Luận Đại Trí Độ Tập I

Quyển 18. Phẩm thứ Nhất Tiếp theo - Bát Nhã Ba La Mật (Trí Huệ Ba La Mật)

LUẬN ĐẠI TRÍ ĐỘ

Quyển 18

Phẩm thứ nhất

(Tiếp theo)

Bát Nhã Ba La Mật

(Trí Huệ Ba la Mật)

KINH

Do chẳng nhiễm trước hết thảy các pháp, mà Bồ Tát được đầy đủ Bát Nhã Ba La Mật.

LUẬN

Hỏi: Thế nào gọi là Bát Nhã Ba La Mật?

Đáp : BÁT NHÃ gốc chữ Phạn, thường được dịch là Trí Huệ. Đây chẳng phải là trí huệ thế gian, mà là trí huệ của bậc thoát trần, rõ biết Thật Tướng của hết thảy các pháp.

Vì danh từ “Trí Huệ” không thể diễn tả hết thâm nghĩa của Bát Nhã, nên trong kinh thường dùng các danh từ “Bát Nhã”, hoặc “Trí Huệ Bát Nhã”

Chư BồTát từ khi sơ phát tâm đã tu “Trí Huệ Bát Nhã”.

BA LA MẬT là đáo bỉ ngạn, có nghĩa là qua đến bờ

bên kia, bờ của giải thoát, giác ngộ (đã giải nghĩa trước đây rồi)

Hỏi : Vì sao chư Bồ Tát sơ phát tâm chưa có được trí huệ hoàn toàn, mà cũng gọi trí huệ của các Bồ Tát ấy là “Bát Nhã Ba La Mật” ?

Đáp : Phật có thật Trí Huệ Bát Nhã Ba La Mật. Bồ Tát cũng tu nhân đó, nên cũng gọi trí huệ của Bồ Tát là Bát Nhã Ba La Mật. Tuy chưa hoàn toàn, nhưng về sau sẽ được hoàn toàn.

Phật là đấng Nhất Thiết Chủng Trí. Bồ Tát tu hành Trí Huệ Bát Nhã Ba La Mật, để được Nhất Thiết Chủng Trí.

Hỏi : Phật đã như thật biết về Thật Tướng của các pháp. Còn Bồ Tát chỉ mới được các pháp vô lậu, lại chưa được huệ nhãn hoàn toàn thanh tịnh. Như vậy, vì sao nói “Bồ Tát cũng vào được Thật Tướng các pháp” ?

Đáp : Phật ví như người vào biển lặn đến tận đáy biển rồi. Còn Bồ Tát ví như người tuy chưa lặn sâu đến tận đáy biển, mà đã thấy suốt đến đáy biển rồi vậy.

Bồ Tát có đại trí huệ soi sáng, nên tuy còn cộng trú với phiền não, mà đã thấy rõ Phật tánh nơi phiền não; tuy còn lưu tồn phiền não, mà đã thấy được Thật Tướng các pháp vậy.

Hỏi : Thế nào gọi là “Bồ Tát đã thấy được Thật Tướng các pháp”?

Đáp : Như lời Phật dạy ngài Tu Bồ Đề “Nếu Bồ Tát quán hết thảy các pháp là chẳng phải thường, chẳng phải vô thường, chẳng phải khổ, chẳng phải lạc, chẳng phải

ngã, chẳng phải vô ngã, chẳng phải có, chẳng phải không, thì gọi là Bồ Tát hành Bát Nhã Ba La Mật, thấy rõ Thật Tướng các pháp. Lại nữa, Bồ Tát quán hết thảy ngôn ngữ đều đoạn, hết thảy tâm hành đều diệt, thấy rõ tâm chẳng sanh, cũng chẳng diệt, như như tịch tịch như tướng Niết Bàn”.

Như bài kệ thuyết:

Bát Nhã Ba La Mật,

Thật pháp chẳng điên đảo,

Niệm, tưởng ,quán đều dứt,

Ngôn ngữ, hành xứ diệt.

Tiêu trừ vô lượng tội,

Nhất tâm thường thanh tịnh,

Được diệu pháp như vậy,

Mới thật là Bát Nhã.

Như hư không chẳng nhiễm,

Văn tự chẳng thể bày,

Nếu quán được như vậy,

Tức thì liền thấy Phật.

Như thật quán các pháp:

Phật, Bát Nhã, Niết Bàn

Tuy ba, mà một tướng,

Chân thật, chẳng sai khác.

Chư Phật, chư Bồ Tát,

Thường lợi ích chúng sanh,

Đều do mẹ Bát Nhã

Sanh thành và dưỡng dục

Là mẹ của muôn loài,

Bát Nhã sanh chư Phật

Chư Bồ Tát, Thảnh Hiền

Cùng tất cả chúng sanh

Một pháp môn Bát Nhã

Phật thuyết dưới nhiều tên

Tùy tâm niệm chúng sanh,

Lập ra có sai khác.

Vào được trí Bát Nhã,

Tâm luận nghị liền dứt,

Ví như mặt trời mọc,

Đám sương mù liền tan.

Bát Nhã oai đức lớn,

Nhưng tâm người phân hai:

Người vô trí sợ hãi,

Người trí rất hân hoan.

Người vào được Bát Nhã,

Là chủ của Bát Nhã:

Bát Nhã còn chẳng chấp,

Huống nữa chấp pháp khác.

Bát Nhã chẳng đâu đến,

Cũng chẳng đi về đâu.

Bậc trí nơi các pháp,

Đến đi đều vô ngại.

Người chưa được Bát Nhã,

Bị các pháp trói buộc;

Khi được Bát Nhã rồi,

Tức thì được giải thoát.

Người thấy được Bát Nhã,

Chẳng còn chấp danh tướng;

Chẳng chấp luôn Bát Nhã

Mới là chân giải thoát.

Việc đó quá hy hữu,

Ý nghĩa rất thâm diệu ,

Ví như trò ảo thuật,

Thấy thật, mà chẳng thật

Chư Phật, chư Bồ Tát,

Thanh Văn, Bích Chi Phật,

Giải thoát cùng Niết Bàn

Đều từ Bát Nhã sanh.

Phật thương xót chúng sanh,

Dùng ngôn ngữ thế gian,

Thuyết các pháp“Giả Danh”

Tuy thuyết mà chẳng thuyết.

Bát Nhã Ba la Mật .

Ví như đám lửa lớn,

Bốn bên chẳng thể thủ.

Xả hết các pháp thủ,

Xả luôn niệm “chẳng thủ”.

Nên là “bất khả thủ”

Bất khả thủ mà thủ,

Mới thật gọi là thủ

Bát Nhã rất thậm thâm,

Tướng Bát Nhã bất hoại

Vượt trên hết ngôn ngữ,

Chẳng y vào đâu cả.

Tán thán phápBát Nhã

Được công đức sâu dày,

Dù chưa thoát sanh tử,

Vẫn chẳng gì trói buộc.

Hỏi : Vì sao gọi Bát Nhã Ba La Mật là đại Ba Lan Mật?

Đáp : Vì Bát Nhã Ba La Mật là đại trí huệ, là trí huệ đáo bỉ ngạn, đưa qua bờ bên kia, bờ giải thoát giác ngộ.

Bát Nhã Ba La Mật là mẹ của chư Phật, của chư Bồ Tát, của chư Thánh Hiền. Bát Nhã Ba La Mật là pháp tối thượng đưa chúng sanh đến đại quả báo Niết Bàn.

Tất cả 5 Ba La Mật kia chẳng được như vậy, nên gọi Bát Nhã Ba La Mật là Đại Ba La Mật.

Hỏi : Vì sao gọi Bát Nhã Ba La Mật là đại trí huệ?

Đáp : Bát Nhã Ba La Mật nhiếp thu hết thảy các trí huệ.

Bồ Tát phải học hết thảy pháp mới được hết thảy trí huệ, gọi là Nhất Thiết Trí Huệ. Hết thảy các bậc Vô Học, Tận Trí, Vô Sanh Trí, Bích Chi Phật đều được Nhất Thiết Trí Huệ.

Hỏi : Giữa Bích Chi Phật và Thanh Văn có gì sai khác nhau?

Đáp : Đạo tuy là một, nhưng pháp dụng trí có sai khác nhau. Bích Chi Phật chẳng theo người khác nghe pháp, chẳng y theo pháp của người khác, chỉ tự dùng trí của mình, tư duy mà được Đạo. Bích Chi Phật có hai tên gọi đó là: Độc Giác và Duyên Giác.

* Độc Giác ra đời vào thời không có Phật. Chư vị ấy, do thấy thê gian là vô thường (Như do nhìn hoa rơi, lá rụng...) mà khởi sanh tâm vô lậu, tự đoạn sạch các kiết sử, vào được Đạo.

* Duyên Giác ra đời, hoặc vào thời không có Phặt, hoặc vào thời có Phật. Chư vị này, do quán lý Duyên Khởi, mà sanh tâm vô lậu, tự đoạn sạch các kiết sử, vào được Đạo.

Lại nữa, có hai hạng người được Bích Chi Phật Đạo. Đó là:

- Hạng người sanh vào thời không có Phật, nhưng trong quá khứ vốn đã có học Phật, đã chứng quả Tu Đà Hoàn, và sau đó đã trải qua 7 phen sanh tử, nay được thành Đạo. Chư vị này được gọi là Tiểu Bích Chi Phật.

- Hạng người đã tích tập công đức trong suốt cả 100 kiếp, chẳng ngừng tăng trưởng trí huệ, thường tu tập Thiền Định, thắng hơn A La Hán. Chư vị này được gọi là Đại Bích Chi Phật.

Chư vị Bích Chi Phật chỉ ở một mình, tự tu học, tự giác ngộ, rồi liền nhập Niết Bàn, không ra hoằng pháp độ sanh.

Trái lại, Bồ Tát nguyện phát tâm thành Phật để độ thoát chúng sanh, nên thường tinh tấn tu 6 pháp Ba La Mật, phá các phiền não, mà được Nhất Thiết Trí.

Hỏi : Khi nói Nhất Thiết Trí Huệ là đã nói bao gồm cả các trí huệ thế gian và xuất thế gian rồi. Như vậy vì sao nói

“phải tu 3 Thừa Trí Huệ, mới được viên mãn Đạo thể”?.

Đáp : Ví như sữa trâu và sữa lừa, tuy đồng mà cũng khác. Sữa trâu có thể biến chế ra chất tô lạc (chất bơ), còn sữa lừa thì chẳng được như vậy.

Pháp Phật và pháp Ngoại Đạo đều dạy chúng sanh “Không sát sanh, không trộm cắp, không tà dâm”, đều dạy nhiếp tâm tu Quán và tu Định, nhưng Đạo Quả thì rất sai khác. Vì sao? Vì pháp Phật dạy chúng sanh dùng trí huệ Bát Nhã quán chiếu. Còn hàng Ngoại Đạo, do bị tà kiến chấp ngã trói buộc, nên chẳng sao tự giải thoát được.

Pháp Ngoại Đạo là hoại tướng, ví như da trâu để lâu ngoài trời, dầm mưa, giãi gió, ắt phải bị hủy hoại. Còn pháp Phật là bất hoại tướng, giống như hư không, chẳng có gì có thể phá được vậy.

Pháp Phật chẳng chấp Thường, nên chẳng bị rơi vào Thường Kiến. Vì sao?. Vì nếu chấp Thường, thì chẳng có tội, chẳng có phước, chẳng cần phải lánh nạn, cũng chẳng cẩn phải tìm phước.

Phật pháp cũng chẳng chấp Đoạn, nên chẳng rơi vào Đoạn Kiến. Vì sao?. Vì nếu chấp Đoạn, thì cũng chẳng có tội, chẳng có phước, chẳng có đời sau, nên cũng chẳng cần tu hành, chẳng cần giữ giới; ví như da trâu, sau khi đã bị mưa gió hủy hoại, chẳng còn gì nữa cả.

Hỏi : Thiền định, trí huệ của hàng Ngoại Đạo như thế nào?.

Đáp : Ngoại Đạo dùng tâm chấp ngã mà vào Thiền

Định; nên khởi sanh nhiều ái mạn. Do đắm trước thiền vị, nên chẳng có Thật Trí Huệ, Thật Thiền Định.

Hỏi : Ngoại Đạo cũng quán Không. Như vậy tại sao họ chẳng có được Thật Trí Huệ ?.

Đáp : Ngoại Đạo, tuy có quán Không, mà tâm họ còn chấp tướng Không, nên chẳng có được “Ngã Không” và “Pháp Không”. Bởi nhân duyên vậy, nên họ chẳng có được Thật Trí Huệ.

Hỏi : Khi vào Vô Tưởng Định, Ngoại Đạo cũng diệt hết các tâm. Như vậy vì sao nói họ còn chấp trước, họ không có được Thật Trí Huệ ?

Đáp : Vô Tưởng Định có định lực rất mạnh, khiến các tâm đều diệt. Thế nhưng đây chẳng phải là trí huệ lực. Vì sao ? Vì ở trong định ấy lại sinh ra Tưởng Niết Bàn. Như vậy là đọa vào điên đảo. Các tâm chỉ bị tạm diệt, để rồi sẽ sanh khởi trở lại.

Ví như người chẳng có mộng, thì khi ngủ tâm chẳng có hành, nhưng khi vừa tỉnh dậy, thì lại có các tâm hành như trước.

Hỏi : Vô Tưởng Định có các lỗi như vậy. Còn Phi Hữu Tưởng Phi Vô Tưởng Định thì như thế nào ?

Đáp : ở trong định ấy vẫn còn tưởng vi tế mà thiền giả không biết đó thôi.

Theo Phật pháp thì Phi Hữu Tưởng Phi Vô Tưởng Định do tâm thức y vào 4 chúng trú nhân, mà các chúng nhân đó đều thuộc về nhân duyên nên chẳng có thật sự an định. Vìsao ? Vì đã có nhân, có duyên thì là vô thường, mà

đã vô thường thì có khổ, có không, có vô ngã, là còn phải được xả vậy.

Ngoại Đạo vì ái trước Trí Huệ nên chẳng có được Niết Bàn Giải Thoát. Họ chỉ y chỉ vào Sơ Thiền để xả “dục” ở Hạ Địa. Như vậy là còn chỗ sở y, còn có chỗ xả. Đến khi vào Phi Hữu Tưởng Phi Vô Tướng Xứ thì họ chẳng còn có chỗ sở y nữa, khiến họ sợ mất cái “ngã”. Do vậy họ chẳng được Vô Sở Đắc mà bị đọa.

Lại nữa, Ngoại Đạo trì giới không đến chỗ rốt ráo, ví như chấp sát sanh khi tế Trời là chẳng phải tội. Phật pháp chẳng phải như vậy nên hơn xa pháp Ngoại Đạo .

Phật dạy “phải nhiếp tâm tu tập các pháp thiện”. Bởi vậy nên người Trí ở trong Phật Đạo, tu được rốt ráo các pháp thiện, khiến dễ thấy được Thật Pháp.

Biển Phật pháp mênh mông vô lượng, vô biên. Phật tùy theo căn trí của chúng sanh, mà thuyết ra các pháp có sai khác : Hoặc nói CÓ, hoặc nói KHÔNG, hoặc nói THƯỜNG, hoặc nói VÔ THƯỜNG, hoặc nói KHổ, hoặc nói LẠC, hoặc nói NGÃ, hoặc nói VÔ NGÃ, hoặc nói “Tu hành 3 nghiệp là nhiếp hết thảy các pháp thiện”, hoặc nói “Hết thảy các pháp là Không, là Vô Tướng, là Vô Tác .v.v.”

Như vậy pháp Phật thuyết ra có nhiều pháp môn khác nhau. Người vô trí khi nghe, chẳng sao có thể phân biệt được. Còn người trí vào được “3 Pháp Môn” nên biết rõ “Hết thảy lời Phật dạy đều là Thật Pháp, chẳng có trái nhau”.

Hỏi : “3 pháp môn” gồm những pháp môn gì?

Đáp : Đó là:

- Côn Lạc Môn

- A Tỳ Đàm Môn

- Không Môn

Hỏi : Thế nào gọi là “Côn Lạc Môn”?

Đáp : Khi Phật còn tại thế, ngài Ma Ha Ca Chiên Diên đã ghi lại lời Phật dạy, gồm 320 vạn lời. Sau khi Phật diệt độ rồi, vì người đời trí huệ sút kém, nên các bậc Tăng Sĩ soạn lại còn 38 vạn 4 ngàn lời, lập thành một pháp môn gọi là Côn Lạc Môn.

Những người nào vào được Côn Lạc Môn mà luận nghị, thì sẽ được biện tài vô ngại, luận thuyết vô cùng tận.

Trong Côn Lạc Môn có 2 phần chính. Đó là:

- Tùy Tướng Môn

- Đối Trị Môn.

Ngoài ra còn rất nhiều môn khác nữa.

Ví như bài kệ Phật thuyết sau đây, nhiếp về Tùy Tướng Môn:

“Chớ làm việc ác,

Nên làm việc lành,

Tự tịnh ý mình”

Đó là Phật pháp.

Lời nói xúc tích trong bài kệ ấy bao gồm cả 4 Niệm Xứ, mà cũng chẳng ly 4 Chánh Cần, 4 Như Ý Túc, 5 Căn,5 Lực.

Lại nữa, bài kệ do ngài Tỳ Kheo Mã Tịnh thuyết cho ngài Xá Lợi Phất nghe, nhiếp về Đối Trị Môn:

Các pháp theo duyên sanh,

Lại cũng theo duyên diệt.

Phật, vị đại sa môn,

Bổn sư tôi thuyết vậy.

Chỉ trong một bài kệ ngắn như vậy mà có đủ cả 3 Đế (Chân Đế, Tục Đế, Đạo Đế). Cả 3 Đế chẳng rời nhau. Đây là Tùy Tướng Môn vậy. Cũng nên nhắc lại rằng “Đối Trị Môn” là pháp môn phá chấp trước, phá tà kiến của chúng sanh, nhằm đem lại sự hiểu biết chân thật. Như Phật thuyết Vô Thường, Khổ, Không, Vô Ngã là nhằm đối trị 4 tà chấp điên đảo của Ngoại Đạo và phàm phu về Thưởng, Lạc, Ngã, Tịnh vậy. Tuy chẳng nói về 4 Niệm Xứ, mà đã hàm chứa đầy đủ ẩn nghĩa của 4 Niệm Xứ ở bên trong.

Khi nói đến 4 Điên Đảo là nói đến Tà Kiến, tức là gián tiếp nói về các kiết sử, phiền não. Còn khi nói đến các Căn Bản Phiền Não là nói bao gồm chung tất cả các phiền não chính và các tùy phiền não ngọn ngành. Ví như khi nói “3 độc” là nói bao gồm cả 15 thứ ái trước thuộc về Tham, 5 thứ sân nhuế thuộc về Sân và 15 thứ vô minh thuộc về Si. Sau khi đã cho chúng sanh biết rõ ràng “tất cả các kiết sử và phiền não đều do “3 Độc Tham; Sân, Si”, Phật mới dạy chúng sanh tu 8 Thánh Đạo, rộng hơn nữa, tu 37 phẩm Trợ Đạo, nhằm giúp họ đối trị 3 độc và đưa họ vào Phật Đạo.

Hỏi : Thế nào gọi là “A Tỳ Đàm Môn” ?

Đáp : Pháp Phật dạy thậm thâm vi diệu. Khi Phật còn tại thế, các bậc lợi căn, thượng trí, vừa nghe xong lời Phật dạy là liền chứng được đạo quả. Thế nhưng đa số người học Phật, do độn căn, thiểu trí, nên chẳng sao thâm nhập được vào biển Phật pháp mênh mông. Bởi nhân duyên vậy, các đệ tử của Phật mới soạn ra các bộ luận, để giải rộng

rộng về nghĩa lý thâm sâu, siêu việt của Phật pháp, nhằm giúp người học Phật được mở mang trí huệ dễ dàng trong việc tu học vậy.

Trong Phật pháp có rất nhiều bộ luận giải lời Phật dạy, được gọi chung là A Tỳ Đàm. Ví như chỉ một lời ngắn gọn của Phật : “Hết thảy các pháp hữu vi đều là vô thường”, nếu chẳng được khai triển, giảng giải rõ ràng, thì rất khó có thể hiểu được.

Thật vậy, nếu không có Chánh Ức Niệm thì chẳng sao nhập được vào Chánh Vị. Phải ở nơi Đệ Nhất Pháp mới nhập được vào Chánh Vị, mới chứng được 4 quả Thanh Văn. Bởi vậy nên về sau, các đệ tử của Phật mới giải rõ về các tướng của Đệ Nhất Pháp. Các luận giải như vậy nhiếp về “A Tỳ Đàm Môn”.

Hỏi : Thế nào gọi là “Không Môn” ?

Đáp : Như nói về “Sanh Không”, và “Pháp Không”... là nói về “Không Môn”.

Trong một buổi pháp thoại với vua Tần Bà Sa La. Phật dạy : Này Đại Vương! Sắc, khi sanh, là không sanh Sắc, khi diệt, là không diệt. Cũng như vậy, các hành khi sanh là không sanh, khi diệt là không diệt. Bởi vậy, ở trong đó chẳng có Ngã, chẳng có Thần, chẳng có Nhân, cho nên nói “Các pháp là Vô Ngã, Vô Thần, Vô Nhân”. Từ vô thỉ đến nay, các pháp đều do duyên hòa hợp sanh mà giả danh là có. Người vô trí, y theo danh từ để cầu Thật pháp nên bị lầm lạc, chẳng sao được như nguyện.

Lại nữa, trong kinh Đại Không Phật có dạy : “Do vô minh duyên khởi, mới có Sanh, có Già, có Chết, hay nói

rộng hơn, có đủ cả 12 Nhân Duyên”.

Nói như vậy là nói về “Sanh Không” và “Pháp Không”. Đặt câu hỏi ai sanh, ai già, ai chết đều rơi về tà kiến cả. Sở dĩ có Sanh, có Già, có Chết là vì có Hữu, có Thủ, dẫn đến có Ái, có Thọ, có Xúc, có Lục Nhập, có Danh Sắc, có Thức, có Hành. Tất cả đều do Vô Minh. Như vậy, nếu có người nói thân tức là thần, thần khác với thân v.v. đều là tà kiến cả.

Lại nữa, trong kinh Phật dạy: “Sanh đã KHÔNG thì Già, Chết cũng KHÔNG, vì đều là hư vọng cả. Dẫn đến Vô Minh cũng là như vậy. Cho nên các pháp đều là hư vọng, đều chẳng thật có, đều là vô tướng cả. Như vậy là nói về “Pháp Không”.

Lại nữa, trong kinh Phạm Võng Phật dạy : “62 kiến chấp của hàng Ngoại Đạo đều là tà kiến chấp cả”.

Ví như nói “thần là thường”, “thế gian là thường” là tà kiến, mà nói “thần là vô thường”, “thế gian là vô thường” cũng là tà kiến. Vì sao ? Vì tự tánh của hết thảy các pháp đều là KHÔNG. Biết rõ như vậy mới vào được nơi Thật Pháp vậy.

Hỏi : Nói “thần là thường” là tà kiến còn hợp lý, vì thần là tánh KHÔNG. Nhưng vì sao nói “Thế gian là thường” cũng là tà kiến ?

Đáp : Thế gian vốn chẳng phải thường mà phàm phu điên đảo cho là thường. Thế nhưng nói “Thần là vô thường”, nói “thế gian là vô thường" cũng vẫn là tà kiến. Vì sao ? Vvì thần cũng như thế gian đều là tự tánh KHÔNG, nên chẳng phải thường, cũng chẳng phải vô thường.

Hỏi : Có lúc Phật dạy “Quán pháp hữu vi là Vô Thường, Khổ, Không, Vô Ngã. Người tu được như vậy là được Đạo”. Nay vì sao lại nói “Quán vô thường cũng rơi vào tà kiến” ?

Đáp : Phật tùy duyên hóa độ chúng sanh. Có khi Phật nói về Vô Thường, có, khi Phật nói về Bất Sanh Diệt .v.v.

Trong kinh có chép mẫu chuyện sau đây :

Có một hôm ông Ma Na Nam đến trước Phật, bạch Phật rằng : “Bạch Thế Tôn ! Con cũng như nhiều người ở thành Ca Tỳ La Vệ, vì quá khốn khổ, nên tâm dao động, tự hỏi khi chết rồi sẽ về đâu ?”

Phật dạy : “Này Ma Na Nam ! Ngươi chẳng nên sợ. Ngươi chắc chắn sẽ không sanh về chốn ác thú, mà sẽ sanh đến chỗ thiện. Ví như cây đã nghiêng về hướng Đông rồi thì khi có người chặt nó, nó sẽ ngã về hướng Đông. Bởi vậy nên, người làm điều thiện, do có Tín, có Giới, có Văn, có Huệ, lại có phát tâm hành Bố Thí, thì khi chết chắc chắn sẽ được lợi ích, được sanh lên cõi trời. Cho nên biết Tướng là vô thường, mà Tánh chẳng phải vô thường vậy”.

Hỏi : Nếu Vô Thường là chẳng có thật, thì vì sao Phật lại thuyết về Vô Thường ?

Đáp : như trên đã nói, Phật tùy duyên mà nói pháp. Do muốn phá chấp Thường, mà Phật thuyết về Vô Thường. Còn đối với những người không tin có đời sau, Phật lại thuyết về các nhân duyên tội phước, dù trải qua trăm ngàn kiếp, cũng chẳng mất.

Như vậy là Đối Trị Tất Đàn, chẳng phải là Đệ Nhất Nghĩa Tất Đàn.

Nên biết rằng hết thảy các pháp ở nơi Thật Tướng đều chẳng phải thường cũng chẳng phải vô thường.

Lại nữa, có nhiều lúc Phật thuyết về “Pháp KHÔNG”. Thật Tướng của hết thảy pháp đã là KHÔNG, thì chấp Thường, chấp Vô Thường cũng đều là tà kiến cả vậy.

Trong kinh có chép mẫu chuyện về một ông Phạm Chí ở thành Ca Tỳ La Vệ đến vấn nạn Phật như sau:

Ông Phạm Chí hỏi Phật : “Có một thứ Đạo cứu cánh hay có nhiều thứ Đạo cứu cánh?”

Phật dạy: “chỉ có một thứ Đạo cứu cánh. Chẳng phải có nhiều”.

Ông Phạm Chí ại nói: “Phải có nhiều Đạo cứu cánh, chẳng phải chỉ có một thôi đâu !”

Phật nói: “Nếu có nhiều thứ Đạo cứu cánh, thì chẳng phải là Đạo Chân Thật. Vì sao?. Vì hết thảy Tà Đạo chẳng thể gọi là Đạo Cứu Cánh được”.

Rồi Phật hỏi tiếp: “ông đã được Đạo rồi chăng?”

Ông Phạm Chí đáp: “Trong hết thảy các pháp để được Đạo, thì pháp của Đạo tôi là bậc nhất”.

Lúc bấy giờ Phật quay về phía một vị Tỳ Kheo, nguyên là một vị trưởng lão Phạm Chí, đang đứng hầu quạt sau lưng Phật, và hỏi ông Phạm Chí rằng: “Ông có biết Tỳ Kheo này là ai chăng?”, ông Phạm Chí cúi đầu, hổ thẹn.

Phật nhân đây thuyết kệ rằng:

Ai cũng nói Cứu Cánh,

Nhưng ai cũng chấp trước,

Lại tranh nhau hơn, thua.

Tức là Không Cứu Cánh.

Trong các buổi luận nghị,

Khi biện minh lý nghĩa,

Tranh hơn, thua, phải, trái,

Ắt có sanh vui, buồn:

Người thắng sanh kiêu mạn,

Kẻ thua lại Ưu sầu.

Bởi vậy nên người trí

Chẳng tùy nơi “hai pháp”.

Luận nghị rồi sẽ biết:

Pháp của đệ tử TA

Chẳng hư, cũng chẳng thật,

Trọn chẳng có chỗ hoại.

Nay ngươi muốn cầu gì,

Dụng ý hoại pháp TA ?

Ngươi đem trí cầu thắng,

Mà lại tự hại mình.

Trong kinh Thanh Văn cũng có nhiều chỗ nói về “Pháp KHÔNG”, nhưng chẳng phải như trong Kinh Đại Thừa Ma Ha Diễn.

Trong Kinh Đại Thừa, khỉ nói về Pháp KHÔNG đã nói lên rằng “Tự Tướng của hết thảy các pháp đều là KHÔNG; tức là Pháp Tánh vốn thường tự KHÔNG vậy”.

Như lời Phật dạy ngài Tu Bồ Đề: “Sắc tự KHÔNG; Thọ, Tưởng, Hành, Thức tự KHÔNG; 12 Nhân Duyên, 37 Phẩm Trợ Đạo, 10 Phật Lực, 4 Vô sở úy, 18 Bất Cộng Pháp, Đại Từ, Đại Bi, Tát Bà Nhã dẫn đến Vô Thượng Bồ Đề cũng đều tự KHÔNG cả.

Hỏi: Nói “Các pháp tánh thường tự KHÔNG” như vậy, sao chẳng bị đọa về tà kiến?

Đáp : người vô trí chấp chẳng có tội, chẳng có phước, chẳng có đời sau, lại chấp người tự sanh rồi tự diệt như cây cỏ, đất đá. Vậy là tà kiến. Vì sao?. Vì họ chẳng quán được “nội thân, ngoại thân cũng đều là tự tướng KHÔNG cả”.

Người theo tà kiến thường làm các việc ác, đoạn các thiện căn.

Trái lại, người tu quán KHÔNG chẳng khởi tâm chấp; đến việc thiện còn chẳng chấp, huống nữa là khởi tâm làm việc ác.

Người theo tà kiến phá “Không Môn” về cả 2 mặt: Nhân và Quả. Có người chỉ phá quả mà không phá nhân, có người phá cả nhân lẫn quả. Ví như người nói “Không nhân, không duyên, không tội, không phước, tất cả đều là không cả”, là người phá cả nhân lẫn quả vậy.

Hỏi : Người quán KHÔNG cũng nói tất cả đều là KHÔNG. Như vậy, giữa người tà kiến và người quán KHÔNG đâu có khác gì?

Đáp : Người theo tà kiến cho rằng “Các pháp đoạn diệt rồi là thành KHÔNG”. Trái lại, người tu theo Đại Thừa thì biết rõ “Các pháp đều ở nơi thể Chân Không, chẳng thể

phá; chẳng thể hoại. Như vậy 2 bên hoàn toàn khác nhau, như lửa và nước, như Cam Lồ và độc được vậy. Lại nữa, thể Chân Không chẳng phải có, mà cũng chẳng phải KHÔNG. Đây là “KHÔNG Tam Muội”; còn người theo tà kiến tuy cũng nói KHÔNG, mà chẳng phải thật KHÔNG vậy.

Người tu quán KHÔNG, do trước đã có tu bố thí, trì giới, thiền định, nên tâm được nhu nhuyến; lại do các kiết sử đã mỏng, nên mới vào được Chân Không.

Trái lại, người vô trí chấp KHÔNG là do tà kiến, chẳng phải là do trí huệ mà biết được Tánh KHÔNG của các pháp vậy. chỉ ví như người nghe nói “muối làm tăng thêm mùi vị của thức ăn, có muối các thức ăn mới trở nên thơm ngon hơn”, rồi bốc cả nắm muối bỏ vào nồi canh khiến chẳng sao ăn được vậy.

Người vô trí, khi nghe nói “KHÔNG môn” là Giải Thoát Môn” liền sanh tâm giải đãi, chẳng chịu tu các công đức, mà lại muốn được “Pháp KHÔNG", khiến phải đoạn mất thiện căn.

Người vào được 3 Giải Thoát Môn rồi, do biết được rõ nghĩa của Phật pháp, nên chẳng rơi vào đối đãi, ở nơi mọi sự việc đều được vô ngại, tức là đã được Bát Nhã Ba La Mật rồi vậy.

Những người nào không rõ nghĩa Bát Nhã Ba La Mật mà vào trong pháp môn A Tỳ Đàm, thì luôn rơi ngay vào chấp CÓ, chấp KHÔNG; dẫn đến vào trong pháp môn Côn Lạc cũng là như vậy.

Trái lại Bồ Tát hành Bát Nhã Ba La Mật, rõ biết hết

thảy các pháp là vô Tướng, mà cũng biết rõ hết thảy tướng của các pháp, biết rõ hết thảy tướng đều là một, không khác. Nói rõ hơn, Vô Tướng, cũng tức là Nhất Tướng vậy.

Hỏi : Làm sao Bồ Tát biết được “Hết thảy các tướng đều chỉ là một”?

Đáp : Bồ Tát quán hết thảy các pháp chỉ là một tướng, không khác (Nhất Tướng). Vì sao?. Vì hết thảy các pháp đều do duyên sanh, đều là như huyễn, như hóa, chỉ là giả danh, chẳng có thật.

Do từ nơi một tâm (Nhất Tâm) mà duyên sanh ra các pháp, nên tướng của hết thảy các pháp đều chỉ là một tướng (Nhất Tướng)

Hỏi : Vì sao ở nơi không có pháp (nơi vô pháp) mà lại có sanh tâm ?

Đáp : Nói KHÔNG (vô) cũng tức là đã nói có (hữu) rồi vậy. Vì sao ? Vì KHÔNG là do đối đãi với có mà thành Bồ Tát quán các pháp là VôTướng, là Nhất Tướng, quán nơi các pháp chẳng có Tự Tướng, cũng chẳng có Tha Tướng. Do nói có pháp, mới có sanh tâm. Ví như nếu nói trâu là pháp, thì dê cũng là pháp, lại nếu nói pháp là KHÔNG, thì trâu, dê đều là KHÔNG cả.

Bồ Tát quán hết thảy các pháp đều do một nhân sanh, nên đều là một. Vì sao ? Vì hết thảy các pháp đều do một tâm sanh ra, nên hết thảy các pháp tướng đều chỉ là một tựớng (Nhất Tướng).

Ví như nói 1 hợp với 1 thành 2, 1 hợp với 2 thành 3… như vậy nếu khẳng định 1 là có thật thì 2, 3 đều là hư

dối. Mà 2,3… đã là hư dối thì 1 cũng chẳng có thật vậy…

Bồ Tốt lại quán các pháp là Vô Sở Nhân, tức là chẳng có nhân sanh ra, nên quán thân người là sanh diệt là vô thường. Vì sao ? Vì nếu quán có nhân sanh thì là vô cùng vô tận. Nhân sanh ấy phải do nhiều nhân trước tiếp nối nhau trong quá khứ, rồi nhân ấy lại dẫn sanh ra nhiều nhân sau tiếp nối nhau trong tương lai. Cứ như vậy mãi nên là vô cùng vô tận.

Nếu nhân đã sanh diệt, là vô thường thì nhân ấy chẳng phải là nhân, tức là vô nhân vậy. Tướng có mà lại là KHÔNG, tức là Vô Tướng, pháp có mà lại là KHÔNG tức là Vô Pháp, Nhân có mà lại là KHÔNG tức là Vô Nhân.

Bồ Tát lại quán hết thảy các pháp đều có tướng. Ví như đất có tướng cứng, tướng nặng, nước có tướng ướt, tướng lạnh, lửa có tướng nóng, gió có tướng động, hư không có tướng dung chứa các vật. Các tướng còn được phân biệt, giải thích rõ ràng. Như nói “cỏ đây, có kia”, “trái, phải”, “trên dưới”, “Đông Tây” .v.v. là nói về phương Tướng, nói “có tâm độc ác, làm hại chúng sanh” là nói về Tội Tướng; nói “có tâm từ bi, thương xót chúng sanh” là nói về Phước Tướng, nói “có tâm không chấp trước các pháp” là nói về Giải Thoát Tướng, nói “có tâm chấp trước các pháp” là nói về Phước Tướng, nói “ở nơi hiện tiền rõ biết hết thảy pháp vô ngại” là nói về Phật Tướng .v.v.

Quán hết thảy các pháp đều có tướng như vậy rồi, Bồ Tát lại quán hết thảy các pháp đều là vô tướng. Vì Sao ? Vì hết thảy các pháp đều do duyên hòa hợp sanh nên đều là

tự tướng KHÔNG, là tự tánh KHÔNG. Ví như do các duyên “sắc, hương, vị, xúc” hòa hợp với nhau mà “đất” được tạo thành, được gọi tên là “đất”. Chẳng phải chỉ riêng sắc làm ra. Vì nếu chỉ có riêng sắc làm ra đất, thì đất chẳng có hương, chẳng có vị, chẳng có thể xúc chạm được hay sao ? Thế nhưng “đất” là một pháp mà “sắc, hương, vị, xúc” là 4 pháp. Làm sao 4 pháp có thể thành 1 pháp, và 1 pháp có thể là 4 pháp được ? Bởi vậy nên đất chẳng phải là sắc, chẳng phải là hương, chẳng phải là vị, chẳng phải là xúc, mà ngược lại nếu rời 4 pháp này ra thì cũng chẳng sao có được đất vậy.

Hỏi : Trên đây nói “Đất chẳng phải là sắc, hương, vị, xúc”, nhưng lại nói “Đất do duyên hòa hợp của 4 pháp ấy mà được tạo thành”. Như vậy đất có an trú nơi 4 pháp ấy không ?

Đáp : Khi nói “Đất do duyên hòa hợp của 4 pháp ấy sanh”, thì đất chẳng phải là 4 pháp ấy, chẳng an trú nơi 4 pháp ấy, mà cũng chẳng ly 4 pháp ấy. Ví như cha mẹ sanh con thì con chẳng phải là cha mẹ, chẳng ở nơi cha mẹ, nhưng cũng chẳng ly cha mẹ mà tự có được vậy.

Ngoài ra, phải lấy mắt nhìn sắc của đất, lấy mũi ngửi hương của đất, lấy lưỡi nếm vị của đất, lấy thân xúc chạm với đất, và dùng nhãn thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức phối hợp với ý thức để phân biệt thì mới có thể biết được đất. Trái lại nếu không dùng đến căn và thức để nhận biết đất thì chẳng có pháp mang tên “đất” vậy. Cho nên danh và tướng của đất đều giả lập, chẳng thật có.

Hỏi : Đất có tướng cứng. Nói như vậy cũng có lỗi chăng ?

Nếu nói như vậy là có lỗi, thì vì sao trong A Tỳ Đàm cũng nói đến danh tướng, và nói đất là sắc pháp do 4 đại tạo hành ?

Đáp: Đây là tùy thuận thế gian mà nói có danh, có tướng, lại vì thế gian chấp sắc tướng, nên nói đất là sắc pháp do 4 Đại tạo thành. Thế nhưng, danh và tướng đều là giả lập, chẳng phải thật có.

Trước đây nói “đất là sắc” là có lỗi lầm, nay nói “đất có tướng cứng” cũng lỗi lầm nữa.

Dùng mắt có thể thấy được sắc tướng của đất, nhưng chẳng có thể thấy được tướng cứng vậy. Lại nữa, nếu mắt thấy được tưởng cứng của đất, thì cũng phải thấy được tướng ướt của nước, tướng nóng của lửa, tướng di dộng của gió.

Các tướng cứng, ướt, nóng, di động nếu trên đây là biệt tướng của từng chất chính (Đại) trong 4 chất chính cấu tạo ra vạn vật (4 Đại), xét theo từng chủng loại riêng (Đại chủng). Thế nhưng ở nơi mỗi chất đều có sự hiện diện của 3 chất kia, cho nên nói “đất do 4 Đại tạo thành”.

Hỏi : 4 Đại chẳng rời nhau, trong đất cũng có nước, gió, lửa, trong lửa cũng có đất, nước, gió v.v... như vậy thì làm sao còn có thể là đất, là lửa... được nữa ?

Đáp : Chẳng có thế nói như vậy được. Hãy lấy thí dụ về lửa. Nếu trong lửa có mặt cả 4 Đại, thì tất cả 4 Đại đều nóng cả. Vì nếu 3 Đại kia mà không nóng, thì lửa chẳng được gọi là lửa. Còn tất cả đều nóng, thì 3 Đại kia phải bỏ tánh riêng và đều gọi chung là lửa.

Lại nữa, nếu nói trong đất thành phần lửa ít, thì dù ít lửa cũng vẫn là lửa, không khác. Nếu thành phần lửa nhiều mà biết được thì thành phần lửa ít cũng phải biết được. Nếu chẳng có biết được thì tướng của các nhân tác thành đất, thành lửa đều bất khả đắc, dẫn đến tướng của hết thảy pháp cũng đều bất khả đắc cả.

Hỏi : Có người nghĩ rằng “pháp vô tướng là pháp có tướng “vô tướng’”. Nghĩ như vậy có đúng chăng ? Có phải vì pháp là KHÔNG mà nói là vô tướng chăng ?

Đáp : Dùng Vô Tướng là để phá Pháp Tướng. Nếu lại còn chấp có tướng Vô Tướng, thì cũng vẫn là chấp Pháp Tướng vậy.

Phải vào được Thật Tướng các pháp mới hiểu rõ được thâm nghĩa. Nên biết Vô Tướng cũng tức là Tự Diệt Tướng vậy. Ví như lửa và củi. Khi lửa đã đốt cháy hết củi rồi thì lửa tự tắt.

Các bậc Thánh Hiền hành Vô Tướng Tam Muội là hành Vô Tướng Pháp vậy. Bồ Tát quán hết thảy các pháp chẳng có hợp, chẳng có tan, chẳng có sắc, chẳng có hình, chẳng có đối, chẳng có thuyết được... và rõ biết hết thảy các pháp đều là Nhất Tướng, nghĩa là chỉ một tướng, đều là Vô Tướng, nghĩa là tự tướng KHÔNG vậy.

Hỏi: Thế nào gọi là “Quán các pháp là vô tướng” ?

Đáp : Đó là quán hết thảy pháp đều nhiếp trong “2 pháp”. Ví như Danh và Sắc - Sắc và Vô Sắc - Hữu Đối và Vô Đối - Hữu Vi và Vô Vi - Hữu Lậu và Vô Lậu. v.v.

Dẫn đến có 200 thứ “2 pháp” như trong kinh Thiên Vấn có nói rõ.

* Lại có các thứ “2 pháp” khác.

Ví như : Nhẫn nhục và nhu hòa - Cung kính và cúng dường - Tài thí và pháp thí - huệ phân biệt và huệ tu đạo - Giới Cụ Túc và Chánh kiến Cụ Túc - Tướng chánh trực và tướng nhu hòa - Định và Huệ - Niệm huệ và xảo huệ - Minh liễu và giải thoát - Thế Đế và Đệ Nhất Nghĩa Đế - Đợi thời giải thoát và bất hoại tâm giải thoát - Hữu Dư Niết Bàn và Vô Dư Niết Bàn - Sự cứu cánh và nguyện cứu cánh - Nghĩa cụ túc và ngữ cụ túc - Thiểu dục và tri túc - Pháp tùy và pháp hành - Tận trí và vô sanh trí .v.v.

Như vậy có vô lượng thứ “2 pháp”.

* Lại có các thứ “3 pháp”.

Ví như : 3 đạo “kiến đạo, tu đạo và vô học đạo” - 3 tánh “đoạn tánh, ly tánh và diệt tánh” - 3 cách tu “tu giới tu định và tu huệ” - 3 thứ Bồ Đề “Bồ Đề Phật, Bồ Đề Bích Chi Phật và Bồ Đề Thanh Văn” - 3 thừa “Phật thừa, Bích Chi Phật thừa và Thanh Văn thừa” - 3 pháp quy y “Quy y Phật, quy y Pháp và quy y Tăng” - 3 pháp tăng thượng “Tự tăng thượng, tha tăng thượng và pháp tăng thượng” - 3 nghiệp “thân nghiệp, khẩu nghiệp và ý nghiệp” - 3 phước xứ “bố thí, trì giới và thiện tâm” - 3 khí tượng “Văn khí tượng, huệ khí tượng và ly dục khí tượng” - 3 luân “biến hóa luân, khai tha tâm luân và giáo hóa luân” - 3 giải thoát môn “Không, vô tướng và vô tác” v.v...

Như vậy có vô lượng thứ “3 pháp”

* Lại có các thứ “4 pháp”.

Ví như : 4 niệm xứ - 4 chánh cần - 4 như ý túc - 4 Thánh Đế - 4 Thánh chúng - 4 quả Sa Môn – 4 trí - 4 đạo

- 4 nhiếp pháp - 4 y - 4 thông đạo thiện căn - 4 Thiên Nhân luân - 4 kiến pháp - 4 vô sở úy - 4 vô ngại pháp - 4 vô lượng tâm v.v...

Như vậy có vô lượng thứ “4 pháp”.

* Lại có các thứ “5 pháp”

Ví như : 5 chúng vô học - 5 xuất tánh - 5 xứ giải thoát - 5 căn - 5 lực - 5 trí - 5 A Na Hàm - 5 Tịnh Cư Thiên - 5 trí đạo - 5 trí Tam Muội - 5 thánh phân chi tam muội - 5 như pháp ngữ đạo v.v...

Như vậy có vô lượng thứ“5 pháp”.

* Lại có các thứ “6 pháp”.

Ví như: 6 pháp xả - 6 pháp ái kính - 6 thần thông - 6 bậc A La Hán - 6 Địa kiến đế đạo - 6 niệm tùy thuận - 6 định - 6 Ba La Mật v.v...

Như vậy có vô lượng thứ “6 pháp”

*Lại có các thứ “7 pháp”

Ví như : 7 giác chi - 7 Thánh tài - 7 y chỉ - 7 tưởng định - 7 diệu pháp - 7 tịnh - 7 tài phước - 7 phi tài phước -7 pháp trợ định v.v...

Như vậy có vô lượng thứ “7 pháp”

* Lại có các thứ “8 pháp”.

Ví như : 8 Thánh Đạo - 8 Bối xả - 8 thắng xứ - 8 đại nhân giác - 8 Tinh Tấn - 8 trượng phu - 8 bậc A La Hán v.v.

Như vậy có vô lượng thứ “8 pháp”.

* Lại có các thứ “9 Pháp”.

Ví như : 9 thứ đệ định - 9 danh sắc đẳng diệt - 9 vô lậu trí - 9 vô lậu địa - 9 địa tư duy đạo v.v...

Như vậy có vô lượng thứ “9 pháp”.

* Lại có các thứ “10 pháp”.

Ví như : 10 vô học pháp - 10 tưởng - 10 trí - 10 nhất thế nhập - 10 thiện đại địa - 10 Phật lực v.v...

Như vậy có vô lượng thứ “10 pháp”.

* Lại có các thứ “11 pháp”, “12 pháp”, “13 pháp” v.v...

Ví như : 11 pháp trợ Thánh Đạo - 12 pháp nhân duyên - 13 pháp xuất thế - 14 tâm biến hóa - 15 tâm kiến đế đạo - 16 hạnh A Na Ba Na - 17 Thánh hạnh - 18 bất cộng pháp - 19 ly địa... 89 quả hữu vi - 89 quả vô vi -162 tư duy đạo có công năng phá giặc phiền não .v.v.

Như vậy có vô lượng tướng pháp khác nhau, có sanh, có diệt, có tăng, có giảm, có đắc, có thất, có cấu, có tịnh .v.v. hết thảy đều biết cả.

Bồ Tát biết hết thảy các pháp rồi, lại đưa các pháp vào tánh KHÔNG. Ở nơi các pháp KHÔNG cũng chẳng chấp đắm quả Thanh Văn, quả Bích Chi Phật, Vị Bồ Tát . Vì sao ? Vì Bồ Tát phát tâm đại bi thương xót chúng sanh, nên dùng các phương tiện dẫn chúng sanh vào 3 Thừa Đạo.

Ví như nhà Hóa Học dùng tác dụng của các hóa chất để biến chất này thành chất khác vậy.

Hỏi: Nếu đã nói “pháp tánh là KHÔNG” thì vì sao còn phân biệt các pháp tướng để làm gì nữa ?

Đáp : Vì các pháp vốn là tự tánh KHỔNG, nên Bồ Tát không nói tánh KHỔNG là có thể được, có thể chấp, lại cũng không nói các pháp tướng sai khác nhau là không có được vậy.

KHÔNG, nói ở đây chính là tự tánh KHÔNG. Là vô quái ngại. Đây là “Bất Khả Đắc Không”. Bồ Tát rõ biết “Bất Khả Đắc Không”, nên dùng trí huệ Bát Nhã dạy cho chúng sanh biết rằng “Thật Tướng của các pháp là Bát Nhã Ba La Mật”.

Hỏi : Hết thảy 96 bộ kinh thơ của thế gian đều có nói đến Thật Tướng các pháp. Kinh Thanh Văn, kinh Ngoại Đạo cũng có nói đến Thật Tướng các pháp. Vì sao các kinh thơ này không được gọi là Bát Nhã Ba La Mật ?

Vì sao chỉ riêng kinh Đại Thừa Ma Ha Diễn mới nói “Thật Tướng các pháp chính là Bát Nhã Ba La Mật” ?

Đáp : Chẳng phải như vậy.

Các kinh thơ của thế gian chỉ nêu lên những pháp về thuật an dân, trị nước, giáo dục gia đình. Các kinh thơ này không nói về Thật Tướng Pháp.

Hàng Ngoại Đạo do tâm đắm trước tà kiến chấp nên chẳng có thể thấy được Thật Tướng Pháp.

Hàng Thanh Văn tu 4 Thánh Đế, tuy có quán về Vô Thường, Khổ, Không, Vô Ngã, lại cũng có quán về Thật Tướng Pháp, nhưng vì không có đầy đủ trí huệ, không hay vì chúng sanh nói pháp, nên dù đã có Thật Trí Huệ, mà trí huệ đó vẫn chưa được gọi là Bát Nhã Ba La Mật.

Ví như khi Phật nhập vào Tam Muội, thì hàng Thanh

Văn dẫn đến ngài Xá Lợi Phất cũng không thấu rõ được. Vì sao ? Vì A La Hán từ khi sơ phát tâm không phát đại nguyện độ thoát hết thảy chúng sanh, không đầy đủ tâm đại bi, không cầu hết thảy công đức, không cúng dường hết thảy chư Phật khắp 10 phương, không cầu Thật Tướng của hết thảy các pháp, mà chỉ cầu thoát sanh tử. Trái lại, Bồ Tát từ sơ phát tâm, đã phát đại nguyện, có tâm đại bi, cầu hết thảy các công đức, lại cũng thường tu quán Vô Thường, Khổ, Không, Vô Ngã, lại cũng thường quán ngoại duyên ở nơi Thật Tướng là chẳng phải tịnh, chẳng phải bất tịnh, chẳng phải thường, chẳng phải vô thường, chẳng phải khổ, chẳng phải lạc, chẳng phải có, chẳng phải không,chẳng phải ngã, chẳng phải vô ngã... Bồ Tát tu quán như vậy mà chẳng có chấp, chẳng có đắc, không bỏ pháp thế gian, mà cũng không trú Đệ Nhất Pháp. Vì sao ? Vì Bát Nhã Ba La Mật biến khắp, thanh tịnh nên không phá, không hoại Tục Đế vậy.

Hỏi : Nếu nói “Thật Tướng Bát Nhã Ba La Mật là vô tướng, pháp Bát Nhã Ba La Mật là pháp vô sở đắc”, thì làm sao người tu hành có thể thấy, có thể tu được pháp Bát Nhã Ba La Mật ?

Đáp : Phật tùy căn tánh chúng sanh mà phương tiện thuyết pháp. Nếu y theo pháp Phật mà hành trì thì sẽ được Đạo. Ví như leo lên chỗ cao phải dùng thang, muốn vượt sông vượt biển phải dùng thuyền bè vậy.

Bồ Tát từ khi sơ phát tâm, đã nghe Phật cùng chư Đệ Tử của Phật thuyết về pháp KHÔNG, đã rõ biết hết thảy pháp là rốt ráo KHÔNG, nên tâm chẳng còn chấp trước, đã

diệt hết các hý luận, đã thấy rõ Đệ Nhất Pháp Thật Tướng là tướng Niết Bàn an lạc, tịch tịnh.

Thế nhưng, vì muốn độ thoát chúng sanh nên Bồ Tát không thủ tướng Niết Bàn, mà nghĩ rằng “TA nay chưa đầy đủ phước đức, trí huệ nên chưa thường dẫn đạo chúng sanh. Bởi vậy nên ta phải tu 6 pháp Ba La Mật, hành đại pháp thí, tu trí huệ, để có đầy đủ phương tiện dẫn đạo chúng sanh, đưa họ vào 3 Thừa Đạo.”

Bồ Tát dạy cho chúng sanh biết rõ :

- Do nhân duyên trì giới mà được sanh làm Trời, làm Người tôn quý, được thoát khỏi 3 đường ác.

- Do nhân duyên nhẫn nhục mà tiêu trừ được tâm sân nhuế, mà được thân đoan chánh.

- Do nhân duyên tinh tấn mà phá được tâm giải đãi trong nhiều đời, được thân Kim Cang, lại dùng tâm tinh tấn ấy để phá sạch kiêu mạn, đưa đến Niết Bàn thiền định.

- Bồ Tát thành tựu các công đức ấy rồi, lại vì chúng sanh thuyết pháp ly dục và thuyết Bát Nhã Ba La Mật.

Trong kinh nói “Tỳ Kheo nhất tâm quán Thật Tướng Pháp, tu hành Đàn Ba La Mật , tu 10 thiện Đạo, tu Thi La Ba La Mật...nhưng nếu chưa đầy đủ thiền định, trí huệ thìvẫn chưa được ly dục, nên lại phải tu nhẫn nhục mới ly được các dục”.

Với 3 Độ (Trì giới, Nhẫn nhục, Tinh Tấn) nêu trên đây, Bồ Tát chỉ mới khai thị được một “biệt môn”, đó là “phước môn” mà thôi.

Bồ Tát lại dạy chúng sanh rằng : “Các quả phước báo cũng vô thường, khi hưởng hết phước lạc rồi thì cũng sẽ bị

đọa. Do vậy mà phải sanh tâm nhàm chán sự thọ phước báo hữu lậu, cầu Thật Tướng Pháp, nhất tâm tu quán, tu thiền định, trừ 5 dục, 5 cái, tinh tấn hành Bát Nhã Ba La Mật.

Trước đây nói về 3 Độ trì giới, tinh tấn và nhẫn nhục. Đối với 3 Độ này, người tu, dù ít tinh tấn cũng còn có thể tu được. Nay nói về tu Bát Nhã Ba La Mật, là pháp tu Thật Tướng Pháp, nên người tu phải nhất tâm cầu thiền định, mới mong có được Trí Huệ Bát Nhã.

Thiền định và trí huệ khó tu, khó được, nên người tu phải nhất tâm tinh tấn mới được vậy.

Hỏi: Phải hành cả 5 Độ kia mới được Bát Nhã Ba La Mật hay sao ?

Đáp: Có 2 trường hợp hành Bát Nhã Ba La Mật . Đólà :

• Hành Bát Nhã Ba La Mật chung với 5 Ba La Mật kia.

• Hành riêng Bát Nhã Ba La Mật.

Ví như 4 Đại hòa hợp chẳng rời nhau. Khi tu Bát Nhã Ba La Mật mà chẳng rời 5 Ba La Mật kia, thì gọi là tương ưng trí hành, được đầy đủ Bát Nhã Ba La Mật.

Có người chỉ tu 1 hoặc 2, hoặc 3, hoặc 4 Ba La Mật mà cũng được Bát Nhã Ba La Mật.

Ví như : - Người tu Bố Thí mà biết rõ, giải rõ Thật Tướng Pháp, là được Đàn Ba La Mật, là vào được Bát Nhã Ba La Mật.

- Người tu Trì Giới, không não hại chúng sanh mà tâm không hối, lại nữa, ở nơi các tướng chẳng sanh tâm phân

biệt, thương ghét, ở nơi hết thảy chúng sanh, hành các pháp bình đẳng là được Thi La Ba La Mật, vào được Bát Nhã Ba La Mật. Nếu còn ghét người làm tội, thương người không tội... là còn làm não hại chúng sanh .

Bồ Tát thường hành bố thí, trì giới với tâm bình đẳng. Như vậy mới được Đàn Ba La Mật, được Thi La Ba La Mật , mới vào được Bát Nhã Ba La Mật.

Lại nữa, Bồ Tát nếu không tu pháp Nhẫn, thì không thường nhẫn hết thảy chúng sanh. Bồ Tát thường hành pháp nhẫn nên chẳng thấy có người đến đánh mắng mình, cũng chẳng thấy có mình thọ sự đánh mắng của người khác, mà chỉ tự nghĩ rằng : “Do nghiệp nhân duyên đời trước, mà nay phải thọ quả báo vậy thôi”.

Bồ Tát quán như vậy rồi, chẳng còn thấy có mình nhẫn, chẳng thấy có người để nhẫn, chẳng thấy có pháp nhẫn, nên vào được chỗ rốt ráo tịch tịnh. Được pháp ấy rồi thì chẳng còn làm não loạn chúng sanh, vì lúc bấy giờ, pháp Nhẫn đã tương ưng với Trí Huệ Bát Nhã Ba La Mật.

Lại nữa, ở nơi hết thảy pháp, Bồ Tát thường tinh tấn nên phân biệt, biết được hết thảy các pháp, rõ biết Thật Tướng của hết thảy các pháp. Như vậy là Tinh Tấn trở thành Trí Huệ. Bồ Tát lại biết rõ Thật Tướng của Tinh Tấn là ly “sanh tâm”, là như thật tướng bất động. Tinh Tấn như vậy dẫn sanh Bát Nhã Ba La Mật . Bồ Tát lại biết rõ Tinh Tấn cũng là như huyễn, như mộng, chẳng phải thật có, nên chẳng sanh tâm, chẳng nhiếp niệm, được tâm thường như như bất động, nên vào được Thật Tướng các pháp.

Bồ Tát chẳng dùng thấy, nghe, hay, biết, mà vẫn vào

được Thật Tướng các pháp. Vì Sao ? Vì biết rõ 6 căn, 6 trần đều là hư dối. Chỉ do nhân duyên quả báo mà có chỗ thấy, chỗ nghe, chỗ hay, chỗ biết vậy thôi. Tất cả đều do nghiệp lực cả. Đã là do nghiệp lực thì đều là hư vọng, chẳng thể tin được.

Lại nữa, Bồ Tát rõ biết chỉ có chư Phật mới có Thật Tướng Trí Huệ, muốn được Thật Tướng Trí Huệ phải y nơi thiền định, nhất tâm quán Thật Tướng các pháp. Như vậy mới được Thiền Ba La Mật , mới vào được nơi Bát Nhã Ba La Mật.

Có người không tu 5 Ba La Mật kia, mà chỉ nghe đọc kinh rồi tư duy mà thông đạt được Thật Tướng các pháp. Như vậy là dùng phương tiện trí mà được Thật Tướng Pháp vậy.

Cũng có người chỉ nghe thuyết về Khổ Đế, mà được cả 4 Thánh Đế. Cũng có người phải nghe đủ cả 4 Thánh Đế mới được Đạo.

Phật dạy các Tỳ Kheo : “Các ngươi đoạn được tham dục, là vào được Đạo A Na Hàm”. Vì sao ? Vì đoạn được tham dục thì sân, si... đều dứt cả.

Tu 6 pháp Ba La Mật cũng như vậy. Tất cả 6 pháp Ba La Mật đều phá các hạnh ác, như bố thí phá xan tham... Bởi vậy nên Bồ Tát tu 6 pháp Ba La Mật mà chẳng

trú hết thảy các hạnh pháp, vào được Bát Nhã Ba La Mật. Vì sao? Vì các hạnh đều hư dối, chẳng thật có. Các hạnh dù là thiện, dù là ác cũng chẳng nên chấp.

Hỏi: Đã nói “Trí Huệ Bát Nhã”, thì vì sao còn phân biệt 3 hạnh là Phạm Hạnh, Thiện Hạnh, Thánh Hạnh?

Đáp: Hành mà “vô sở hành” mới gọi là Thánh Hạnh. Vì sao? Vì Thánh Hạnh chẳng rời 3 Giải Thoát Môn. Còn Thiện Hạnh và Phạm Hạnh vẫn còn là chúng sanh hạnh, còn chúng sanh tướng. Các bậc Thánh Hiền dùng “vô trước tâm hành” mới chẳng có lỗi lầm. Vì sao? Vì hành mà vô sở hành mới thật sư là pháp vô sở đắc. Do vô sở đắc nên chẳng sanh hư vọng, mà thường thanh tịnh, vào được Thật Tướng Pháp. Câu “SẮC tức thị KHÔNG, KHÔNG tức thị SẮC” trong kinh Bát Nhã Ba La Mật nêu lên ý nghĩa vô sở đắc vậy.

KHÔNG ở đây có nghĩa là từ xưa đến nay vốn thường tự KHÔNG.

Bởi nhân duyên vậy, nên chẳng nên hỏi “phải hành bao nhiêu pháp Ba La Mật mới được Bát Nhã Ba La Mật”.

Phật, vì thương xót chúng sanh nên đã phân biệt nói có 3 hạnh, mà chưa vội nói về Đệ Nhất Nghĩa.

Hỏi : Nếu nói “Hành vô sở hành mới là pháp vô sở đắc”, thì người tu hành y vào đâu để cầu Đạo ?

Đáp : Vô sở đắc có 2 nghĩa:

1)- Người thế gian mong cầu việc gì mà chẳng được như ý muốn, thì gọi là vô sở đắc.

2)- Người có Trí Huệ Bát Nhã, biết rõ Thật Tướng của

các pháp là tướng vô sở đắc.

Vô sở đắc nêu trên đây, chẳng phải là không có phước đức trí huệ để tăng ích thiện căn. “Đắc” mà chẳng chấp mới thật là “vô sở đắc”. Phàm phu khi hành các thiện công đức, thường chấp có chỗ đắc của mình. Như vậy là “Hữu sở đắc”.

Trái lại Phật và chư vị Bồ Tát thường vô sở đắc.

Đến đây chỉ mới lược nói về nghĩa của Bát Nhã Ba La Mật. Ở các chương sau sẽ giải rộng thêm nhiều.

(Hết quyển 18)

Quyển 19. Phẩm thứ nhất Tiếp theo. - 37 Phẩm Trợ Đạo

LUẬN ĐẠI TRÍ ĐỘ

Quyển 19

Phẩm thứ nhất

(Tiếp theo)

37 Phẩm Trợ Đạo

KINH

Này Xá Lợi Phất! Bồ Tát Ma Ha Tát chẳng trú pháp, mà trú trong Bát Nhã Ba La Mật. Vì các pháp là vô sanh, nên Bồ Tát được đầy đủ 4 Niệm Xứ, 4 Chánh cần, 4 Như Ý Túc, 5 Căn, 5 Lực, 7 Giác Chi, 8 Thánh Đạo.

LUẬN

Hỏi: 37 Phẩm Trợ Đạo là pháp của Thanh Văn. Vì sao trong đạo Bồ Tát cũng có nói đến 37 Phẩm Trợ Đạo ?

Đáp: Bồ Tát tu học hết thảy các thiện pháp, hết thảy các đạo.

Phật dạy ngài Tu Bồ Đề : “Bồ Tát hành Bát Nhã Ba La Mật phải tu học hết thảy các thiện pháp, hết thảy các đạo. Từ Sơ Càn Huệ Địa cho đến Thập Địa, Bồ Tát tu học

hết cả 10 Địa mà chẳng thủ chứng, đến Phật Địa mới chứng”

Lại nữa, trong kinh Đại Thừa Ma Ha Diễn có nói : “Chẳng phải chỉ Thanh Văn mới học 37 Phẩm Trợ Đạo, mà Bồ Tát cũng phải học, để tùy duyên hóa độ chúng sanh, chúng sanh muốn pháp nào thì Bồ Tát hành pháp ấy. Lại còn tùy chúng sanh lợi căn hay độn căn, có tâm đại bi hay không có tâm đại bi, mà Bồ Tát phương tiện dạy họ hành đạo nào thích hợp. Ví như Long Vương làm mưa rơi xuống, thấm nhuần cả mặt đất, khiến cho cây cỏ, dù lớn dù nhỏ cũng đều được lợi lạc”.

Hỏi : 37 Phẩm Trợ Đạo, tuy không hẳn là dành cho đạo Thanh Văn, mà cũng chẳng phải là đạo của Bồ Tát. Thế nhưng, Bồ Tát thường qua lại trong 5 đường sanh tử, chẳng thủ tướng Niết Bàn, mà 37 Phẩm Trợ Đạo lại nói về pháp Niết Bàn, không nói đến đại bi, cũng không nói đến Ba La Mật. Như vậy vì sao nói “Bồ Tát được đầy đủ 37 Phẩm Trợ Đạo” ?

Đáp: Bồ Tát tuy qua lại trong các nẻo đường sanh tử, nhưng cũng phải biết cả thế gian lẫn Niết Bàn . Biết như vậy rồi mới lập đại thệ nguyện hành Thật Pháp Bát Nhã Ba La Mật, dẫn đến thành Phật Đạo.

Bồ Tát hành Bát Nhã Ba La Mật, dùng mũi tên giải thoát bắn lên không trung. Mũi tên Bát Nhã không rớt xuống thế gian, mà cũng chẳng rơi về Niết Bàn .

Nếu Bồ Tát trú trong sanh tử mà chẳng có được Thật Trí, thì chẳng có thể nhẫn thọ các việc khó khăn. Đến khi cần đạo quả Thật Trí, thì Bồ Tát liền chuyển thế gian thành

Niết Bàn . Vì sao ? Vì Bồ Tát rõ biết cả 3 cõi đều theo duyên hòa hợp sanh, đều không có tự tánh. Vì không có tự tánh nên là KHÔNG. Vì là KHÔNG nên cũng chẳng chấp tướng Niết Bàn .

Bởi nhân duyên vậy, nên nói “Bồ Tát không trú pháp mà trú Bát Nhã Ba La Mật. Do trú Bát Nhã Ba La Mật mà Bồ Tát được pháp Vô Sanh, được đầy đủ 4 Niệm Xứ.

Bồ Tát có trí huệ thâm sâu như vậy, nên xem “thế gian tức Niết Bàn”. Hàng Thanh Văn chẳng có trí huệ thâm sâu như Bồ Tát, nên chẳng thấy được “thế gian tức Niết Bàn”.

Trong kinh Phật dạy ngài Tu Bồ Đề rằng : “Sắc tức là Không, Không tức là Sắc. Thọ, Tưởng, Hành, Thức cũng là như vậy”.

KHÔNG tức là Niết Bàn , Niết Bàn tức là KHÔNG, như bài kệ thuyết:

Niết Bàn tức Thế Gian.

Thế gian tức Niết Bàn .

Niết Bàn và Thế gian,

Chẳng hai cũng chẳng khác.

Bồ Tát đã vào được Thật Tướng Pháp, nên chẳng nhàm chán thế gian, mà cũng chẳng đắm chấp Niết Bàn .

Hỏi: Tu 4 Niệm Xứ là đủ rồi, cán gì phải tu đầy đủ 37 Phẩm Trợ Đạo ?

Đáp : Mặc dù tu đầy đủ 4 Niệm Xứ cũng được Đạo, thế nhưng Bồ Tát vẫn dạy cho chúng sanh tu 4 Chánh Cần, 4 Như Ý Túc, 5 Căn, 5 Lực, 7 Giác Chi, 8 Thánh Đạo.

Vì sao ? Vì tâm tánh chúng sanh không đồng nhau, kiết sử có dày mỏng sai khác, nên Bồ Tát phải tùy từng đối tượng chúng sanh mà lựa chọn pháp thích hợp, nhằm dạy cho họ, dẫn họ vào Đạo vậy.

Phật pháp tuy là Thật Tướng Pháp, tuy là Nhất Tướng là Vô Tướng nhưng vì lợi ích cho chúng sanh mà Phật phương tiện lập ra 12 bộ kinh, 8 vạn 4 ngàn pháp môn để mỗi chúng sanh dễ bề chọn lựa pháp môn tu thích hợp với căn trí của mình.

Ví như thấy chúng sanh chìm đắm trong bể khổ sanh tử luân hồi, Phật thuyết 4 Thánh Đế : “Thân tâm đều là khổ. Nhân duyên sanh khổ chính là ái và các phiền não. Khi đoạn sạch phiền não thì hết khổ. Khi hết khổ thì liền thấy Niết Bàn”.

Lại nữa, thấy chúng sanh thường bị loạn tâm, nên Phật thuyết 4 Niệm Xứ .v.v.

Như vậy Phật là bậc Vương Y, dùng đủ loại thuốc khác nhau, tùy theo bệnh của mỗi chúng sanh mà chẩn mạch cho thuốc vậy.

Trong kinh có chép mẫu chuyện sau đây :

Trong một thời pháp, Phật hướng về một Tỳ Kheo và nói: “Này Tỳ Kheo! Nếu chẳng phải vật mà ngươi ưa thích, thì ngươi chẳng nên lấy”.

Vị Tỳ Kheo thưa : “Bạch Thế Tôn ! Pháp gì mà con chẳng ưa thích thì con không nên nhận”.

Phật dạy : “Đối với chúng sanh cũng là như vậy. Tùy theo chúng sanh thích nghi với pháp nào, thì ngươi nên

dùng pháp ấy mà độ họ. Nếu cần 2 pháp thì nói Định và Huệ. Nếu cần 3 pháp thì nói Giới Định và Huệ, nếu cần 4 pháp thì nói 4 Niệm Xứ.

Chư vị Bồ Tát do có tín lực mạnh, lại có tâm đại bi, thương xót chúng sanh , nên học hết thảy các pháp, để tùy duyên độ họ. Phật tuy có vô lượng thần lực, nhưng chỉ dùng 10 Phật lực cũng đã đủ để độ chúng sanh rồi”.

Trong 37 Phẩm Trợ Đạo, có 10 pháp căn bản gồm : Tín, Giới, Tư Duy, Tinh Tấn, Niệm, Định, Huệ, Từ, Hỷ, Xả.

Lại nữa, nên biết:

- Tín có tín căn và tín lực.

- Giới có chánh ngữ, chánh nghiệp và chánh mạng.

- Tinh Tấn có Tấn căn, tấn lực, tấn giác và chánh tinh tấn.

- Huệ có huệ căn, huệ lực, huệ trạch pháp, chánh kiến.

- Nếu các niệm đều tùy thuận trí huệ đều ở trong sự duyên khởi mà chánh trú, thì gọi là Niệm Xứ.

- Nếu phá tà pháp, hành chánh đạo, thì gọi là Chánh Cần.

- Nếu nhiếp tâm an ổn ở trong duyên, thì gọi là Như Ý Túc.

- Nếu khiến được tâm đắc pháp, thì gọi là Lực

- Nếu được nhiều trí tâm, thì gọi là lợi căn thượng trí.

Bồ Tát dùng trí huệ như vậy nên thấy được Đạo, vào được nơi Thật Tướng Pháp.

Hỏi : Vì sao nói đến 4 Niệm Xứ trước, rồi sau mới nói đến 4 Chánh Cần ?

Đáp : Tu 37 Phẩm. Trợ Đạo là mở đường bước vào Đạo. Hành giả khi mới được nghe pháp, mới học kinh, trước hết phải biết cách giữ gìn pháp, nên phải tu 4 Niệm Xứ.

Theo pháp ấy cầu đạo quả mà siêng năng tinh tấn hành trì thì được 4 Chánh Cần.

Tinh tấn quá nhiều cũng có thể khiến tâm bị tán loạn, nên lại phải nhiếp tâm cho được điều hòa, nhu nhuyến, thì sẽ được 4 Như Ý Túc. Khi tâm đã được điều hòa nhu nhuyến rồi, mới sanh được 5 Căn :

- Vì Thật Tướng Pháp quá thâm diệu, khó tin, khó giải, nên chỉ người thâm tín mới vào được. Như vậy gọi là có Tín Căn.

- Khi Tín Căn đã bền vững rồi, mới tinh tấn cầu Đạo, chẳng hề tiếc thân mạng. Như vậy gọi là có Tấn Căn.

- Thường niệm Đạo, gọi là có Niệm Căn.

- Thường nhiếp tâm, gọi là có Định Căn.

- Thường quán Thật Tướng của 4 Đế, gọi là có Huệ Căn.

Với sự tăng trưởng của 5 căn, các kiết sử, phiền não dần dần bị phá. Khi đã tăng trưởng vững chắc như rễ cây

đại thọ bám chắc vào đất, thì 5 căn có sức mạnh thâm nhập sâu vào Đạo pháp và trở thành 5 Lực.

Khi đã đầy đủ 5 Lực rồi, hành giả tiến tu 7 Chân Thật Pháp, cũng được gọi là 7 Giác Chi, hay 7 Giác Phần, hay 7 Bồ Đề Phần.

- Phân biệt Đạo pháp có 3 pháp. Đó là : Trạch Giác Chi, Tinh Tấn Giác Chi, Hỷ Giác Chi.

- Nếu 3 pháp này đã được chuyên nhất, đồng đều, thì phải tiến tu 3 pháp nữa. Đó là : Trừ Giác Chi, Định Giác Chi, Xả Giác Chi.

- Nếu khi hành Đạo mà tâm động thì phải tu chuyên nhất 2 Giác Chi Định và Niệm. Định Giác Chi và Niệm Giác Chi thường nhóm các thiện pháp, ngăn các ác pháp. Ví như người giữ cửa, thấy có lợi thì cho vào, không có lợi thì ngăn lại, không cho vào.

- Nếu tâm bị trầm một, thì phải niệm 3 Giác Chi Trạch, Tinh Tấn và Xả để thức tỉnh trở lại.

- Nếu tâm bị tán loạn thì phải niệm 3 Giác Chi Trừ, Định và Xả để nhiếp tâm trở về.

Như vậy là được đầy đủ 7 Chân Thật Pháp, chứng được vô vi, vào được Niết Bàn . Bởi vậy nên gọi 7 pháp này là 7 Bồ Đề Phần.

1. 4 Niệm Xứ

4 Niệm Xứ gồm có :

- Thân Niệm Xứ : Quán thân bất tịnh

- Thọ Niệm Xứ : Quán thọ thị khổ

- Tâm Niệm Xứ : Quán tâm vô thường

- Pháp Niệm Xứ : Quán pháp vô ngã.

Phàm phu ở nơi Thân, Thọ, Tâm, Pháp thường khởi các tà niệm, rơi vào 4 chấp điên đảo là :

- Trong bất tịnh mà cho là tịnh.

- Trong khổ mà tưởng là vui.

- Trong vô thường mà tưởng là thường.

- Trong vô ngã mà chấp có ngã.

Như vậy 4 Niệm Xứ được lập ra nhằm phá 4 tà kiến chấp điên đảo của phàm phu về Thân, Thọ, Tâm, và Pháp.

Hỏi: Thế nào gọi là “Quán thân bất tịnh” ?

Đáp: Hành giả y tịnh giới, trú nhất tâm, quán thân có 5 thứ bất tịnh. Đó là:

- Chỗ sanh bất tịnh

- Chủng tử bất tịnh.

- Tự tánh xả bất tịnh

- Tự tướng bất tịnh

- Toàn thân rốtráobấttịnh

* Về chỗ sanh ra thân bất tịnh, có bài kệ :

Thân hôi hám ô uế,

Chẳng từ nơi hoa thơm,

Chẳng từ nơi núi báu,

Mà sanh chỗ bất tịnh.

* Về chủng tử thân bất tịnh, có bài kệ :

Cha mẹ do tà niệm,

Dấy lên lửa dâm dục,

Toàn thân bừng khí nóng,

Biến thành ra tinh khí.

Con, do duyên nghiệp cảm,

Chủng tử thức thọ tinh,

An trú trong huyết trắng,

Hình thành chủng tử thân.

Thân bất tịnh, điên đảo,

Chẳng tìm lối tinh sạch,

Mà theo uế đạo sanh,

Ấy chủng tử bất tịnh

* Về tự tánh xả bất tịnh, có bài kệ :

Từ chân lên đến đầu,

Bọc trong túi da mỏng,

Chứa toàn thứ bất tịnh,

Chẳng có gì tinh khiết

Phàm phu đắm chấp thân,

Dùng y phục trang sức,

Lấy hương hoa xông ướp,

Lo tắm rửa, bồi dưỡng.

Các thứ đem vào thân,

Dù thơm tho quý giá,

Chỉ trải qua một đêm,

Đã biến thành bất tịnh.

Dù đặc, lỏng, khí, hơi,

Thải ra đều xú uế,

Nước biển dù vô lượng,

Chẳng sao tẩy sạch được.

* Về tự tướng bất tịnh, có bài kệ :

Sắc thân bất tịnh này,

Có chín lỗ thoát ra :

Hai mắt, hai lỗ tai,

Hai lỗ mũi, lỗ miệng,

Hai lỗ đại, tiểu tiện,

Thải toàn thứ bất tịnh.

Từ các lỗ chân lông,

Thoát mồ hôi dơ bẩn...

* Về toàn thân rốt ráo bất tịnh, có bài kệ :

Thường xuyên khắp toàn thân,

Như cái túi bị thủng,

Tuôn ra chẳng ngừng nghỉ,

Toàn những thứ bất tịnh.

Thân, tự tướng bất tịnh,

Chết rồi sẽ tan rã,

Bỏ vào lửa thành tro,

Chôn dưới đất nát hoại,

Chưa chôn đã sình thối,

Trùng bọ tìm đến ăn,

Thân người chết như vậy,

Thật quả là bất tịnh.

Thân người bất tịnh như vậy, nên người tu phải dùng phép quán tưởng, như bài kệ thuyết:

Quán thân bất tịnh này,

Quyết sẽ về chỗ chết,

Khi vô thường đã đến,

Chẳng sao níu kéo được.

Như nước các nguồn sông,

Rải rác khắp nơi nơi,

Khi dồn vào biển cả,

Đều biến thành vị mặn.

Những đồ ăn thức uống,

Dù ngon ngọt thơm tho,

Khi chuyển vào đến bụng,

Đều biến thành bất tịnh.

Người tu hành biết vậy,

Nên nhàm chán thân này,

Vô thường và bất định,

Vui ít, khổ lại nhiều.

Có thân là có khổ,

Khổ trong lẫn khổ ngoài.

Khổ trong gồm bốn thứ:

Là Sanh, Già, Bệnh, Chết.

Ngoài cũng nhiều thứ khổ;

Do nóng lạnh, binh đao...

Đã sanh có thân này,

Chẳng sao tránh được khổ.

Hỏi : Vì sao nói “thân chỉ có khổ mà chẳng có lạc” ?

Đáp : Các bậc Thánh Hiền nói đến các khổ Sanh, Già, Bệnh, Chết là thuần khổ. Vậy mà phàm phu vẫn cứ tìm thú vui trong các khổ ấy. Ở trong khổ, phàm phu chọn nỗi khổ nhỏ làm niềm vui để tự an ủi lấy mình. Ví như người bị xử án tử hình, nếu được giảm án thành chung thân, sẽ cảm thấy vui mừng rồi vậy. Lại ví như người đi xa mệt mỏi, nếu tìm thấy được một nơi có bóng mát để nghỉ chân, sẽ được vui trong phút chốc, thế nhưng vừa hết mỏi mệt, nghĩ đến đoạn đường dài còn phải đi thì sẽ sanh khổ trở lại vậy. Như vậy là ở ngay trong vui đã tiềm tàng mầm mống khổ rồi.

Từ khi sanh ra đời đến khi nhắm mắt lìa đời chẳng có gì là vui cả, thế nhưng phàm phu vẫn cứ đắm mình trong 5 dục, tìm niềm vui trong chốc lát, để rồi phải gánh chịu bao nhiêu nỗi khổ về sau.

Người lành mạnh thấy người đang lâm bệnh nặng rủ lòng thương xót. Cũng như vậy, người đã ly dục rồi nhìn người đam mê dục lạc rất đáng thương. Lửa dục thiêu đốt thân tâm, gây biết bao nhiêu khổ đau phiền não. Càng thọ dục, càng thêm khổ. Bởi nhân duyên vậy, nên phải thường quán thân là bất tịnh, là vô thường, là nguồn gốc của khổ

đau, rồi phải tu ly dục để diệt khổ, mới mong tìm được sự an lạc.

Hỏi: Vì sao gọi thân là vô ngã ?

Đáp : Vì thân chẳng được tự tại. Ví như người bị bệnh bại liệt chẳng có thể đi lại được, người bị bệnh yết hầu, chẳng có thể phát ra tiếng nói, chẳng có được tự tại vậy.

Người tu hành biết rõ “thân không tự tại” nên thường niệm thân là bất tịnh, là vô thường, là khổ, là không, là vô ngã. Như vậy gọi là “Thân Niệm Xứ”.

Người tu hành lại nghĩ rằng “Chúng sanh, ở thân trước cũng như ở thân này, vì do 6 nội trần và 6 ngoại trần sanh ra 6 thức, mà có thọ khổ, có thọ lạc. Như bài kệ thuyết:

Tại Gia cùng xuất Gia,

Chư Thiên, Long, Bát Bộ,*

Và hết thảy chúng sanh,

Trong năm đạo, mười phương,

Thường ưa vui, ghét khổ.

Hạng phàm phu, vô trí,

Do điên đảo lầm lạc,

Đắm mình trong năm dục,

Chẳng cầu vui Niết Bàn.

Người tu hành rõ biết:

Lạc thọ là giả danh,

Nơi lạc sẵn có khổ;

Lạc thọ trong thế gian,

Đều từ điên đảo sanh;

Người cầu lạc thọ ấy,

Chỉ chuốc lấy toàn khổ.

(*) Bát Bộ là tám bộ chúng gồm: Thiên (Trời); Long (Rồng); Dạ Xoa; Càn Thát Bà; A Tu La; Ca Lâu La; Khẩn Na La; Ma Hầu La Già.

Hỏi : Thế gian, do chấp điên đảo, mà phải thọ khổ. Như vậy thì Thiền Định Vô Lậu Lạc của chư vị Thánh Hiền có phải là thật lạc không?

Đáp : Vô Lậu Lạc là thật lạc, chẳng có dẫn sanh khổ.

Phật dạy “Vô Thường là Khổ” nhằm răn dạy người thế gian mê chấp các pháp hữu lậu, vô thường, sanh diệt, mà phải thọ khổ.

Chư vị Thánh Hiền đã được Vô Lậu Pháp, tâm chẳng còn chấp đắm, nên chẳng còn bị lửa vô thường thiêu đốt nữa.

Hỏi : Vô Lậu Lạc và Hữu Lậu Lạc khác nhau như thế nào ?

Đáp : Vô Lậu Lạc là thường, do trí huệ sanh, nên chẳng còn có các chấp. Còn Hữu Lậu Lạc là vô thường, do ái kiết dẫn sanh, và lấy ái làm gốc. Phải có Thật Trí Huệ mới xa lìa được Hữu Lậu Lạc. Do quán hết thảy pháp vô thường, mà có được Vô Lậu Lạc, do vậy chẳng còn sanh kiết sử. Ví như con dê bị trói chờ giờ làm thịt, rõ biết số phận mình sắp chết, nên dù ăn nhiều cũng chẳng có sanh mỡ. Chư vị Thánh Hiền thọ Vô Lậu Lạc mà tâm chẳng có đắm trước, lại dùng tâm vô lậu quán chúng sanh đắm mình

trong năm dục, mà cũng chẳng có đắm trước. Vì sao? Vì rõ biết “dục lạc” là vô thường, là hoại tướng. Dẫn đến thọ khổ, chư vị ấy cũng chẳng sanh tâm sân nhuế. Do chẳng chấp sự thọ lạc cũng như sự thọ khổ, mà chư vị Thánh Hiền thường ở trong chánh niệm. Như vậy gọi là “Thọ Niệm Xứ”.

Lại nữa, chư vị Thánh Hiền quán tâm chúng sanh điên đảo, niệm niệm sanh diệt, vô thường, ngay nơi mỗi niệm cũngchẳng có trú, nên cũng chẳng có thọ khổ, thọ lạc. Vì sao ?. Vì tâm khi mới vừa thọ khổ, thọ lạc, thì liền thay đổi. Khi khổ hay lạc vừa mới dấy sanh, thì tâm liền đổi khác. Như vậy là niệm niệm tương tục thay đổi, thì làm sao có thể gọi là “Tâm thọ khổ, hay thọ lạc”?.

Lại nữa, tâm quá khứ đã diệt, tâm vị lai chưa sanh thì làm sao “có thọ khổ, có thọ lạc” ?

Lại nữa, tâm hiện tại, ở nơi mỗi niệm, cũng chẳng an trú, thì làm sao có thọ khổ, có thọ lạc?

Bởi vậy nên phải quán “Tâm hiện tại, tâm quá khứ, tâm vị lai đều là bất khả đắc”. Như vậy gọi là “Tâm Niệm Xứ”.

Hỏi : Niệm hiện tại có trú. Như vậy làm sao lại nói “ở hiện tại chẳng có thọ khổ, chẳng có thọ lạc”?

Đáp : Nên biết “Hết thảy pháp hữu vi đều là vô thường, nên chẳng có thời gian an trú”. Do vậy, ở hiện tại “chẳng có thọ khổ, chẳng có thọ lạc”?

Như lời Phật dạy “Hết thảy pháp hữu vi đều chẳng có trú thời, mặc dù giả lập ra có 3 tướng Sanh, Trú, Diệt”. Ví như sự mặc chiếc áo mới trải qua 3 giai đoạn: Chưa mặc,

đang mặc, đã mặc. Thế nhưng ý niệm về“mặc áo mới” chẳng trú ở một thời điểm nào nhất định cả. Suy rộng, thì biết rõ các pháp, trải qua niệm niệm tương tục thay đổi, nên chẳng có trú thời. Đã chẳng có trú thời, thì làm sao có thọ khổ, có thọ lạc được?.

Phàm phu tương tục sanh tâm nên tưởng có các tướng khổ, tướng lạc, mà chẳng biết rằng các pháp hữu vi đều là vô thường, trước không, nay có, tạm có rồi lại không.

Phật dạy : “Phàm phu có thể biết được thân vô thường, mà chẳng biết được tâm vô thường”.

Thật vậy, nhìn về quá khứ, từ khi còn non trẻ, tráng kiện, nay đã già nua, đầu bạc, răng long, thì biết rõ thân này là vô thường, là như huyễn. Nhưng rất ít ai thấy được tâm vô thường.

Người tu, sau khi quán thân là vô thường, là bất khả đắc rồi, còn phải quán tâm là vô thường, là bất khả đắc; quán thức tâm do duyên hòa hợp sanh, chẳng có tự tại, nên cũng là vô ngã, bị các duyên bên ngoài chi phối. Như vậy gọi là “Tâm Niệm Xứ”.

Hỏi : Tâm hay sai khiến thân, như ông vua thống trị cả một nước, sai sử thần dân, điều binh, khiển tướng. Lại nữa, do có tâm sai khiến, thì thân mới thọ dục lạc. Như vậy, vì sao nói “Tâm là vô ngã”?.

Đáp : Nếu nói tâm có ngã, thì tâm cũng sai sử ngã. Như vậy là không cùng. Vì nếu tâm sai sử ngã, rồi ngã lại sai sử tâm, khiến tâm sai sử thân, thì chẳng bao giờ cùng tận được vậy.

Hỏi : Người lấy lửa thiêu đốt vật hẳn là phải có dụng tâm rồi, nhưng nếu không có thần, thì lấy gì sai sử được tâm người?

Đáp : Lửa tự có công năng thiêu đốt, chẳng phải đợi có người dụng tâm thiêu đốt, cũng chẳng phải đợi có thần sai sử tâm người mới thiêu đốt được vật.

Lại nữa, các pháp hữu vi có tướng, còn thần là chẳng có tướng. Nếu ta muốn thở ra, thở vào, muốn thọ khổ, thọ lạc, mà quy tất cả các tướng ấy đều là thần tướng, thì không thể được vậy. Vì sao?. Vì hơi thở ra vào là thân tướng, còn thọ khổ, thọ lạc là tâm tướng. Không thể nói tâm tướng và thân tướng đều là thần tướng được vậy.

Ngoài ra, chẳng có thể nói tâm và thân có ngã hay không có ngã được. Vì sao?. Vì nói như vậy là chẳng biết rõ về “Ngã”, và về “Vô Ngã”. Nên biết ở nơi tự thân, tự tâm cũng như ở nơi tha thân, tha tâm, thì cầu Ngã cũng đều là bất khả đắc cả, như trong phẩm NHƯ THỊ NGÃ VĂN đã nói rõ rồi.

Bởi nhân duyên vậy, nên phải quán “Hết thảy các pháp đều do duyên hòa hợp sanh, đều là KHÔNG, là hư vọng, chẳng thật có”. Như vậy gọi là Pháp Niệm Xứ.

Niệm Xứ có 3 nghĩa. Đó là:

• Tánh Niệm Xứ

• Cộng Niệm Xứ

• Duyên Niệm Xứ.

Hỏi: Thế nào gọi là “Tánh Niệm Xứ”?

Đáp : Quán Tánh Niệm Xứ là quán trí huệ ở nơi thân, nơi thọ, nơi tâm, nơi pháp.

Quán trí huệ nơi thân nhiếp về Thân Niệm Xứ; quán trí huệ nơi thọ nhiếp về Thọ Niệm Xứ; quán trí huệ nơi tâm nhiếp về Tâm Niệm Xứ; quán trí huệ nơi pháp nhiếp về Pháp Niệm Xứ.

Hỏi: Thế nào gọi là “Cộng Niệm Xứ”?

Đáp : Quán Cộng Niệm Xứ là quán các nhân duyên sanh Đạo, dù hữu lậu hay vô lậu, do nơi thân, nơi thọ, nơi tâm, nơi pháp.

Quán nhân duyên sanh Đạo nơi thân nhiếp về Thân Niệm Xứ; quán nhân duyên sanh Đạo nơi thọ nhiếp vềThọ Niệm Xứ; Quán nhân duyên sanh Đạo nơi tâm nhiếp về Tâm Niệm Xứ; và quán nhân duyên sanh Đạo nơi pháp nhiếp về Pháp Niệm Xứ.

Hỏi: Thế nào gọi là Duyên Niệm Xứ ?

Đáp : Quán hết thảy các sắc do 5 căn xúc 5 trần, sanh 10 nhập, là Duyên Niệm Xứ, nhiếp về Thân Niệm Xứ.

Quán 6 căn (nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý) duyên 6 trần (sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp) sanh ra các cảm thọ, là Duyên Niệm Xứ, nhiếp về Thọ Niệm Xứ.

Quán 6 căn duyên 6 trần, sanh ra 6 thức là Duyên Niệm Xứ, nhiếp về Tâm Niệm Xứ.

Quán các tưởng duyên các hành, sanh các pháp hữu lậu, hữu vi, vô lậu, vô vi, dẫn đến 3 pháp vô vi bất tương

ưng là Duyên Niệm Xứ, nhiếp về Pháp Nỉệm Xứ.

Các Duyên Niệm Xứ cũng là Tánh Niệm Xứ, vì đều do Tánh Trí Huệ mà có vậy.

Tánh Niệm Xứ là vô sắc, chẳng thể thấy được, lại cũng là vô đối. Tánh Niệm Xứ có thể hoặc là hữu lậu, hoặc là vô lậu. Nếu là hữu lậu thì là hữu báo; nếu là vô lậu thì là vô báo. Tất cả đều là pháp hữu vi. Do nhiếp ngoại nhập, mà giả danh có 3 đời.

Dùng trí huệ biết rõ: Hữu lậu là có đoạn, vô lậu là chẳng có đoạn (phi đoạn); để từ đó tiến tu các pháp vô cấu.

Vô lậu chẳng phải thọ pháp (phi thọ pháp), chẳng do 4 Đại tạo thành (phi 4 Đại tạo).

Hữu Lậu Niệm Xứ tương ưng với nhân hữu lậu; Vô Lậu Niệm Xứ tương ưng với nhân vô lậu. Tuy nhiên đối với Vô Lậu Niệm Xứ, thì tất cả các nhân hữu lậu và vô lậu đều tương ưng cả.

Tất cả 4 Niệm Xứ đều nhiếp 6 niệm thiện. Các niệm bất thiện và vô ký thì không nhiếp về 4 Niệm Xứ.

Hoặc có 4 Niệm Xứ chẳng phải hữu lậu (4 Niệm Xứ phi hữu lậu); hoặc có hữu lậu chẳng phải 4 Niệm Xứ (hữu lậu phi 4 Niệm Xứ); hoặc có 4 Niệm Xứ và cũng có hữu lậu; hoặc chẳng có 4 Niệm Xứ chẳng phải là hữu lậu (phi 4 Niệm Xứ phi hữu lậu). Đây là Vô Lậu Tánh.

Hoặc có 4 Niệm Xứ cũng hữu lậu, mà chẳng phải 4 Niệm Xứ (phi 4 Niệm Xứ). Đây là Trừ Hữu Lậu Tánh.

Hoặc có 4 Niệm Xứ dư tàng hữu lậu phần. Dư tàng của 4 Niệm Xứ là Hữu Lậu Pháp Hữu Lậu Tánh.

Hoặc có 4 Niệm Xứ chẳng phải 4 Niệm Xứ (phi 4 Niệm Xứ). Đây chẳng phải là hữu lậu pháp (phi hữu lậu pháp), và là Trừ Vô Lậu Tánh.

Hoặc có 4 Niệm Xứ dư tàng ở vô lậu pháp.

Cộng Niệm Xứ chẳng có sắc (phi sắc), nhưng vẫn có sắc dư tàng, nên có các nghiệp thân, nghiệp khẩu.

Do là phi sắc, nên Cộng Niệm Xứ là vô đối, là chẳng thể thấy được (bất khả kiến).

Cộng Niệm Xứ, dù là hữu lậu, dù là vô lậu, cũng đều là pháp hữu vi, là hữu lậu niệm xứ. Do vậy, nên hữu lậu niệm xứ là hữu báo; vô lậu niệm xứ là vô báo.

Cộng Niệm Xứ, trong 3 đời, nhiếp được các nghiệp thân, nghiệp khẩu ở cõi sắc; còn dư tàng của Cộng Niệm Xứ thì nhiếp được tâm ý thức nội cũng như ngoại.

Do tu trí huệ, mà biết được hữu lậu là đoạn, vô lậu là chẳng phải đoạn (phi đoạn), để từ đó tiến tu các pháp vô cấu, thành Đạo quả. Hết thảy 3 đời đều chẳng phải thọ pháp (phi thọ pháp). Các nghiệp thân và khẩu là do 4 Đại tạo, mà dư tàng chẳng phải do 4 Đại tạo (phi 4 Đại tạo). Tất cả đều là pháp hữu tướng.

Dù là hữu lậu niệm xứ, thì niệm xứ ấy cũng là vô lậu. Vì sao?. Vì có các nghiệp thân, nghiệp khẩu, mà tâm chẳng tương ưng với hành. Đây cũng là chẳng có nhân tương ưng (phi tương ưng nhân); chỉ dùng dư tàng để làm

nhân tương ưng mà thôi.

Sau khi xả phần Niệm rồi, còn lại 5 phần thiện. 5 phần thiện này tùy loại, phân nhiếp 4 Niệm Xứ, và 4 Niệm Xứ cũng nhiếp 5 phần thiện này.

Về Duyên Niệm Xứ, có 1 Niệm Xứ là sắc, đó là Thân Niệm Xứ; còn 3 Niệm Xứ kia chẳng phải là sắc. Lại có 1 Niệm Xứ có thể phân biệt được, đó là Thân Niệm Xứ.

Đối với 10 Nhập, thì Thân Niệm Xứ chỉ quán được 1, vì có 1 phần Thân Niệm Xứ là hữu lậu. Thọ Niệm Xứ cũng có 1 phần hữu lậu. Tâm Niệm Xứ, nếu tương ưng với ý là hữu lậu; nếu tương Ưng với vô lậu ý là vô lậu. Pháp Niệm Xứ là hữu lậu.

Nếu Thân Niệm Xứ hành hữu lậu thiện, và hữu lậu bất thiện, thì là hữu báo; còn Vô Ký Thân Niệm Xứ là vô báo. Thọ Niệm Xứ, Tâm Niệm Xứ và Pháp Niệm Xứ cũng là như vậy.

Lại nữa, phải phân biệt Hữu Vi Pháp Niệm Xứ theo nhân duyên sanh; Vô Vi Pháp Niệm Xứ thì không theo nhân duyên sanh.

Lại nữa, phải phân biệt Hữu Vi Pháp Niệm Xứ nhiếp cả 3 đời; còn Vô Vi Pháp Niệm Xứ thì không nhiếp 3 đời.

Lại nữa, phải phân biệt có 1 Niệm Xứ nhiếp sắc, đó là Thân1 Niệm Xứ; còn 3 Niệm Xứ kia nhiếp danh, có 1 Niệm Xứ nhiếp nội nhập, đó là Thân Niệm Xứ; còn 3 Niệm Xứ kia nhiếp cả nội nhập và ngoại nhập.

Dùng trí huệ để biết rõ: Hữu lậu là có đoạn, vô lậu là

chắng có đoạn. Nhờ vậy, khi tu Thân Niệm Xứ mới phân biệt được các pháp thiện nên tu, các pháp bất thiện và vô ký chẳng nên tu. Thọ Niệm Xứ, Tâm Niệm Xứ, Pháp Niệm Xứ cũng là như vậy.

Ở nơi tội cấu cũng phải nên phân biệt: Nếu ở nơi Thân Niệm Xứ mà còn nhiễm trước, là còn cấu, phải nên xả; nếu chẳng còn nhiễm trước là đã được vô cấu. Đối với Thọ Niệm Xứ, Tâm Niệm Xứ và Pháp Niệm Xứ cũng là như vậy.

Cả 3 Niệm Xứ Thân, Thọ và Tâm đều có quả. Nhưng riêng Pháp Niệm Xứ có thể có quả hay không có quả. Ví như nói về số duyên tận là quả mà chẳng có quả (quả phi hữu quả).

Cả 3 Niệm Xứ Thọ, Tâm và Pháp đều không thọ thânsố.

Riêng Thân Niệm Xứ, nếu đọa về thân số, thì có thọ quả, còn nếu không đọa về thân số, thì không thọ quả. Vì sao?. Vì 3 Niệm Xứ Thọ, Tâm và Pháp chẳng do 4 Đại tạo (phi 4 Đại tạo); chỉ riêng Thân Niệm Xứ thì phần lớn do 4 Đại tạo, phần nhỏ chẳng do 4 Đại tạo.

Lại nữa, phải có 2 trong 4 Niệm Xứ mới có tương ưng nhân; nếu chỉ có một thì không có tương ưng nhân. Trong 4 Niệm Xứ, thì Thọ Niệm Xứ, Tâm Niệm Xứ và Pháp Niệm Xứ có tương ưng nhân; còn Thân Niệm Xứ không có tương ưng nhân.

Trên đây là nói về 6 pháp thiện phân nhiếp 4 Niệm Xứ, và ngược lại 4 Niệm Xứ cũng phân nhiếp 6 pháp thiện. Các pháp bất thiện và vô ký cũng tùy theo chủng loại mà

tương ưng.

Hỏi : Thế nào gọi là nội thân ? Thế nào gọi là ngoại thân ? Quán nội thân và quán ngoại thân là đủ rồi. Sao còn nói“quán nội ngoại thân” làm gì nữa ?

Đáp : Nội thân là tự thân, ngoại thân là tha thân.

Nội thân theo nghĩa hẹp là tự thân, tức là thân của chính mình, theo nghĩa rộng thì bao gồm luôn những gì ở nơi thân mình.

Ngoại thân theo nghĩa hẹp là tha thân, tức là thân của người khác, nhưng theo nghĩa rộng thì bao gồm luôn cả những gì ở bên ngoài thân mình.

Ví như : 5 căn, 5 tình thuộc về nội thân, 5 trần thuộc về ngoại thân. 4 Đại tạo sắc nơi thân mình thuộc về nội thân, 4 Đại ở bên ngoài thuộc về ngoại thân. Đầu, mắt, chân, tay của mình thuộc về nội thân, vợ, con , ruộng vườn.v.v. thuộc về ngoại thân.

Người tu hành sau khi quán nội thân rồi, phải quán ngoại thân. Sau đó lại quán nội, ngoại thân là một tướng, chẳng phải hai, chẳng phải khác.

Ví như : sau khi quán tự thân mình chứa toàn thứ bất tịnh, lại quán thây người chết tanh hôi, sình thối, rồi quán tướng của tử thi làm tướng của tự thân mình. Nhờ vậy mà ly được các dục. Cũng ví như khi gặp một người con gái đẹp, khiến mình sanh tâm đam mê, thì phải liền quán thân người, con gái ấy cũng bất tịnh, chẳng khác gì thân của chính mình. Nhờ vậy mà sanh nhàm chán.

Lại như, do quán nội ngoại thân mà rõ biết thân mình

cũng chẳng ngoài 4 Đại, 4 Đại tạo ra thân mình và 4 Đại ở bên ngoài cũng chẳng khác vậy.

Hỏi : Vì sao nói “quán hết thảy các sắc pháp là Thân Niệm Xứ” ?

Đáp : Người tu hành cầu ở trong nội thân có “Thường, Lạc, Ngã Tịnh”. Thế nhưng sự mong cầu ấy cũng là bất khả đắc, Vì sao ? Vì chính ngoại vật là chỗ đắm trước của nội thân.

Như vậy, sau khi quán nội thân bất khả đắc rồi, lại phải quán ngoại thân cũng bất khả đắc.

Quán nội thân bất khả đắc, quán ngoại thân bất khả đắc chỉ là Biệt Tướng Quán. Nay quán nội ngoại thân đều bất khả đắc là Tổng Tướng Quán. Như vậy là đầy đủ quán Thân Niệm Xứ vậy.

Hỏi : Khi quán Thọ Niệm Xứ, làm thế nào để phân biệt được nội thọ và ngoại thọ?

Đáp : Phật dạy: “Có 2 thứ thọ, đó là thân thọ và tâm thọ. Thân thọ là ngoại thọ, còn tâm thọ là nội thọ”.

Lại nữa, thọ do 5 thức ngoài tương ưng với 5 trần là ngoại thọ, thọ do ý thức tương ưng với nội trần là nội thọ.

Do nhân duyên có 12 nhập nên mới có sanh ra các thọ. Bên trong có 6 nội nhập, bên ngoài có 6 ngoại nhập sanh ra các thọ.

Tâm thọ ở trong rất vi tế, còn thân thọ ở ngoài thì thô trọng. Cũng như có hai thứ thọ khổ ở trong và ở ngoài khác nhau. Khổ ở bên ngoài là thân khổ, còn khổ ở bên trong là tâm khổ. Thân khổ do 400 bệnh gây ra, lại do bị đâm

chém, giam cầm, cướp bóc.v.v. Tâm khổ do sợ hãi, ưu sầu.v.v.

Thân tâm khổ là hai thứ khổ trong và ngoài hòa hợp.

Ví như bị quan quân bắt bớ, giam cầm, bị giặc cướp, bị thú dữ hay rắn độc bức bách, bị bão táp, bị lũ lụt, bị sấm sét đe dọa.v.v. khiến cho cả thân lẫn tâm đều thọ khổ.

Lại nữa, thọ do duyên nội pháp là nội thọ, thọ do duyên ngoại pháp là ngoại thọ.

Trong kinh có nói đến 108 thứ nội thọ, các thọ khác là ngoại thọ.

Hỏi : Tâm dung nội nhập. Như vậy làm sao quán được nội tâm ?

Đáp : Tâm dung nội nhập nhưng lại duyên các pháp ở bên ngoài. Bởi vậy nên gọi là nội tâm duyên ngoại pháp.

Khi nói “Nội tâm duyên...”, thì nên biết “ý thức là nội tâm”, còn “5 thức ngoài là ngoại tâm”, “tâm nhiếp vào thiền định là nội tâm” còn “tâm tán loạn là ngoại tâm”.

Lại nữa, trong có 5 Cái, 7 Giác Chi tương ưng tâm là nội tâm, ngoài cũng có 5 Cái, 7 Giác Chi tương ưng tâm là ngoại tâm.

Hỏi : Pháp Niệm Xứ nhiếp ngoại nhập. Như vậy làm sao quán được ngoại pháp ?

Đáp : Trừ các thọ ra, ý thức hay duyên các tâm sở pháp, các pháp bất tương ưng hành và các vô vi pháp.

Các tâm sở pháp nhiếp về nội pháp. Các pháp bất tương ưng hành và các pháp vô vỉ nhiếp về ngoại pháp .

Như vậy trừ các thọ ra, còn bao nhiêu tâm sở pháp, do ý thức duyên, đều là nội pháp cả.

II) 4 Chánh Cần

4 Chánh Cần gồm có :

- Điều ác đã sanh, phải trừ dứt.

- Điều ác chưa sanh, phải ngăn đừng cho sanh.

- Điều lành chưa sanh phải khiến cho sanh.

- Điều lành đã sanh phải khiến tăng trưởng.

Như vậy tu 4 Chánh Cần, hành giả ngăn được hai chủng pháp bất thiện nhóm họp, đồng thời làm nảy sanh và tăng trưởng 2 chủng pháp thiện.

Nếu tu 4 Niệm Xứ, mà có tâm giải đãi thì các phiền não ngăn che tâm tinh tấn. Như vậy sẽ chẳng có được 4 Chánh Cần.

Trái lại nếu siêng năng tinh tấn, tu 4 Niệm Xứ, thi sẽ được đầy đủ 4 Chánh Cần.

Hỏi : Các hạnh tu về 4 Chánh Cần và về 8 Chánh Đạo đều nhiếp về Tinh Tấn Giác Chi cả. Như vậy vì sao tu 4 hạnh nêu trên đây thì được 4 Chánh Cần, còn tu 8 hạnh thì được 8 Chánh Đạo ?

Đáp : Nếu tinh tấn tu 4 hạnh nêu trên đây thì được tâm dõng mãnh, chẳng còn lầm lạc, nên gọi là Chánh Cần.

Được đầy đủ 4 Chánh Cần rồi, nếu tinh tấn tu thêm 4 pháp nữa thì tâm càng dõng mãnh thêm, càng kiên cố thêm, khiến chẳng còn sợ bị đọa về tà pháp, nên vào được Chánh Đạo. Như vậy là 4 hạnh tinh tấn này, cộng thêm 4 hạnh tinh tấn nữa là nhân duyên sanh Chánh Đạo.

Cũng nên biết rằng, khi tu 4 Chánh Cần, hành giả có

có thể sanh loạn tâm. Nếu lúc bấy giờ hành giả lấy định để nhiếp tâm về thì sẽ được Như Ý Túc.

Ví như món ăn thiếu muối chẳng có vị, nếu có thêm chút ít muối liền trở thành thơm ngon. Lại ví như người đi đường xa phải tìm ngựa tốt, sẽ đi được đến nơi nhanh chóng theo như ý mong muốn.

Người tu hành cũng vậy, tu 4 Niệm Xứ để được Thật Trí Huệ, tu 4 Chánh Cần để được Chánh Tinh Tấn, làm cho trí huệ tăng trưởng thêm lên, nên tu 4 Chánh Cần mà thường nhiếp tâm, không để tán loạn thì sẽ được Như Ý Túc.

1. - 4 Như Ý Túc

4 Như Ý Túc gồm có :

- Dục Như Ý Túc.

- Niệm Như Ý Túc

- Tinh Tấn Như Ý Túc

- Tư Duy Như Ý Túc

Nếu khi tu 4 Chánh Cần mà trí huệ còn kém, thì phải tu thêm 4 định để nhiếp tâm. Tâm có định thì trí huệ mới được nhu nhuyến, viên mãn. Bởi nhân duyên vậy, nên gọi 4 định này là 4 Như Ý Túc.

Hỏi : Vì sao không gọi 4 Niệm Xứ, 4 Chánh Cần là Như Ý Túc?

Đáp : Dù lực Tinh Tấn và lực Trí Huệ nhiều, nhưng nếu lực thiền định còn ít thì chưa có thể được Như Ý Túc.

Phải lấy tư duy làm chủ mới vào được định. Có định

đầy đủ rồi mới duyên khỏi sanh Đạo, dù là hữu lậu, dù là vô lậu.

Nếu dùng định cùng với 5 thiện căn, rộng phân biệt các pháp hữu lậu và vô lậu thì gọi là Cộng Như Ý Túc. Nếu làm chủ được cả 4 định thì gọi là Tánh Như Ý Túc.

IV) - 5 Căn

5 căn gồm có : Tín Căn - Tấn Căn - Niệm Căn - Định Căn - Huệ Căn.

Hỏi: 5 Căn có ý nghĩa gì ?

Đáp : Nếu có lòng tin vững chắc nơi Đạo pháp, khiến từ đó phát sanh nhiều hạnh lành thì gọi là có Tín Căn

Nếu thường siêng năng tinh tấn cầu Đạo pháp, hành các hạnh lành thì gọi là có Tấn Căn.

Nếu thường niệm Đạo chẳng niệm gì khác, thì gọi là có Niệm Căn.

Nếu thường nhất tâm niệm Đạo, không hề tán loạn, thì gọi là có Định Căn.

Nếu thường tu quán chiếu* khiến trí huệ được tăng trưởng, sáng suốt, lanh lợi, nhu nhuyến, thì gọi là có Huệ Căn.

(*) Người tu 4Thánh Đế, nương theo mỗi Đế, quán 4 Hạnh Tướng, cộng là 16 Hạnh Tướng. Đó là :

- Nương theo Khổ Đế, quán : Vô Thường - Khổ -Không - Vô Ngã.

- Nương theo Tập Đế, quán : Nhân (sự gieo trồng chủng tử) - Tập (sự tập hợp, tàng trữ chủng tử) - Sanh (Sự sanh khởi tương tục của các chủng tử) - và Duyên (Sự duyên khởi chủng tử thành hiện hạnh).

- Nương theo Diệt Đế, quán : Diệt (sự diệt của 5 uẩn) - Tĩnh (sự lặng im của 3 độc) - Diệu (sự an ổn) - Ly (sự thoát khỏi các ách nạn).

- Nương theo Đạo Đế, quán : Đạo (sự thông suốt đạo lý) - Như (sự khế hợp với chánh lý) - Hành (sự đi đúng đường chánh) - Xuất (sự siêu thoát vĩnh viễn)

V) - 5 Lực

5 Lực gồm có : Tín Lực - Tấn Lực - Niệm Lực - Định Lực - Huệ Lực.

Khi 5 Căn đã được tăng trưởng vững mạnh rồi, sẽ trở thành 5 sức mạnh, chẳng gì có thể phá hoại được gọi là 5 Lực.

VI) -7 Giác Chi

7 Giác Chi gồm :

- Niệm Giác Chi

- Trạch Giác Chi

- Tinh Tấn Giác Chi

- Hỷ Giác Chi

- Trừ Giác Chi (tức Khinh an Giác Chi)

- Định Giác Chi

- Xả Giác Chi

7 Giác Chi là 7 phần Giác, họp lại thành quả Bồ Đề. Bởi vậy nên 7 Giác Chi còn được gọi là 7 Giác Phần hoặc 7 Bồ Đề Phần.

Trong 4 Niệm Xứ cũng có nghĩa của 7 Giác Chi, bao gồm cả các pháp hữu vi và các pháp vô vi.

Nếu ở nơi pháp vô vi thì là vô sắc, vô đối, vô lậu nên chẳng có thể thấy được.

Nếu ở nơi pháp hữu vi thì làm duyên khởi nhiếp các pháp thiện trong 3 đời. Đây là nhiếp ngoại nhập.

Nếu tu Huệ thì rõ biết được là bất khả đoạn, vì là chẳng có đoạn (phi đoạn). Nếu tu Vô Cấu thì cũng có quả mà chẳng có thọ pháp (phi thọ pháp), vì chẳng phải do 4 Đại tạo thành (phi 4 Đại tạo). Tuy có Thượng Pháp mà chẳng có tương ưng nhân.

Có 2 pháp thiện nhiếp 7 Giác Chi, còn các pháp bất thiện và vô ký thì không nhiếp 7 Giác Chi.

Như vậy 7 Giác Chi cũng hàm chứa trong 4 Niệm Xứ vậy.

VII)- 8 Thánh Đạo

8 Thánh Đạo gồm có : - Chánh Kiến

• Chánh Tư Duy

• Chánh Ngữ

• Chánh Nghiệp

• Chánh Mạng

• Chánh Tinh Tấn

• Chánh Niệm

• Chánh Định

8 Thánh Đạo còn gọi là 8 Chánh Đạo, là 8 con đường chánh. Theo 8 con đường này mà tu tập thì sẽ được thoát khổ, sẽ đến được cõi Niết Bàn an lạc.

Tu 4 Niệm Xứ, Huệ Căn, Huệ Lực sẽ được Chánh Kiến.

Tu Trạch Giác Chi sẽ được Chánh Tư Duy. Khi quán 4 Vô Lậu Thánh Đế, tâm được tương ưng với Vô Lậu Huệ, biết trù lượng các phương tiện chánh đáng nên cũng được Chánh Tư Duy.

Tu 4 Chánh Cần, tu Tinh Tấn Giác Chi sẽ được Chánh Tinh Tấn .

Tu 4 Niệm Xứ, tu Niệm Giác Chỉ sẽ được Chánh Niệm.

Được 4 Như Ý Túc, Định Căn, Định Lực, Định Giác Chi là có được Chánh Ngữ, Chánh Nghiệp và Chánh Mạng.

Khi được Chánh Mạng rồi, dùng Vô Lậu Huệ xả 5 tà mạng.

Cũng nên biết 5 việc làm nêu sau đây là những việc làm không chánh đáng, nên gọi là Tà Mạng. Đó là:

- Vì lợi dưỡng, mà hiện các pháp thuật kỳ lạ, nhằm mê hoặc người khác.

- Vì lợi dưỡng mà phô trương các công đức của mình.

- Vì lợi dưỡng mà xem Bodi toán, đoán vận mạng tốt xấu... để nhằm mê hoặc người khác.

- Vì lợi dưỡng mà hiện những oai nghi, khiến người khác sanh sợ hãi mà phải cung kính, cúng dường mình.

- Vì lợi dưỡng mà tán thán sự cúng dường, thúc đẩy người khác đem tài vật cùng dường để nuôi sống mình.

Nói tóm lại, 8 Thánh Đạo gồm 8 Chánh Hạnh chia ra làm 3 nhóm:

- 3 hạnh thuộc về Giới

- 3 hạnh thuộc về Định

- 2 hạnh thuộc về Huệ.

Trước đây đã nói về Định Phần và Huệ Phần. Nay nói về Giới Phần.

Giới Phần thuộc về tánh sắc nên chẳng có thể thấy được.

Giới Phần duyên khởi cả ba đời. Tu pháp Vô Cấu sẽ có được quả của Giới Phần.

Trong 3 Giới Phần có 1 Giới Phần nhiếp các pháp hữu lậu thiện.

Các pháp hữu lậu bất thiện và vô ký không nhiếp về Giới Phần.

Còn các pháp vô lậu thiện đều nhiếp về cả 3 Giới Phần.

Sau đây là phần trình bày về tiến trình tu tập 37 Phẩm Trợ Đạo theo pháp Thanh Văn và theo pháp Bồ Tát.

1. - Tiến trình tu tâp 37 Phẩm Trợ Đao, theo pháp Thanh Văn:

Trong A Tỳ Đàm nói về tiến trình tu tập 37 Phẩm Trợ Đạo như sau:

- Ở Sơ Thiền có đủ cả 37 Phẩm. Khi chưa vào Sơ Thiền chỉ có 36 Phẩm, trừ Hỷ Giác Chi.

- Vào Nhị Thiền có 36 Phẩm, trừ Chánh Hạnh.

- Ở chặng giữa Tam Thiền và Tứ Thiền có 35 Phẩm, trừ Hỷ Giác Chi và Chánh Hạnh.

- Vào 3 Định Vô sắc có 32 Phẩm, trừ Hỷ Giác Chi, Chánh Hạnh, Chánh Ngữ, Chánh Nghiệp và Chánh Mạng.

- Nơi Hữu Đảnh có 22 Phẩm, trừ 7 Giác Chi và 8 Thánh Đạo.

- Ở Dục Giới cũng có 22 Phẩm.

Tất cả những nghĩa nêu trên đây là y theo pháp Thanh Văn mà biệt giải.

1. - Tiến trình tu tập 37 Phẩm Trợ Đạo, theo pháp Bồ Tát.

Hơn hết thảy Thanh Văn và Bích Chi Phật, Bồ Tát tu tập 37 Phẩm Trợ Đạo nhằm vào Bồ Tát vị, lần lần được Nhất Thiết Trí

1/- Tu 4 Niệm Xứ:

* Quán Thân Niệm Xứ:

Bồ Tát quán thân là vô thường, là khổ, đầy dẫy bất tịnh, và biết rõ do nhân duyên đời trước đã tạo nhiều nghiệp hữu lậu, nên đời nay mới phải thọ thân 4 Đại này.

Ví như chiếc xe có 2 bánh, do sức trâu kéo, di chuyển từ đời này sang đời khác. Chiếc xe dụ cho chúng sanh, sức

trâu dụ cho thức, 2 bánh xe dụ cho 2 đời nhân duyên.

Bồ Tát quán thân là vô thường, phá hoại, nên là bất khả đắc. Thân đời trước, thân đời nay, thân đời sau cũng đều bất khả đắc cả.

Bồ Tát lại quán trong thân có 8 vạn côn trùng phá hoại thân, quán thân bị các khổ nạn như đói khát, nóng lạnh, bệnh hoạn... thường xuyên làm khổ thân.

Bồ Tát lại quán thân này chẳng tự tại, là tự tướng KHÔNG, chỉ do các duyên hòa hợp mà giả lập ra có thân vậy. Quán như vậy rồi, Bồ Tát tự nghĩ rằng: “Ta chẳng nên tiếc thân mạng. Vì sao?. Vì thân nghiệp chẳng có hợp, chẳng có tán, chẳng có đi, chẳng có đến, chẳng có sanh, chẳng có diệt.

Bồ Tát lại quán thân là vô ngã, nên là tự tướng KHÔNG. Vì là tự tướng KHÔNG nên chẳng có tướng Nam, tướng Nữ... tất cả các tướng của thân này đều chẳng phải hai, chẳng phải khác, đều là vô tướng. Bồ Tát quán như vậy, vào được nhà Bồ Tát, biết rõ thân là vô tác, chỉ do các nhân duyên hòa hợp sanh, nên là hư vọng, chẳng thật có Bồ Tát lại quán nơi các nhân duyên cũng chẳng có tướng nhân duyên, lại quán “sanh” cũng chẳng có tướng sanh. Bồ Tát tư duy như vậy, nên rõ biết thân này từ vô thỉ đến nay là vô tướng, vô tác, vô sanh. Thế nhưng phàm phu do mê muội, chấp thân này là thật có. Quán thân như vậy là quán Thật Tướng của thân, xa lìa được các nhiễm trước, thường buộc niệm vào thân vậy.

Như vậy là lược nói về “Quán Thân Niệm Xứ của BồTát”.

* Quán Thọ Niệm Xứ :

Bồ Tát quán “nội thọ” có 3 thứ, là : Khổ - Lạc - Phi Khổ Lạc.

Bồ Tát lại quán khác thọ, khi sanh, chẳng từ đâu đến, khi diệt, cũng chẳng đi về đâu, các thọ chỉ do vọng tưởng điên đảo sanh, và do quả báo nghiệp từ đời trước.

Bồ Tát lại quán các thọ là KHÔNG, là vô ngã, là vô thường, là phá hoại. Dẫn đến quán các thọ trong cả 3 đời cũng đều là KHÔNG, là vô tướng, là vô tác.

Bồ Tát quán như vậy, nên vào được 3 Giải Thoát Môn.

Như vậy là lược nói về “Quán Thọ Niệm Xứ của Bồ Tát”.

* Quán Tâm Niệm Xứ :

Bồ Tát quán tâm có 3 tướng Sanh, Trú, Dỉệt, nhưng cũng biết rõ khi sanh, tâm chẳng từ đâu dến, khi diệt cũng chẳng đi về dâu, chi do các nhân duyên trong ngoài hòa hợp mà có “sanh” vậy thôi.

Bồ Tát biết rõ“tâm” chẳng thật có, ở cả 3 đởí “tâm” là bất khả đắc. Do ngoài có 6 trần làm nhân duyên, mà sanh có các tưởng điên đảo về tâm, tưởng có tâm tương tục sanh diệt, mà gượng ép nói có tâm vậy thôi. Thật sự muốn tìm tâm chẳng sao có thể tìm được. Vì sao?. Vì tướng tâm là bất khả đắc, tướng tâm là vô tướng vậy.

Trước sau tâm cũng chẳng phải là thật pháp. Tâm là vô sắc, vô hình, chỉ do điên đảo vọng tưởng mà sanh có tâm. Thật ra, tâm là KHÔNG, là vô ngã, là vô ngã sở, là vô

Thường là chẳng thật có. Đây là do tùy thuận tâm quán mà biết tâm là vô sắc, nên vào được trong “tâm vô sắc pháp” vậy.

Người trí quán các tướng tâm sanh cũng như diệt đều là bất khả đắc. Khi chẳng còn phân biệt cấu tịnh nữa, thì tâm trở nên thanh tịnh. Khi tâm đã trở nên thanh tịnh rồi, thì chẳng còn bị các khách trần từ bên ngoài làm nhiễm ô nữa.

*Quán Pháp Niệm Xứ :

Bồ Tát quán hết thảy pháp chẳng phải ở trong, chẳng phải ở ngoài, chẳng phải ở chặng giữa, chẳng có trong 3 đời, mà chỉ theo các nhân duyên hòa hợp sanh, nên tướng của pháp là bất khả đắc. Các pháp đều là như huyễn, hư vọng. Tánh của các pháp vốn là thanh tịnh, chẳng có nhiễm ô. Lại nữa, pháp chẳng có thể biết được, chỉ do các tâm và các tâm sở pháp mà vọng chấp có tâm vậy.

Bồ Tát quán các pháp đều là KHÔNG, là vô ngã, do các nhân duyên hòa hợp sanh. Vì là tự tánh KHÔNG nên là vô tướng, vì là vô tướng nên là vô tác. Bồ Tát quán như vậy nên chẳng thấy có “pháp”, được Thật Trí Huệ vào được Vô Sanh Pháp Nhẫn.

Người trí, tùy thuận các pháp tướng là KHÔNG, niệm thân, thọ, tâm, pháp mà chẳng chấp có niệm, nên được Vô Sở Niệm vậy.

2/- Tu 4 Chánh Cần

* Cũng như tu 4 Niệm Xứ, Bồ Tát phân biệt quán KHÔNG, quán Vô Sở Hữu.

3/-Tu 4 Như Ý Túc:

(Như tu 4 Niệm Xứ và 4 Chánh Cần)

4/-Tu 5 Căn :

* Tu Tín Căn

Bồ Tát tin hết thảy pháp đều do nhân duyên hòa hợp sanh, mà phàm phu do điên đảo chấp, cho là các pháp đều thật có vậy.

Bồ Tát lại tin hết thày các pháp đều là vô thường là khổ, là không, là biến hoại, lại tin hết thảy các pháp là KHÔNG nên là vô tướng, là vô tác, là bất sanh bất diệt.

Do tin hết thảy các pháp là KHÔNG, là vô tướng, là vô tác nên tinh tấn tu trì giới, thiền định, trí huệ, được giải thoát, giải thoát tri kiến, được tín căn thanh tịnh. Được tín căn thanh tịnh rồi, Bồ Tát dùng tín căn làm dẫn đạo, trú trì trong giới pháp, nhất tâm tin nơi nghiệp quả báo, khởi thọ pháp Phật, tin kính chúng tăng, trú trong Phật đạo, thành tựu được tâm nhu nhuyến, nhẫn nhục, thông đạt vô ngại.

Như vậy gọi là được đầy đủ Tín Căn.

* Tu Tấn Căn

Bồ Tát ngày đêm thường tinh tấn trừ 5 cái, nhiếp hộ 5 căn, nghe kinh pháp, đọc tụng, viết chép kinh pháp, xa lìa các pháp bất thiện, siêng năng tinh tấn hành Đạo, được Chánh Tinh Tấn Thiện Căn.

Như vậy gọi là được đầy đủ Tấn Căn.

* Tu Niệm Căn

Bồ Tát thường nhất tâm niệm muốn được đầy đủ 6

pháp Ba La Mật, thường nhất tâm nệm 4 Thánh Đế, 5 Căn,5 Lực, 7 Giác Chi, 8 Thánh Đạo, Thiền Định, Giải Thoát, lại thường nhất tâm niệm các pháp bất sanh bất diệt.

Bồ Tát niệm như vậy, được Vô Sanh Trí, đầy đủ các pháp thậm thâm, được thanh tịnh quán hạnh, chẳng quên các pháp.

Như vậy gọi là được đầy đủ Niệm Căn.

* Tu Định Căn

Bồ Tát khéo biết vào định, trú định, và sanh định. Bồ Tát ở trong định mà chẳng sanh đắm chấp định vị, khéo biết chỗ duyên, nên tự tại dạo chơi trong các cảnh thiền định, xuất nhập các thiền định một cách vô ngại, tự tại.

Như vậy gọi là được đầy đủ Định Căn.

* Tu Huệ Căn

Bồ Tát biết rõ Khổ và Tập Thánh Đế, thành tựu trí huệ ly các pháp Niết Bàn, ở trong 3 cõi mà chẳng có đắm chấp vì biết rõ 3 cõi đều là vô tướng, vô tác, lại thường ở trong 3 Giải Thoát Môn cần cầu Phật pháp, được trí huệ giải thoát lại thường ở trong chốn dục lạc mà tâm thường ly 5 dục, được trí huệ tự tại. Bởi vậy nên Bồ Tát ở trong thế gian mà chẳng sanh ưu phiền, ở trong Niết Bàn mà cũng chẳng sanh hoan hỷ.

Như vậy gọi là được đầy đủ Huệ Căn.

BồTát đầy đủ 5 Căn rồi, khéo biết tướng của các căn của các chúng sanh: Biết những chúng sanh có nhiễm dục căn, có sân nhuế căn, có ly sân nhuế căn, có ngu si căn,

có ly ngu si căn, lại biết có những chúng sanh sẽ phải đọa vào địa ngục hoặc sẽ sanh làm ngạ quỷ, làm súc sanh, hoặc sẽ sanh làm người, làm Trời, lại biết có những chúng sanh có lợi căn, có độn căn, có tội căn, có vô tội căn, lại biết có những chúng sanh sanh cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô Sắc, lại biết những chúng sanh có thiện căn dày, hoặc có thiện căn mỏng, lại biết có những chúng sanh có tâm xả, hoặc có tâm bất định, hoặc có tâm xan tham, hoặc có tâm bố thí, hoặc có tâm sân nhuế, hoặc có tâm nhẫn nhục, lại biết những chúng sạnh biết cung kính Tam Bảo, hoặc không biết cung kính Tam Bảo, lại biết những chúng sanh trì giới tịnh hoặc phá giới, lại biết những chúng sanh tinh tấn hoặc giải đãi, lại biết những chúng sanh ngu si, hoặc có trí huệ, những chúng sanh biết sợ, hoặc không biết sợ, những chúng sanh tăng thượng mạn, hoặc không tăng thượng mạn, những chúng sanh đọa về tà đạo, hoặc không đọa về tà đạo v.v...

Bồ Tát tu đầy đủ 5 Căn như vậy, nên phá sạch hết thảy phiền não, thệ nguyện độ hết thảy chúng sanh.

5/- Tu 5 Lực

Bồ Tát tu 5 căn đầy đủ, được Vô Sanh Pháp Nhẫn. Lúc bấy giờ 5 căn trở thành 5 Lực, khiến các hàng Thiên Ma chẳng còn có thể phá hoại tâm Bồ Tát được nữa.

6/-Tu 7 Giác Chi

Bồ Tát ở nơi hết thảy các pháp đều chẳng khởi niệm nên được thanh tịnh Niệm Giác Chi. Vì Sao ? Vì hết thảy các pháp, dù là thiện, dù là bất thiện, dù là vô ký cũng đều là bất khả đắc cả.

Bồ Tát thấy rõ các pháp đều là bất khả đắc nên được thanh tịnh Trạch Giác Chỉ.

Bồ Tát chẳng vào trong 3 cõi, phá hết thảy các giới tướng nên được thanh tịnh Tinh Tấn Giác Chi.

Bồ Tát ở nơi hết thảy các pháp, thường định, chẳng có loạn, nên được thanh tịnh Định Giác Chi.

Lại nữa, Bồ Tát ở nơi hết thảy các pháp, đều chẳng có y chỉ, nên được thanh tịnh Xả Giác Chi.

Tóm lại, Bồ Tát ở nơi 7 Giác Chi đều quán KHÔNG. Như vậy gọi là được đầy đủ 7 Giác Chi.

Sở dĩ chỉ lược nói về 7 Giác Chi này, vì trước đã luận giải nhiều về các hạnh Tinh Tấn, Niệm, Định và Huệ rồi.

Do quán Thật Trí Huệ mà được Chân Hỷ. Được Chân Hỷ do trước đã trừ hết các thô tâm, và sau trừ hết thảy các pháp tướng, nên được Chân Tâm, khoái lạc.

Như vậy là có Trừ Giác Chi rồi mới có được Hỷ Giác Chi.

Lại nữa, khi quán Vô Thường, Khổ, Không, Vô Ngã, quán sanh diệt, quán bất sanh diệt, quán có (hữu), quán không (vô), quán chẳng phải có (phi hữu), quán chẳng phải không (phi vô) thì phải tu hạnh xả. Như vậy là được Xả Giác Chi.

6/- Tu 8 Thánh Đạo

* Tu Chánh Kiến :

Bồ Tát ở nơỉ hết thảy các pháp đều chẳng có trú, tức

là trú nơi Vô Sở Trú vậy. Như vậy gọi là được đầy đủ Chánh Kiến.

* Tu Chánh Tư Duy :

Bồ Tát quán tướng của Tư Duy, rõ biết hết thảy tướng tư duy đều là tà, nên đoạn được hết thảy tướng tư duy phân biệt. Như vậy gọi là được Chánh Tư Duy.

Bồ Tát chánh tư duy như vậy chẳng còn phân biệt chánh và tà, vì quán hết thảy các pháp đều bình đẳng, nên chẳng còn sanh tâm chấp đắm.

* Tu Chánh Ngữ :

Bồ Tát suy nghĩ : “Lời nói tự nó chẳng có tướng. Khi hết thảy nghiệp khẩu đã diệt rồi, thì mới là Thật Tướng của ngôn ngữ”.

Như vậy gọi là được đầy đủ Chánh Ngữ.

Bồ Tát có thật ngữ, nên mỗi khi nói năng đều trú trong Thật Tướng. Trong kinh có nói : “Bồ Tát trú trong Chánh Ngữ, thường giữ nghiệp khẩu thanh tịnh. Bồ Tát biết rõ Thật Tướng của ngôn ngữ, nên tuy có nói năng, mà chẳng hề đọa về tà ngữ”

* Tu Chánh Nghiệp :

Bồ Tát tu Chánh Nghiệp rõ biết hết thảy các nghiệp đều bất khả đắc .

Hỏi : Nếu nói “Nghiệp là KHÔNG”, thì vì sao Phật có thuyết về thiện nghiệp, về ác nghiệp ?

Đáp : Đây là tùy theo căn trí của chúng sanh mà Phật phương tiện nói như vậy. Ở nơi Thật Tướng, hết thảy các

nghiệp thiện và ác đều là tự tướng KHÔNG cả.

Hỏi : Nếu nói “chẳng có 3 đời” thì làm sao có chỗ thọ nghiệp ?

Đáp : Tướng quá khứ, tướng hiện tại, tướng vị lai đều là bất khả đắc cả. Bởi vậy nên ở nơi một thời chẳng có chỗ thọ nghiệp.

Bồ Tát quán hết thảy các nghiệp đều bình đẳng vô sai biệt, chẳng chấp Chánh Nghiệp là thiện, cũng chẳng chấp tà nghiệp là ác, chẳng chấp có hành Chánh nghiệp, không hành tà nghiệp. Như vậy nên được Thật Trí Huệ, gọi là được Chánh Nghiệp. Vì sao ? Vì trong Bình Đẳng Pháp, chẳng có chánh, có tà. Biết như vậy mới thật là như thật biết về các nghiệp.

Vì như thật biết các nghiệp, nên người trí chẳng có tạo nghiệp, cũng chẳng bỏ nghiệp, thường ở trong Chánh Nghiệp, chẳng có tà nghiệp. Như vậy gọi là đầy đủ Chánh Nghiệp.

* Tu Chánh Mạng :

Bồ Tát trú nơi Thật Trí Huệ, chẳng chấp Chánh Mạng, cũng chẳng xả tà mạng, chẳng chấp Chánh Pháp. Cũng chẳng trú tà pháp.

Bồ Tát thường trú trong thanh tịnh Thật Trí Huệ nhập vào Bồ Tát vị, chẳng thấy có Chánh Mạng, cũng chẳng thấy có tà mạng.

Bồ Tát hành thật trí huệ như vậy, nên gọi là có Chánh Mạng,

* Tu Chánh Tinh Tấn :
*Tu Chánh Niệm :
*Tu Chánh Định |
Đã nói trước đây rồi

Như vậy là Bồ Tát tu 37 Phẩm Trợ Đạo hơn hết thảy hàng Thanh Văn và Bích Chi Phật, vào Bồ Tát vị lần lần được Nhất Thiết Chủng Trí.

(Hết quyển 19)