Phật học khái lược 1

8. Ăn Chay

ĂN CHAY

A. MỞ ĐỀ

Sống ở đời này không ai không ăn uống, nhưng ăn để sống làm người và được sống an lạc, hiền hòa và lành mạnh, là vấn đề khác. Còn sống để ăn mà không cần nghĩ đó là đúng hay sai lại là vấn đề khác. Hai giá trị sống khác nhau, một bên ăn để còn được lo nghĩ tới kẻ khác, ngược lại một bên ăn chỉ để lo cho mình. Tục ngữ có câu: “Miếng ăn là miếng tồi tàn, mất ăn một miếng lộn gan lên đầu”. Bài học dân gian ấy dạy con người nên biết: việc ăn uống là cần thiết nhưng phải cao quý, và con người cao quý hơn con vật chính là biết cách sống, làm việc và ăn uống hợp theo đạo lý làm người. Đạo Phật khuyên tất cả mọi người nên ăn chay vì ăn chay có nhiều lợi ích khác nhau trong hiện tại cũng như trong quá khứ và tương lai. Đặc biệt, những Phật tử đã quy y Tam bảo, trong nhà có thờ Phật thì phải phát nguyện ăn chay theo những ngày định kỳ và thuận tiện với điều kiện sống gia đình. Hơn nữa, ăn chay liên hệ mật thiết với nghiệp sát sinh và giới sát sinh, có khả năng đem lại cho con người quả báo tốt. Ăn chay là một pháp môn tu tập không những làm tăng trưởng hạt giống từ bi và đoạn trừ chủng tử giết hại rất

dễ, mà còn rất thuận lợi cho việc tham thiền, niệm Phật.

Gần đây, các nhà nghiên cứu khoa học đã học được rất nhiều bài học quý giá từ hệ thống giáo lý Phật giáo và đã công bố rằng, ăn chay theo Phật giáo là để xây dựng đạo đức học con người và xã hội, cũng như bảo vệ môi trường sinh thái. Chỉ tiếc một điều là khoa học đã cùng đường rồi mới tìm về với Phật giáo, có như vậy cũng quý và các Phật tử cũng được dịp để tự xác định niềm tin Phật của mình. Ngoài ra, ăn chay còn có ba cách: thân chay, miệng chay và ý chay; cách nào cũng quan trọng cho cuộc sống của con người. Do đó, chúng ta cần phải học và thực hành bài học này.

B. CHÁNH ĐỀ

I. Định nghĩa

1. Ý nghĩa: Ăn chay có nghĩa là ăn những thức ăn thuộc loài thực vật; không dùng thức ăn thuộc về động vật, có 3 loại ăn chay:

a. Thân chay: Nghĩa là không được giết hại chúng sinh. Ví dụ như: Ngày rằm, ngày mồng một, người ăn chay nhưng đi làm nghề đồ tể hoặc bán mua cá, thịt... Là thân không thực hành đúng nghĩa ăn chay; cũng không gieo tai ương cho chúng sinh như đặt bẫy, phun thuốc...

b. Miệng chay: Tức miệng ăn chay, không ăn các loại thức ăn thuộc về sinh vật, chỉ có ăn các loại thuộc thực vật như rau, quả... Miệng không xúi người khác giết, không nói lời hung dữ gây ra chết người, chết vật, gọi là miệng chay.

c. Tâm chay: Luôn nghĩ đến những thức ăn chay thanh tịnh, hướng thiện và hướng thượng; không phải miệng ăn chay mà tâm rất hung dữ, luôn nghĩ đến điều ác, như vậy việc ăn chay sẽ không có lợi ích gì.

Một trong những vấn đề quan trọng nhất của sự ăn chay là trước hết tâm phải chay rồi sau đó tới miệng chay và thân chay. Tuy nhiên, tâm chay mà thân và miệng không chay thì quả là hi hữu và khó vô cùng nếu chúng ta không muốn nói là thiếu thực tế.

2. Phân loại: Hiện tại đạo Phật có hai bộ phái: Nam tông (Theravàda) và Bắc tông (Mahàyàna). Vì vậy chúng ta phải học và hiểu vấn pháp môn chay và cách thức ăn chay của hai phái cho thật tinh tường.

a. Ăn chay theo Phật giáo Nam tông: Theo kinh Trung bộ số 55 - Jivàka, đức Phật chế “tam tịnh nhục” - (Tikotiparisuddha), nghiêm cấm các đệ tử xuất gia của Ngài không được ăn thịt, nếu luật Tikotiparisuddha bị vi phạm: tức 3 việc thấy, nghe, nghi có sự giết sinh vật để cung cấp thịt cho

mình ăn, hoặc chính mình biết đang có liên quan với 3 việc đó mà vẫn ăn. Cố ý hoặc biết sai phạm mà vẫn ăn thịt như vậy tức là tâm vị ấy câu hữu với tham, sân, si và không câu hữu với tâm từ bi, cũng không câu hữu với tâm hỗ thẹn ((P) hirì-ottappa; (S) hrì-apatràpya) đối với chúng sanh. Ngược lại, nếu không thấy, không nghe, không nghi thì thịt ấy trở thành tịnh nhục và được phép thọ dụng. Như vậy, theo luật “Tam tịnh nhục”, Phật không cho phép hàng Phật tử tại gia giết bất cứ loại sinh vật nào để làm thức ăn cúng dường cho chúng tăng. Điều này cũng có nghĩa rằng, Phật tử không được mua bất cứ loại thức ăn mặn hay cá, thịt xào nấu với ý định cúng dường chúng tăng. Phật dạy hành động như vậy không những Phật tử không có phước mà chúng tăng cũng không được dùng thức ăn ấy. Phật đã chế “tam tịnh nhục”, nếu bị phạm một trong 3 điều là có tội, phải sám hối và phát nguyện chừa bỏ ngay, nếu không như vậy thì Phật tử đã gây tội khổ cho mình, gây tội khổ cho người, gây tội khổ cho cả hai thì không thể nào gọi đó là thiện pháp được.

Tóm lại, thức ăn theo “Tam tịnh nhục” phần lớn dành cho chúng tăng khi xưa còn đang nghiêm trì hạnh đi khất thực. Nếu áp dụng hạnh đi khất thực đúng pháp thì trú xứ của chư Tăng buột phải không có nhà bếp, không nấu bất cứ thứ gì, ngay

cả nước sôi, chỉ uống nước lọc và không được có ý chọn lựa nhà thí chủ trước để khất thực, cũng phải khất thực theo thứ lớp (thứ đệ khất thực). Trong khi đó người thí chủ không dự định thí thực bất cứ cái gì cho chư tăng trước đó cả. Nghĩa là tăng thọ thực và chủ nhà phát tâm thí thực hoàn toàn ngẫu nhiên, cả hai không có ý định trước. Do đó, có gì thí nấy; còn nếu có mời thỉnh trước thì phải dâng cúng thức ăn chay hoàn toàn. Ngoài ra, nếu có trường hợp thình lình con vật bị chết, hoặc đấu lộn với nhau mà chết một con thì thịt con vật chết ấy được phép dùng, ngoài ra là không được dùng. Xét thấy như vậy, hiện tại Phật tử chúng ta khó có thể áp dụng pháp “Tam tịnh nhục” này một cách nghiêm túc và chơn chánh.

b. Ăn chay theo Phật giáo Bắc tông: Tức là ăn chay một cách trọn vẹn, thuần túy, ngay cả pháp “Tam tịnh nhục” cũng không được sử dụng. Bởi lẽ thời đại ngày nay rất khó có được thức ăn đúng như pháp “Tam tịnh nhục”, nhưng đời xưa rất dễ. Do đó, Phật giáo Bắc tông khuyên Phật tử tại gia cũng như xuất gia nên ăn chay. Vì sao vậy? Phần kế tiếp sẽ giải thích rõ.

II. Lý do và mục đích ăn chay

1. Vì tôn trọng sự sống: Chúng ta ai cũng tham sống sợ chết, vậy thì sao lại giết hại sinh vật để làm thức ăn cho con người!

Sự sống một khi được tôn trọng lẫn nhau thì đạo đức con người càng ngày càng tăng trưởng. Sự sống giữa thiên nhiên, người, sinh vật có mối liên hệ với nhau rất mật thiết. Chúng ta ăn chay vì tôn trọng sự sống, cũng có nghĩa là tôn trọng mọi sự sống trên hành tinh này, tôn trọng môi trường sống trong thế giới này bao gồm cả núi, sông, biển, rừng... Vật hữu tình và vô tình; và các loài động vật cũng giúp cho hành tinh này hoạt động. Ví dụ: Không khí di chuyển được là có sự góp sức của chim và các loài động vật có cánh trên hành tinh này. Ngoài ra còn có hàng ngàn thí dụ khác, chúng ta tự suy ra để biết. Do đó, giết một sự sống là giết chết chính mình; tôn trọng sự sống không có gì hơn việc ăn chay.

2. Vì tăng trưởng lòng từ bi: Chúng ta ai ai cũng có cha mẹ, gia đình, anh em, dòng họ... Khi ta chết, mọi người thân còn sống phải thẩn thờ, khốn khổ; thậm chí có những người trở thành khờ dại hoặc mất trí; có khi đi đến tuyệt vọng. Lấy mình suy ra sự sống khác cũng vậy. Có những con vật bị con người giết chết; những con vật thân của nó tìm nó suốt

ngày suốt đêm cho đến chết. Ví dụ con Quốc, con én... Có những con vật nhịn ăn và trong khi tìm kiếm, nó thải tất cả những chất độc của nó ở bất cứ nơi nào nó đến. Ví dụ: Mãng xà, cọp, beo, tê giác, chó sói, nhím... Nó giận dữ, la, hú thê thảm; bẻ cây rừng và giết hại nhiều con vật vô tội khác rất thảm thương. Nghĩ như vậy nỡ nào ta ăn thịt chúng! Suy ra, gà, heo, chó; các thú gia cầm cũng vậy. Đã làm được thân người, nếu chúng ta không giúp đỡ chúng thì cũng không nên giết chúng để ăn thịt; vừa tổn hại tình thương mà vừa gieo cho chúng sinh nhiều thù hận. Như vậy thì làm sao mà thế giới có ngày thanh bình được!

Ăn chay vì lòng Từ bi như trong các Kinh Lăng-già, Lăng-nghiêm, kinh Từ bi diễn tả rất rõ ràng. Đặc biệt kinh Pháp cú, đức Phật dạy: “Ai cũng sợ binh đao, ai cũng sợ chết. Vậy hãy lấy lòng mình suy lòng người, chớ giết, chớ bảo giết” (Kệ 129); “Ai cũng sợ gươm đao, ai cũng thích sống còn. Vậy hãy lấy lòng mình suy lòng người, chớ giết, chớ bảo giết. (Kệ 130)”[1]. Bên cạnh đó, nếu chúng ta

———

[1] H.T. Thích Thiện Siêu, Kinh Pháp Cú, Việt dịch, TT-Huế, 1996, tr.37

không có gia tâm thương xót những con vật bị giết thì hạt giống từ bi của chúng ta càng ngày càng bị chai lì. Không biết thương xót con vật thì làm sao thương người một cách đúng nghĩa được! Đã không thương người khác thì làm sao biết cách thương được chính mình! Hay nói cách khác, làm khô cạn tâm từ bi là làm hại lấy chính mình, vì mọi sinh hoạt, tu tập, tụng kinh, niệm Phật, hành thiền, làm phước, bố thí, hành thiện sẽ không có tác dụng; như vậy chắc chắc chúng ta sẽ chịu quả báo khổ cả ngay trong hiện tại lẫn trong tương lai. Kinh Lăng-già dạy: “Người ăn thịt đoạn mất tâm đại từ bi, đoạn mất hạt giống Phật. Tất cả Bồ-tát, hiền thánh thấy người đó liền bỏ đi”. Vì thế, hàng Phật tử không nên ăn thịt chúng sinh nếu ăn thịt chúng sinh thì ác nghiệp sẽ khó tránh khỏi.

3. Vì quyền được sống phải bình đẳng: Tất cả chúng sinh đều có Phật tánh; nếu giết hại một mạng sống nào khác là tổn hại đến Phật tánh của chính mình và không bình đẳng về sự sống. Chúng ta cũng không thể khẳng định rằng “Vật dưỡng Nhơn” được, thế thì “Nhơn dưỡng Vật” được hay sao?, hay là “Nhơn dưỡng Nhơn?” Một sự thật đau lòng mà chúng ta thường nghe thấy: Có một đàn chó kỵ

binh đã cắn chết 5 người phạm pháp hoặc một chú cọp ở Phi châu đã giết chết 2 người thợ săn thì sao? Đấy có phải “Vật dưỡng Nhơn” chăng? Chính vì quan niệm sai lầm này đã tạo ra cho con người đức tính càng ngày càng hung ác, ích kỷ cho chính tự bản thân để rồi tai hại cho người khác và vật khác. Như vậy sự sống sống bằng sự chết quả là không bình đẳng chút nào. Do thấy được điều này mà đạo Phật khuyên mọi người nên ăn chay.

4. Vì muốn tránh nghiệp báo luân hồi: Từ vô thỉ kiếp đến nay, chúng ta khi thì làm thân người, lúc thì làm thân loài vật; sống chết trôi lăn mãi trong sáu đường. Hễ cố ý giết một mạng sống là chúng ta phải đền lại một mạng sống; đó là quy luật nhân quả hiển nhiên. Trong kinh Tăng nhất A-hàm, Phật dạy: “Nếu sát sinh được thực hiện, được luyện tập, được làm cho sung mãn thì sẽ đưa đến quả báo địa ngục, đưa đến loài bàng sinh, đưa đến cảnh ngạ quỷ. Khi quả dị thục hết, được trở lại làm người thì thọ mạng rất ngắn ngủi, chết yểu, đau ốm, dị tật...”. Chính vì vậy, khi dạy năm giới cho hàng Phật

tử tại gia, đức Phật đã nêu giới Không được giết hại chúng sinh lên làm đầu. Vì sao? Vì nếu chúng ta giữ trọn vẹn bốn giới sau, tức được quả báo hưởng phước vui thù thắng vi diệu ở cõi trời và cõi người; nhưng vì nghiệp báo sinh ra ở đâu cũng bị chết yểu hoặc thân hình đau ốm, dị tật thì chúng ta cũng không hưởng được lợi ích gì. Vì vậy, muốn tránh oan báo luân hồi, tránh các điều tội lỗi thuộc về giới sát, tránh giết hại chúng sinh bằng cách gián tiếp hoặc trực tiếp. Có như vậy mới tu tập thành tựu, giải thoát luân hồi, chính là nhờ gia tâm quyết chí sống theo hạnh ăn chay vậy.

5. Vì để bảo vệ sức khỏe: Không phải mới từ nay mà từ ngàn xưa, một triết gia, ông Senèque, đã nói rằng: "Mỗi bữa ăn, người ta dùng các loại thức ăn thịt, cá và các loài động vật khác là tự đầu độc, thành thử con người tự ngầm sát hại chính mình mà không hay biết, do đó con người bị mạng yểu, chết sớm". Thật thế ngày nay những nhà dược sĩ và bác sĩ y học sau khi nghiên cứu đã công bố rằng: "Trong các loại thịt, có nhiều độc tố rất nguy hiểm có thể lây bệnh nan y, còn

máu và thịt con vật đã chết có chứa gen DNA sân hận rất cao có thể khiến cho người ăn thịt thường hay nóng giận, căm thù, tổn hại cho sức khoẻ con người". Bài học cụ thể nhất là rau quả để lâu ngày thì héo khô, hoặc ung bấy mà ít hôi, còn thịt cá để lâu ngày thì sình ương, hôi tanh không ai chịu nổi, và khi ăn vào, ta thấy trong người rất nặng nề, mệt nhọc khó tiêu. Hơn nữa, các loài thú vật, thường mắt bệnh này hay bệnh khác nếu chúng ta ăn vào sẽ vướng bệnh, rất nguy hiểm. Ngược lại, các loại thực vật không những có chứa đầy đủ các chất đạm để nuôi dưỡng cơ thể con người lành mạnh, mà loại nào cũng có những đặc tính vị thuốc của nó. Bởi thế mà hầu hết loại thuốc Đông y lẫn Tây y đều được bào chế bằng thực vật. Do vậy, ăn chay không những bảo vệ được sức khỏe và hợp vệ sinh mà còn có thể ngăn ngừa được rất nhiều bệnh.

III. Cách thức ăn chay

1. Chương trình ăn chay

Ăn chay là một điều quan trọng và cần thiết, nhưng muốn được lợi ích thiết thực, cần phải có phương

pháp và áp dụng một cách tuần tự theo căn cơ và sở nguyện của mình. Trước tiên, không phải người nào cũng có thể bỏ ngay tập quán ăn mặn của mình để ăn chay. Vì vậy, trong đạo có chia ra làm hai loại: ăn chay kỳ và ăn chay trường.

a. Ăn chay kỳ: là ăn chay có kỳ hạn nhất định trong mỗi tháng hay trong mỗi năm:

• • Nhị trai: Ăn hai ngày chay trong một tháng vào ngày 1 và 15.

• • Tứ trai: Ăn bốn ngày chay trong một tháng vào ngày 1, 8, 15 và 23.

• • Lục trai: Ăn sáu ngày trong một tháng vào ngày 1, 8, 14, 15, 23, 29 hoặc 30 (tuỳ tháng thiếu hay đủ).

• • Thập trai: Ăn mười ngày chay trong một tháng vào ngày 1, 8, 14, 15, 18, 23, 24, 28, 29 và 30 (nếu tháng thiếu thì ngày 27, 28, 29).

• • Nhất nguyệt trai: Là ăn một tháng vào tháng Giêng hay tháng 7.

• • Tam nguyệt trai: Là ăn ba tháng chay: tháng Giêng, tháng 7 và 9 (hay tháng 10).

Nếu tập ăn chay kỳ trong một thời gian mà không gặp một trở ngại nào cho việc tu tập của thân và tâm, hoặc nhận thấy có lợi ích thì nên tập dần đến ăn chay trường.

b. Ăn chay trường: Là phát nguyện ăn chay trọn đời, trừ khi cơ thể không cho phép hoặc vì hoàn cảnh thiên tai, chiến tranh... Thì phải đối trước Tam bảo nguyện xin được xả nguyện ăn chay trường một thời gian và sau khi sự cố qua đi rồi, phải tiếp tục lập nguyện ăn chay trở lại bình thường.

2. Phương pháp thực hành

a. Chọn lựa thay đổi thức ăn: Để việc ăn chay được thực hiện lâu dài không ngán, chúng ta nên chọn những món ăn vừa có chất dinh dưỡng cao như: cà chua, rau muốn, đậu nành, cải bắp, khoai tây, nếp lứt... Và những món ăn cũng phải thường thay đổi thích ứng với nhu cầu của cơ thể.

Vậy trong một bữa ăn, cần phải ăn những món gì để bữa ăn có đầy đủ chất bổ và ngon miệng? Dưới đây là vài bữa ăn kiểu mẫu:

• Trái cây cùng ăn với cơm hay bắp, bột mì và rau, cải, đậu phụng, đậu nành, và một hủ sữa chua nhỏ.

• Sữa tươi cùng ăn với trái cây ngọt và cơm hay bột mì có bơ và tô súp hay canh rau.

b. Cách nấu: Thức ăn là cần thiết nhưng cách nấu cũng rất quan trọng, không phải cứ bảo ăn chay thì nấu thế nào cũng được. Nếu thức ăn bổ dưỡng mà không biết nấu thì thức ăn ấy sẽ trở thành vô bổ, đôi khi còn làm hại cho bộ phận tiêu hóa. Dưới đây là một vài điều ghi nhớ khi nấu chay:

• • Không nên chiên xào nhiều quá vì nếu xào nấu quá thì các Vitamin như B, C sẽ bị đốt cháy hết và các món nhiều dầu sẽ làm cho bao tử mệt.

• • Nên ăn nhiều đồ nướng, nhất là những đồ nướng mà không có thoa dầu.

• • Khi nấu hay luộc phải nên đậy nắp để sinh tố khỏi bị mất, nên đổ vừa nước để thức ăn đảm bảo chất lượng khẩu phần dinh dưỡng.

c. Giảm thịt cá dần dần trong những ngày ăn mặn: Trừ những ngày ăn chay ra còn những ngày ăn mặn thì các Phật tử nên ăn những gì người ta làm sẵn, hoặc giảm bớt số lượng cá thịt, ăn nhiều rau cải, tạm dùng sữa và trứng gà, trứng vịt không tượng con.

Khi đã tinh tấn về mặt tinh thần thì không nên ăn trứng gà, trứng vịt có trống, vì chúng cũng là những sinh vật sắp nở.

3. Những điều cần tránh

a. Không nên kiêu mạn: Người có phúc duyên ăn chay được dễ dàng, không nên sinh lòng kiêu mạn, tự cho mình là hơn người, và khinh người ăn mặn. Làm như thế đã sinh ác cảm với người mà lại còn làm tổn đức của mình nữa.

b. Không nên háo danh: Có người mới bước vô đường đạo, đã ăn trường trai ngay, cốt để được người khác khen ngợi. Ăn chay như thế là do lòng háo danh mà ăn. Hành động này không có lợi cho sự tu hành mà

còn có hại: ki không còn ai khen ngợi nữa, thì không thấy hứng thú để tiếp tục ăn chay nữa.

c. Không nên ép xác: Có người tưởng lầm rằng: ăn chay là ăn sao đó cho qua bữa như vậy là đồng nghĩa với việc hành hạ thân xác của ngoại đạo, phải có tinh thần cố gắng ăn chay đạm bạt nhưng không nên ăn một cách cực khổ, như chỉ ăn ròng rả tương rau muối sả...từ năm này sang năm khác. Ăn như thế thì sẽ hao mòn thân xác và chết yểu trước khi thành đạo.

d. Không nên giả mặn: Hiện nay việc ăn chay đang được khuyến khích nên cũng có nhiều nơi muốn trổ tài khéo léo của mình bằng cách nấu chay giả mặn, rồi đặt tên món ăn mặn hay làm ra những hình thức giống như đồ mặn, thậm chí còn giả mùi giống như thức ăn mặn. Như thế, vô tình mình xúi dục người ăn chay nghĩ đến đồ mặn, như vậy tức là tâm đã không chay rồi. Một khi tâm đã không chay thì miệng chay cũng không có thêm phước mà còn tổn thêm.

e. Không được quên ngày chay: Không nên khinh thường, quên những ngày chay mà mình đã phát nguyện, dù gặp trường hợp bất thường đi nữa cũng không nên bỏ.

f. Không nên dùng ngũ vị tân: Ngũ vị tân là hành, hẹ, tỏi, ném, đều không nên dùng, vì các thứ này đã hôi, lại có nhiều chất kích thích khiến cho thân tâm không yên, hay nóng nảy, cau có.

IV. Lợi ích của việc ăn chay

1. Phương diện cá nhân: Người ăn chay không những có lợi ích trong hiện tại mà còn cả quá khứ và tương lai nữa.

• • Ăn chay tạo cho nhà bếp sạch sẻ, vệ sinh, ít ruồi.

• • Thân thể người ăn chay thường nhẹ nhàng, trong sạch, trí tuệ được minh mẫn để tu thiền quán.

• • Trong tương lai không chịu quả báo giết hại, dễ chuyển nghiệp xấu thành nghiệp tốt, hiện tại sống không có sợ hãi, khỏi phải mắc quả báo, không phải trả nghiệp sát sanh trong tương lai.

2. Phương diện xã hội, nhân loại, cá nhân

Nếu ăn chay đã có lợi ích cho cá nhân thì đương nhiên sẽ có lợi ích cho xã hội và thế giới. Mọi người đều ăn chay thì thế giới nhất định sẽ không còn có tiếng kêu oan rên riết của loài vật. Ông thánh Hy lạp Pythagoras nói: "Muốn thế giới hoà bình thì bắt đầu trong bữa ăn của con người ít nhất phải không còn có một chút máu hay thịt của đông vật". Cổ nhân cũng có nói: Nếu tất cả chúng sanh không sát hại lẫn nhau thì sợ gì thế giới có giặc giã, chiến tranh.

"Nhất thiết chúng sanh vô sát nghiệp

Hà sầu thế giới động đao binh"

Xét cho cùng, thế giới cũng vì miếng ăn mà sinh ra chiến tranh, xâu xé, chém giết lẫn nhau,

bởi thế người ăn chay thường được mệnh danh là những vị sứ giả của tình thương và hoà bình. Vì lòng từ bi, người ăn chay sẽ xem sự sống muôn loài như sự sống của chính mình, không giết hại để thoả mãn dục vọng. Nếu trong xã hội mà ai ai cũng ăn chay thì con người xã hội sẽ có ý thức đạo đức hơn, và đời sống sẽ yên vui hơn. Ngoài ra, trong thế giới nếu ai ai cũng ăn chay thì môi trường sinh thái của thế giới này không có bị ô nhiễm đến mức báo động như chúng ta đang nghe thấy. Cụ thể nhất là hơi nóng của trái đất càng ngày càng cao, thiên tai, bão, lụt và cháy rừng khắp nơi, chúng ta có thể suy ra để nghiệm biết.

C. KẾT LUẬN

Ăn chay là một phương pháp khoa học có nhiều lợi ích, nếu vì tu hành mà ăn chay thì càng có lợi ích hơn. Muốn thân thể được khinh an hay khoẻ mạnh thì cần phải ăn chay. Ăn chay sẽ giúp cho chúng ta có trí nhớ tốt và có khả năng phát triển trí tuệ vô lậu để đoạn trừ phiền não, vô minh. Ai đã là Phật tử thì phải thực hành pháp ăn chay để lòng từ bi được mở rộng, tinh thần bình đẳng được trải khắp muôn nơi, đạo quả chóng viên thành.

Tuy nhiên nói thì dễ như vậy nhưng làm thì cũng khó, Phật tử phải có tâm kiên trì và thiện chí mới thấy

được sự lợi ích thiết thực của nó. Còn việc thực hành thì không phải một sớm một chiều mà phải tuần tự từng bước một. Điều quan trọng là chúng ta có quyết chí, kiên nhẫn mà thực hành hay không. Ngoài ra, hiện tại các thuyết ăn kiêng, và nhịn ăn theo định kỳ của ngoại đạo đang có khuynh hướng muốn xen tạp vào việc ăn chay đúng chánh pháp của Phật giáo, các Phật tử phải học và hiểu thật tốt bài nầy để thực hành cho có lợi ích và cũng để phân biệt đâu là chánh, đâu là tà./.

9. Tụng Kinh, Trì Chú, Niệm Phật

TỤNG KINH, TRÌ CHÚ, NIỆM PHẬT

A. MỞ ĐỀ

Trong bài học tuần trước “Thờ Phật, lạy Phật, cúng Phật”, những phần tu tập về lý như bốn phương pháp hành lễ: Phát trí thanh tịnh lễ; Biến nhập pháp giới lễ; Chánh quán tu hành lễ; Thật tướng bình đẳng lễ và ngũ phần hương: Giới hương, Định hương, Huệ hương, Giải thoát hương và Giải thoát tri kiến hương là những phương pháp tu hành rất khó, đòi hỏi Phật tử phải hạ thủ công phu. Bất cứ việc gì cũng vậy, phải từ dễ đến khó. Do đó, nếu chúng ta không biết cách thực hành những việc như tụng kinh, trì chú, niệm Phật thời khó thực hành những pháp môn kể trên.

Hơn thế nữa, việc Tụng kinh, Trì chú và Niệm Phật có những diệu dụng rất cần thiết mà chỉ có người nào thực hành mới cảm nhận được. Cụ thể nhất là khi chúng ta tụng kinh, trì chú hay niệm Phật chắc chắn tâm của chúng ta yên tịnh hơn không tụng kinh, trì chú hay niệm Phật, dĩ nhiên tâm tham, sân, si ít sanh khởi hơn. Ngoài ra còn có những linh nghiệm như chư Thiên, Hộ Pháp thường giúp đỡ mà chúng ta khó có thể suy nghĩ hay luận bàn.

B. CHÁNH ĐỀ

I. Định nghĩa

1. Tụng kinh: Là đọc tụng thành tiếng và có âm điệu, hoặc đọc thầm những lời Phật dạy trong kinh điển một cách thành kính, phù hợp với căn cơ của chúng sinh.

2. Trì chú: Trì tức nhiếp niệm tại một chỗ; chú tức là những lời mật hạnh mà chỉ có chư Phật mới có thể hiểu được. Các bài chú có oai thần và công đức không thể nghĩ bàn, có khả năng dứt trừ nghiệp chướng và làm tăng trưởng trí tuệ cho những ai hành trì, vì thế gọi là trì chú.

3. Niệm Phật: Niệm là nhớ nghĩ. Niệm Phật là nhớ nghĩ danh hiệu Phật, hình dung đức Phật và danh hiệu Phật. Trước là gạn lọc tâm cấu bẩn, bất tịnh của mình và làm cho nó ngày càng thanh tịnh; sau luôn luôn cố gắng huân chủng tánh theo Phật, mỗi tâm niệm và mỗi hành động đều nhớ nghĩ tới giáo pháp và công hạnh của Phật.

II. Lý do phải tụng kinh, trì chú và niệm Phật

Đã là Phật tử ắt phải tin đạo lý nhân quả, vì tin đạo lý nhân quả là một trong những thiện tâm dẫn chúng sanh hướng tới chánh kiến. Nếu nhân quả là một quy luật tất yếu thì chúng ta nhận thấy rằng: “Đã gây

nhân thì phải thọ quả”, hay nói cách khác: nếu tạo nhân lành ắt sẽ hưởng quả lành, nếu tạo nhân ác thì phải chịu quả ác. Do vậy, tụng kinh, trì chú, niệm Phật khiến cho con người dẹp bỏ tâm tham, sân, si để làm các việc tốt thì nhất định sẽ có kết quả tốt trong tương lai.

1. Lý do phải tụng kinh

Chúng ta sống trong cõi dục nên luôn luôn bị dục vọng như tham, sân, si... Chi phối làm cho tâm chúng ta không lúc nào được yên tịnh. May thay đức Phật vì muốn giúp chúng ta thoát khỏi cảnh đó nên mới mở bày phương tiện truyền dạy những lời vàng ngọc ngỏ hầu giúp chúng ta thoát khỏi những màn vô minh đen tối ấy. Nhưng những lời kinh cao quý ấy khó nhớ, khó thuộc, chúng ta phải thường xuyên đọc tụng để có thể nhớ và thực hành theo. Đó là lý do chúng ta phải tụng kinh.

2. Vì sao phải trì chú?

Chú có công năng phi thường, nếu người thành tâm thọ trì thì có hiệu lực không thể nghĩ bàn. Ví như các câu thần chú "Bạt nhất thiết nghiệp chướng căn bản đắc sanh Tịnh độ Đà-là-ni" hay "Tiêu tai cát tường thần chú" đều có công năng bạt trừ tất cả các tội lỗi, nghiệp chướng, hoạn nạn... Và gặp được những điều lành... Thần chú Lăng-nghiêm thì phá trừ ma chướng và nghiệp báo nặng...; chú Chuẩn-đề thì trừ tà diệt quỷ;

chú "Thất Phật diệt tội" có thể tiêu trừ tội chướng nhiều kiếp quá khứ... Vì những công năng ấy của thần chú nên ta phải thọ trì.

3. Vì sao phải niệm Phật?

Niệm Phật là phương pháp làm cho tâm chúng ta càng ngày càng trở nên “nhất tâm bất loạn” và cũng có công năng phá trừ các tạp niệm điên đảo khởi ra nơi tâm của chúng ta. Niệm Phật sẽ giúp chúng ta luôn luôn tỉnh táo, không nghĩ đến các việc ác, xấu xa và có phước đức lớn. Niệm Phật tức là nhớ Phật và niệm danh hiệu Ngài. Nghĩ đến Ngài tức là nghĩ đến những gì thuần lương nhất, thánh thiện nhất, sáng suốt nhất, vì thế mà nghiệp chướng phiền não không thể não hại, quấy phá chúng ta được. Nếu không niệm Phật thì tâm của chúng ta rất khó thanh tịnh trong những nghiệp được tạo tác từ thân, miệng, ý nên mãi khổ đau trong đời sống. Vì vậy chúng ta phải luôn luôn niệm Phật.

III. Tụng kinh gì, trì chú gì và niệm danh hiệu Phật nào?

1. Các kinh thường tụng: Bất luận bộ kinh nào trong đạo Phật đều tụng được cả và bất cứ kinh nào, nếu chúng ta thành tâm trì tụng thì cũng sẽ có phước đức lớn cả. Tuy nhiên, chúng ta nên tụng những kinh nào phù hợp với căn cơ và sở nguyện của chúng ta.

Ở Việt Nam, các Phật tử thường tụng những bộ kinh như: kinh A-di-đà, kinh Phổ môn, Hồng danh bửu

sám, kinh Dược sư, kinh Địa tạng, kinh Kim cang - Bát-nhã, kinh Pháp hoa, kinh Lăng-nghiêm...

• • Nếu cầu siêu thì tụng kinh A-di-đà, Địa tạng, Vu-lan...

• • Nếu cầu an thì tụng Kinh Dược sư, kinh Phổ môn...

• • Cầu tiêu trừ tai ách, nghiệp chướng thì tụng kinh Lăng-nghiêm, kinh Kim cang..

• • Nếu sám hối thì lạy Hồng danh chư Phật...

Vẫn biết sự chọn lựa như thế là tốt, song chúng ta nên hiểu giáo lý Phật giáo có sự nhất quán về mặt ý nghĩa. Nếu có một người nào đó chuyên tâm trì niệm bất cứ kinh gì thì cũng đều có lợi ích như nhau.

2. Các chú thường tụng: Hàng xuất gia thì thường tụng các chú như: chú Lăng-nghiêm, Thập Chú, chú Đại bi... Hàng tại gia vì khó học thuộc chú Lăng-nghiêm nên thường chỉ trì tụng Thập Chú, Đại bi chú là đủ. Nếu có ai đó trong hàng tại gia mà học thuộc chú Lăng-nghiêm và trì tụng thì rất tốt.

3. Các danh hiệu thường niệm: Công đức niệm Phật vô lượng vô biên, nếu niệm bất cứ danh hiệu đức Phật nào công đức cũng như nhau cả. Tuy nhiên, tuỳ theo hoàn cảnh mà ta chọn một hay nhiều danh hiệu Phật nào đó để niệm. Đức Phật Thích-ca-mâu-ni là vị giáo chủ cõi Ta-bà này nên ta thường xuyên niệm danh

hiệu Ngài. Ngoài ra, khi cầu siêu, chúng ta nên niệm danh hiệu đức Phật A-di-đà, Bồ tát Quán thế âm, Bồ tát Đại thế chí, Bồ tát Địa tạng...; và khi cầu an thì niệm danh hiệu đức Phật Dược sư, Bồ-tát Quán thế âm... Là một cư sĩ Phật tử, chúng ta nên niệm Tam thế Phật, tức là nên niệm Phật Thích-ca-mâu-ni, Phật A-di-đà và Phật Di-lặc.

IV. Phương pháp áp dụng

Tụng kinh, Trì chú và Niệm Phật là một pháp môn tu tập rất phổ biến và cũng rất thông dụng, vì lẽ pháp môn này vừa dễ tu mà cũng khó nghĩ bàn. Đây chính là pháp môn dung thông cả sự lẫn lý nên chúng ta cần phải chú ý:

1. SỰ: Đứng về mặt sự, khi ta tụng kinh, trì chú và niệm Phật thì phải chuẩn bị những việc cần thiết như:

• Thiết lễ bàn thờ Phật phải thật sạch sẽ trang nghiêm.

• Kinh điển phải để trên bàn hoặc trên kệ đã dành riêng; nghĩa là không được để bất cứ vật gì khác lên trên đó.

Chọn những giờ nhất định hoặc có thể không nhất định để tụng kinh, trì chú và niệm Phật hằng ngày.

• • Thân phải luôn luôn sạch sẽ và tâm thường thanh tịnh, không để nhiễm ô do tham, sân, si gây ra.

2. LÝ: Đứng về mặt lý, khi ta tụng kinh, trì chú hoặc niệm Phật là bất cứ khi nào và bất cứ ở đâu chúng ta cũng có thể tụng kinh, trì chú hay niệm Phật được. Chúng ta cũng không nên cố chấp vào hình tướng tụng kinh nhiều ít mà sinh tâm kiêu mạn. Nghĩa là khi tụng kinh, trì chú hay niệm Phật, chúng ta cần phải tập trung tâm ý vào mỗi lời kinh, mỗi tiếng niệm Phật thật hết sức rõ ràng, không cho tâm ý tán loạn. Duyên vào tụng kinh, trì chú và niệm Phật để tu tập định tâm cho đến khi nào đạt được nhất tâm bất loạn thì mới có kết quả và lợi ích.

Ngoài ra, ba pháp môn tụng kinh, trì chú hoặc niệm Phật được diệu dụng phương tiện lập ra 5 phương pháp tu tập để có thể áp dụng đúng theo từng căn cơ, trình độ của mỗi người:

1. Đọc tụng: người thực hành phải gạn lọc thân tâm đối trước bàn thờ Phật lớn tiếng tụng kinh có chuông mõ.

2. Mật niệm: niệm thầm, nhỏ tiếng vừa đủ nghe; phương pháp nầy thích hợp cho những ai có thì giờ niệm vào lúc trước khi đi ngủ và sau khi thức dậy.

3. Khẩu niệm: Khi gặp sự cố không may xảy ra, chúng ta thường to tiếng niệm danh hiệu Phật hoặc Bồ-tát với tâm khẩn cầu, chí thiết nguyện cầu. Trì chú cũng vậy.

4. Quán niệm: Định tâm thành ý quán niệm hình tượng đức Phật hoặc Bồ-tát cho đến khi nào mình được nhất tâm bất loạn.

5. Chuyên niệm: Ở trong bất cứ hoàn cảnh nào, lúc nào mình cũng một lòng chuyên tâm trì niệm danh hiệu Phật không gián đoạn.

Tóm lại, cả hai phương diện sự và lý của việc tụng kinh, trì chú hoặc niệm Phật với 5 phương pháp ở trên là luôn luôn cần thiết, không nên nghiên về sự mà bỏ lý, cũng không nên nghiên về lý bỏ sự; nghĩa là sự và lý phải dung thông lẫn nhau thì sự tu tập mới có kết quả được. Nếu không như vậy thì không những việc tụng kinh, trì chú và niệm Phật không có lợi ích gì mà còn tạo thêm những điều tội lỗi.

V. Lợi ích

1. Lợi ích của sự tụng kinh: Kinh điển chính là chánh pháp ghi chép lại những lời Phật dạy, trì tụng hằng ngày sẽ giúp cho chúng ta thực hành đúng theo lời Phật đã dạy, chắc chắn sẽ lợi ích. Nếu chúng ta hành trì đúng phương pháp, hướng tâm chơn chánh thì không những có lợi ích cho riêng cá nhân mà còn có lợi ích cho gia đình và những người xung quanh nữa. Vì

chú tâm vào kinh điển nên chúng ta không còn cảm giác lo sợ, sáu căn được thanh tịnh, thân miệng được thu nhiếp mà tránh được những hành nghiệp ác... Lời kinh khi được tụng thành tiếng thì nó có công năng làm cho người nghe cảm thấy an tịnh, và cũng nhờ vậy mà trong gia đình trở nên yên ổn, hoà thuận, những người xung quanh cũng được ảnh hưởng đức tính tốt, xóm giềng cũng được phước báo yên vui. Như vậy, tụng kinh không chỉ mang lại lợi ích cho chính mình mà còn cho gia đình, cho thôn xóm mà còn lợi ích chung cho toàn xã hội... Do đó, là một Phật tử chơn chánh, chúng ta phải luôn trì tụng kinh điển của Phật.

2. Lợi ích của sự trì chú: Các mật chú tuy không thể giải nghĩa được nhưng người chí tâm thọ trì thì công hiệu khó có thể nghĩ bàn. Một câu thần chú có thể thâu tóm hết nội dung một bộ kinh cho nên có hiệu lực rất phi thường. Thuở đức Phật còn tại thế, ngài A nan nhờ thần chú Lăng-nghiêm mà thoát khỏi nạn Ma-đăng-già. Có những câu thần chú làm cho tiêu trừ những nghiệp chướng nhiều đời kiếp quá khứ mà công năng sám hối của ta không thể tiêu trừ đươc. Có trì chú chúng ta sẽ tự tin hơn khi nghiệp báo xảy ra trong đời sống hiện tại này. Ngoài ra, sự trì chú còn có thể ngăn trừ tà nghiệp, chướng nạn để giúp đỡ, hộ trì chúng ta tu niệm.

3. Lợi ích của sự niệm Phật: Công đức niệm Phật rất lớn. Một câu niệm “Nam-mô Bổn sư Thích-ca-mâu-ni Phật”, có thể thâu nhiếp hết ba tạng kinh điển. Đức Phật Thích-ca-mâu-ni có dạy: "Về lâu sau này khi Như Lai diệt độ, trong kỳ kiếp hoại của thời kỳ mạt pháp, các kinh điển sẽ bị biến mất, chỉ còn một câu niệm 'Nam mô A-di-đà Phật' mà có đủ năng lực đưa chúng sanh về cõi Cực lạc". Tổ Huệ Viễn 13 năm niệm Phật được đức Phật A-di-đà xoa đảnh ba lần. Ngoài ra, một người thường niệm Phật, chắc chắn họ nghĩ nhớ đến Phật, dĩ nhiên họ sẽ không tạo tội ác, đó là một vài lợi ích thiết thực trong đời hiện tại, và sau khi chết họ được sanh về cảnh giới của đức Phật A-di-đà an vui theo hạnh Phật. Cho nên chúng ta có thể khẳng định: Công đức niệm Phật là làm cho tiêu nghiệp quá khứ, không tạo nhân xấu và quả báo ác nghiệp trong đời sống hiện tại, an lạc, không còn khổ đau trong tương lai.

C. KẾT LUẬN

Tụng kinh, trì chú và niệm Phật là ba pháp môn tu dung hợp cả sự và lý. Dù Phật tử tại gia hay xuất gia đều không thể tách rời những phương pháp tu tập này. Tuỳ theo công hạnh tu tập mà mỗi Phật tử sẽ nhận lãnh kết quả không giống nhau. Tuy nhiên chỉ cần hành trì chuyên chú một trong ba phương pháp ấy thời có thể giải thoát khổ đau ngay trong hiện tại. Phương pháp niệm Phật là phương pháp phổ biến và phù hợp với

mọi lứa tuổi. Các Phật tử khi tụng kinh, trì chú hay niệm Phật cần phải dứt bỏ mọi ý tưởng bất chánh, chí tâm hành trì thì mới có lợi ích và khi làm bất kỳ việc gì đều phải nghĩ đến Phật để tránh mọi ý nghĩ xấu ác có thể khởi lên trong tâm chúng ta... Tóm lại, chúng ta cần phải lưu ý khi tụng kinh, trì chú hay niệm Phật để cho tâm được an tịnh (nhất tâm bất loạn), điều kiện cần thiết là làm thế nào để cho 3 nghiệp thân, miệng, ý được trong sạch, không cấu nhiễm. Muốn được kết quả này, chúng ta nên hiểu rằng: tụng kinh, trì chú và niệm Phật sẽ giúp cho 3 nghiệp được thanh tịnh; và 3 nghiệp thanh tịnh sẽ giúp cho việc Tụng kinh, trì chú và niệm Phật có kết quả tốt. Cả hai việc này tác động hỗ tương với nhau như hơi thở và nhịp đập của trái tim giúp một cơ thể tồn tại. Đây là điều mà một Phật tử trước khi phát nguyện tụng kinh, trì chú và niệm Phật, cần phải chú ý.

10. Nhân Quả

NHÂN QUẢ

A. MỞ ĐỀ

Tất cả các hiện tượng tâm lý, vật lý trong vũ trụ vạn hữu luôn luôn chuyển biến vận hành theo một định luật nhất định. Sự chuyển biến vận hành đó Phật giáo gọi là sự vô thường, còn quy luật của sự vận hành chuyển biến đó được gọi là định luật nhân quả. Ví như mưa là kết quả, mây là nguyên nhân. Mây là kết quả, hơi nước là nguyên nhân... Định luật Nhân-quả là một định luật hiển nhiên, có tự ngàn xưa không do một đấng sáng thế hay thần linh nào tạo ra nó. Có thể nói, định luật Nhân-quả là tiêu chuẩn luân lý đạo đức của con người, nó khiến con người phải tránh xa những cái ác và làm những điều thiện. Nhân quả là vị quan tòa sáng suốt và bình đẳng nhất. Những người lưu manh xảo quyệt có thể lẫn tránh dư luận, qua mặt sự thưởng phạt của pháp luật, nhưng họ chẳng thể tránh khỏi luật nhân quả. Kẻ làm ác thì nhất định sẽ chịu quả ác, người hành thiện thì nhất định sẽ có kết quả thiện.

Nhân chính là năng lực phát động, quả chính là sự hình thành của năng lực phát động đó. Nhân và quả là hai trạng thái nối tiếp nhau, tương quan tương duyên với nhau, nương nhau mà có. Có nhân thì có quả, không nhân thì không quả và ngược lại. Tuy nhiên,

nguyên tắc này có sự sai khác trong quan niệm Nhân-quả của Phật giáo. Theo Phật giáo, trong Nhân-quả có một yếu tố quan trọng, yếu tố ấy chính là nghiệp và nghiệp là động cơ vận hành dòng Nhân-quả. (Điều này sẽ được trình bày rõ hơn ở trong bài Nghiệp báo).

B. CHÁNH ĐỀ

I. Khái quát về Nhân-quả:

Nhân-quả là gì?

Nhân là nguyên nhân, quả là kết quả.

Trong sự hình thành của tất cả các pháp thì nhân là năng sanh, quả là sở sanh; tức pháp nào có khả năng sanh ra kết quả thì được gọi là nhân, còn pháp nào từ nhân sanh ra được gọi là quả. Về mặt quan hệ nhân quả thì theo thời gian thì nhân có trước, quả có sau gọi là Nhân-quả khác thời. Nhưng về mặt không gian thì Nhân-quả nương nhau mà thành nên không có trước sau, chúng sanh diệt liên tục, vừa làm nhân vừa làm quả cho nhau chúng ta không biết đâu mà lường được.

Theo Phật giáo thì tương quan Nhân-quả của các sự vật trong hiện tượng giới là tương quan theo vòng tròn xoắn ốc, mỗi hiện tượng vừa là kết quả vừa là nguyên nhân. Tương quan này chính là tương quan Duyên sinh. Bởi vậy, một kết quả thành tựu không phải do một nguyên nhân sanh mà do nhiều nguyên nhân kết hợp lại. Nguyên nhân chính gọi là Nhân, nguyên nhân phụ gọi là

Duyên. Do vậy nói Nhân-quả thì chưa đủ mà phải nói là Nhân duyên quả.

NHÂN + DUYÊN = QUẢ

Ngài La Thập nói: "Lực cường vi nhân, lực nhược vi duyên"( lực tác động mạnh là nhân, lực tác động yếu là duyên)

Luận Chỉ quán quyển 5 nói: "Chiêu quả vi nhân, duyên danh duyên do" (gây ra quả là nhân, cái mà nhân nương vào mà thành gọi là duyên).

Trong luật Nhân-quả có một yếu tố quan trọng đó là Nghiệp. Nghiệp là tác nhân chính giữa khoảng cách từ nhân đến quả. Một nguyên nhân có đưa đến kết quả hay không là tùy theo vào nguyên nhân đó có tạo thành nghiệp hay không. Một hành vi động tác mà không tạo nghiệp thì không thể đưa đến kết quả. Mặt khác, nghiệp chính là kết quả của sự tác ý, tức là khi chúng ta nói năng hay hành động thì sanh thọ dụng, khởi lên cảm giác khổ vui, thương ghét... Chúng ta phần nhiều sống theo vọng thức, phân biệt, nên mọi hành động đều có tạo nghiệp, vì vậy phải tuân theo sự chi phối của Nhân-quả.

II. Các loại Nhân-quả và đặc điểm của chúng

1) Nhân-quả đẳng lưu

Đẳng là cùng nhau, giống nhau, lưu là dòng. Nhân-quả đẳng lưu là nhân và quả có những tính chất như nhau, nghĩa là quả có được từ những nhân đồng loại. Nhân lành thì quả lành, nhân dữ thì quả dữ... chúng ta

muốn có cam thì phải gieo hạt cam, muốn có đậu thì phải gieo hạt đậu, không thể muốn có cam mà lại gieo hạt đậu được. Người học đàn thì biết đàn, người học chữ thì biết chữ, không thể người học chữ mà lại biết đàn...nói chung nhân và quả đồng loại, nhân thay đổi thì quả cũng thay đổi. Trong văn học Việt Nam ta một số câu ca dao đã âm thầm nói lên Nhân-quả đẳng lưu như sau:

Con vua thì lại làm vua

Con sãi ở chùa thì quét lá đa.

Hoặc:

Trứng rồng lại nở ra rồng

Liu điu lại nở ra dòng liu điu.

2). Nhân-quả dị thục :dị thục có ba loại.

a. Dị thời nhi thục

Nhân được tạo ra nhưng khi khác mới chín để tạo thành quả. Chẳng hạn: đất nước ta muốn độc lập thì phải trãi qua bao thế kỉ chinh chiến, chúng ta muốn có một cây cam có trái thì phải trãi qua một thời gian chăm bón kể từ ngày trồng nó, một đứa bé muốn thành một Giáo sư, một Tiến sĩ thì phải trãi qua 20 năm học tập...

b. Dị loại nhi thục:

Quả và nhân không giống nhau, khi quả chín sẽ có những biến đổi, không còn giữ nguyên tính chất của nhân nữa. Chúng ta gieo hạt mít để thành cây mít nhưng cây mít thì

không phải trái mít, chúng ta nặn đất và nung nó thành cái bình thì cái bình đó không còn là đất nữa.

c. Biến dị nhi thục:

Quả được chín do sự biến đổi của nhân. Quả này do sự tác động quá mạnh của duyên nên khi chín nó có thể không còn dáng dấp gì của nhân nữa. Như trứng gà là nhân, nở ra con gà con là quả, con gà con này không còn mang dáng dấp gì của trứng nữa.

Nói chung cả ba loại dị thục này đều chịu sự tác động thuận hay nghịch của duyên làm chúng có thể đến sớm hay muộn, khác đi hoặc mất hết tác dụng ban đầu.

Như câu ca dao ở trên "con vua ....lá đa" đó là chưa kể đến sự tác động của duyên (nạn binh đao). Đến khi có sự chi phối của duyên (giặc dã) thì con vua cũng có thể phải đi quét chùa (bao giờ dân nổi can qua, con vua thất thế lại ra quét chùa). Vì vậy chúng ta không lạ gì chuyện người làm việc ác nhỏ mà bị đọa địa ngục, người làm chuyện ác tày trời mà lại không bị đọa.

Đến đây chúng ta tìm hiểu về sự hiện hành của Nhân-quả qua ba thể loại để hiểu thêm về nghi vấn này.

Thời gian từ nhân đến quả của các loại Nhân-quả không giống nhau, quá trình này được chia làm ba loại như sau:

1-Hiện báo: tức là hành động phát ra liền nhận được kết quả, như phát một lời mắng nhiếc người ta liền bị người ta mắng lại, đánh người khác một cái liền bị người khác đánh lại...

2-Sanh báo: tức là nhân tạo ra đời này nhưng đời sau mới thọ quả.

3-Hậu báo: tức là nhân tạo ra đời này nhưng rất nhiều đời sau mới thọ báo. Qua đó nguyên nhân vì sao có nhiều người đời này làm ác và vẫn được hạnh phúc an lạc đã được giải thích. Hạnh phúc an lạc là do thiện nghiệp của họ trong đời quá khứ hiện hành trong đời này. Nhiều người hiện tại sống lương thiện mà vẫn bị khổ đau, bế tắc là do ác nghiệp trong đời quá khứ của họ hiện hành trong đời này. Vì thế chúng ta không lạ gì có người đời nay sống hiền mà lại không gặp lành, kẻ ở ác mà lại gặp thiện, đó chính là do sự sai khác thời gian chín muồi của các loại nghiệp thức. Tuy nhiên, chúng ta cần nhận thức sáng suốt rằng sống lương thiện thì nhất định có kết quả tốt, không sớm thì muộn. Hành động hiện tại của chúng ta được mọi người tán thán, tôn trọng, nên biết vào đời vị lai nhất định sẽ được quả báo an lạc.

III. Một số Nhân-quả có tương ứng nhất định:

Nhân quả là một vấn đề vi tế khó bàn cải. Trong kinh Tăng Chi I, đức Phật dạy: “Có bốn phạm trù không thể tư duy: Phật giới, thế giới của tâm, thiền định của người tu thiền và quả dị thục của nghiệp". Tuy vậy, chúng

ta cũng có thể nêu ra một số dẫn chứng về Nhân quả tương ứng qua kinh điển như sau:

- Người phạm tội ngũ nghịch (giết cha, mẹ, giết A-la-hán, phá hòa hợp tăng, hại người phát tâm vô thượng và làm Phật chảy máu) thì phải đọa Vô gián địa ngục.

- Người tham lam ích kỷ, bỏn xẻn, hay cướp đoạt tài sản kẻ khác sau khi chết phải đọa vào cảnh giới ngạ quỷ.

- Người kiêu mạn phóng dật, hà hiếp người yếu, sân si hung tợn sau khi chết phải đọa làm những loài thú dữ như hổ báo, sài lang...

- Người có tánh hay trêu ghẹo đời sau sẽ sanh làm các loài như khỉ, vượn, tinh tinh...

- ...Giữ gìn nhân luân đạo lý, thọ trì năm giới cấm của Phật, biết bố thí cúng dường... đời sau được sanh làm người.

- ...Giữ gìn mười thiện nghiệp, tu hạnh bố thí... đời sau được làm trời..

Tuy nhiên, mọi trường hợp thác sanh đều chịu sự ảnh hưởng của “cận tử nghiệp” (nghiệp lúc sắp chết) thì mới có quyết định rõ ràng.

IV. Sự tác động của yếu tố nội tâm vào Nhân quả.

Như trên đã trình bày, có nhiều trường hợp do yếu tố nội tâm tác động quá mạnh làm cho quá trình từ nhân đến quả thay đổi. Hai người cùng làm một việc ác nhưng một người thì bị đọa, một người thì không, vì sao?

Người không bị đọa là do yếu tố nội tâm (tuệ giác) can thiệp quá mạnh còn người kia thì không. Cùng một việc ác nhưng xảy đến với người không tu tập giới định tuệ thì quả báo sẽ nặng, còn nếu xảy đến với người tu tập giới định tuệ, có từ tâm vô lượng thì quả báo sẽ nhẹ đi hoặc không đáng kể. Vấn đề này đức Thế Tôn đã dạy trong Kinh Tăng Chi, phẩm Hạt muối rằng: “như một nắm muối thả vào trong một tô nước thì tô nước sẽ mặn, còn nếu thả vào trong một hồ nước thì xem như không đáng kể”. Thế gian cũng nói: "Bà chúa đức tay bằng ăn mày đổ ruột". Cái đứt tay của bà chúa thì sẽ đau đớn như người ăn mày đổ ruột, còn cái đứt tay của người ăn mày thì xem như không đáng gì.

Qua hình thức trình bày này, Nhân quả hiện lên không phải là một định luật khô khan, cứng cỏi. Nó đã thành một định luật sống động với đầy đủ tính chất biện chứng, dịch biến được xây dựng trên nền tảng của Duyên khởi, vô ngã. Dưới ánh sáng của Nhân quả, mọi thứ đều được soi sáng, phơi bày. Quan niệm Thần linh Thượng đế, vấn đề ban phước giáng họa sẽ không còn tồn tại trong quy tắc Nhân quả.

C. KẾT LUẬN

Nhân-quả là nền tảng của luân lý và đạo đức Phật giáo. Giáo lý Nhân-quả giáo dục chúng ta sống tránh xa những việc ác và làm những việc lành, góp phần cải tạo xã hội, bài trừ tệ đoan, loại bỏ dị đoan mê tín...Nếu chúng

ta áp dụng giáo nghĩa nhân quả vào cuộc sống hàng ngày thì lợi ích sẽ không lường được.

Mọi hành động đều có sự báo ứng, vì thế trước khi hành động chúng ta phải nghĩ ngay đến hậu quả để tránh xa ác nghiệp. Kinh pháp cú thí dụ dạy: "Muốn biết nguyên nhân ngày trước hãy xem kết quả hiện tại, muốn biết kết quả tương lai hãy nhìn hành hiện tại." Cổ nhân có dạy:

Thiện ác đáo đầu chung hữu báo

Chỉ tranh lai tảo dữ lai trì.

(Nghĩa là: việc lành hãy việc dữ đều có quả báo,

chỉ khác nhau là ở chỗ đến sớm hay muộn mà thôi.)

Phật giáo không dừng lại ở vấn đề "không làm điều ác, làm các điều thiện" mà phải đạt tới "tự tịnh kỳ ý". Bởi vậy, là người Phật tử thì phải sáng suốt nhìn nhận việc làm của mình, không những không làm điều ác, làm những việc lành mà phải làm sao để cho điều ác không còn manh nha nữa, đó mới là sự thành tựu tối thắng của người con Phật./.

11. Nghiệp Và Nghiệp Báo

NGHIỆP VÀ NGHIỆP BÁO

A - MỞ ĐỀ

Ở bài nhân quả chúng ta đã có tìm hiểu sơ qua khái niệm về Nghiệp. Bài này chúng ta tìm hiểu sâu hơn về giáo lý Nghiệp và Nghiệp báo theo quan điểm Phật giáo.

Nghiệp chính là động cơ vẽ nên tiến trình Nhân quả, Luân hồi của con người. Tìm hiểu về Nghiệp thực chất là tìm hiểu Nghiệp báo hay quả dị thục của Nghiệp. Nói cách khác Nghiệp báo chính là quả dị thục của Nghiệp. Cho nên, tuy chia thành Nghiệp và Nghiệp báo nhưng chúng thực chất chỉ là một vấn đề mà thôi. Nghiệp báo chính là hệ quả tự nhiên của nghiệp. Nghiệp báo ở đây gần với vấn đề tái sanh mà các Học thuyết, Tôn giáo thường nhắc đến. Nghiệp báo và Tái sanh là hai học thuyết liên hệ chặt chẽ với nhau, thuộc lãnh vực tinh thần đạo đức luân lý.

Trong Phật học, Nghiệp thường được chia làm 3 loại: Thân nghiệp, Khẩu nghiệp và Ý nghiệp. Chính đức Phật đã trình bày tường tận và giải thích đầy đủ giáo pháp cao siêu ấy. Giáo lý nghiệp đã tháo gỡ các nghi vấn về những sự bất đồng của nhân loại và sự

chênh lệch tựa hồ như bất công trong thế gian. Chúng ta sẽ lần lượt đi vào vấn đề.

B- CHÁNH ĐỀ

I. Định Nghĩa Nghiệp :

Tiếng Phạn là Karma, Tàu phiên âm là Yết-ma, dịch ý là Nghiệp, nghĩa là hành động có tác ý (Volitional action) của thân, khẩu, ý. Nghiệp chỉ cho sự tạo tác, tức những hoạt động của thân tâm như hành vi, ý chí, hoặc chỉ cho những sinh hoạt của thân tâm do ý chí sanh ra. Nói chung Nghiệp là chỉ những cái sở tác thiện ác của thân, khẩu, ý. Khi tạo tác thiện ác gọi là Nghiệp nhân, khi cảm thọ khổ vui gọi là Nghiệp quả. Nếu kết hợp với Nhân quả thì nghiệp là năng lực được hình thành do những hành vi từ quá khứ kéo dài đến hiện tại và tương lai. “Ta là kẻ thừa hưởng kết quả của hành vi tạo tác của ta như một di sản truyền lại”(Nikàya). Ngoài ra Nghiệp còn là nhân tố bao hàm tư tưởng Nhân-quả báo ứng và luân hồi trong ba đời quá khứ, hiện tại và vị lai.

Đối với vấn đề Nghiệp, Đức Thế Tôn khi còn tại thế đã nhấn mạnh trong kinh A-hàm rằng : “Mỗi chúng sanh đều có cái nghiệp của mình”. Hoặc trong một số kinh khác như Tăng Chi II hay Trung bộ III (Kinh Tiểu nghiệp phân biệt), Đức Phật cũng từng dạy rõ: “Ta vừa là chủ nhân của Nghiệp, vừa là kẻ thừa tự của Nghiệp, Nghiệp là thai tạng, Nghiệp là quyến thuộc,

Nghiệp là điểm tựa. Phàm Nghiệp nào sẽ làm, thiện hay ác sẽ thừa tự nghiệp ấy.”

Một hành động được gọi là nghiệp, đó là hành động được sự tham gia của ý thức hay nói cụ thể: nghiệp là hành động có tác ý. Một hành động mà không có tác ý thì không thể tạo thành Nghiệp, đó là hành động của những vị vô thức, hành động của những vị đã chứng ngộ quả vị A-la-hán, hành động này của những vị đã tu chứng quả vị này được gọi là “duy tác”. Duy tác có nghĩa là làm mà không có sự manh nha ý nghĩa thiện hoặc bất thiện, nhưng trong bản thân hành động vốn có đầy đủ trí tuệ và công đức. Còn chúng ta mỗi sự phân biệt còn đắn đo, suy lường của ý thức; vì thế mà “nhất cử nhất động” đều tạo nên nghiệp chướng, không những không hành động thiện phước mà có khi còn hành động độc ác. Mọi hành vi, ngôn ngữ của chúng ta đều có sự sắp xếp của ý thức, vì thế mà chiêu cảm thành Nghiệp; cho nên Phật dạy:

Ý dẫn đầu các pháp,

Ý chủ ý tạo tác.

Nếu với ý nhiễm ô,

Nói năng hay hành động

Khổ não bước theo sau

Như bánh xe theo chân con bò”.[1]

———

[1] Kinh Pháp cú - Phẩm Song Yếu -Kệ số 1 – HT Thích Minh Châu, Viện NCPHVN ấn hành 1999

hay

Ý dẫn đầu các pháp,

Ý chủ ý tạo tác.

Nếu với ý thanh tịnh,

Nói năng hay hành động

An lạc bước theo sau

Như bóng không rời hình”.[1]

Trên đây đã nêu lên sự tác động của ý đến quá trình hình thành nghiệp và quả của Nghiệp (Nghiệp báo). Chính sự thọ báo này mà chúng ta suy ra được một phần sự tác động của ý thức vào hành động là thiện hay ác. Luận Thành Thật nói: “Nghiệp thiện thì được quả báo tốt đẹp, Nghiệp bất thiện thì cảm quả báo không tốt đẹp”. Tuy nhiên, từ Nghiệp nhân đi đến Nghiệp quả vẫn còn có nhiều yếu tố tác động, nhất là yếu tố tâm lý và tuệ giác (như đã trình bày ở bài Nhân-quả), vì thế chúng ta không thể suy lường hết được tiến trình hình thành từ Nghiệp nhân đến Nghiệp quả (Nghiệp báo) một cách rốt ráo. Chúng ta chỉ biết rằng; người con Phật luôn luôn làm điều thiện, không làm những điều ác, nghiêm trì những giới điều mà mình đã thọ, giữ tâm ý cho thanh tịnh thì nhất định sẽ được những kết quả tốt và đó cũng chính là ý nghĩa chuyển Nghiệp mà mỗi Phật tử cần phải thực hành như châm ngôn: “TU LÀ CHUYỂN NGHIỆP”.

———

[1] Kinh Pháp cú - Phẩm Song Yếu -Kệ số 2 – HT Thích Minh Châu, Viện NCPHVN ấn hành 1999

II. Phân loại Nghiệp và Nghiệp báo

1. Phân loại Nghiệp

Giáo lý nguyên thủy cũng như Đại thừa đều chia Nghiệp ra làm rất nhiều loại, mỗi loại phù hợp với một chức năng và phần lớn dựa theo ý nghĩa mà gọi tên chúng. Tuy nhiên, Nghiệp là một vấn đề phức tạp nên ngôn ngữ và sự phân loại cũng rất phức tạp, chúng ta chỉ tìm hiểu một vài sự phân loại tiêu biểu của Nghiệp để hiểu sâu hơn về ý nghĩa của chúng.

Có hai loại Nghiệp cơ bản là Thiện Nghiệp và Ác Nghiệp, thuật ngữ thường gọi là Hắc Nghiệp và Bạch Nghiệp.

+ Hắc Nghiệp là Nghiệp đen, thường chỉ cho những Nghiệp xấu như giới cấm thủ Nghiệp (giữ giới một cách sai lầm), thập ác Nghiệp, Nghiệp không tin Nhân quả... thọ Nghiệp này thường sanh váo ác xứ, khổ xứ nên cũng có thể dùng để chỉ cho địa ngục Nghiệp, Ngạ quỷ Nghiệp, Súc sanh Nghiệp...

+ Bạch Nghiệp là những thiện Nghiệp như Thập Thiện Nghiệp, Ngũ giới Nghiệp, Bồ tát Nghiệp... thọ Nghiệp này thường được sanh vào thiện xứ, lạc xứ, nên có thể dùng để chỉ cho Nhân Nghiệp, Thiện Nghiệp, Thanh văn... Còn hành động duy tác của các Thánh giả A-la-hán được gọi là phi hắc phi bạch Nghiệp (Nghiệp không trắng cũng không đen).

Các Nghiệp cảm thọ riêng từng cá nhân gọi là Biệt Nghiệp, Nghiệp chung cho cả tập thể gọi là Cộng Nghiệp. Nghiệp mà nhất định sẽ đưa đến kết quả gọi là Định Nghiệp, nghiệp có thể đưa đến kết quả, cũng có thể không đưa đến kết quả gọi là Bất Định Nghiệp... Ngoài ra, Nghiệp còn được phân loại theo công tác (Sanh Nghiệp, Trì Nghiệp, Chướng Nghiệp, Đoạn Nghiệp) hoặc phân loại theo sức mạnh (Cực trọng Nghiệp, Cận tử Nghiệp, Tập quán Nghiệp, Tích lũy Nghiệp)... Các phân loại này tương đối khó sau này chúng ta sẽ tìm hiểu.

2. Phân loại Nghiệp báo:

Trong Nghiệp báo, Nghiệp quyết định con người giàu, nghèo, sống lâu, chết yểu, vận mệnh gọi là “Mãn Nghiệp”. Nghiệp quyết định tính cách chung và điều kiện sinh hoạt của con người gọi là “Dẫn Nghiệp”. Tướng chung của các quả báo như thọ sanh làm người hay súc vật gọi là “Tổng báo”. Dù thọ sanh làm người nhưng có người giàu kẻ nghèo, người trí, người ngu, làm súc vật thì có loài sướng, loài khổ như thế gọi là “Biệt báo”. Các quả báo về thân hình đẹp xấu, thấp cao, béo gầy... gọi là “Chánh báo”, Quả báo về điều kiện sinh hoạt, quốc gia, đất nước, hoàn cảnh xã hội...gọi là”Y báo”. Một nhóm người cùng thọ một quả báo thì gọi là

“Cộng báo”... Cách gọi tên Nghiệp báo như trên là tùy theo sự cảm thọ quả báo mà có.

III. Tinh thần nhân bản trong Giáo lý Nghiệp và Nghiệp báo:

Giáo lý nghiệp và Nghiệp báo đã khẳng định số mệnh của mỗi chúng sanh là do chính chúng sanh ấy quyết định, đúng như đức Phật dạy: “Hãy tự mình thắp đuốc lên mà đi”.

Đã đến lúc con người không thể chấp nhận cuộc sống hiện tại là hoàn toàn do hành động quá khứ, không thể biến cải. Đức Phật dạy, tất cả Nghiệp nhân, Nghiệp quả đều Duyên sinh, vì Duyên sinh nên không có Nghiệp cố định, bất cứ loại Nghiệp gì cũng có thể biến cải.

Phái Túc Mệnh luận chủ trương “Túc Nghiệp”, hay “Định nghiệp”. Chủ trương này không phù hợp với tính chất Duyên sinh và bất định của các pháp. Nếu cho rằng có định nghiệp thì sẽ rơi vào quan điểm “túc tác” của Ngoại đạo, Đức Phật xem tai hại này ngang với chủ trương “Thượng Đế tạo vật” của ngoại giáo. Nếu không thể chuyển Nghiệp thì làm sao có sự kiện giải thoát ngay trong hiện tại !

Nghiệp chính do con người tạo tác thì cũng chính do con người đoạn diệt. Nó là một điều gì đó rất chủ quan của tâm lý, xem như không liên hệ gì đến

quyền năng bên ngoài như Thần linh, Thượng đế, Duy tâm hay Duy vật gì cả. Khả năng giác tỉnh của con người có thể giải thoát tất cả các lậu hoặc ngay trong đời sống hiện tại. Mỗi con người tự nhận lãnh trách nhiệm của mình trong suốt quá trình tu tập giải thoát. Với ý nghĩa đó, Giáo lý Nghiệp của Phật giáo đã hoàn toàn khai mở tinh thần nhân bản, đặt quyền cá nhân lên địa vị tối cao, tháo gỡ tất cả những tư tưởng về định mệnh, số mệnh, xoá bỏ quan niệm giáng họa, ban phúc của Thần linh, đặt quyền con người vào đúng vị trí của chính nó.

C.KẾT LUẬN

Đức Phật dạy: “Ngang với sức mạnh tâm trí, vật chất, sức mạnh của Nghiệp cũng là một sức mạnh bất tư nghì”. Ngài dạy tiếp: “Hết thảy chúng sanh đều do nghiệp lực của mình làm sở hữu, làm nhân duyên, làm thân thuộc, làm quy túc đời sống...”.

Tất cả các điều Ngài dạy, đều đặt con người vào tư thế tự chủ và nêu cao giá trị đời sống qua ngôn ngữ và hành động. Chúng ta khi đã biết rằng đau khổ hay an vui, đọa lạc hay giải thoát là do ở tự thân chứ không phải cầu bên ngoài, thì đã thấy được sức mạnh của Nghiệp. Phật tử khi đã nhận thấy sức mạnh của Nghiệp thì cũng biết, đối với đời sống chỉ có ngôn ngữ, hành động hợp lý mới có giá trị; giá trị trong sự chuyển bỏ đau khổ, kiến tạo hạnh phúc an lạc. Thế nên, đã là

Phật tử thì phải sáng suốt nhận thấy sức mạnh của hành động và sự chi phối của ý thức vào hành động, có như thế mới hành động như Chánh pháp, nói năng như Chánh pháp. Muốn tâm ý luôn luôn hướng dẫn hành động một cách tốt đẹp thì mỗi người Phật tử phải thường xuyên áp dụng ba đức tính Từ bi, Trí tuệ và Hùng lực. Đức tính Từ bi để tiêu diệt sự tàn ác, gian hùng, phản bội lợi ích chung và bắt buộc chính mình luôn luôn hướng tới hạnh phúc chung của mọi người. Đức tính Trí tuệ để tiêu diệt tà kiến, mê lầm và rèn luyện tâm trí hằng được sáng suốt, hành động và nói năng hợp lý. Đức tính Hùng lực để tiêu diệt sự rụt rè, hèn nhát, ngược lại thúc đẩy chúng ta hành động quả cảm đúng đắn để giúp đời.

Kết cục bài học đem lại cho chúng ta một câu trả lời về chính mình trong đời sống hiện tại:

“Hãy tự mình thắp đuốc lên mà đi”