thân rồng, nhưng vẫn được cung điện, được 7 báu, được ăn ngon, hưởng dục lạc. Bồ Tát cũng biết người làm quan, hà hiếp dân lành, nhưng

lại lấy tài vật của họ đem ra bố thí, thì sau khi chết tuy bị đọa làm thân Kim Sí Điểu, nhưng vẫn được tự tại, vẫn có được bảo châu. Bồ Tát cũng biết người do uống rượu thường sân hận với người khác, mà có bố thí thì sau khi chết, tuy bị đọa làm thân quỷ Dạ Xoa, nhưng vẫn được ăn uống đầy đủ, được nghe âm nhạc. Bồ Tát cũng biết người bố thí xe ngựa, các phương tiện chuyển vận, thì dù có tánh xấu mà do làm bố thí, thì sau khi chết tuy bị đọa làm thân Phi Hành Dạ Xoa, nhưng vẫn có đại lực, đi nhanh như gió thổi. Bồ Tát cũng biết người có tâm tật đố, ưa tranh cãi nhưng có đem phòng xá, y phục, các thức ăn uống ra bố thí, thì sau khi chết tuy bị đọa làm thân Hư Không Dạ Xoa nhưng vẫn có đủ các vật dụng cần dùng.

Cũng do bố thí mà Bồ Tát rõ biết : người bố thí thức ăn sẽ được sắc mặt vui vẻ, người bố thí đồ mặc sẽ được đoan chính, an lạc, người bố thí nhà cửa, cung điện sẽ tự nhiên có 5 dục lạc, người bố thí hồ nước, giếng nước, ao hồ, sông suối sẽ khỏi lâm vào cảnh đói khát, có đầy đủ 5 dục lạc, người bố thí cầu cống, đường sá, giày dép sẽ được xe ngựa đầy đủ, người bố thí đất đai ruộng vườn sẽ được phú quý, đoan chính, an lạc.

Cũng do bố thí mà Bồ Tát rõ biết : Người thường bố thí tu phước đức, dù có tạo nghiệp hữu vi không tốt cũng sẽ được sanh lên cõi Trời Tứ Thiên Vương, người bố thí cúng dường, cung phụng cha mẹ, bà con thân thích, lại chẳng khởi sân hận, chẳng ưa tranh cãi, sẽ được sanh lên các cõi Trời Đao Lợi Thiên, Đâu Suất Đà Thiên, Dạ Ma Thiên, Tự Tại Thiên...

Cũng do nhân duyên bố thí mà Bồ Tát rõ biết : bố

thí với tâm không nhiễm trước, tâm nhàm chán thế gian tám cầu vui Niết Bàn, là pháp bố thí của A La Hán và Bích Chi Phật, bố thí vì Phật đạo, bố thí vì chúng sanh là pháp bố thí của Bồ Tát.

Như vậy, do nhân duyên hành bố thí mà Bồ Tát phân biệt được hết thảy các quả báo của bố thí, nên nói “Bồ Tát hành bố thí dẫn sanh Bát Nhã Ba La Mật”.

Lại nữa, khi hành bố thí, Bồ Tát thường niệm Không, Vô Tướng và Vô Tác, ở nơi cả 3 pháp “người thí, người thọ và vật thí” Bồ Tát thường thanh tịnh. Bởi vậy nên nói “bố thí dẫn sanh Bát Nhã Ba La Mật”.

Nên biết rằng hết thảy các công đức trí huệ đều do nhân duyên bố thí. Chư Phật trong 3 đời và khắp 10 phương, khi phát tâm cũng hành bố thí, tài vật thí, pháp thí, vô úy thí nhằm cứu độ hết thảy chúng sanh mà được Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác.

(Hết quyển 12)