Phật học khái lược 1

4. Quy Y Tam Bảo

QUY Y TAM BẢO

A. MỞ ĐỀ

Như nước trăm sông đổ về biển cả; tất cả chỉ có cùng một vị, đó là vị mặn. Cũng vậy, trong tất cả giáo pháp của đức Phật chỉ có một vị, đó là vị giải thoát. Nhưng chúng ta sẽ không được vị giải thoát ấy, nếu chúng ta đến với giáo lý của đức Phật chỉ thuần bằng lời nói suông mà không có sự thực hành, nghĩa là chỉ có lý mà không có sự. Ví dụ: Có một người luôn tự cho mình là người con trọn đời hiếu thảo với cha mẹ, nhưng khi cha mẹ còn sống không khi nào thể hiện bằng hành động cụ thể như lo phụng dưỡng cơm, nước; đến khi cha mẹ mất rồi, cũng không lo hương khói, thờ tự... Như vậy, chắc chắn không thể nào nói đó là người con hiếu thảo. Vì sao? Vì con cháu dựa vào đâu để noi gương bắt chước; và người con cũng không có cách nào để biểu hiện tấm lòng của mình! Do đó, người con muốn thể hiện đạo hiếu thì sự lý phải lo tròn cả hai phương diện: vật chất và tinh thần, lý thuyết và hành động. Cũng vậy, muốn trở thành một người Phật tử chơn chánh, không những chúng ta chỉ đến với giáo lý của Ngài bằng sự tôn kính học hỏi, mà phải thể hiện tâm tư một cách cụ thể bằng những cử chỉ, một lòng thành kính quay về nương tựa Phật, Pháp, Tăng, phát

khởi chánh tín để sám hối các hành nghiệp bất thiện do thân, khẩu, ý tạo ra. Có đầy đủ cả hai phương diện sự và lý như vậy, mới xứng đáng là người con phật.

Hơn thế nữa, đạo Phật khuyên con người nên nương tựa Tam bảo, nhưng không có nghĩa là giao hết đời mình cho Tam bảo để cứu rỗi hay trừng phạt, mà chính là nương tựa vào tánh Phật-Pháp-Tăng ở nơi chính mỗi tự thân. Đây là điểm quan trọng trong đạo Phật đã làm cho con người có lối sống và trách nhiệm đối với bản thân mình và hành động của chính mình. Vì vậy, quy y Tam bảo là khởi điểm trong tiến trình tu tập để đạt đến giải thoát giác ngộ, và cũng là đánh dấu cho sự kiện một người trở thành đệ tử Phật đích thực.

B. CHÁNH ĐỀ

I. Định nghĩa

1. Thế nào là Quy y Tam bảo?

Để có một định nghĩa cụ thể, trước hết chúng ta hãy tìm hiểu ý nghĩa chữ "Quy y Tam bảo".

- Quy là quay về, trở về (sám hối, tỉnh giác).

- Y là nương tựa (cội nguồn, bản thể).

- Tam bảo là ba ngôi báu - tức Phật bảo, Pháp bảo và Tăng bảo.

Qua những ý nghĩa trên, ta có định nghĩa: Quy y là trở về nương tựa với cội nguồn của chính mình, đó là ba ngôi báu Phật-Pháp-Tăng.

Ngoài ra, quy y còn có nghĩa là kính vâng và phụng hành. Quy y Tam bảo là trở về nương tựa Tam bảo: kính vâng lời dạy của Phật, của đệ tử Phật và thực hành lời Phật dạy.Phật - Pháp - Tăng nghĩa là gì?

Phật-Pháp-Tăng là ba ngôi báu không có gì sánh kịp. Vì sao? Vì thông thường theo thế gian, quan niệm vàng bạc, châu báu, con cái là những vật quý giá nhất trần gian. Nhưng những thứ đó chỉ giúp cho con người có được hạnh phúc trong hiện tại, mà không thể giúp họ giải quyết được những đau khổ trong tương lai. Và ngay trong hiện tại, đôi khi lại chính vàng bạc là nguyên nhân làm cho con người đau khổ. Trong khi đó Phật, Pháp, Tăng có đủ năng lực diệt trừ hết thảy cội gốc vô minh và đem lại hạnh phúc thiết thực cho chúng sinh ngay trong hiện tại lẫn tương lai; đưa chúng sinh thoát khỏi biển khổ luân hồi sinh tử. Vì vậy mà Phật - Pháp - Tăng được tôn xưng là ba ngôi báu.

Vậy Phật-Pháp-Tăng có nghĩa là gì?

a. Phật: Phật là từ gọi tắt, nói đầy đủ là Phật-đà, do người Trung Hoa dịch âm từ chữ Buddha (tiếng Phạn), có nghĩa là Giác giả. Tức là bậc đã hoàn toàn giác ngộ ở ba

phương diện: tự giác, giác tha và giác hạnh viên mãn.

b. Pháp: Tiếng Phạn là Dharma, Trung Hoa dịch âm là Pháp. Có nghĩa là phép tắc, điều lệ, khuôn khổ, cách thức, vật thể... Mọi hiện tượng trên thế gian đều gọi chung là Pháp. Tuy nhiên Pháp ở đây dùng để chỉ cho lời dạy của đức Phật, đã được kết tập thành ba tạng Kinh, Luật và Luận.

c. Tăng: Nói đủ là Tăng-già, do người Trung Hoa dịch âm từ tiếng Phạn Sangha mà ra; nghĩa là hòa hợp chúng. Một đoàn thể xuất gia tu hành thanh tịnh, gồm bốn người trở lên, cùng giữ giới luật của Phật, sống đúng với sáu pháp hòa kỉnh, như nước hợp với sữa.

2. Lý do quy y Tam Bảo

Như thế là ta đã biết ý nghĩa của Quy y Tam bảo. Vậy, tại sao quy y Tam bảo?

Có nhiều lý do để cho chúng ta quy y Tam bảo, đại khái như: vì truyền thống gia đình; vì tình cảm tôn giáo; vì danh dự; vì hoàn cảnh xã hội; vì thấy quả báo nhãn tiền của người khác... Tuy nhiên, những lý do trên vẫn không phải là chính yếu, mà phần lớn là để làm chỗ dựa an ổn nhất cho đời sống tâm linh.

Thế nào là quy y Phật, Pháp, Tăng?

a. Quy y Phật: Ý nghĩa như trên đã nói. Phật là bậc đã hoàn toàn giác ngộ. Ngài đã thấy rõ các pháp đúng thật như nó. Ngài thấy pháp ấy khổ thì đúng thật nó là khổ. Ngài khuyên chúng ta đừng thực hành pháp ấy, nếu thực hành pháp ấy sẽ bị đau khổ. Lòng từ bi và trí tuệ của Phật vô biên vô lượng, là người dẫn đường sáng suốt cho chúng ta vượt khỏi sông mê sinh tử đến bờ an vui giải thoát. Vì thế nên quy y Phật.

b. Quy y Pháp: Giáo pháp của đức Phật có công năng phát huy chánh pháp, tiêu diệt ác tà pháp. Pháp ấy rất nhân bản và lợi ích thiết thực cho những ai hành trì đúng đắn. Như chiếc thuyền kiên cố giúp người vượt biển đến nơi an ổn, sóng to bão lớn không thể làm chuyển lay. Lại, pháp như kim chỉ nam, định hướng để người đi xa rõ lối quay về. Cũng vậy, pháp giúp cho người thực hành đúng đắn chứng ngộ Niết-bàn, an lạc. Vì vậy nên quy y Pháp.

c. Quy y Tăng: Tăng là những vị thực hành theo hạnh nguyện của đức Phật, thừa sứ mạng của Phật để hoằng pháp lợi sanh. Vì vậy nên quy y Tăng.

Với những lý do đó nên chúng ta phát tâm quy y Tam bảo.

3. Phân Loại Tam bảo

Tam bảo có ba bậc: Đồng thể Tam bảo, Xuất thế gian Tam bảo và Thế gian trụ trì Tam bảo.

1. a. Đồng thể Tam bảo

a.1 Đồng thể Phật bảo, tức là nói tất cả chúng sanh cùng chư Phật đồng một thể tánh Phật sáng suốt (giác).

a.2 Đồng thể Pháp bảo, tức là nói đức Phật cùng chúng sanh đồng một pháp tánh bình đẳng...

a.3 Đồng thể Tăng bảo, tức là nói chư Phật và chúng sanh đồng một thể tánh thanh tịnh, hoà hợp...

2. b. Xuất thế gian Tam bảo

b.1 Xuất thế gian Phật bảo: Là chỉ cho ba đời chư Phật đã tự giải thoát ra khỏi thế gian, như đức Phật Thích-ca, đức Phật A-di-đà...

b.2 Xuất thế gian Pháp bảo:

Là chỉ cho chánh pháp của Phật có công năng đưa chúng sanh ra khỏi biển khổ sinh tử, luân hồi như giáo lý Tứ đế, Thập nhị nhân duyên...

b.3 Xuất thế gian Tăng bảo:

Là chỉ cho những vị Tăng đã thoát ra khỏi sự ràng buộc của thế gian, như chư vị A-la-hán, Bích-chi Phật, Bồ-tát...

c. Thế gian trụ trì Tam bảo

c.1 Thế gian trụ trì Phật bảo: Là chỉ cho Xá-lợi của Phật và hình tượng của chư Phật... Được vẽ, đúc hay khắc với đủ loại hình thức.

c.2 Thế gian trụ trì Pháp bảo: Là chỉ cho ba tạng giáo điển: kinh, luật, luận được viết hay khắc, in dưới nhiều dạng thức khác nhau...

c.3 Thế gian trụ trì Tăng bảo: Là chỉ cho các Tỳ-kheo xuất gia tu hành theo giáo pháp của Phật; hành trì giới luật thanh tịnh và sống theo tinh thần sáu pháp hòa kỉnh...

II. Quy y Tam bảo

Quy y Tam bảo có hai phương diện, đó là quy y theo phương diện sự và quy y theo phương diện lý. Sự là bên ngoài, lý là bên trong; hay nói khác hơn sự là hình thức, lý là nội dung. Muốn rõ nội dung Quy y, ta phải tìm hiểu hình thức trước.

1. Sự quy y Tam bảo

Tam bảo theo phương diện sự có hai, là Thế gian trụ trì Tam bảo và Xuất thế gian Tam bảo. Do vậy, quy y theo sự là tự trở về nương tựa ba ngôi báu Phật - Pháp - Tăng đang có mặt ở thế gian và ba ngôi báu đã ra ngoài thế gian.

a. Sự quy y Phật: Hằng ngày chúng ta phải tưởng nhớ đức Phật, niệm Phật, và chiêm ngưỡng ngài, chí tâm lễ bái.. ấy là quy y Phật.

b. Sự quy y Pháp: Hằng ngày phải tụng kinh niệm Phật, nghiên cứu giáo lý của Ngài, giữ tâm trí thanh tịnh, không nghĩ xằng bậy để thân tâm được an lạc.

c. Sự quy y Tăng: Tăng là người, giữ gìn giới luật, là người đại diện cho Phật để giáo hoá cho chúng ta. Vì vậy, chúng ta phải quy y Tăng.

Trên đây là Quy y Tam bảo theo phương diện sự, vậy quy y theo lý là thế nào?

2. Lý quy y Tam bảo

Tam bảo theo lý là Đồng thể Tam bảo. Vậy, quy y Tam bảo theo lý là tự trở về nương tựa ba ngôi báu Phật, Pháp, Tăng vốn sẵn có trong mỗi chúng ta.

a. Tự quy y Phật: Mỗi một chúng ta đều có Phật tánh, nhưng vì vô minh che lấp mà Phật tánh ấy bị lu mờ, như ngọc bị bùn nhơ vùi lấp. Nhiệm vụ của chúng ta là phải gột rửa bùn nhơ ấy để cho ngọc sáng hiển lộ. Cũng vậy, không những trở về nương tựa đức Phật bên ngoài, mà chúng ta còn phải trở về nương tựa đức Phật bên trong của mỗi chúng ta.

b. Tự quy y Pháp: Nội tâm của chúng ta có đầy đủ các pháp bình đẳng vô lậu. Vì vậy, chúng ta cần phải từ bỏ các nghiệp hữu lậu để trở về nương tựa và làm phát huy pháp tánh vô lậu. Đây chính là pháp tánh chơn như, bất sinh bất diệt có sẵn trong mỗi chúng sinh.

c. Tự quy y tăng: Bản tính của tất cả chúng ta vốn thanh tịnh, hòa hợp, nhưng vì phiền não vô minh che lấp nên trôi lăn trong biển sinh tử. Nay phát nguyện quy y Tăng là chúng ta trở về nương tựa nơi chơn tánh thanh tịnh, hòa hợp có sẵn của chính chúng ta vậy.

Tóm lại, muốn trở thành một Phật tử chơn chánh, chúng ta phải quy y Tam bảo đủ cả hai phương diện; sự - lý viên dung.

III. Lợi ích quy y Tam bảo

Như trong kinh thường diễn tả: một người quy y Phật sẽ không bị đọa vào Địa ngục; quy y Pháp sẽ không bị đọa vào Ngạ quỷ; quy y tăng sẽ không bị đọa vào Súc sinh. Về phương diện đạo đức luân lý, đây là một bài học vô cùng quan trọng, bởi vì, con người không sợ nhân quả xấu (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh) sau khi chết thì người ấy không có điều ác gì mà không làm. Nếu như vậy thì xã hội sẽ nhiễu nhương, đại loạn. Đứng về phương diện tâm lý, đời sống tâm linh của con người hình như quan trọng không kém thua đời sống vật chất nếu đời sống tâm linh không có nơi nương tựa thì con người ấy trở nên hoang mang, lo sợ, thiếu định tĩnh, từ đó chúng ta có thể suy ra được sự rối loạn của con người và xã hội như thế nào!

Quy y Tam bảo không những giúp cho con người không bị hụt hẫng tâm linh, mà còn giúp cho chúng ta có lòng tự tin, có ý chí để chống lại sự cám dỗ

của tội lỗi và làm cho tâm trí được sáng suốt, định tĩnh. Hơn thế nữa, quy y Tam bảo còn có lợi ích xuyên cả ba đời quá khứ, hiện tại và vị lai: Nghĩa là tiêu trừ được nghiệp ác quá khứ; hiện tại được an lạc và tương lai được sinh vào thiện thú (cõi lành). Cuối cùng, lợi ích rốt ráo của quy y Tam bảo chính là nền tảng cho sự giải thoát giác ngộ.

C. KẾT LUẬN

Tóm lại, Quy y Tam bảo là trở về nương tựa Phật, Pháp, Tăng. Phật Pháp Tăng ở đây có hai ý nghĩa: ý nghĩa nội tại và ý nghĩa ngoại tại như sự và lý đã trình bày ở phần nội dung. Điểm quan trọng là sự - lý ấy phải được thực hành một cách đầy đủ, không nên thủ và xả một cách thiếu cẩn trọng. Hay nói cách khác, muốn trở thành một Phật tử chơn chính, chúng ta không thể không quy y Tam bảo.

Trong kinh đức Phật thường dạy: “Quy y Phật, không được quy y trời, thần, quỷ, vật; quy y Pháp, không được quy y ngoại đạo, tà giáo; quy y Tăng, không được quy y thầy tà, bạn ác”. Điều này rất là quan trọng, bởi lẽ, đức Phật là bậc đã giác ngộ, đầy đủ cả phước lẫn trí, là ruộng phước vô thượng, là chỗ nương tựa cho các loài chúng sinh quy ngưỡng. Pháp của Phật là pháp vi diệu, như thật, đã hơn 2500 năm nay giáo pháp ấy như một bức thông điệp hùng hồn mà không ai có thể chối cãi được. Tăng là những bậc xuất gia theo Phật, mang

chí nguyện cao thượng, độ mình và người thoát khỏi triền phược bởi tham, sân, si. Chính vì chất liệu tham, sân, si đã tạo ra các hạng thầy tà bạn ác.

Qua bài học Quy y Tam bảo, chúng ta thấy rằng, Phật, Pháp, Tăng là ba ngôi quý báu, làm được kiếp người quy y Tam bảo là một điều quý báu khác. Do đó, vấn đề còn lại của chúng ta là làm thế nào để chúng ta phân biệt được đâu là đạo chơn chánh, đâu là đạo tà ngụy để làm nơi nương tựa, quy ngưỡng suốt đời. Chúng ta cũng không thể biến đức Phật của chúng ta thành một vị thần ban phước, giáng họa; chúng ta cũng không biến giáo lý của Ngài thành những bài kinh cầu nguyện cho việc mua may, bán đắt; chúng ta cũng không thể nhắm mắt nương theo những hành động của chư Tăng khi chúng ta đã biết đó là phi pháp. Có như vậy, quy y Tam bảo mới đúng ý nghĩa và thiết thực lợi ích.

5. Ngũ Giới

NGŨ GIỚI

A. MỞ ĐỀ

Người Phật tử sau khi quy y rồi thì phải thọ ngũ giới. Ngũ giới là năm điều giới cấm mà một Phật tử tại gia phải thực hành. Người theo đạo Nho thì phải giữ gìn Tam cương, Ngũ thường còn người theo đạo Phật thì phải giữ gìn tam quy, ngũ giới. Năm giới là tiêu chuẩn căn bản tối thiểu của người Phật tử tại gia phải thọ trì. Đó không những là con đường đưa đến sự giải thoát mà còn có thể đem lại hạnh phúc, thanh bình cho nhân loại. Giữ gìn năm giới cũng như mua cho mình một chiếc vé xe vậy, vé xe đi đến đâu thì tuỳ vào nhu cầu của mỗi người. Thọ trì năm giới là một việc làm rất thiết thực và có lợi ích, mỗi Phật tử cần phải ghi nhớ.

B. CHÁNH ĐỀ

I. Định nghĩa.

Năm giới là những điều răn cấm của mà đức Phật chế ra để ngăn chặn những điều ác của thân, miệng, ý. Năm điều này Phật y cứ trên tâm từ bi, bình đẳng trên phương diện dứt trừ tội lỗi cá nhân và đem lại an vui cho xã hội mà thành lập. Không sát sanh, không trộm cướp, không nói dối, không tà dâm, không uống rượu là những điều cấm mà mỗi chúng ta không

bắt buộc phải giữ hay không giữ. Đạo Phật khác với các tôn giáo khác là ở điểm đạo Phật không có toà án tối cao để thưởng hay phạt gì cả. Mỗi hành động mà chúng ta tạo ra là đã mang theo cái mầm móng thưởng hay phạt rồi đức Phật chỉ là người chỉ cho ta con đường nào nên đi, con đường nào nên tránh mà thôi. Nếu chúng ta chọn con đường xấu thì chúng ta chịu quả xấu, còn nếu chúng ta chọn con đường tốt thì nhất định sẽ gặp kết quả tốt.

II. Năm giới

1. Không được sát sanh

Người Phật tử không nên giết hại bất cứ loài gì cả. Mọi loài đều có một giá tri quý báu, nhất là loài người. Loài người là loài có khả năng giác ngộ cao nhất, có trí tuệ nhất, giết người, giết vật tức đồng nghĩa với việc đoạn tuyệt giống từ bi trí tuệ của mình. Đức Phật cấm các đệ tử của mình sát sanh bởi nhiều lý do:

1.1 Lý do của việc không sát sanh

a. Tôn trọng sự công bằng: Phật dạy: ai ai cũng sợ gươm dao, ai cũng thích sống còn, vậy nên lấy lòng mình mà suy lòng người, chớ giết chớ bảo giết hại. Chúng ta quý trọng và bảo vệ mạng sống của chúng ta tại sao chúng ta lại giết hại kẻ khác, như thế là mất công bằng.

b. Tôn trọng Phật tánh bình đẳng: mọi chúng sanh đều có Phật tánh mà Phật tánh thì mọi loài bình đẳng không có cao thấp. Nếu chúng giết hại sinh vật tức là đoạn tuyệt Phật chủng của chúng.

c. Nuôi dưỡng lòng từ bi: đức Phật xem mọi loài như con của mình. Chúng ta là đệ tử của Phật thì không nên giết hại bất cứ con vật gì, vì giết hại sẽ sanh tâm bạo ác, bóp chết lòng từ bi của chính mình, giết hại mầm móng yêu thương của mình.

d. Tránh nhân quả báo ứng oán thù: khi ta giết hại một con vật thì con vật đó sanh oán thù và chờ dịp báo thù và cứ như thế, oán thù chồng chất giết hại lẫn nhau không bao giờ dừng nghỉ. Cho nên Phật dạy:" người thường sanh tâm sát hại, càng tăng trưởng nghiệp khổ, mãi xoay vần trong sanh tử, không có ngày ra khỏi.( Kinh Lăng Già)

1.2 Lợi ích của việc không sát sanh

a. Về phương diện cá nhân: người không giết hại sẽ được nhẹ nhàng thư thái không cảm thấy hối hận bức rứt.

b. Về phương diện xã hội: thế giới sẽ thanh bình và không còn chiến tranh nếu mỗi người đều giữ đúng năm điều giới cấm của Phật và nhất định dần dần tất cả đều được thoát khỏi luân hồi sanh tử.

Người Phật tử tại gia có những hạn chế nhất định do điều kiện cuộc sống gia đình – xã hội nên khó có thể giữ giới trọn vẹn vì còn phải sinh sống với thế tục. Cho nên Phật không bắt buộc người tại gia phải giữ giới triệt để, nhưng phải lưu ý đến sinh mạng của người và những sinh vật lớn như trâu, bò, ngựa... Tuy nhiên, người tại gia phải hết sức thận trọng, cố gắng tối đa để tránh việc giết hại sinh vật.

+ Sát sanh mà không cố ý : giết một con vật mà vô ý hay để tự vệ thì tội sẽ nhẹ hơn tội cố ý giết một con vật nhỏ. Cho nên chúng ta đừng cố ý giết hại.

+ Tránh sự huân tập trong hoàn cảnh giết hại: Các bậc cha mẹ không nên cho con xem những cảnh giết hại trong phim hay có thật người đời, không cho chúng bắt những sinh vật bé nhỏ để chơi, để giết... vì như thế sẽ huân tập cho tâm thức chúng chủng tử giết hại.

2. Không được trộm cướp

Trộm cướp là lấy vật sở hữu của người ta bằng mọi hình thức. Phật dạy, không được lấy của không cho dù đó là cây kim ngọn cỏ hay vàng bạc ngọc

ngà...Trộm cướp có nhiều hình thức: cướp giật của người ta, lén lút lấy của của người ta, áp bức người ta mà lấy của, cho vay nặng lãi, trốn thuế trốn đò, nhặt của rơi không tìm cách trả lại...đều là trộm cướp cả.

2.1 Lý do đức Phật chế giới này

a. Tôn trọng sự công bằng và bình đẳng; vì người khác xem tài vật của họ cũng như mình xem tài vật của mình cớ sao lại lấy của của người ta! Mất tiền, mất của, mình đau khổ như thế nào thì người ta mất của cũng đau khổ như thế ấy, vậy tại sao mình muốn sung sướng trong nỗi khổ của người khác!

b. Nuôi dưỡng lòng từ bi: người Phật tử không những không trộm cướp mà ngược lại phải bố thí cho kẻ khác nữa đó là thể hiện lòng từ bi, không nhặt của rơi hoặc nhặt rồi tìm người trả lại... Chính là thể hiện lòng từ bi vậy.

c. Tránh nghiệp báo oán thù: không trộm cướp, tức là không làm cho người khác oán thù mình. Trộm cướp không những bị xử tội, bị tù ở hiện tại mà còn gieo oán thù ở kiếp vi lai nữa. Tội trộm cướp nếu không bị luật pháp thế gian trừng trị thì cũng không thoát khỏi nhân quả

nghiệp báo. Cho nên thế gian thương nói không có toà án nào công bằng như toà án lương tâm. Lương tâm là toà án tối cao và công bằng nhất.

2.2 Lợi ích của việc không trộm cướp.

a. Về phương diện cá nhân: người không trộm cướp thì đời sống hiện tại được an ổn, không bị tù túng giam cầm, đời sau được phước báo giàu sang phú quý, con cái đông vui, gia đình vinh hiển...

b. Về phương diện đoàn thể: xã hội không có trộm cướp là một xã hội lý tưởng mà ai ai cũng thèm muốn, ra đường không ai nhặt của rơi, tối ngủ không ai cần đóng cửa, thật là một xã hội lý tưởng. Nhà Nho có câu: "Nhơn phi nghĩa bất giao, vật phi nghĩa bất thủ" (người phi nghĩa thì không nên giao tiếp, vật phi nghĩa thì không nên lấy). Huống ta là một Phật tử lại đi ăn trộm hay sao!

3. Không được tà dâm

Dâm dục là một hành động phi lễ nghĩa, phi pháp luật. Người xuất gia thì cấm hẳn dâm dục, người tại gia thì không cấm dâm dục nhưng cấm tà dâm, tà dục. Phải giữ đúng tình nghĩa vợ chồng, không được đứng núi

này trông núi nọ, bướm lọc ong lừa, trêu hoa ghẹo nguyệt theo thói gió trăng là trái với lời Phật dạy.

3.1 Lý do đức Phật chế giới này.

a. Tôn trọng sự công bằng: ai cũng có quyền và mong muốn có một gia đình hạnh phúc, cho nên không thể phá hoại hạnh phúc của kẻ khác, không thể tà dâm.

b. Bảo vệ hạnh phúc gia đình: nếu trong một gia đình mà người chồng hay người vợ không sống chung thuỷ rồi đi đàng điếm với kẻ khác thì chắc chắn gia đình đó sẽ không bao giờ có hạnh phúc. Người sống không chân chính thì sẽ bị chê bai, ruồng bỏ, gia đình sẽ tan nát, đổ vỡ. Cho nên đã là người Phật tử thì phải sống đúng theo lời Phật dạy, phải chung thuỷ với vợ chồng mình để giữ hạnh phúc gia đình.

c. Tránh oán thù và quả báo xấu: "người ôm lòng ái dục như người cầm đuốc đi ngược gió sẽ bị nạn cháy tay" (Kinh Tứ thập nhị chương). Đúng thế, người tham ái dục không thể thoát khỏi nạn báo ứng, không sớm thì muộn. Người tham dục khi chết xuống sẽ đoạ làm chim uyên ương, se sẻ...

3.2 Lợi ích của sự không tà dâm:

a. Về phương diện cá nhân: Kinh thập thiện nói: "Người thế gian không tà hạnh thì hưởng được 10 điều lợi sau":

Sáu căn đầy đủ

Trọn đời được người kính trọng

Đoạn trừ hết thảy phiền luỵ quấy nhiễu

Tình duyên trọn vẹn không ai dám xâm phạm

b. Về phương diện đoàn thể: trong mỗi gia đình không có người tà hạnh thì mọi gia đình đó nhất định sẽ được hạnh phúc, kéo theo cái xã hội đó cũng được thái bình, cường thịnh không còn hằn thù nhau vì những chuyện tà hạnh...

4. Không được nói dối

Nói dối gồm có bốn cách: nói dối, nói thêu dệt, nói hai lưỡi và nói ác khẩu.

+ Nói dối hay nói láo: là nói điều không có thật, có nói không, không nói có, trái nói phải, phải nói trái...

+ Nói hai lưỡi: là nói ngả nào cũng được, đứng bên này nói xấu bên kia, đứng bên kia nói xấu bên này làm cho hai bên phải đấu tranh nhau...

+ Nói thêu dệt: là trang sức, gọt giũa lời nói cho hay để cám dỗ người ta làm cho người ta phải say mê, đắm nhiễm, hoặc làm cho người ta phải khổ sở...

+ Nói lời thô ác: là lời nói thô ác, tục tỉu dùng để chửi vả người khác...

4.1 Lý do Phật chế giới này:

a.Tôn trọng sự thật: không dối trá tức là tôn trọng sự thật và dần dần phá tan cái vọng tưởng dối trá phĩnh phờ của mình để mong cầu giải thoát.

b. Nuôi dưỡng lòng từ bi: vì thiếu lòng thương yêu tôn trọng lẫn nhau nên người ta dối trá lường gạt nhau, ý tưởng đó bắt nguồn từ lòng ích kỷ hẹp hòi, ác độc. Không dối trá chính là để nuôi dưỡng lòng từ bi cho mình.

c. Bảo tồn sự trung tín trong xã hội: không nói dối chính là chìa khoá để người ta tôn trọng mình, trọng dụng mình. Nếu mình nói dối dù chỉ một lần cũng đủ làm cho người ta không tin tưởng mình.

d. Tránh nghiệp báo khổ đau: thế gian thường nói: “hoạ tùng khẩu xuất, bệnh tùng khẩu nhập", lời nói nếu không cẩn thận sẽ tai hại vô cùng. Lời nói thô ác nhất định sẽ gây ra nghiệp ác và sẽ chịu quả báo khổ đau, cho nên nói: “ác lai ác báo” là thế.

4.2 Lợi ích của sự không dối trá.

a. Về phương diện cá nhân: không gây ra oán hận, được người khác tin cậy và giao phó nhiều trọng trách...

b. Về phương diện tập thể: gia đình đoàn thể sống trong sự đoàn kết tin cậy lẫn nhau. Mọi công việc xúc tiến đều có kết quả.

Có một số trường hợp chúng ta cũng nên nói dối. Đó là nói dối vì lòng từ bi để cứu người, cứu vật..., nói dối như thế thì không phạm tội.

5. Không được uống rượu

Tất cả các thứ gì có chất men có thể làm cho người mình say đều không được uống. Không những thế, chính mình không uống đã đành mà mình cũng không được ép người khác uống, không mang rượu cho người khác uống (trừ chữa bệnh)

5.1 Lý do đức Phật cấm uống rượu

a. Bảo tồn hạt giống trí tuệ: việc uống rượu rất có hại cho trí tuệ của mình, khi uống rượu chắc chắn sẽ không còn sáng suốt để xét đoán mọi vấn đề. Không uống rượu chính là bảo tồn hạt giống trí tuệ của mình.

b. Ngăn ngừa những nguyên nhân sinh ra tội lỗi: chất men của rượu có thể làm say khước những đầu óc tĩnh táo nhất, vì vậy

rượu không trực tiếp gây ra tội lỗi nhưng nó là động cơ thúc đẩy người ấy tạo ra tội lỗi.

5.2 Lợi ích của việc không uống rượu

a. Về phương diện cá nhân: người không uống rượu thì được điều lợi, không mất tiền của, thân ít bệnh tật, tuổi thọ cao, trí tuệ tăng trưởng...

b. Về phương diện đoàn thể: gia đình an vui, con cái ít bệnh tật, xã hội hoà mục, nòi giống hùng cường...

C. KẾT LUẬN

1/ Phật tử mà không giữ giới thì không phải là Phật tử: Tam quy là nền tảng, ngũ giới là những nấc thang để cho người Phật tử bước đến thánh quả. Nếu đã thọ trì 5 giới mà không giữ trọn thì có thể giữ dần dần và cố gắng hết mình để giữ trọn 5 giới, như thế mới mong đạt kết quả tốt. Còn người nào thấy mình chưa đủ khả năng thọ 5 giới thì không nên thọ, vì như thế sẽ không có lợi ích gì mà còn gieo thêm tội lỗi.

2/ Người không theo đạo Phật cũng nên giữ giới: Giới mà đức Phật chế ra không phải chỉ dành riêng cho Phật tử, ai muốn có một tương lai tốt đẹp đều có thể giữ mà không cần thọ giới, xã hội muốn hùng cường thì không thể bỏ sót 5 điều giới cám này. Xã hội mà mọi người đều giữ đúng 5 điều giới này là một xã hội lý tưởng nhất./.

6. Bát Quan Trai Giới

BÁT QUAN TRAI GIỚI

A. MỞ ĐỀ

Giáo lý của đức Phật bình đẳng, không phân biệt, đều giúp cho hết thảy chúng sanh tu tập theo giáo lý ấy để đoạn trừ vô minh, thanh tịnh an vui, vượt khỏi sinh tử luân hồi, đạt được giác ngộ giải thoát. Giáo lý của Ngài phổ biến bình đẳng như ánh trăng chiếu diệu khắp muôn phương, không phân biệt núi đồi hay đồng ruộng, nhân loại hay vạn vật. Tuy vậy, những pháp môn dẫn đạo lại có nhiều sai khác vì căn cơ, thức tánh và nghiệp tánh của chúng sinh không đồng. Cũng giống như nước trăm sông khác nhau nhưng cùng chảy về biển cả chung cùng một vị mặn. Giáo pháp tuy nhiều pháp môn nhưng cùng một vị, đó là vị giải thoát. Bởi vậy, hành giả tu tập phải tùy căn cơ và trình độ của mình mà tiếp nhận và hành trì cho nghiêm mật, thì dù bất cứ pháp môn nào cũng đều đến đích, cuối cùng được giải thoát khổ đau.

Bát quan trai giới là một trong muôn ngàn phương tiện mà đức Thế Tôn đã vì hàng cư sĩ tại gia bận rộn nhiều công việc với xã hội, phải sống với hạnh nghiệp của trần gian thì khó có cơ hội để tiến lên con đường giải thoát (trừ Bồ-tát thị hiện). Vì thế, đức Phật đã chế giới Bát quan trai cho hàng cư sĩ tu tập trong

một ngày một đêm, thực hành hạnh nghiệp xuất ly. Thời gian tuy ngắn nhưng thực hành đúng như pháp thì công đức và kết quả lợi ích vô cùng… Muốn có công đức và thấy được kết quả, hàng cư sĩ cần phải tìm hiểu ý nghĩa, học tập và thực hành pháp môn Bát quan trai giới này.

B. CHÁNH ĐỀ

I. Ý nghĩa giới bát quan trai

Bát quan là tám cánh cửa. Ý nói rằng: chúng sinh tạo tác tám điều sát sinh, trộm cắp, dâm dục, nói dối, uống rượu, trang sức và múa hát cũng như xem nghe hát, ngồi nằm chỗ cao tốt, ăn trái thời… là mở cửa rộng lớn cho mình đi vào con đường tội lỗi, sống chết trôi lăn trong luân hồi ác đạo, nếu muốn giải thoát thì phải đóng tám cánh cửa ấy lại. Nghĩa là phải diệt trừ và tránh tám điều vừa mới kể ở trên. Diệt được tám ác pháp ấy là đóng kín tám cửa, không đi đến cảnh giới địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, đồng thời mở tám nẻo đường đi lên địa vị Hiền Thánh.

Trai: Có nghĩa là đúng thời. Trong ba việc ăn, mặc, ở, người đời ham mê bao nhiêu, thì ngược lại kẻ tu hành càng biết kềm chế, xem thường bấy nhiêu. Người tu hành tu tập theo nếp sống tri túc, “trung đạo”; nghĩa là trong cuộc sống đối với ba việc ấy là biết vừa đủ, sống làm sao để giúp cho đường tu ít hệ lụy, nhất là việc ăn uống. Ở trong Luật, trai giới được chia ra làm

hai cách là: ăn đúng thời và ăn trái thời. Người tu hành cần phải y theo lời Phật dạy, không nên ăn trái thời; không ăn trái thời gọi là trai. Và chữ “Trai” còn có một nghĩa cao hơn, đó là “Tề”, tức là ngang bằng với cách ăn của chư Phật.

Giới: Có khi còn nói là giới pháp hay giới luật; là những điều Phật dạy không nên làm để ngăn chặn những hành động xấu ác. Nguyên ngữ tiếng Phạn gọi là Sìla (Trung Hoa dịch âm là Thi-la) hay Paratimoksa (Trung Hoa dịch âm là Ba-la-đề-mộc-xoa). Có nghĩa là nếu người nào thực hành được những điều này sẽ được an lạc, giải thoát. Tám trai giới là:

1. 1. Không được sát sanh.

2. 2. Không được trộm cướp.

3. 3. Không được tà dâm.

4. 4. Không được nói dối.

5. 5. Không được uống rượu .

6. 6. Không được trang điểm, thoa dầu thơm, múa hát và xem múa hát.

7. 7. Không được ngồi giường cao rộng đẹp đẽ.

8. 8. Không được ăn quá giờ ngọ .

Tám điều này là cả trai và giới gộp lại. Bảy điều trước là giới, điều thứ tám là trai; cộng lại gọi là giới Bát quan trai. Đây là pháp Phật chế cho hàng Phật tử

tại gia thực tập hạnh xuất gia trong thời gian một ngày một đêm.

II. Phương pháp thọ giới Bát quan trai

Theo kinh Thiện Sanh, kinh Tăng nhất A-hàm, đức Phật dạy các hàng Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di trong những ngày mồng 1, 8, 14, 15, 23, 30 (lục trai) nên đến trước các bậc xuất gia, phạm hạnh thanh tịnh để cầu thọ trai giới. Đời nay luật và giới đã bị chuyển theo hoàn cảnh quốc độ, mạng sống con người dần dần suy giảm, tâm niệm hẹp hòi, giải đãi nên càng phải uyển chuyển, tùy duyên. Vì thế, sự tu tập phải uyển chuyển tùy tâm phát nguyện. Song dù sao thì có còn hơn không, bởi còn phát nguyện, còn tu trì thì thế nào cũng còn có ngày đi đến giải thoát.

Phương pháp tu giới Bát quan trai có hai cách:

Chánh thọ Bát quan trai: Thọ trì một ngày một đêm vào các ngày mồng 1, 8, 14, 15, 23, 30.

Phụ thọ Bát quan trai: Còn gọi là ngày rước và đưa; tức là trước và sau những ngày chánh thọ, như các ngày mồng 2, 7, 9, 13, 16, 22, 24, 29 (hoặc 28 nếu tháng thiếu), bởi người tại gia thường bị ràng buộc bởi nhiều duyên sự, không thể tức khắc bỏ hẳn để đi tu tập được. Do vậy phải cần dự bị cho thanh tịnh trước một ngày của ngày chánh thọ và sau một ngày để hoàn thành tịnh giới ấy.

Trong hai cách trên, cách chánh thọ phải tìm đến nơi các vị xuất gia cầu thọ, còn cách thứ hai thì chỉ cần tự phát nguyện là đủ. Cách chánh thọ vẫn có thể ở nhà để tu tập và hành trì giới pháp được, nhưng trước phải đến thọ với người xuất gia lúc minh tướng vừa xuất hiện. Nhưng nếu hoàn cảnh minh tướng xuất hiện mà liệu chưa đi đến thọ với người xuất gia được thì phải đối trước tượng Phật phát nguyện thọ giới rồi sau đó phải tìm đến người xuất gia để thọ mới đắc giới.

Tóm lại, thọ trì giới Bát quan trai phải 14 ngày mỗi tháng, kể cả chính thọ và phụ thọ. Nhưng ngày nay hoàn cảnh của Phật tử tại gia khó bề thực hiện được trọn vẹn như thế, thì tối thiểu phải một ngày một đêm, phải phát nguyện thọ phụ trước một ngày và sau một ngày để được lợi ích.

III. Lợi ích của giới Bát quan trai

Theo kinh Ưu-bà tắc: “Thiện nam tử, nếu có tìm người xuất gia, lãnh thọ ba pháp quy y, tám trai giới (xướng ba lần) trong một ngày một đêm thì người ấy hoàn thành trai giới, giới thể được thanh tịnh dù chỉ một ngày một đêm nhưng lợi ích rất lớn”.

“Qua đêm sau, khi minh tướng xuất hiện thì giới ấy hết và giới ấy không được sự thọ trước tượng Phật mà phải thọ với người xuất gia. Thọ rồi căn bản thanh tịnh, cứu cánh thanh tịnh, trang nghiêm thanh tịnh, tâm niệm thanh tịnh, giác quan thanh tịnh, sự mong cầu và

kết quả cũng được thanh tịnh. Thế gọi là ba pháp quy y và tám trai giới thanh tịnh”.

“Thiện nam tử, thanh tịnh thọ trì ba quy y và tám trai giới như vậy thì diệt trừ được năm tội nghịch và tất cả tội lỗi khác cũng đều tiêu diệt. Tám giới này không được hai người cùng nói thọ một lần”.

“Năng lực của tám giới này có thể làm cho đời sau thọ thân không làm điều ác. Những ai có trách nhiệm muốn tổ chức thọ ba quy y và tám trai giới này, trước hết phải khuyến khích thuộc địa hạt của mình, trong một ngày đêm sắp thọ ấy, đình chỉ tất cả mọi điều ác, kể cả các loại hình phạt. Nếu thanh tịnh thọ trì trai giới như vậy thì người ấy được vô lượng an lạc cho đến đạt được cảnh giới giải thoát Niết-bàn an lạc”.

IV. Giải thích rõ tám điều răn cấm nói trên

1. Không được sát sanh: Chúng sanh mặt dù hình dáng có khác nhau, nhưng cùng có một điểm quan trọng giống nhau là tham sống sợ chết, biết đau khổ vui mừng. Không cần phải dẫn chứng cho xa xôi, ngay trong sự quan sát hàng ngày, chúng ta cũng nhận thấy: cá thấy người cá lội xa, chim thấy người chim bay, người thấy cọp người lẩn trốn, vì đều sợ lâm nguy đến tính mạng cả. Khi bị bắt, chim cá hay người đều tìm cách để cố trốn thoát, và khi được thả ra, thoát chết chao ôi! Còn gì sung sướng cho bằng. Nhận thấy được sự ham sống sợ chết, nỗi vui mừng, đau xót của muôn

loài như thế, mà chúng ta còn đan tâm giết hại sanh mạng thì thật là nhẫn tâm, tàn ác vô cùng.

Từ trước đến nay, loài người đã giết hại rất nhiều, bằng đủ phương tiện: nào làm lưới để bắt cá dưới nước, hoặc dùng cung tên, súng đạn để bắn cầm thú trên đất...và nhất là dùng đủ mưu kế để giết hại chém giết lẫn nhau. Phật tử chính là những người theo đạo từ bi không nên sát hại, nhất là sát hại người. Còn đối với loài vật thì vì Phật tử tại gia còn phải nhiều chướng duyên trong gia đình và xã hội nên khó tránh. Vậy ít ra trong ngày thọ bát quan trai giới người Phật tử tại gia không nên giết hại, không khuyên người khác giết hại, không tỏ ý vui mừng khi thấy người khác giết hại. Mặc dù chỉ một ngày đêm giữ giới nhưng lợi ích thì vô cùng.

2. Không được trộm cướp: Như đã trình bày ở bài Ngũ giới, trộm cướp nghĩa rất rộng. Những vật thuộc quyền sở hữu của người ta từ cây kim ngọn cỏ cho đến nhà cửa ruộng đất, vàng bạc kho báu...không được không cho mà lấy. Ngay cả các việc khác như trốn thuế, hối lộ, gian xảo trong đo lường… tất cả đều thuộc về tội trộm cướp. Nỗi khổ mất tiền, mất của của mình như thế nào thì nỗi khổ của họ cũng như thế ấy, phải suy lòng ta nghĩ ra lòng người, và không được vô cớ lấy của không cho. Trong khi thọ Bát quan trai chúng ta phải tâm niệm rằng: như chư Phật suốt đời không trộm cướp con nguyện một ngày không trộm cướp, không

nghĩ đến trộm cướp, không khuyên người khác trộm cướp, không đồng tình với người trộm cướp...không những thế chúng con còn nguyện bố thí cho những người nghèo khó túng thiếu...

3. Không được dâm dục: Tất cả các kinh điển đều dạy: "dâm dục là cái gốc của sanh tử luân hồi, không trừ được dâm dục thì không bao giờ đạt tới cảnh giới Niết Bàn". Không đoạn trừ dâm dục mà tu giải thoát niết bàn thì cũng như người nấu đá mà muốn thành cơm vậy. Theo bài Năm giới, Phật tử tại gia không bắt buộc phải đoạn tận dâm dục, nên đức Phật chỉ cấm tà dâm, nhưng trong bài nầy đức Phật cấm tuyệt đối không được dâm dục, vì lẽ rằng ngày thọ trì Bát quan trai giới thì phải tuyệt đối giữ tâm ý trong sạch, không được hành dâm và cũng không được để tâm nghĩ đến chuyện dâm dục...Nếu giữ giới này được thanh tịnh thì dù chỉ một ngày một đêm cũng đã đạt được nhiều lợi ích.

4. Không được nói dối: Nói dối tức là miệng nói tâm nghĩ trái ngược nhau. Có bốn cách nói dối đó là: nói dối, nói thêu dệt, nói hai lưỡi và nói ác khẩu. Nói dối là nguyên nhân dẫn đến sự chia rẽ, ganh ghét nhau. Điều tai hại nhất của người hay nói dối là khi nói thật người khác sẽ không tin mình nữa, ấy là nguyên nhân dẫn đến sự không tin tưởng nhau rồi gây gổ, oán thù nhau. Phật tử không nên nói dối cho dù ở thời gian nào,

địa điểm nào và rèn luyện làm sao để tâm tư không còn nghĩ đến chuyện nói dối. Đặc biệt trong ngày thọ Bát quan trai thì nhất định không được nói dối. Hành trì được như vậy thì cho dù chỉ một ngày đêm chúng ta cũng có lợi ích vô cùng.

5. Không được uống rượu: Rượu có thể làm say, tâm trí bấn loạn, hành động tội lỗi sai trái, có thể làm cho ta đoạ lạc trong tam đồ, khốn khổ. Trong kinh, luật đức Phật dạy rằng: "Thà uống nước đồng sôi, cẩn thận chớ phạm đến rượu". Như thế, chúng ta không những không nên uống rượu mà chúng ta còn không được mang rượu cho người khác uống, không khuyên người khác uống rượu, không được thấy người khác uống rượu mà vui mừng, không được ưa thích đến quán rượu...trong những ngày thường cũng như những ngày trai giới. Tuy nhiên nếu người nào đó bị bệnh, không rượu không thể chữa được thì có thể cho phép dùng rượu, khi lành bệnh rồi thì không được dùng nữa. Trong ngày thọ bát quan trai giới thì tuyệt đối không nên dùng rượu.

6. Không trang sức, múa hát và xem múa hát: Năm giác quan của chúng ta tức là: mắt, tai, mũi, lưỡi và thân là năm cánh cửa quan trọng, chúng có công năng giúp chúng ta đạt đến Niết bàn mà cũng có thể đẩy ta vào chốn địa ngục. Vì vậy, chúng ta phải làm sao để mở những cánh cửa ấy về nẻo thanh tịnh thì

chúng ta sẽ được giải thoát, ngược lại nếu chúng ta mở những cánh cửa ấy về nẻo ô trược thì chúng ta nhất định sẽ bị rơi vào địa ngục. Dùng những thứ dầu thơm, nước hoa, nghe ca hát, nhảy múa đó là mở cánh cửa để đi về cõi dục lạc, làm tăng trưởng ngã chấp về thân giả huyễn nầy, khiến chúng ta phải đắm đuối yêu thích để rồi sanh luyến ái, không thể nào giải thoát được. Đặc biệt, trong những ngày thọ trì Bát quan trai giới thì tuyệt đối không được phạm. Chúng ta sống không thể thiếu sự chăm sóc và rèn luyện cho thân thể sạch sẽ và khỏe mạnh, nhưng chăm sóc cơ thể không phải đồng nghĩa với sự trang điểm. Ngày trai giới mặc dù chúng ta không nên trang điểm nhưng thân tâm phải sạch sẽ, như thế công năng của việc thọ trì giới Bát quan trai mới thành tựu.

7. Không được nằm ngồi giường quá cao sang, đẹp đẽ: Giới cấm này giúp Phật tử ngăn ngừa tâm buông lung theo sự hưởng thọ năm dục nên Phật chế ra giới cấm này. Xưa ngài Ngộ Đạt vì thọ nhận bảo toạ bằng trầm hương của vua Y Tôn, từ đó mà khởi lên vọng niệm danh lợi để rồi cuối cùng phải chịu nhiều tai vạ và khổ đau. Ngài Hiếp Tôn Giả một đời chỉ ngồi trên một chiếc chiếu, ngài Cao Phong Diệu Thiền Sư ba năm không ngồi giường cao là vì sao! Vì hiểu rõ sự ngồi sang, nằm tốt làm cho con người tăng thêm dục vọng khổ đau nên đức Phật chế ra giới nầy. Chúng ta là Phật tử tại gia nếu chưa làm được hàng ngày thì nên

thực hành vào những ngày thọ giới Bát quan trai một cách triệt để, như vậy mới xứng đáng được phần nào với hai chữ Phật tử.

8. Không được ăn quá giờ ngọ: Trong kinh Phật dạy: "Chư thiên ăn buổi sáng, chư Phật thọ trai giờ ngọ súc sanh ăn sau giờ ngọ quỷ ăn vào buổi tối, xuất gia học Phật không được ăn sai ngọ". Ăn đúng ngọ sẽ được những điều lợi ích sau đây:

1. a. Ít móng tâm sai quấy.

2. b. Ít buồn ngủ.

3. c. Dễ được tịnh tâm

4. d. Nhẹ bụng, khinh an.

5. e. Thân tâm an ổn, ít sanh bệnh.

Nếu bị bệnh, Phật tử được phép dùng sau giờ ngọ nhưng phải sanh lòng hỗ thẹn khi ăn. Người thọ giới Bát quan trai nên giữ gìn 8 điều này cẩn mật để có được lợi ích cho mình và cho mọi người, trong đời hiện tại cũng như vị lai.

C. KẾT LUẬN

Bát quan trai giới là một phương pháp tu hành vô cùng thiết thực và có lợi ích cho người Phật tử tại gia, tuy chỉ một ngày một đêm nhưng còn quý gấp bội phần đối với những người cả đời không biết tu tập. Phương pháp này hầu như phù hợp với tất cả mọi

căn cơ, trình độ, bất cứ ai cũng có thể thực hành được. Một ngày đêm chính là nền móng cho nhiều ngày, tháng về sau và dần dần thực hành như vậy sẽ đưa đến kết quả lớn, lợi ích lớn, nếu thực hành suốt đời thì công đức sẽ tăng trưởng vô lượng. Cụ thể như:

• • Nhờ giới thứ nhất, không sát sanh, chúng ta sẽ không bị nặng nề bởi mùi tanh hôi của cá thịt, chúng ta không giết hại thì thân tâm sẽ được nhẹ nhàng, không làm tăng trưởng ác tính. Đặc biệt, nghiệp sát sanh nhờ vào sự thọ trì giới Bát quan trai nầy mà có thể được tiêu trừ, thiện nghiệp phát sinh và ưa thích phóng sanh nữa.

• • Nhờ giới thứ hai, không trộm cướp, tâm tư chúng ta sẽ được hồn nhiên, vô tư vì tâm tham lam không hiện hữu, không cảm thấy lo sợ bởi hành động trộm cướp, tâm tư lúc nào cũng được thư thái, nhẹ nhàng.

• • Nhờ giới thứ ba, không dâm dục, chúng ta sẽ luôn luôn được thanh tịnh, không gây thù kết oán, không phá vỡ hạnh phúc của kẻ khác, giúp cho chúng ta sáng suốt để dễ dàng tiếp thu giáo pháp của đức Phật.

• • Nhờ giới thứ tư, không nói dối, tâm chúng ta sẽ không tà vạy, luôn luôn ngay thẳng, chơn thật. Đối với những người xung quanh chúng ta giữ được chữ tín, mọi người sẽ không còn nghi ngờ ta nữa.

• Nhờ giới thứ năm, không uống rượu, tâm chúng ta sẽ luôn luôn được tỉnh táo, thân không bị loạn động, không làm cho tổn hại sức khỏe và không đoạn mất chủng trí Phật.

• Nhờ giới thứ sáu, không trang sức, múa hát và xem múa hát, tâm chúng ta sẽ không bị buông lung theo dục lạc, không bị lôi cuốn bởi những thú vui làm tán loạn tâm trí, mất tín tâm Phật, Pháp, Tăng, và luôn luôn quán rõ thân nầy vô thường nên không ít phiền não, khổ đau.

• Nhờ giới thứ bảy, không được nằm giường quá cao rộng và đẹp, tâm chúng ta sẽ rời bỏ những tạp niệm ưa thích cao sang phù phiếm, rời bỏ nếp sống phóng túng, trụy lạc nhiễm ô.

• Nhờ giới thứ tám, không ăn quá giờ ngọ, tâm chúng ta được sáng suốt, thân được nhẹ nhàng, ít bệnh tật, không gây sự thèm khát cho những người nghèo khó, cũng như ngạ quỷ, súc sanh...

Việc lợi ích to lớn như vậy, người Phật tử tại gia phải chuyên tâm thực hành, ngỏ hầu thu hoạch được lợi ích lớn trong quá trình tu tập để tiến đến giải thoát an vui. Trong khi thực hiện chúng ta không thể tránh khỏi những nghịch duyên, vì vậy dù bận rộn với công việc trong cuộc sống, các Phật tử hãy cố gắng đến chùa để tu bát quan trai, càng nhiều càng tốt, nếu không đi được thì thực hành ở nhà, nhưng ở chùa bao giờ cũng thanh

tịnh trang nghiêm và tốt hơn. Ngoài việc đến chùa để tu học, các Phật tử còn có trách nhiệm phải khuyên người trong thân quyến của mình tu học giới Bát quan trai như mình và khuyên người khác tu học như mình. Như thế lợi ích không những cho chính mình và bà con gia đình của mình mà còn xóm làng và xã hội cũng được lợi lạc vô cùng.

7. Sám Hối

SÁM HỐI

A. MỞ ĐỀ

Trong kinh Đại Tập đức Phật dạy rằng: “Như bách niên cấu y, khả ư nhất nhật cán linh tiên tịnh. Như thị bách thiên kiếp trung sở tập chư bất thiện nghiệp, dĩ Phật lực cố, thiện thuận tư duy, khả ư nhất nhật nhất thời tận năng tiêu diệt dã”.

“Như chiếc áo nhơ bẩn hàng trăm năm, có thể trong một ngày giặt được sạch sẽ. Cũng vậy, trong trăm ngàn kiếp đã tích lũy các nghiệp bất thiện, do nhờ Phật lực và thường suy nghĩ điều thiện thì có thể trong một ngày hoặc trong một lúc nào đó có thể được tiêu diệt hoàn toàn”. Và đức Phật cũng thường tán thán hai hạng người có sức mạnh ở đời: Hạng thứ nhất là hạng người không bao giờ tạo tội; hạng thứ hai là hạng người đã tạo tội mà biết ăn năn, sửa đổi và hạng người thứ hai là người có sức mạnh đáng được khen thưởng, tán thán. Và chúng ta cũng từng được biết: “làm được thân người là khó; nhưng gặp được Phật pháp và biết tu tập thì càng khó hơn nhiều…”. Do thấy được đức tính quan trọng như vậy ở trong mỗi con người, nên đức Phật đã từ bi chỉ dạy phương pháp Sám hối, giúp chúng ta có dịp cải ác, tu thiện, làm lành, lánh dữ và được an lạc, giải thoát.

B. CHÁNH ĐỀ

Qua những lời dạy trên, chúng ta thấy pháp sám hối rất quan trọng và cũng rất phổ thông: 1. Quan trọng vì lẽ sám hối là pháp tu mà bất cứ hạng căn cơ nào cũng phải áp dụng, có thể nói đã là con người ắt phải có lỗi lầm, muốn hết lỗi thì phải sám hối, vì sám hối, xin lỗi là nếp sống văn minh của con người; 2. Phổ thông là vì sám hối đã trở thành phổ biến ai cũng biết, dễ tu nhưng có tác dụng rất lớn. Khi đức Phật còn tại thế, ngài Xá-lợi-phất là bậc Trí tuệ đệ nhất nhưng khi Ngài dự định tịch diệt Niết-bàn còn dùng pháp sám hối lễ Phật lần cuối cùng: “Bạch đức Thế Tôn! Đã 44 năm con sống với Ngài, trước khi con nhập Niết-bàn, nếu đức Thế Tôn thấy con có điều gì không phải đối với đức Thế Tôn, thỉnh cầu đức Thế Tôn chỉ dạy và con cũng y như pháp sám hối; nếu con tự thấy con có điều gì không phải thì con xin được y như pháp sám hối”. Ngài A-nan-da trước khi chứng quả A-la-hán cũng dùng pháp sám hối. Vua A-xà-thế vì tội giết cha suýt nữa bị điên, may nhờ gặp Phật và Phật đã khuyên Ông nên dùng pháp sám hối, nhờ vậy tự thân Ông được an lạc, đối với mọi người Ông trở thành người tốt, đối với đạo Phật Ông hỗ trợ đắc lực. Còn vua A Dục sau đánh bại đội quân xâm lăng Hy lạp, thống nhất đất nước Ấn độ, ngồi trên ngai vàng nhưng trong lòng bứt rứt, ăn năn vì chinh chiến mà nhiều người đã chết và tàn phế, vì vậy Ông quy y Phật, trở thành Phật tử hộ đạo, an dân bằng cách sám

hối. Ở nước ta, tuy bận rộn việc Triều đình nhưng vua Trần Thánh Tông ngày nào cũng lễ Phật và thực hành đúng 6 thời sám hối về tội lỗi do 6 căn[1] gây ra, ngoài ra Vua còn khuyên tất cả quan quân cũng như thần dân nên dùng pháp sám hối để con người sống có đạo đức, xã hội bình yên.

Tuy nhiên, đối với chúng ta thì pháp sám hối thường bị hiểu lầm, thậm chí có nhiều người cảm thấy sám hối và tạo tội là hai việc làm không có tác dụng gì với nhau cả. Điều nầy có thể có 3 lý do:

1. Vì chúng ta chưa học hiểu thấu đáo về ý nghĩa sám hối nên áp dụng sai và thường không có hiệu quả.

2. Có thể do chúng ta chỉ đến chùa sám hối như một thông lệ, thậm chí sanh tâm dễ duôi, coi thường pháp sám hối.

3. Tại chúng ta không thành thật với chính mình để tỏ lòng xấu hổ, ăn năn, sám hối tội lỗi, hoặc do vì cố chấp, không bao giờ tự thấy mình có lỗi. Điều nầy đã trở thành bịnh ngã chấp, khó đoạn trừ.

Do đó, hôm nay chúng ta học bài Sám hối là không những để hiểu thấu đáo ý nghĩa và tầm quan trọng của pháp sám hối mà còn phải phát nguyện rộng lớn đem hết tâm thành áp dụng, thực hành thiện pháp, chừa bỏ ác pháp thì mới có kết quả được.

———

[1]Sáu căn: Mắt, Tai, Mũi, Miệng, Thân và Ý

1. Định nghĩa

1.1 Giải nghĩa: Tiếng Phạn gọi sám hối là ksamayati tức là từ hai chữ Ksam và sayati hợp lại thành một danh từ kép, nghĩa là ăn năn, xấu hổ và xin chừa lỗi. Có thể dịch sám là phơi bày tội lỗi của mình ra trước mọi người, thành khẩn cầu mong họ tha thứ và hứa sẽ không tái phạm; hối nghĩa là cải đổi lỗi lầm đã gây ra, xin chừa bỏ và nguyện làm các việc thiện trong tương lai. Tóm lại, sám hối là biết sanh tâm tàm quý[1], tỏ lòng ăn năn cải hối nguyện từ nay về sau sẽ không còn tái phạm.

1.2 Ý nghĩa: Như lời Phật dạy ở trên, chúng ta thấy trong thế giới Ta-bà nầy, trừ những bậc Thánh là không có lỗi lầm, còn phàm phu như chúng ta không ai là không lầm lỗi, tạo tội. Phật thường dạy: chừng nào mà con người còn luân hồi trong ba cõi (Dục giới, Sắc giới, Vô sắc giới), sanh tử qua lại trong sáu đường (trời, người, a-tu-la, địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh) thì không một ai là không lầm lỗi và cũng không một ai là người hoàn thiện tuyệt đối. Hơn thế nữa, trong đời sống hiện tại, chúng ta đã và đang tạo ra những hành động xấu ác mà chúng ta còn không nhớ và chưa sám hối hết được, huống gì những tội lỗi đã tạo ra trong vô lượng kiếp ở quá khứ. Do đó, cùng một việc sám hối nhưng phải

———

[1] Tàm là ân hận, hổ thẹn với chính mình; quý là xấu hổ, nhục nhã với kẻ khác.

thành tâm sám hối những lỗi lầm đã tạo ra trong quá khứ và hiện tại cũng như ngăn ngừa những lỗi sẽ tạo ra trong tương lai. Lại nữa, sám hối trong đạo Phật là phải thành thật sửa đổi tất cả những hành động của thân, khẩu, ý đã tạo ra và phát nguyện từ nay về sau thân, khẩu, ý sẽ làm các điều thiện. Có thể nói rằng đây là pháp sám hối hoàn toàn khác với cách xưng tội và chuộc tội của ngoại đạo và càng không giống như sự xin lỗi, tạ tội ở đời.

Tóm lại, tội lỗi do chính thân, khẩu, ý ác tạo ra thì phải lấy thân, khẩu, ý thiện để sám hối mới có kết quả lợi ích thiết thực được. Trong 3 nghiệp của thân, khẩu, ý thì ý sám hối là quan trọng hơn cả, bởi vì khi nào khởi ý sám hối thì ngăn chận tâm tham, sân, si không thể sinh khởi. Do vậy, nghiệp ác không tái phạm.

2. Cách thức sám hối

Sám hối sai lầm: có hai cách

a. Chủ trương của ngoại đạo

• Một người tạo tội dù nhiều bao nhiêu nếu xuống sông Hằng (Ấn độ) tắm thì tội được tiêu trừ.

• Nếu muốn hết tội thì phải khổ hạnh, ép xác, nhịn đói thì tội được tiêu trừ.

• Giết súc vật hoặc giết người tế thần thì thần sẽ tha tội.

• Xưng tội và làm phép rửa tội sẽ hết tội.

• Người có tội thì giết họ để tạ tội (thời Trung cổ).

b. Chủ trương của thế gian

• Khi có lỗi phải xin lỗi, chịu phạt, ở tù, tử hình hoặc tru di tam tộc…

• Tội có thể đoái công chuộc tội.

Đây là hình thức chuộc tội chỉ áp dụng cho những lỗi lầm nhỏ nhặt, chỉ có thể khiến cho tâm lý mặc cảm tội lỗi dày vò, đọa đày con người khổ thêm chứ không thể dứt sạch tội được. Bởi vì những tội lỗi gây ra là do ác tâm vi tế đang tiềm tàng trong nội tâm thì không thể nào không do tâm mà có thể chuộc hết tội. Vì vậy những cách thức trên không thể nào giúp con người cải đổi hành động xấu xa của họ, và cứ như vậy hết đời nầy đến đời khác con người cứ tạo tội mãi, khiến cho cuộc đời vốn đã khổ rồi lại càng làm cho khổ thêm.

Sám hối chân chánh: Đức Phật dạy: Tội do tánh bất thiện hoặc tâm sở ác tạo ra thì phải hưng khởi tánh thiện hoặc tâm sở thiện để sám hối dứt trừ. Tâm sở ác nghĩa là 3 hành động của thân (giết hại, trộm cướp, tà dâm); 4 hành động của miệng (nói dối, nói hai lưỡi, nói quyến rũ, nói thô ác); và 3 hành động của ý (tham, sân, si); còn tâm sở thiện là ngược lại những hành động ác. Muốn hết tội phải nương theo phương pháp sám hối của đạo Phật để đoạn trừ những tội lỗi quá khứ, chừa

bỏ những điều ác trong hiện tại và phát nguyện làm những điều thiện trong tương lai. Tựu trung trong đạo Phật có 4 phương pháp sám hối sau:

• - Tác pháp sám hối.

• - Thủ tướng sám hối.

• - Hồng danh sám hối.

• - Vô sanh sám hối.

Tác pháp sám hối: Thuộc những hành vi tạo lỗi nhỏ nhặt, có 2 loại.

• • Đối thú sám hối: Nghĩa là mình đã gây ra tội lỗi với ai thì đối trước người đó và phải mời nhiều người chứng minh để sám hối, khẩn cầu nguyện xin họ tha thứ, dù người đó biết mình tạo lỗi hay không biết mình tạo lỗi. Nếu họ chưa tha thứ thì không được oán hận và hứa xin chừa bỏ.

• • Đàn tràng sám hối: Pháp nầy thuộc về sự, phải lập giới đàn, thỉnh cầu chúng Tăng thanh tịnh chứng minh, nên gọi là tác pháp. Khi vào đàn tràng thì thân tâm phải giữ thanh tịnh, thành khẩn, chí tâm ăn năn thì tội lỗi mới được tiêu trừ và nguyện trọn đời không tái phạm nữa.

a) Thủ tướng sám hối: Pháp này thuộc về sự, khó hơn pháp trước. Vì pháp nầy chỉ mới phát khởi tâm ác muốn tạo tội lỗi nhưng chưa thực

hiện, hành giả phải đến trước tượng Phật hay tượng Bồ tát để sám hối các tội do tâm khởi lên như thế. Làm mãi như vậy cho đến khi nào tâm niệm xấu ác ấy tiêu tan thì pháp sám hối mới được thành tựu.

b) Hồng danh sám hối: Pháp sám hối này cũng thuộc về sự, tức là phải đối trước Tam bảo lạy 108 hồng danh Phật, phát nguyện sám hối về nghiệp chướng nhiều kiếp. Pháp sám hối này phải phát tâm lễ Phật, bái sám trọn đời, nghĩa là ít nhất nữa tháng một lần, phân làm 2 cách:

* Lạy 53 danh hiệu Phật để sám hối nghiệp đã tạo ra trong đời hiện tại và nhiều kiếp ở quá khứ, nguyện được tiêu diệt và hứa trọn đời sẽ làm điều phước thiện.

* Lạy 35 danh hiệu Phật để sám hối nghiệp tội ngũ nghịch (giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá hòa hợp Tăng), phát nguyện trọn đời không tạo nghiệp ngũ nghịch nầy.

c) Vô sanh sám hối: Pháp sám hối này thuộc về lý rất khó thực hành. Chỉ có những bậc lợi căn, thượng trí mới có thể thực hành được. Cũng có hai cách sám hối:

* Quán tâm vô sanh: tức là quán chơn tâm quá khứ, hiện tại, vị lai của mình tánh nó chẳng

sanh, chẳng diệt, tâm ấy thanh tịnh, không có vọng niệm, hễ vọng niệm không có thì tội lỗi cũng không. Trong kinh Phật dạy: Tội từ tâm sanh thì phải đem tâm mà sám hối; nếu tâm được tịch diệt thời tội cũng tiêu trừ; tội dứt hết và tâm thanh tịnh thảy đều không; như vậy mới thật là chơn sám hối.

* Quán pháp vô sanh: tức là quán thật tướng của các pháp vốn bất sanh bất diệt, thật tướng của các pháp không hư dối nên gọi là không tánh hay pháp tánh. Khi thấy được như thế thì các giả pháp cũng không còn chỗ nương tựa, tội lỗi cũng không còn nương vào đâu mà tồn tại. Pháp sám hối gọi là thật tướng sám hối, vì thật tướng tức vô tướng vậy. Trong kinh Quán Phổ Hiền có chép: "Muốn sám hối, phải quán thật tướng của các pháp là vô tướng, vô tướng tức thật tướng thì tội mới hoàn toàn tiêu diệt".

3. Làm lành, lánh dữ

1. Làm lành: Tội lỗi của chúng ta từ vô thỉ kiếp đến nay không làm sao đếm hết, và chắc chắn không làm sao chúng ta có thể nhớ hết được. Do đó, không gì hơn chúng ta vừa sám hối vừa làm nhiều điều thiện. Không những chúng ta làm điều thiện mà còn phải nhớ nghĩ điều thiện, được như vậy thân tâm sẽ dần dần dược thanh tịnh:

• Ít tội về thân, nhờ làm việc thiện càng nhiều thì việc làm ác càng ít.

• Ít tội về tâm, nhờ nhớ nghĩ điều thiện càng nhiều thì việc nhớ nghĩ ác càng ít.

2. Lánh dữ: Một trong những phương pháp hữu hiệu nhất đó là phát triển hạnh lành, nghĩa là phát Bồ-đề tâm tu các thiện nghiệp để tiêu trừ nghiệp chướng nhiều kiếp ở quá khứ. Bên cạnh đó, hằng ngày chúng ta tránh xa các bạn ác, dứt trừ hạnh ác, phải gần gũi thiện hữu tri thức, thực hành bố thí, trì giới, nhẫn nhục, phải từ, bi, hỷ, xả,... Đó là phương thức gieo trồng thiện căn và xa lìa nghiệp ác.

C. KẾT LUẬN

Trong Phật giáo, phương pháp sám hối được lập thành nhiều cách thức nhưng không ngoài sự sám hối và lý sám hối... Để phù hợp với mọi trình độ, mọi căn cơ của chúng sanh. Tuy nhiên chúng ta cần hiểu rằng: Việc sám hối của Phật giáo không mang ý nghĩa cầu xin tha tội hoặc nhờ đấng thần linh tối cao chịu tội hay chuộc tội thế cho mà chính mình phải quyết chí gạn lọc những hành vi bất thiện của thân, khẩu, ý để phát triển thiện pháp. Cho nên, phương pháp sám hối của Phật giáo rất quan trọng ở cả sự lẫn lý sám hối. Việc bái lạy đôi khi chúng ta cảm thấy giãi đãi, biếng nhát nhưng nếu chúng ta tinh tấn thì tâm của chúng ta sẽ được thanh tịnh và không cho 3 nghiệp ác của thân, khẩu, ý

sanh khởi. Tất cả điều đó không ngoài mục đích làm cho tâm được trong sạch, tiêu trừ tội ác quá khứ, hết tạo lỗi trong hiện tại, tìm cách phát triển những hạnh cao cả, theo công hạnh của bậc Thánh Hiền...

Nhờ pháp sám hối của đạo Phật, con người có thể tự cải hối những sai lầm của mình khiến cho đời sống của chính mình được an lạc và tự tin hơn, đồng thời xã hội cũng có nếp sống văn minh và đạo đức hơn. Sống trên đời không có nỗi khổ đau nào bằng nỗi khổ của tâm lý ân hận, bứt rứt, dằn vặt trong lòng, nếu không có pháp sám hối của đạo Phật thì con người làm sao giải quyết sạch những tâm lý bất an ấy. Do đó, pháp sám hối không những giúp cho con người tự cải đổi chính mình mà còn giúp cho người khác cũng có khả năng sửa đổi những sai lầm của họ, không những con người tự làm sạch tội lỗi kiếp hiện tại mà còn trong quá khứ và tu thiện trong tương lai.

Hơn nữa, đạo Phật còn gọi là đạo tu tâm, không phải chỉ có tới chùa, lạy Phật mới sám hối mà bất cứ khi nào, bất kể chổ nào ta cũng sám hối được. Cho đến khi nào chúng ta cảm thấy tâm chúng ta yên tịnh, mọi ác ý đều tiêu diệt thì khi đó chúng ta thấy pháp sám hối có tác dụng và có lợi ích. Lợi ích cụ thể nhất là sự sống của mình, của người và mọi loài chúng sanh được giải trừ bớt khổ đau.