Đại Tập 133 · Bộ Kinh Sớ XIX · Số 1763 (Quyển 41–71)

“Thấy Tỳ-kheo v.v...” trở xuống là đồng sự nhiếp hóa chúng sinh.

“Dù thấy v.v...” trở xuống là nói về hộ pháp, nên thấy người phạm giới, không nêu tội.

Y theo đoạn đầu, vì y theo hóa độ không đồng đều, nên nói một trong bốn người. Vì xuất thế gian làm thầy khuôn phép để giáo hóa, nên phải xuất gia. Đây chính là đáp câu hỏi của Bồ-tát trước đây, để nói vì đạo không phải tục, nên phải lễ kính.

Trong đồng sự nhiếp, đầu tiên là thấy Tỳ-kheo, được hóa độ, đều tiếp nhận các thứ phi pháp v.v..., nói Tỳ-kheo ấy không có “Hạnh”.

“Tịnh, bất tịnh v.v...” trở xuống là nói Tỳ-kheo kia không hiểu. Tịnh và bất tịnh, tất cả đều không biết, không biết pháp lý, là luật hay chẳng phải luật. Cũng không có nhận thức, không nhận thức giáo pháp.

“Người này vì v.v...” trở xuống là nhiếp lấy đồng sự, vì nhiếp đồng sự với các Tỳ-kheo tội ác ở trước, giống như ánh sáng mặt trời hòa hợp với bụi, gọi là hòa lẫn vào.

“Không đồng trần v.v...” trở xuống là nói thật khác với thường. Không đồng trần là nói khác với hạnh người ấy. Nhóm thân trái với tâm, như ánh sáng khác với bụi, gọi là khác với trần.

Tự chỗ mình đã làm và chỗ Phật đã làm, khéo phân biệt biết, là nói khác với “Giải”. Thuận với khởi sự tu, gọi là chỗ tự làm, làm chẳng phải thần thông, gọi là chỗ Phật làm, thảy đều biết được.

Thứ ba, trong phần thấy phạm giới, im lặng không nêu tội, đầu tiên là im lặng không nêu tội.

“Vì sao? v.v...” trở xuống là giải thích. “Cho nên v.v...” trở xuống là kết.

Trên đây là đoạn hai, nói về bốn người kia hoà lẫn vào thế gian để

pháp. Bốn người như thế, vì hộ pháp nên không gọi là phá giới. Đoạn ba này nói về sự thật không phạm.

Đoạn thứ tư là phải cúng dường, văn lược qua không nói. Trong dụ có bốn:

1. Dụ tà khởi, chánh diệt, dụ cho đoạn đầu ở trên.

2. “Bấy giờ, có một Bà-la-môn v.v...” trở xuống là dụ bốn y hoằng hóa, dụ cho đoạn hai ở trước.

3. “Lúc này, dù đồng tử đã làm việc này vẫn không lỗi v.v...” trở xuống là dụ tự làm không phạm, dụ cho đoạn ba ở trước.

4. “Ngoài ra, cư sĩ, Bà-la-môn v.v... nghe nói việc mà y đã làm v.v...” trở xuống là “Dụ phải được cúng dường”, dụ cho một đoạn ít thứ tư ở trên.

Trong phần đầu có năm:

1. Dụ hóa chủ dời đổi biến diệt.

2. “Có Chiên-đà-la v.v...” trở xuống là dụ cho tà khởi, chánh phế.

3. “Trị phạt chưa lâu v.v...” trở xuống là dụ chúng chân chánh tan rã.

4. “Vua Chiên-đà-la biết người dân nước mình v.v...” trở xuống là dụ cho bọn tà che lấp chánh.

5. “Lại bảy ngày v.v...” trở xuống là dụ căn cơ chiêu cảm đến bậc Thánh.

Trong phần đầu, như vua, dụ cho Phật, Như lai. Chúng sinh chiêu cảm cùng tận, gọi là bị bệnh. Bậc Thánh hóa độ hoàn diệt, nói là sụp lở. Bồ-tát ở đường lành sẽ nối tiếp Phật hóa độ, gọi là “Các ông”. Đức hóa độ chưa thành, nói là thường nhỏ. Chưa có khả năng hóa độ xa, gọi là chưa nối tiếp.

Trong câu hai, các Tỳ-kheo tội ác gọi là Chiên-đà-la. Miệng biện minh tà vạy, gọi của báu dồi dào, cũng có thể những người này chứa nhóm nhiều tiền của, tài sản, gọi là đầy đủ của báu. Cho nên ở trên đã nói các Tỳ-kheo kia chứa chất tất cả vật bất tịnh v.v... để cho người giàu có tài giỏi kia đều hùa theo, gọi là nhiều quyến thuộc. Với phe đảng có thế lực cao sang giúp đỡ, gọi là dùng sức mạnh. Đợi cho chánh pháp suy vi, bỏ phế, gọi là rình thừa sơ hở. Thân đứng đầu đại chúng, gọi là soán ngôi vua.

Trong câu ba, hóa độ tà không xa chánh, khiến cho xa lìa, gọi là “Trị phạt chưa lâu”.

“Người dân trong nước v.v...” trở xuống, chính là nói về các thứ hư

hoại. Chúng chân chánh có ba là hạ, trung, thượng. Dùng phẩm hạ nhìn việc xấu ác không nhẫn, thân trở về chỗ khác, nên nói người trong nước bị đày đến nước khác xa xôi. Về phẩm trung, thân nhóm họp tâm trái, nên nói là tồn tại, cho đến mắt không muốn nhìn thấy vị vua này.

Người phẩm thượng thấy việc ác nhẫn được, thân không khác xưa, gọi là “Không lìa cõi nước”. Trước là giải thích, sau là dụ. Một chúng chia làm ba, gọi là ly tan, hư hoại.

Trong câu bốn, Tỳ-kheo tội ác kia nghe nói chống trái, gọi là biết người dân trong nước làm phản rất đông, khiến cho bè lũ ác kia làm trở ngại, gọi là bài trừ các đạo Chiên-đà, Thủ-la.

Trong câu thứ năm, lại chia ra làm bốn:

1. Dụ cho căn cơ bệnh hoạn, chiêu cảm đến bậc Thánh.

2. Dụ thỉ hạnh không theo.

3. Dụ không theo có tổn hại.

4. Dụ theo Thánh có lợi ích.

Trong phần đầu, vì cảm đến bậc Thánh đều có kỳ hạn, nên nói là, bảy ngày. Căn cơ phát, chiêu cảm bậc Thánh, gọi là “Đánh trống”. Cảm đến bậc Thánh, biểu lộ rõ ràng, gọi là xướng lệnh. Kính cảm bốn người làm người đứng đầu của mình. Cho nên, về nghĩa, nói là thỉnh Bà-la-môn có khả năng làm thầy quán đảnh cho ta. Thầy có khả năng rưới nước pháp lên đỉnh tâm mình, gọi là sư quán đảnh. Hóa độ người thiện trở về nước kia, gọi là nửa nước, phong thưởng cho chức tước, bổng lộc. Cũng có thể đồ chúng về sau, sẽ cùng theo khuôn phép, gọi là tặng thưởng chức tước cho nửa nước.

Trong dụ thỉ hạnh không theo bậc Thánh thứ hai. “Các Bà-la-môn đều không đến”, là nói thân không theo.

“Đều nói v.v...” trở xuống là nói miệng không theo.

Phần thứ ba là trong dụ không theo có tổn hại, việc tổn hại rõ ràng, gọi là “Nói lời này”. Giòng của thỉ hạnh giữ lấy chánh không theo, gọi là “không có người nào làm thầy ta”. Bỏ chánh thì đồng với tà, cho nên nói: “Phải làm cho các Bà-la-môn ở chung với Chiên-đà-la. Cư trú chung qua đêm, nói đồng với thân họ, đồng sự nghiệp với họ, nói là hạnh đồng.

Thứ tư là trong dụ cùng hóa độ có lợi ích, một nửa nước không hư.

Cả hai cách giải thích đều đồng với giải thích ở trước.

Điều mà kinh Niết-bàn giải thích là pháp thường, cuối cùng phải đồng tu, gọi là chú thuật đã gây nên thuốc không chết, thích hợp với phần thức ăn chung.

Đoạn hai là trong dụ bốn y hoằng hóa, văn chia làm hai:

1. Dụ bốn y theo tà.

2. “Lúc bấy giờ, đồng tử tâu với nhà vua kia v.v...” trở xuống là dụ phá tà, suốt qua chánh.

Trong phần trước có năm câu:

1. Dụ bên trong có đức hóa độ.

2. Dụ ứng hiện hóa độ tùy theo chúng sinh.

3. Dụ hóa độ thích hợp với căn cơ chúng sinh.

4. Dụ giận hờn, ngờ vực của thỉ hạnh.

5. Dụ hóa độ điều lành này, mình cũng gọi là dụ mẫu mực chung cho đồ chúng.

Trong câu đầu: “Tịnh hạnh của Chư Phật”, gọi là Bà-la-môn. Y theo hóa độ chúng sinh, gọi là con của Bà-la-môn. Vì dựa vào “Sự hóa độ không đều”, nên nói là “một”. Pháp thân tốt đẹp”, gọi là lứa tuổi đôi mươi. “Trì giới không phạm”, gọi là “Tu tịnh hạnh”. Dũ lòng đại Bi gọi là “Tướng tóc dài”. Thông suốt Thánh giáo, gọi là “Giỏi về chú thuật”.

“Hóa độ căn cơ chúng sinh” trong câu hai, gọi là đến chỗ vua. “Hóa hiện nghĩa tình của chúng sinh, gọi là “Trăm vua”. Tùy điều cầu mong của con người, Đức Phật đều cảm ứng, gọi là “Đối với sắc lệnh của vua, ta đều có khả năng vâng làm.”

Hóa độ thích hợp với tình cảm của chúng sinh trong câu ba, gọi là “Vua vui mừng”.

Tâm chúng sinh yêu thích, gọi là “Nhận đồng tử, làm thầy quán đảnh.”

Trong câu bốn, “Các Bà-la-môn nghe nói đều sinh tâm giận giữ, ngờ vực.”

“Trách ở đây v.v...” trở xuống là miệng nói quở trách, quở chánh đồng với tà, cho nên trách: “Ba la môn sao ông lại làm thầy của Chiên- đà-la?”

Trong câu thứ năm: “Hóa độ thiện sư gọi là vua cho đồng tử này nửa nước. Cũng có thể với khuôn phép chung, thống lãnh chúng, gọi là cho đồng tử nửa nước.

Đồng hóa độ lâu ngày, gọi là “Cai trị chung nước, trải qua nhiều năm.”

Trước nay đã theo tà, dưới đây là đoạn hai, phá tà, thông suốt chánh, trong đó có bốn:

1. Dụ thông suốt chánh.

1. “Bấy giờ, đồng tử dùng các thứ lẫn lộn v.v...” trở xuống, là dụ cho dẹp bỏ tà.

2. “Bấy giờ đồng tử lập gốc, “Các ông trở lại làm vua v.v...” trở xuống, là dụ lập chánh.

3. “Bấy giờ, đồng tử đi kinh lý là v.v...” trở xuống, là dụ quở trách tà.

Tám câu trong phần trước, năm câu đầu là nhiếp chánh trở về mình. Ba câu sau là dùng chánh để hóa độ tà kia.

Trong phần trước, câu đầu là nói oán ghét trở ngại, xa tà kia, hóa độ làm sáng tỏ tâm chúng sinh, gọi là lời vua nói. Cũng có thể miệng nói gọi là “Ngữ”.

“Ta bỏ gia pháp để đến đây làm thầy vua, dạy cho vua chú thuật, nói lên lợi ích của mình. Vua kia nói mình đến trước, bỏ chánh theo tà. Hóa độ, truyền trao pháp Tiểu thừa, gọi là “Bỏ gia pháp, đến làm thầy vua, dạy cho chú thuật”, mà nay, nhà vua vẫn không thấy thân, oán tà xa mình. Đại thừa chưa đồng tu tập, gọi là “không thấy thân”.

2. Vua kia nghe nói ngạc nhiên. Ngạc nhiên vì nghe kẻ thù, nên nói: “Sao không thân với ông ư?”

3. Nói về kẻ thù của mình. Pháp thường trụ mà Phật quá khứ đã chứng, gọi là thuốc bất tử của Tiên vương. Vua kia chưa đồng tu, gọi là “không ăn chung”.

4. “Vua nói lành thay v.v...” trở xuống là suy tôn bốn y hóa độ. Vì nghe nói, vua vui mừng theo, nên nói: “Lành thay!” chứng tỏ mình từ xưa đến nay chưa thể nhập ý hóa độ, gọi là “thật không biết”.

Dùng pháp Đại thừa để hóa độ, tìm về với Bồ-tát, gọi là “xin đem đi”.

5. “Bấy giờ v.v...” trở xuống là nhiếp chánh về mình. Pháp nhiếp theo mình, gọi là lấy trở lại nhà.

Trên đây, một đoạn là nhiếp chánh về mình. Từ đây trở xuống, ba câu dùng Chánh để hóa độ tà kia. Trước là thỉnh đại thần ăn chung, là hóa độ đệ tử. Vì đệ tử bệnh nhẹ, nên hóa độ trước. Dùng pháp nhiếp thọ, gọi là thỉnh Đại thần. Tự thực hành Đại thừa, khuyên đại thần kia đồng tu, gọi là ăn chung với Đại thần.

2. Đệ tử khuyên thầy hãy dùng lý để hiển bày, gọi là vua tự chung. Vì khen người y có pháp, nên nói: “Vui thay! Đại sư có thuốc bất tử này!”

3. Thầy nghe ưa thọ, khuyên tỏ ngộ, hiểu biết, gọi là “Biết mình”. Vì không sớm nghe tiếng oán, nên nói: “Sao riêng uống, ăn cam lộ với

các thần, mà không thấy phần mình.”

Trên đây là dụ thứ nhất, nói thông suốt chánh. Dưới đây làdụ thứ hai, nói dẹp bỏ tà. Y trước vì nói pháp, để trách cứ tội, gọi là “Thuốc lẫn lộn với chất độc, khiến cho các quan kia nghe, nhận lãnh, gọi là “Cho uống”.

Tỳ-kheo tội ác kia nghe nói vua, quan vì uống thuốc của mình, bỗng nhiên cảm thấy hổ thẹn, nên nói “Phút chốc”. Pháp hạnh ở tâm, gọi là thuốc phát ra. Tâm cảm thấy hổ thẹn, gọi là phiền muộn, tán loạn.

“Biết minh xấu v.v...” trở xuống là bỏ ý tự cao, gọi là trợt chân ngã xuống đất. Vì rất ăn năn, hổ thẹn, nên không hay biết, giống như người chết.

Dưới đây làdụ thứ ba, nói về lập chánh, ở trong đó, đầu tiên là lập chánh thay tà, hợp với đường lành kia. Lập ra giai cấp Bồ-tát mẫu mực, nối dõi Phật hóa độ, gọi là lập “Các ông” lại để làm vua. Lại vì vốn hóa độ chính đáng, nên gọi là “Trở lại”.

“Nói lên lời này v.v...” trở xuống là quở tà, khuyên chánh, đầu tiên là quở tà. Tòa chánh pháp, về lý chẳng phải phá giới. Vì là chỗ người ác, nên nói ngự pháp tòa, không nên để cho Chiên-đà-la bước lên. Người ác phá giới mà lại đứng đầu chúng xưa nay chưa có, nên nói: “Xưa nay chưa từng nghe thấy Chiên-đà-la lên làm vua. Nghĩa là người tội ác mà làm khuôn phép cho chúng, thì thật không có việc ấy, nên nói: “Chiên-đà trị vì nước sửa sinh dân, thì không có việc đó.”

Sau đây, là nói khuyên chánh làm khuôn phép, nối dõi Phật hóa độ đối tượng thích nghi của Bồ-tát, nên nói: “Nay, ông hãy nối dõi Tiên vương đúng như pháp trị nước.”

Dưới đây làthí dụ thứ tư, nói về trừ tà. “Bấy giờ, đồng tử đi kinh lý ở đây xong” là nhắc lại trước, sinh sau. Kinh lý việc phế tà, lập chánh xong. Lại, trao thuốc giải cho Chiên-đà, nghĩa là phương pháp sám tội, gọi là thuốc giải. Truyền dạy sám hối, gọi là “Cho Chiên-đà”. Trừ tội, tâm vui mừng, nói là “Tỉnh ngộ”.

Chiên-đà kia phạm tội nặng, dù đã sám hối xong, nhưng vẫn phải đuổi đi, buộc phải xa cách chúng thanh tịnh, gọi là đuổi ra khỏi chúng.

Dưới đây là thí dụ thứ ba, nói về bốn y.

“Tự tu hành không trái phạm”, là hạnh đồng tử dù là đúng, nghĩa là dù đồng sự với tà ở trước, từ tà, thông chánh, nói được gồm mất, nên gọi là “Dù”. Tự tu hành không phạm, gọi là “Cũng không mất pháp của Bà-la-môn.”

Dưới đây làdụ thứ tư, nói về bốn y hợp với “Phải cúng dường”.

Bồ-tát mới thực hành, gọi là cư sĩ khác. Bà-la-môn v.v..., thấy Bồ- tát kia khéo hóa độ, gọi là nghe đồn việc Bồ-tát đã làm, khen việc làm đó rất độc đáo, tuyệt đối, gọi là “Khen chưa từng có”.

Khen rằng: “Lành thay! v.v...” trở xuống là nói ra lời Phật khen Bồ-tát.

Dưới đây, là hợp có bốn, không thứ lớp với trước, ở trước hợp với đoạn thứ nhất.

“Hộ pháp v.v...” trở xuống là hợp với đoạn hai.

“Bấy giờ, nếu Bồ-tát thấy v.v...” trở xuống là vượt qua hợp với đoạn thứ tư, nói hợp với “Cúng dường”.

“Nếu có người thấy người hộ pháp v.v...” trở xuống là hợp với đoạn ba, nói “thật không phạm”.

Trong đoạn đầu, “Sau khi ta Niết-bàn”, là hợp với trước nói: “Nhà vua bị bệnh, sụp lở, mất mát, các ông còn trẻ nhỏ, chưa có khả năng gánh vác nối dõi v.v...”

Trong đoạn hai nói Bồ-tát hộ pháp cũng giống như thế, hợp với ở trên nói: “Có con một người Bà-la-môn, khoảng hai mươi tuổi, tu trì, tịnh hạnh, tóc dài, dùng năng lực phương tiện để đồng việc với tăng phá giới”, hợp với “Đến chỗ vua, cho đến điều trị chung trải qua nhiều năm.” Các việc khác lược qua không hợp.

Văn trong đoạn ba, có chia làm bốn:

1. Khuyên cúng dường.

2. “Vì duyên này v.v...” trở xuống là kết hội lời nói trên.

3. “Như Bồ-tát kia v.v...” trở xuống là nêu dụ để đánh dấu làm tin.

4. “Lành thay! v.v...” trở xuống là y theo dụ để làm rõ pháp. Trong đoạn đầu, bấy giờ, Bồ-tát nêu người được khuyên. Đây là gọi người năng cúng dường kia là Bồ-tát. Người học Đại thừa trong các Thanh văn là người năng cúng. “Nếu thấy có người dù thường phạm giới là nêu người được cúng dường.

“Liền đến v.v...” trở xuống chính là khuyên cúng dường. “Cung kính, lễ bái” là nói thân cúng dường.

“Bốn việc v.v...” trở xuống là nói cúng dường của, cúng dường của có ba:

1. Tự có của dâng lên cúng.

2. Không mong cầu mà cho.

3. “Vì phải v.v...” trở xuống là nói vì cúng dường nên được cất tám

vật bất tịnh, trong đó có bốn trường hợp:

Nói được cất chứa tám vật bất tịnh. Tám vật ấy là:

Như Thiện Sinh kia, trong kinh Ưu-bà-tắc, có nêu đủ tên tám vật bất tịnh là:

1. Có nhiều ruộng đất, vườn nhà.

2. Gieo giống, trồng cây.

3. Chứa nếp, lúa tẻ, ở già lam cầu lợi.

4. Chứa nuôi tôi tớ, người dân.

5. Chứa nuôi gia súc.

6. Cất chứa vàng bạc, của tiền, vật quý báu.

7. Chứa ngà voi, vàng bạc, chạm trổ bằng chỉ vàng, các châu báu, giường to, gối thêu gấm, nệm lông thú.

8. Chứa tất cả chõ vạc bằng đồng.

Chứa tám thứ này làm cho hoen ố tịnh giới, nên gọi là bất tịnh. “Vì sao? v.v...” trở xuống là giải thích.

“Bấy giờ v.v...” trở xuống là nói chứa để không có tội. “Vì sao? v.v...” trở xuống là giải thích.

Trên đây là khuyên cúng dường. Dưới đây là đoạn hai, kết hội ý lời Phật nói trên.

“Do duyên này”, nghĩa là vì bốn y này dẹp tà, lập chánh, thông suốt pháp nhân duyên.

“Trong kinh này, ta nói hai bài kệ này để cho các Bồ-tát cúng dường pháp.” Hai bài kệ sau, có thể biết. Đoạn ba đã nói xong.

Đoạn thứ tư, trong phần tự thực hành không có phạm, có chia làm bốn câu:

1. Nêu chê bai sẽ phạm tội, là nói việc thực hành kia không phạm.

2. Hộ pháp, v.v… trở xuống là nói thật không phạm, thành chê bai phạm tội

3. Có Tỳ kheo, v.v… trở xuống là nêu phạm để nói về trì.

4. Bồ tát v.v… trở xuống là trì khác với phạm, trước nói không phạm. Vì sao, v.v… trở xuống là giải thích. Trên đây như ta trước nói đến đây, hợp thành đoạn đầu, nói bốn người này là trì chẳng phải phạm cho nên bảo phải cúng dường.

“Vì sao? v.v...” trở xuống là giải thích.

Dưới đây là đoạn hai, nói bốn người kia vì là người lớn, không còn thơ bé, nên Phật bảo cúng dường. Bốn người kia thật sự đã thực hành lâu hạnh đầu tiên hóa độ, nên trong kinh, ta đã che giấu tướng mà nói rằng: “Nếu ít ứng cúng, về lý, thật ra họ đã thực hành lâu từ đời trước.”

Trước kia, đã y theo người được giáo hóa mà hội thông. Ở đây, y theo người được cúng mà vì hội thông.

“Vì duyên này v.v...” trở xuống là đoạn ba, kết hội ý.

Y theo đoạn đầu trong hai đoạn trước để kết.

“Vì Thanh văn này không biết nhân duyên quyền hóa của bốn y, nên nay ta không nói kệ cho Thanh văn. Vì Bồ-tát biết, nên ta nói kệ cho họ nghe.”

Y theo hội thông có hai câu hỏi đáp:

Một hỏi đáp trước là nói bốn người kia rất “Đáng cúng dường”.

Một hỏi đáp sau là nói về người bốn y có đủ bổn giới, thành tựu ứng cúng ở trước. Vì Bồ-tát vốn đã nhận lãnh công hạnh trái với thông qua giới pháp. Thời nay, vì việc làm của Bồ-tát đều tương xứng với “bổn giới”, nên được tồn tại đầy đủ.

Trong văn, Bồ-tát Ca-diếp hỏi trước để khởi phát.

“Bồ-tát ấy, đối với giới rất thong thả”, dùng làm một câu, là nhắc lại việc trước.

Cùng với người ác phạm giới, gọi là thong thả. Bổn giới vẫn tồn tại không vì câu thứ hai mà chính là để thưa hỏi.

Sau đây, Đức Phật trước quở trách Bồ-tát:

“Vì sao? v.v...” trở xuống là giải thích. Trước hỏi, sau giải đáp. Trong giải đáp có hai:

1. Đối với câu sau, nói giới còn đủ.

2. “Thong thả đối với thừa v.v...” trở xuống là đối với câu trước, nói giới không thong thả (hoãn đãi).

Trong phần trước, đầu tiên là nói tự mình thực hành thanh tịnh, nên giới đầy đủ. Như bờ đê, v.v… trở xuống là giúp người khác giữ giới thanh tịnh nên giới đầy đủ.

“Nếu có người trì giới thanh tịnh v.v...” trở xuống là nói giới còn.

Trong tự thực hành tịnh giới, giới vốn đã thọ lãnh, nhưng vốn đã không mất, nói về chuyên hộ trì.

“Dù cho có v.v...” trở xuống là nói phạm rồi, sám hối. Trong phần làm tịnh hóa người khác, trước là dụ, sau là hợp.

Y theo thí dụ trước, đầu tiên là nói ngược lại, không trị phạt, sẽ có tổn hại. Đống đất ngăn nước, gọi là đê, dụ cho các pháp. Các pháp tổn hại, gọi là có lỗ thủng. Nước dụ cho chúng tăng. Hạnh của tăng thiếu kém, gọi là rò rỉ.

“Vì sao? v.v...” trở xuống là giải thích.

“Nếu có v.v...” trở xuống là nói thuận với lợi ích của trì giới. Bốn

y vì người thực hành pháp, vì sửa trị hạnh của Tăng sao cho không có tổn hại, gọi là “Nước không có thoát ra.”

Dưới đây trong hợp, trước hợp với ích lợi của việc trị phạt:

“Bồ-tát cũng vậy”, hợp với “Có người”. Dù đồng với giới Bồ-tát kia, nhưng tăng sự kia tất cả giới luật, không phải như bờ đê có lỗ thủng rò rỉ chảy ra, hợp với “Nước không thoát ra”.

Sau đây, là hợp với “Sự tổn hại không trị phạt ở đầu”.

Nói “Vì sao”, là gạn hỏi trước, khởi sau: “Vì sao giới luật không như bờ đê?”

“Nếu không có v.v...” trở xuống là nêu câu sau làm rõ trái với câu trước để giải thích.

“Nếu không có người trì giới thanh tịnh” thì hợp với “Vì không có người trị phạt” trong câu đầu.

“Tăng thì tổn hại” v.v... trở xuống là hợp với bờ đê có lỗ thủng” thì nước sẽ rỉ chảy” trong câu đầu.

Trong câu kết thứ ba, “Nếu có người trì giới thanh tịnh” là nhắc lại bốn y.

“Tức có thể v.v...” trở xuống là kết thúc nói giới tồn tại.

Sau đây, đối lập với câu đầu là nói về giời không huãn đãi. Về câu, chia làm ba trường hợp:

1. Lập rộng đạo lý đối với người đảm nhiệm thong thả, mới gọi là hoãn đãi đối với giới. Người thong thả không gọi là hoãn đãi. Không thể đi vào cuộc đời để thông với Đại thừa, gọi là thong thả đối với thừa. Vì pháp trông coi nhàn tản, nên gọi là thong thả. Lại, vì trái với chánh giới Đại thừa của Bồ-tát, nên gọi là hoãn đãi. Lại, vì thuận theo chánh giới của Đại thừa Bồ-tát nên không gọi là thong thả.

2. Nói Bồ-tát không thong thả đối với Thừa, thì được gọi là không hoãn đãi đối với giới. Vì pháp phá hư giới gọi là đối với Đại thừa, tâm không lười biếng, trễ nãi. Lúc thọ giáo xưa kia phải kỳ hạn như vậy. Vì xứng đáng với đại giới, nên gọi là bổn giới. Vì gọi là bổn giới, nên đối với giới không trì hoãn.

3. “Vì hộ pháp v.v...” trở xuống là nói về người ấy, do pháp diệt tội, trở thành giới không hoãn đãi. Vì hộ pháp, nên dùng nước Đại thừa, để tự tặm gội, nên được vô tội. Vì đã mở rộng Đại thừa, có công năng dứt trừ tội nhơ, nên gọi là nước. Hộ trì chánh pháp, sẽ dứt trừ được tội, gọi là tự tắm gội. Nước Đại thừa này, vì tự mình tắm gội, nên dù phá cũng không thong thả.

Trên đây, Phật đã khuyên nên cúng dường. Từ đoạn hai sau đây,

Đức Phật dạy cần xem xét bốn y kia. Trước đã xem xét xong, đâu cần phải xem xét lại.

Giải thích:

Ở trước, vì ma biến hóa thành tà y đến khuấy rối chánh, nên Phật bảo phải xem xét. Nay, bốn y này cũng đồng phá giới, vì chánh lẫn lộn với tà, nên lại phải xem xét. Ca-diếp trước thưa hỏi, kế là Như lai dạy bảo.

“Ca-diếp v.v...” trở xuống là lại nhận hiểu, khen ngợi.

Trong thưa hỏi, đầu tiên là nói: “Trong chúng tăng có bốn hạng người. Pháp thuyết, là nói quá lạm: trong chín, ngoài sống; ngoài sống, trong chín; trong, ngoài đều sống; trong, ngoài đều chín, là bốn hạng người, như quả Am-la.

Dụ thuyết, là nói quá lạm: “Phá giới, trì giới làm sao nhận biết được? Xin Phật chỉ dạy cho?”

Sau đây, trong sự chỉ dạy của Phật, “Nhân đại Niết-bàn thì biết được dễ dàng”, Phật chỉ dạy chung về pháp chứng nghiệm.

“Thế nào là nhân v.v...” trở xuống là chỉ dạy riêng cách chứng nghiệm. Trước hỏi, sau giải thích.

Giải thích rộng về cách chứng nghiệm. Nói chứng nghiệm thì phải phải dựa vào giáo rộng của ba tạng, mới khẳng định được phải, trái, đúng, sai. Chứng nghiệm về hạnh thì phải thêm vào đó bốn giáo. Ở chung một chỗ lâu, dùng trí tuệ để quán sát, là bốn người kia. Ở chung một chỗ lâu để nghiệm xét về thân hạnh của họ. Dùng trí tuệ quán sát, xem xét tâm hạnh của mình. Thân có sự khác nhau giữa khó biết và dễ hiểu. Về dễ hiểu, là ở chung, thì biết. Ở chung, không rèn luyện, thêm vào đó ở chỗ lâu, trong tâm cũng có sự khác nhau của khó, dễ. Dễ nhận thức, nghĩa là dùng tuệ xem xét thì biết ngay. Nếu tuệ không hiểu rõ thì thêm quán sát. Y theo giáo để chứng nghiệm tâm mình, gọi là trí tuệ. Dùng lý lẽ để trắc nghiệm, tìm kiếm, thì gọi là quán sát.

Dưới đây, trong văn, Phật dạy dùng bốn quán để xem xét chứng nghiệm hạnh của mình, trong đó có ba dụ:

1. Dụ người cày ruộng, dạy bốn y cư trú chung một chỗ lâu để kiểm nghiệm.

2. Dụ rừng, Phật dạy dùng trí tuệ.

3. Dụ thuốc, dạy dùng quán sát.

Trong phần đầu, trước là thí dụ. Trong dụ, từ đầu đến gọi là ruộng sạch là nói về ở chung. Chúng tăng như thửa ruộng, có công năng sinh ra phước, người gieo trồng phước đức giống như người cày rộng, cúng

dường chúng tăng sanh phước như gieo trồng lúa nếp. Ác hạnh trong tăng, giống như thứ lúa đắng. Vì phân biệt ác để cúng dường thiện, nên gọi là cỏ lúa thơm sạch. Nhìn sơ qua giống như tốt đẹp, gọi là cách nhìn của nhục nhãn, gọi là ruộng sạch.

“Đến khi bốn y kia đã thành tựu v.v...” trở xuống là dụ cho nói ở chỗ lâu, giống như lúa đắng, giống như nếp tẻ, vì không thể phân biệt được, nên phải chờ đến khi chín mới thấy khác.

Sau đây là hợp, trước hợp với đoạn đầu:

“Tám việc như thế làm ô nhiễm tăng”, hợp với “Lúa đắng” ở trước. Chứa tám vật bất tịnh, gọi là tám việc. Như cỏ dại làm nhơ ruộng, gọi làm ô nhiễm (hoen ố) tăng. “Nếu dứt trừ” thì hợp với “Nhổ sạch cỏ lúa thơm”.

“Dùng nhục nhãn nhìn thì biết sạch”, hợp với cách nhìn của nhục nhãn, gọi là ruộng sạch.

“Nếu có người trì giới v.v...” trở xuống là hợp với “thành tựu đều khác” ở đoạn sau.

“Trì giới, phá giới, lúc người đó không làm điều xấu ác, thì khó biết v.v...” trở xuống là phân biệt, nói trái lại: chưa thành thục, vì khó có thể phân biệt khác.

“Nếu việc ác tỏ rõ v.v...” trở xuống chính là hợp với cỏ, lúa đã chín, mỗi thứ đều khác nhau. “Nếu điều ác được biểu lộ rõ ràng, thì dễ biết”, hợp với “cỏ khác với lúa”.

“Như lúa đắng v.v...” trở xuống là nêu dụ, để làm dấu.

“Trong tăng cũng vậy”, là hợp “Lúa khác với cỏ.” Vì tăng như ruộng sạch, nên nói là “Cũng vậy”. Nếu lìa bất tịnh, là nói lìa lỗi của Tăng. Tám vật bất tịnh bị tổn hại, gọi là “Pháp của rắn độc”.

“Đó gọi là v.v...” trở xuống là kết khen, chỉ rõ pháp vượt hơn. “Nên vì v.v...” trở xuống là nói hợp với “Cúng dường”

“Chẳng phải nhục nhãn v.v...” trở xuống là nói chỉ trụ lâu mới nhận biết được.

Trong trí tuệ chứng nghiệm, trước là dụ, sau là hợp. Trong dụ có bốn:

1. Dụ tà chánh xen lẫn.

2. “Quả tà kia đã thành thục v.v...” trở xuống là dụ vô trí mà lạm truyền.

3. “Phàm ngu v.v...” trở xuống là dụ người ngu không phân biệt.

4. “Có trí v.v...” trở xuống là dụ cho người trí có khả năng phân biệt.

Trong phần đầu, Ca-la, dụ cho Tăng phá giới. Người phá giới, nhiều gọi là đông nhiều. Đầu trấn, dụ người của bốn y. Người y hóa độ không đều, nên nói là một. Y hóa độ đồng với tà, gọi là quả tương tự không thể phân biệt.

Phần hai, trong dụ không có trí mà lạm truyền, y và người tà gọi là “Theo hiểu biết của mình, lập ra thuyết để dạy người, gọi là khi quả thành thục”.

Có một cô gái dụ cho người lạm truyền. Cô gái có nhiều nghĩa, trong đây chỉ là tà không có trí làm dụ. Tà chánh đều nhận lãnh, gọi là đều “Nhặt lấy”. Vì tà nhiều, chánh ít, nên nói đầu trấn, vừa có một phần, Ca-la mười phần. Tà chánh lạm truyền, gọi là cô gái không biết. Ở trong chúng tuyên bố, gọi là đem “Ra chợ để bán”.

Trong câu ba, phàm ngu, trẻ nhỏ, dụ cho người lạm thọ. Vì trẻ nhỏ không có trí, nên lấy làm thí dụ. Không biết đồng với trước, gọi là không còn phân biệt. Bỏ chánh, lấy tà, gọi là mua Ca-la. Vì thọ pháp tà đọa vào ba đường ác, nên gọi “Nuốt rồi chết”.

Hạng người có trí trong câu bốn, dụ cho người năng phân biệt. Biết người ngu kia thọ lãnh tà có tổn hại, gọi là nghe việc này. Vì tìm được chỗ theo, nên nói là “Chỗ nào?”

“Cầm quả này đến đáp chỗ nghe của người kia, gọi là chỉ cho phương hướng, nơi chốn.”

Người trí biết tà kia nhiều, chánh ít, nên nói “vùng này có nhiều quả Ca-la, chỉ có một trấn đầu, là bỏ tà không nhận, gọi là “Cười rồi bỏ đi”.

Trong hợp, chỉ hợp với đoạn thứ nhất, thứ ba và thứ tư, không hợp với đoạn hai.

Trong hợp với đoạn đầu, “Trong đại chúng, nhập pháp bất tịnh cũng giống như thế”, hợp với rừng Ca-la. Văn này lược thiếu. Nếu đủ, thì nên nói: “Nhận chứa tám pháp bất tịnh, người cũng như thế.” Trong chúng này thường có nhận chứa. Tám pháp này hợp với rất nhiều cây.

“Chỉ một người trì giới không nhận vật bất tịnh” hợp với “Chỉ có một cây, gọi trấn đầu-ca.” Biết chứa để là phi pháp, nhưng không lìa bỏ đồng sự, dường như hợp với quả.

“Như rừng kia v.v...” trở xuống là nêu ví dụ để yên định. Đoạn đầu này đã nói xong, kế là hợp với đoạn hai, đoạn ba, “Người mau không phân biệt”.

“Có Ưu-bà-tắc” hợp với đứa “trẻ ngu”.

“Thấy các người này có nhiều điều phi pháp, đều không cung

kính”, hợp với trái lại “Không phân biệt mua quả Ca-la ăn xong là chết.” Nghĩa là không cung kính, cúng dường người bốn y này.

Trong dụ, chứng tỏ người kia gặp lượm lấy chung. Trong hợp, nói “Người kia đều vứt bỏ mất, đều không phân biệt” nêu lên hai bên.

Sau đây là hợp với đoạn thứ tư: “Người trí có khả năng phân biệt”, trong đó có bốn câu:

1. Đức Phật dạy phải xét hỏi: “Với tám vật bất tịnh Phật cho phép cất chứa hay không?”

2. Nếu người kia nói là Phật cho, lại dạy xét hỏi, người như thế có được làm yết-ma chung với Bồ-tát hay không?”

3. Nếu người kia nói: “Được!”, lại dạy thọ kinh để chứng nghiệm thuyết của họ.

Hỏi như thế xong, đều nói “Tám việc Như lai đều cho”, nêu đáp lại người tà kia.

Sau đây, là Phật dạy xem xét chứng nghiệm: Ở Kỳ-hoàn, có Tỳ- kheo nói: “Đức Phật cho chứa vàng, bạc”, là nêu lời nói tà xưa. Hoặc nói: “Phật không cho”, là nêu chánh ngữ xưa.

Có người nói “Cho”, là nhắc lại người tà ở trước, “Không cho” là nhắc lại người chánh ở trước.

“Không cho đồng chung” là nói chánh đuổi tà, “Không cho ở chung, nói giới, tự tứ”, là nói pháp khác nhau, cho đến không uống chung một dòng sông là nói về sự khác nhau. “Sao các ông lại nói Phật cho chứa?” là lấy xưa để gạn hỏi nay.

4. Phật quở người tà kia rồi khuyên. Phật là Trời trong loài trời, dù là tiếp nhận, chúng tăng các thầy cũng không nên chứa. Đối với lời đáp đầu tiên ở trên, khuyên tự mình không nhận. Phật vì lợi người, nên cho pháp nhận vàng, bạc v.v... chúng Tăng vì cá nhân mình, không nên chứa cất.

“Nếu có nhận v.v...” trở xuống là đối với lời đáp sau ở trên là nói người có nhận, không nên đồng chung. Trước khuyên khác nhau.

“Nếu nói chung v.v...” trở xuống là nói đều có tổn hại. Trước là pháp, sau là dụ.

Trong quan sát chứng nghiệm, đầu tiên là lập dụ, kế là hợp, sau là khuyên.

Trong dụ y theo hợp lẽ ra có ba:

1. Dụ tà chánh xen nhau.

2. Dụ người ngu không phân biệt.

3. Dụ người trí có khả năng phân biệt.

Nay, trong đoạn văn này chỉ có hai thí dụ trước, lược qua thí dụ thứ ba.

Y theo đoạn đầu, “Thành thị” dụ cho chúng. “Có người bán thuốc”, dụ cho người nói pháp.

“Có thuốc cam lộ mầu nhiệm xuất hiện ở núi Tuyết”, là dụ cho nói chánh pháp xuất hiện ở kinh Niết-bàn, “Cũng bán thuốc tạp nhạp” dụ cho nói pháp tà. Lời nói tà thuận với tình, gọi là vị ngọt. Vì thuyết tà lạm chân, nên nói “Tương tự”.

Đoạn hai, trong dụ “Người ngu không phân biệt”, các người muốn mua thuốc ngọt. Nhưng người không biết, ngay từ đầu đã không biết.

“Đến người bán thuốc v.v...” trở xuống là khoảng giữa không biết.

Đầu tiên là hỏi, kế là đáp.

“Người này v.v...” trở xuống là cho pháp tà kia, gọi là dùng thuốc tạp nhạp. Vì khen sai là đúng, nên nói: “Đây là thuốc ngọt ở núi Tuyết.”

“Bấy giờ người bán v.v...” trở xuống vì tâm ám muội không thấu suốt tà, chánh, nên nói: “Nhục nhãn không thể khéo biết. Nghe nói cho nhận, gọi là “mua rồi đem đi”.

“Lại nói v.v...” trở xuống là lúc sau cùng, không biết, là sai là đúng nên nói: “Tôi được thuốc ngọt ở núi Tuyết”.

Trong hợp có hai: “Trước, hợp với ban đầu, “Nếu chúng Thanh văn” là hợp với “thành thị” ở trước. Cho đến bốn y cũng gọi Thanh văn. Bốn y xuất thế, ứng hiện làm Thanh văn, hóa độ chúng sinh, nên có tăng giả danh, hợp với “Người bán thuốc độc trong thành thị”. Thật ra không có đức của Tăng, giả gọi là Tăng, gọi là Tăng giả danh. “Có tăng chân thật”, hợp với người bán thuốc hay ở núi Tuyết.

Người bốn y thật sự có đức của Tăng, gọi là Tăng chân thật. Tăng hòa hợp, là hợp với vị tượng tự. Tà, chánh xen nhau gọi là hòa hợp Tăng, lại không có người nào khác. “Nếu trì giới v.v...” trở xuống là hợp với đoạn hai ở trước, nói về người ngu không phân biệt. Trước hợp, sau yên định.

“Ai là trì? v.v...” trở xuống, là đoạn ba, hợp với đối tượng ít ở trên, nói người trí có khả năng phân biệt.

“Ai trì giới, ai phá giới?” y theo hạnh để phân biệt. “Ai chân ai giả”, y theo người để phân biệt. Đây là nêu sở tri. Người có thiên nhãn mới phân biệt được, chứng tỏ năng biết kia, là người có thiên nhãn thanh tịnh của Ba thừa mới biết được.

Trong lời Phật khuyên có ba trường hợp:

1. Nói ở đời vị lai, sẽ có người phá giới, không nên giúp đỡ, lễ bái, cúng dường họ.

2. Người có nhận chứa để vật bất tịnh, cũng không nên bố thí, lễ bái, cúng dường.

3. Giới trọng, khuyên người có phá giới, không nên vì nhân duyên mặc cà-sa mà cung kính, lễ bái họ. Vì lỗi phá giới rất nặng, nên nêu nghiêng về một bên.

Dưới đây là đoạn ba, nhận hiểu, khen ngợi: Lành thay! Là lời khen, lời nói khác là nhận hiểu.

Nói chân ngã thọ pháp, gọi là nhận hiểu. “Như Kim cương v.v...” là dụ nói nhận hiểu.

Trên đây, đối với câu hỏi, chính là nói về nhân y.

Dưới đây là đoạn hai, đối với xưa, hội thông. Pháp xưa, nhân nay, vì hai lời nói khác nhau, nên phải hội ý. Cũng tức là nói pháp “Sở y” của hạnh người kia. Bồ-tát Ca-diếp trước là hỏi. Trong phần hỏi, trước nêu pháp mà xưa đã nói, chẳng phải do bốn hạng người, nên đối với người để gạn hỏi.

Trong phần trước, như nói: “Phải nương bốn pháp”, nêu chung lời nói xưa.

“Thế nào là? v.v...” trở xuống là nói riêng. “Như thế v.v...” trở xuống là kết.

Sau đây là Phật hội ý, trong đó trước nêu giải nghĩa bốn y, như chương riêng có nói.

Trong văn có hai:

1. Nói về pháp tức nhân để hội ý. Nay, pháp đã được nói tức là bốn người, nên dựa vào pháp nay cũng dựa vào bốn người. Pháp đã nói xưa vì khác với bốn người, nên dựa vào người nay, nghĩa là không dựa vào pháp xưa.

2. Phân biệt pháp khác với người để hội ý. Vì người và pháp khác nhau, nên người là nhục nhãn, pháp là tuệ nhãn.

Trong phần trước có hai lượt:

1. Từ thể khởi dụng để nói về bốn y.

2. Từ “Lại nữa”, y theo nghĩa v.v... trở xuống là y theo quả, tìm kiếm nhân, để nói về bốn y.

Y theo lượt đầu, trước là giải thích, sau là kết.

Trong phần giải thích, đầu tiên là nói về y pháp của bốn y. Pháp là thể đại Niết-bàn của Chư Phật, nên trước phải giải thích. Kế là nói về nghĩa y. Nghĩa: pháp thân, giải thoát, Bát-nhã, tất cả các đức. Vì y thể

của đức, nên kế là nói về thể. Kế là nói về y trí. Trí, nghĩa là trí Nhất thiết chủng của Chư Phật. Vì y đức, khởi công dụng trí của A-hàm, nên kế là nói về đức.

Thứ tư là nói về y kinh liễu nghĩa của bốn y. Kinh, nghĩa là giáo pháp Đại thừa của Chư Phật. Vì y trí khởi thuyết nên kế là nói về trí.

Văn trong y pháp đầu tiên, có chia làm bốn:

1. Chính là nói về y pháp không y người.

2. “Bốn hạng người đã nói trên v.v...” trở xuống là chọn chân khác với ngụy, nói không y người đã nói ở trước, nghĩa là không nương người tà, chứ chẳng phải nói không nương vào bốn y.

3. Y pháp: Tức pháp tánh v.v… trở xuống là nói về y người, không y pháp trong bốn y. nghĩa là y nhân tức pháp ở trước, không dựa vào pháp tức người ở trước.

4. “Nếu người phá giới vì lợi ích v.v...” trở xuống là chọn chân khác với nguy, nói về y người là nương tựa vào người tức pháp chân thật, chứ không phải cho rằng, nương tựa vào người phá giới.

Y theo đoạn đầu, trước nói y pháp. Chia làm bốn trường hợp:

1. Phát ra thể của pháp, là đại Niết-bàn.

2. “Tất cả v.v...” trở xuống, nói về đại Niết-bàn, tức pháp tánh, tất cả pháp Phật cũng là Niết-bàn ở trước. Pháp tánh là pháp tánh vô thỉ của Niết-bàn, chứng tỏ vốn có pháp tánh để thành tựu Niết-bàn, nên tức pháp tánh là phân biệt đối trị. Vì Niết-bàn dứt hết kiết, nên “Tức” là pháp tánh.

3. Nói pháp tánh “Tức” Như lai, nói lên vì pháp thành tựu con người, nên được “Tức” pháp. Vì phân biệt pháp tánh mà Tiểu thừa chứng đắc, nên “Tức” là Như lai. Lại, vì nói Phật đồng với pháp đáng nương tựa, nên “Tức” là Như lai.

4. Nói Đức Phật “Tức” thường. Như lai là Phật, vì “Tức” pháp tánh cho nên “Thường”, không thay đổi. Vì phân biệt Như lai vô thường là hóa thân, nên phải nói “Thường”.

“Nếu lại nói v.v...” trở xuống, là nói không y người. Thanh văn, Duyên giác đều nói Phật vô thường, vì họ không thấy pháp tánh. Vì không thấy pháp tánh cho nên không nên nương tựa họ.

Thứ hai, trong phân biệt chân khác với nguy, trước nói về bốn người, “Là” pháp đáng nương tựa.

“Nếu có người biết rõ v.v...” trở xuống là nêu kém để so sánh với hơn, nói bốn đáng nương tựa, là nêu năm cấp bâc Bồ-tát của đường lành để so sánh với bốn người.

Trong phần trước, đầu tiên nói như thuyết đã nói trên. “Bốn người xuất thế, phải nên nương tựa”, chính là nói đáng nương tựa.

“Vì sao? v.v...” trở xuống là giải thích, trong đó, trước là gạn hỏi. “Thuyết xưa nói: “Y pháp, không y người”. Nay, vì sao lại nói

“người” đáng nương tựa?”

Sau đây, là giải thích có hai:

1. Nói “Người” kia có khả năng hiểu nghĩa sâu xa, cho nên đáng nương tựa.

2. “Bốn người như thế, tức Như lai v.v...” trở xuống, vì hiểu được “Mật giáo”, nên đáng nương tựa.

Trong phần trước, đầu tiên nói: “Hiểu rành tạng sâu kín của Như lai, là biết Niết-bàn ở trước thì biết được Như lai là “Thường”, không thay đổi, tức biết Phật “Thường” trước là trước thuận, sau trái.

Ở trước có bốn câu, nhưng ở đây đối với đầu tiên và sau cùng để nói là “Biết”.

Sau đây, trong phần “Biết” giáo, đầu tiên là nói về bốn người “Tức” gọi là Như lai.

“Vì sao? v.v...” trở xuống, là giải thích. Trước gạn hỏi, sau là hiểu, hiểu được “Mật ngữ”, nói hiểu đồng với Phật. Và, người năng nói, là nói đồng với Phật. Vì “Đồng với Phật” này, nên gọi là Như lai. Trong phần nêu kém để so sánh, trước là nêu phần kém của người y kia. “Nếu có người”, nghĩa là năm cấp bâc người trong giai vị đường lành. “Biết được tạng sâu kín của Như lai, là niết bàn ở trước và biết Như lai “Thường” không thay đổi v.v... nên biết Đức Phật trước là “Thường”.

“Trước thuận, sau trái v.v...” trở xuống là nhắc lại để so sánh phần hơn: Người như thế còn đáng nương tựa, huống chi là bốn người.

3. Trong y nhân không y pháp, văn có ba cặp:

a. Nhất định là “Người”, “Pháp” ở trên. Y pháp ở trước, tức là pháp tánh. Không y “Người” tức là Thanh văn.

b. Dùng “pháp” ở trước, tức là người nương tựa. Nghĩa là pháp tánh tức là Như lai, dùng “Người” ở trước tức pháp mà người đã chứng, nói là Thanh văn, tức là hữu vi. Vì pháp Tiểu thừa Vô thường, trôi lăn nên nói hữu vi.

c. Nói về đối tượng trước “Tức “Người”, “Pháp” có nghĩa đáng nương tựa, không đáng nương tựa. Vì Như lai thường trụ, nên đáng nương tựa. Vì hữu vi vô thường, nên không đáng nương tựa.

d. Trong phân biệt chân khác với ngụy, “Nếu là người phá giới” là nói người đó không có hạnh. “Vì lợi dưỡng, nên nói Phật Vô thường”,

là nói người đó không có hiểu biết. Người như thế, không nên y chỉ. Vì nghĩa này đã được quyết đoán rõ ràng, nên gọi là nghĩa nhất định.

“Đây là nói về người được nương tựa ở trước, nghĩa là nương tựa Như lai, không nương tựa người phá giới như thế.”

Y theo phần nói về y nghĩa, không y ngữ, trước là nêu, sau giải thích. Đầu tiên, nói về y nghĩa. Trước là giải thích, sau là kết. Trong giải thích có sáu: Ba phần trước tức là ba việc Niết-bàn, nghĩa là “Giác liễu” là Bát-nhã của Niết-bàn. Vì Bát-nhã quán chiếu, nên gọi “Giác liễu”. Giác liễu nghĩa, gọi là không yếu kém, là giải thoát. Vì chướng phiền não đã dứt hết ở đây, nên không yếu kém. Nói không yếu kém, gọi là đầy đủ, chính là pháp thân của Phật. Pháp thân tròn đầy, gọi là đầy đủ. Nghĩa này đủ, nghĩa là gọi Như lai thường là Phật Bảo. Pháp thường tức là Tăng, là Tăng bảo của Niết-bàn.

“Đây gọi là v.v...” trở xuống là kết.

“Những gì? v.v...” trở xuống là nói không y ngữ. Đầu tiên là hỏi, kế là giải thích.

Trong phần giải thích có ba:

1. Các luận của thế tục phần nhiều thêu dệt, trau chuốt lời văn, nên không đáng nương tựa.

2. “Như Phật nói v.v...” trở xuống, kinh tà luống dối, dối gọi là Phật nói, không đáng nương tựa. Cũng có thể như Phật đã giảng nói trong kinh khác, vô lượng kinh tà của thế tục, không thể đáng nương tựa.

3. “Lại xướng v.v...” trở xuống là lời chê bai Phật, không đáng nương tựa. “Như thế”, có thể kết.

Y theo phần nói y trí không y thức, trước là nêu, sau là giải thích.

Trong giải thích có bốn:

1. Nói trí, tức là Như lai, nói y trí Phật.

2. “Nếu có v.v...” trở xuống là nói người trí kia không dựa vào thức của Thanh văn.

3. “Nếu biết Như lai tức pháp thân v.v...” trở xuống là y trí của Bồ-tát.

4. “Nếu thấy thân phương tiện của Như lai v.v...” trở xuống là nói thân ấy không dựa vào thức của phàm phu, trong đó, trước là nói không y thức.

“Nếu lại có v.v...” trở xuống là nói người và thuyết, đều không đáng nương tựa. Câu này đâu khác gì với câu thứ hai ở trước, trước nói rõ về mê chân. Ở đây nói về “Hoặc” ứng.

Trong y kinh liễu nghĩa, trước nêu, sau giải thích. Trong giải thích, nói về Tiểu thừa kia, vì bất liễu nghĩa, nên không đáng nương tựa. Đại thừa liễu nghĩa, mới đáng nương tựa. Văn có bảy cặp: Sáu cặp trước nói về liễu, không nghĩa liễu. Một cặp sau, nói về hai nghĩa đáng nương tựa, không đáng nương tựa.

Trong sáu cặp trước, hai cặp đầu, y theo nhân để nói về liễu, bất liễu. Trước, “Giải”, sau “Hạnh”. Một cặp kế là y theo quả. Một cặp kế là y theo nhân, hai cặp sau là y cứ theo quả. Trong quả, một cặp trước, y theo Bồ-đề, cặp sau y theo Niết-bàn. Cũng có thể hai cặp trước trong sáu, là y theo nhân. Một đôi kế là y theo quả. Một cặp kế là y theo “Giáo”. Hai cặp sau là y theo “Nghĩa”.

Trong bảy cặp, đầu tiên là nói Tiểu thừa bất liễu nghĩa, không y chỉ. Pháp Thanh văn thừa thì không nên nương tựa, chính là nói không nương tựa.

“Vì sao? v.v...” trở xuống là giải thích. Trước là gạn hỏi, sau là giải thích. Trong giải thích có bốn câu:

1. Nói Tiểu thừa quyền mà bất liễu. Trước là pháp, sau là dụ.

2. “Thừa Thanh văn, như người cày ruộng đầu tiên v.v...” trở xuống là nói minh không nên nương tựa.

3. “Như thế, gọi là bất liễu nghĩa”, là kết cặp thứ nhất ở trước.

4. “Vì thế, không nên nương thừa Thanh văn”, kết cặp thứ hai ở trước.

Sau đây là nói về Đại thừa kia đáng nương. Chia làm bốn câu:

1. Pháp Đại thừa thì nên nương tựa, chính là nói đáng nương tựa.

2. “Vì sao? v.v...” trở xuống, là nói liễu nghĩa của Đại thừa, thành nên nương tựa ở trước. Trước gạn hỏi, sau giải thích. Nói Phật vì độ các chúng sinh, nên dùng năng lực phương tiện, khéo nói về Đại thừa quyết đoán rõ ràng, sâu xa cho nên đáng nương tựa.

3. “Cho nên nương tựa, là kết cặp thứ nhất ở trước.”

4. “Đó gọi là liễu nghĩa”, kết cặp thứ hai ở trước.

“Bốn người như thế v.v...” trở xuống là nói chung để kết. Trong lượt thứ hai:

1. Đầu tiên là nói về nghĩa y, là đức của quả.

2. Y pháp: Pháp là pháp tánh.

3. Y trí: Trí là hạnh của Tăng.

4. Y kinh: Kinh là giáo pháp.

Hai y trước trong bốn, là y cứ quả để nói về y. Hai y sau là y cứ nhân. Nghĩa là thể của quả. Do đó, trước nói về quả y pháp mà thành,

nên kế là nói về pháp. Trí là thể của nhân, do đó, nói trước. Vì nhân do pháp mà hình thành, nên sau nói về kinh.

Trong văn đầu tiên có hai:

1. Xứ là hợp với biện luận. Trước nói về ý nghĩa.

2. Kế là nói về y pháp.

3. Nói không y người .

4. Nói về không y ngữ.

Trong nghĩa, y cứ ở trước, cũng có sáu. Nay, chỉ nêu bốn: pháp thân, giải thoát, Bát-nhã và Như lai. Lược qua không có pháp tăng.

Đầu tiên là nói: “Lại nữa, nghĩa gọi ngay thẳng là pháp thân. Vì thân không có tà vạy, nên nói là ngay thẳng. Gọi thẳng là ánh sáng, là Bát-nhã. Vì tuệ không có bóng tối ngăn che, nên gọi là ánh sáng. Nói danh không yếu kém tức là giải thoát. Danh là Như lai, là Phật Bảo.

Sau đây, sẽ giải thích lại cho rõ. Nói trí tuệ là nói về thể của Bát nhã. Gọi thẳng là thường trụ, nói lên nghĩa pháp thân. Thường vì thân trụ, không đổi thay theo thời gian, nên nói là, ngay thẳng. Kế là nói về y pháp. Như lai thường: gọi là y pháp. Nói chung đều để nêu lên. Sau đây là phân biệt riêng để làm rõ.

Thường và vô biên, là ngay nơi tướng mà nói về pháp: Không thay đổi, gọi là Thường. Vì nghĩa nhiều, thể rộng, nên nói là vô biên.

“Không thể suy nghĩ v.v...” trở xuống là đối với tình để nói về Pháp. Đầu tiên là nói chẳng phải có mà cũng có thể thấy, chứng tỏ pháp chẳng phải “Không ”.

Không thể suy nghĩ bàn luận trong “Chẳng phải có” ở trước là nói lìa tướng của tâm, không nên chấp ràng buộc, nói lìa tướng của sắc. Thể thật là “Không vô”, cho nên có thể thấy. Nếu có thuyết nói: “Không thể thấy”, thì không nên dựa theo thuyết đó, là nói không y “Theo người”.

“Cho nên v.v...” trở xuống là kết.

Nếu dùng lời hay để nói về Vô thường, thì không nên y theo lời nói đó, là nói không y ngữ. Lời nói hay đẹp còn không y, huống chi lời thô bỉ?

“Cho nên v.v...” trở xuống là kết.

Trong y thứ ba, trước là nói y trí. Trước là nêu, kế là nói.

Chúng Tăng là “Thường”, vô vi, không biến đổi là trí chứng của chúng Tăng. Không chứa bất tịnh, là trí giáo của chúng Tăng.

“Cho nên v.v...” trở xuống là kết, nói nên nương tựa.

Sau đây, cũng nói không nương theo thức. Không nương thức, nghĩa là nói chung, để nêu lên. Kế là, sẽ nói về tướng của thức.

Nếu có thuyết nói: “Thức tạo ra thức, thọ, không có hòa hợp tăng” là nêu thức tà kia. Chấp thật, chê giả cho nên là tà.

“Vì sao? v.v...” trở xuống là giải thích, nói là “Không có”, không có sở hữu, tức là không có thường, thì chỗ nào có Tăng?

“Cho nên v.v...” trở xuống là kết thành không nương tựa. Trong y liễu nghĩa ở trước, nói về y liễu, sau nói về bất liễu.

Trong Y theo liễu, đầu tiên là nói về liễu nghĩa: gọi là liễu trong các pháp hạnh tri túc v.v..., cũng đối với Như lai tùy cơ nghi mà nói, không sinh chấp mắc. Nói Phật cũng là liễu trong các pháp nghĩa như vô thường, khổ v.v... đó gọi là v.v... trở xuống, là kết.

“Nếu có khả năng v.v...” trở xuống là nói y liễu nghĩa. Y hai liễu trước, gọi là năng trụ. Chỗ nương cao siêu trong Như lai v.v..., gọi là đã được trụ đệ nhất nghĩa.

“Cho nên v.v...” trở xuống là kết.

Sau đây kế là nói Như lai không nương tựa bất liễu nghĩa. Trước nêu, sau giải thích.

Trong phần giải thích, đầu tiên là y theo pháp nghĩa, nói về kinh bất liễu, không đáng nương tựa.

Nếu có người nói: “Như lai thương xót v.v...” trở xuống, là y theo hành pháp để nói về kinh bất liễu không nên nương tựa. Trong phần trước, đầu tiên là nói rộng về bất liễu. Sau là kết, không nương tựa.

Trong phần nói về bất liễu, văn chia làm bốn:

1. Nêu kinh bất liễu nghĩa ngày xưa. Như kinh nói, nghĩa là như trong kinh Tiểu thừa xưa có nói: “Tất cả đốt cháy”. Nghĩa là xưa nói: “Vì ba độc đốt cháy các chúng sinh, nên gọi là đốt.” Như văn dưới đây nói: “Cũng có thể kinh xưa nói: “Vì lửa vô thường đốt rụi các thế gian, nên gọi là đốt. Giảng nói các pháp ở đây đều bị lửa kia đốt cháy, nên nói “Tất cả” vô thường. Suy ra khổ v.v... cũng giống như vậy.

“Đó gọi là v.v...” trở xuống là kết. Do nói “Tất cả”, vì lời nói không có phân biệt, nên gọi là bất liễu.

2. “Vì sao? v.v... trở xuống là giải thích bất liễu nghĩa. Nói “Vì sao” là gạn hỏi trước, khởi nói sau:

“Tất cả đốt cháy v.v...”, vì sao bất liễu? Vì không thể hiểu rõ nghĩa như thế, nên phải giải thích. Y chỉ sinh tâm, không thể hiểu về các nghĩa đốt v.v..., vì cuộc hạn ở hữu vi, nên gọi là bất liễu.

3. “Làm cho các v.v...” trở xuống là nói về sự tổn hại của bất liễu, làm cho đọa vào A-tỳ, chính là nói về sự tổn hại đó, làm cho người khác nương vào “Bất liễu” đó, thậm chí chê Phật vô thường, khổ v.v..., vì trở

thành chê bai Phương Đẳng cho nên đọa vào A-tỳ.

“Sở dĩ v.v...” trở xuống là giải thích. Trong đó, trước hỏi: “Sở dĩ nay đọa là vì chấp mắc?” Đối với câu hỏi là giải thích lý do vì sao.

Vì nghe nói tất cả bị vô thường đốt cháy v.v..., rồi quyết định chấp chặt rằng “Phật cũng vậy”, nên nói là “Chấp mắc”.

4. “Tất cả đốt” nghĩa là Như lai sau đây sẽ nói về tướng bất liễu. Trước là nói, sau là kết, lời văn dễ hiểu.

“Không nên y” nghĩa là kết thúc thành không y.

Sau đây, sẽ y theo pháp hạnh, nhằm nói về kinh bất liễu.

Trong không đáng nương tựa, đầu tiên là nêu trái lại, liễu nghĩa đáng nương tựa, để làm rõ bất liễu.

Nếu có thuyết nói: “Thời gian chẳng phải thời gian”, v.v… trở xuống là tráivới liễu ở trước, chính là nói về bất liễu.

Trong phần trước có bốn câu:

1. Y theo lời nói của người để nói về kinh liễu nghĩa.

2. Kết y dưới.

3. “Nếu có giới v.v...” trở xuống là y cứ rộng về giáo pháp, để nói về kinh liễu nghĩa.

4. Kết, đáng nương tựa.

Trong phần đầu, nếu nói: “Như lai thương xót, biết rõ về thời gian nói tội nhẹ thành nặng, nói tội nặng thành nhẹ, nói lược về liễu nghĩa.”

Về thời gian, có chia làm bốn, như sau đây sẽ giải thích cụ thể: Trong thời điểm này, nếu có đàn-việt dồi dào, chẳng phải hộ pháp,

không vì tịnh thí, nhận chứa nhóm tất cả vật bất tịnh, Phật nói là nặng, trái lại, gọi là nhẹ. Sau đây, sẽ nói rộng, trong đó có bốn:

1. Thấy đệ tử mình có các đàn việt vật quý trọng thì ngăn cấm, không có thì cho chứa.

2. Dù không có đàn việt lúc thịnh vượng thì ngăn cấm, khi ngặt nghèo thiếu thốn thì cho chứa.

3. Dù lúc thiếu thốn, không vì hộ pháp, thì Như lai ngăn cấm, vì hộ pháp thì cho phép được chứa.

4. Tuy hộ pháp mà không y theo tịnh thí thì Như lai cũng ngăn cấm. Nếu tịnh thí thì cho phép chứa.

Trong bốn điều này, Như lai ngăn cấm, gọi là trọng. Như lai đã cho, gọi là khinh.

“Bốn pháp như thế, nên nương tựa” là kết, nói đáng nương tựa.

Đến sau đây, trong y theo giáo để nói về liễu nghĩa, nếu có giới

v.v..., không trái với bốn pháp, nghĩa là không trái với bốn pháp ở trước, cũng nên y chỉ là kết, nói về đáng nương tựa.

Sau đây, trong chính là nói về bất liễu nghĩa, về câu cũng có bốn:

1. Y cứ lời nói của người để nói về bất liễu.

Có thời gian, chẳng phải thời gian, trái với pháp thứ hai ở trên, thiếu ít, gọi là có thời gian, không thiếu thì không phải thời gian. Có hộ pháp, không hộ pháp, trái với pháp thứ ba ở trước. Hai câu còn lại, lược qua không trái.

Nói rằng: “Như lai cho phép theo nhận, chứa để vật bất tịnh”, nên gọi là “bất hữu”.

2. “Nói như thế v.v...” trở xuống là kết, nói về không nương tựa.

3. “Nếu có giới v.v...” trở xuống là y cứ giáo pháp của Phật để nói về bất liễu.

4. “Như thế v.v...” trở xuống là kết. Nói về không đáng nương tựa gọi ba tạng kia chỉ là ba phần.

Trên đây đã nói về pháp “Tức” nhân, để hội ý. Dưới đây làchọn pháp “Khác” với nhân, để hội nhập, trong đó, đầu tiên nói “Người” khác với “Pháp”.

“Pháp, nghĩa là v.v...” trở xuống là nói về “Pháp” khác “Người”.

Trong phần trước, đầu tiên nói: “Ta vì nhục nhãn, không vì tuệ nhãn”, nói thích đáng khác với pháp. Vì nhục nhãn, không nhận thức

pháp, nên nói “Nhân y”.

“Cho nên v.v...” trở xuống là kết. “Người nhục nhãn này vì không biết pháp, nên nay ta vì họ nói người bốn y.”

Y theo phần nói pháp khác người ở sau: “Pháp” khác với “Nhân”, là nói thể trạng của pháp, chứng tỏ nhục nhãn của người kia không thể soi thấy, chỉ là tuệ nhãn.

Trong hai lượt trước, y cứ lượt đầu để phân biệt. Lượt sau lược qua không nêu.

Người học Đại thừa trong các Thanh văn gọi là nhục nhãn. Tất cả Bồ-tát được gọi là tuệ nhãn.

Trong phần đáp câu hỏi trên: “Làm sao biết được ma để lại tai nạn cho chúng? Phật nói, ma nói, làm sao phân biệt biết? Làm sao giải thích việc này?

Giải thích có ba nghĩa:

1. Vì nói bốn người dẹp tà, thông chánh, có khả năng làm chỗ nương tựa cho chúng sinh.

1. Là nói lý do chúng sinh cần nương tựa, nên kinh nói: “Nên y bốn người, vì có bốn ma.”

2. Vì muốn cho người biết tà không từ đâu, lìa đối tượng, thì không nương dựa vào đâu.

Trong văn có ba:

1. Do Bồ-tát Ca-diếp thưa hỏi, nêu lược nêu bốn ma.

2. Do Bồ-tát Ca-diếp thưa hỏi, nên nói rộng về bốn ma.

3. Do Bồ-tát Ca-diếp nhận hiểu, nên Như lai nói lại lời mình khen.

Trong phần đầu, bốn người như trên, nên nương tựa. Hỏi trước, khởi sau. Dưới đây là Phật đáp:

Như Ta đã nói: “Cần phải nương tựa”, chính là đáp câu hỏi ở trước.”

“Vì sao? v.v... trở xuống là giải thích: Vì có bốn ma mê hoặc não loạn chúng sinh, cho nên phải nương vào bốn y.

“Những ma nào? v.v...” trở xuống là nói về xuất hiện bốn ma. Trước hỏi, sau giải thích. Chỗ khác, thường nói ma phiền não, ma năm ấm, ma chết và ma trời thành bốn thứ. Trong đây, chỉ y theo ma trời ma nói bốn.

Bốn tướng là gì?

Nghĩa phân biệt, ma và đệ tử Phật đối lập nhau là hai. Kinh, luật đã nói, lại chia làm hai, hợp thành bốn thứ. Hai thứ trước trong bốn là người ma. Hai thứ sau là pháp và ma. Nêu người để đáp câu hỏi ở trên: “Làm sao biết được ma để lại tai nạn cho đại chúng?” Nêu pháp để đáp câu hỏi ở trên: “Làm sao phân biệt được Phật nói và ma nói?” Lại phân biệt bốn thứ ma đều y theo con người để nói. Ma nói kinh là một, ma nói luật là hai, ma thọ lãnh kinh là ba. Ma thọ luật là bốn.

Trong phần nói rộng thứ hai, Bồ-tát Ca-diếp trước hỏi: “Như Phật nói có bốn thứ ma”, là nhắc lại lời nói trước đây của Phật.

Sau đây, y theo câu hỏi được đặt ra, trong đó, y theo lời Phật đáp, câu hỏi thiếu không đủ, lẽ ra có ba câu hỏi:

1. Hỏi: “Các ma dùng những hình tướng nào để phá hoại, khuấy rối chánh pháp?”

2. Hỏi: “Ma nói và pháp Phật nói, làm sao phân biệt được?”

3. Hỏi: “Theo ma, theo lời Phật dạy, làm sao biết được?”

Một câu hỏi đầu trong ba nói về thầy của ma, câu hỏi kế là pháp, câu hỏi cuối là đệ tử của ma. Lại nữa, một câu hỏi đầu, hỏi về hình lạm của ma. Câu hỏi giữa là nói lạm, câu hỏi cuối là thọ quá lạm. Nhưng

trong văn nay chỉ có hai câu hỏi sau, lược qua không có câu hỏi đầu. Y theo lời Phật đáp thì cần Phật đáp câu hỏi sau. Trước là đối với câu hỏi bị thiếu ở trước, lúc ma phá hoại pháp, nên nói lên lời này v.v... trở xuống, là đối với văn trước đã có hai câu hỏi.

Trong đoạn đầu: “Ta nhập Niết-bàn, sau bảy trăm năm, gọi là thời kỳ hoại pháp, ma Ba-tuần này sẽ xúi giục người phá hoại chánh pháp, làm hư hoại dần chánh pháp của ta”, chính là nói về pháp hư hoại.

“Ví như v.v...” trở xuống là nói về tướng trạng của pháp hư hoại. Trước là dụ, sau là hợp. Câu đầu trong hai là chung. Câu kế là riêng, câu sau là kết.

Trong đoạn sau, trước nói rộng, sau là kết. Trong phần rộng, có mười cặp:

1. Y theo Phật hạ sinh, để nói về tà, chánh.

2. Y theo Như lai xuất hiện, đi bảy bước, để nói về chánh tà.

3. Y theo sự kiện thiên thần cung kính, thờ, để nói về tà chánh.

4. Y theo việc Thái tử cưới vợ, để nói về tà chánh.

5. Y theo chế giới, để nói về tà chánh.

6. Y theo các thứ kỹ năng của Như lai, nhằm nói về tà, chánh.

7. Đại thừa và Tiểu thừa đối nhau để nói về tà chánh

8. Y theo thân Phật để nói về tà chánh

9. Y theo giới, hạnh, việc trì, phạm để nói về tà chánh.

10. Y theo đạo pháp trong, ngoài để nói về tà, chánh.

Bốn cặp trước trong mười là việc trước khi thành đạo. Một cặp kế là, là việc sau khi Phật thành đạo. Một cặp kế nói chung một sự nghiệp hóa độ. Bốn cặp sau, nói trở lại sự nghiệp sau khi thành đạo. Trong mười cặp, trước đều nói về tà, chánh, đối với câu hỏi đầu ở trước. Sau là nói về người thọ lãnh, đối với câu hỏi sau và trước.

Trong cặp đầu, trước nói về ma nói. Văn chia làm ba:

1. Nói Như lai do ái màthọ sinh.

2. Nói sinh rồi không được đời kính trọng.

3. Nói Như lai chỉ tu bố thí, khổ hạnh mà thành Phật, không tu các đức khác.

Kế là nói Phật nói chỉ trái với câu đầu. Nói Đức Phật ứng sinh, chứ chẳng phải do ái dục.

Trong cặp thứ hai, nói Phật mới sinh, hiện đi bảy bước, không tin, là tà. Nói Phật hiện đi, đáng tin là chánh.

Trong cặp thứ ba, nói Phật mới sinh, đi vào trong miếu thờ trời, thiên thần không kính, gọi đó là tà, cung kính, thờ phụng là chánh.

Trong cặp thứ tư, nói Phật ở tại gia, với tâm tham cưới vợ, thật sự thọ hưởng dục lạc, đó là tà. Nói Đức Phật ứng tác, đó là chánh.

Trong cặp thứ năm, nói Phật cho chứa vật bất tịnh, đó là tà. Nói Đức Phật cấm ngăn, gọi là Chánh.

Trong cặp thứ sáu, nói Phật không có các thứ kỹ năng, gọi đó là tà. Trong đó có sáu:

1. Nói Như lai vì cúng thiên thần, nên vào miếu thờ trời.

“Cho nên Đức Phật đi vào v.v...” trở xuống là nêu chánh để phá tà.

“Nếu nói không v.v...” trở xuống thì chẳng phải tà làm sáng tỏ chánh.

“Nếu nói Như lai vì điều phục người trời, nên vào miếu thờ trời, là không đúng. Lời nói này suy ra trái với lý, gọi là không có lý này.

2. Nói Như lai không thể thâm nhập các luận của ngoại đạo, biết kỹ nghệ, văn chương, oai nghi của họ.

3. Nói Như lai không thể hòa hợp các tôi tớ, làm cho chúng đấu tranh.

4. Nói Như lai không được nam, nữ, vua, quan kính nể.

5. Nói Như lai không biết hòa hợp tất cả các thứ thuốc, trong đó, đầu tiên là nói Như lai không biết. Kế là nói vì không biết, cho nên gọi Như lai. Sau nói nếu biết, thì sẽ rơi vào tà kiến.

6. Nói Như lai chỉ có thể trung bình, không thể đầy đủ các phương tiện khéo léo, thuận theo thế gian. Sau đây, là nói Như lai có đủ các thứ đức, gọi là chánh, cũng có sáu câu:

1. Nói Như lai khi còn làm Bồ-tát đã vì điều phục chúng sinh, thị hiện vào miếu thờ trời, trái với câu thứ nhất ở trước.

2. Nói trong pháp ngoại học, Như lai đã xuất gia, tu đạo, biết kỹ nghệ, văn chương, oai nghi của mình, trái với câu thứ hai ở trước.

3. Nói Như lai có khả năng dung hòa cuộc đấu tranh, trái với câu bốn ở trên.

4. Nói Như lai được đời khâm phục, kính trọng, trái với câu thứ ba ở trên.

5. “Cũng có khả năng thị hiện v.v...” trở xuống, nói Đức Phật tùy theo thế gian, cũng có khả năng thị hiện hòa hợp các thứ thuốc, mà chẳng phải là tà kiến, trái với câu thứ năm ở trên.

“Vì độ v.v...” trở xuống là nói Phật vì độ các chúng sinh, nên vận dụng các phương tiện thuận theo pháp thế tục, không chỉ ở mức trung bình, trái với câu thứ sáu trước.

Trong cặp thứ bảy: Chấp Tiểu thừa chẳng phải Đại thừa, gọi đó là tà. Biết Đại thừa ngoài Tiểu thừa, nói là chánh. Trong tà có hai:

1. Chấp Tiểu thừa chẳng phải Đại thừa.

2. “Người này lại nói rằng: “Về Kinh luật, tôi sẽ thọ v.v...” trở xuống là học Tiểu thừa, bỏ Đại thừa.

Trong phần đầu lại có hai:

1. Chấp luật Tiểu thừa chẳng phải luật Đại thừa.

2. “Như lai trước nói chín bộ pháp v.v...” trở xuống, là chấp nghiêng về kinh Tiểu thừa chẳng phải kinh Đại thừa.

Trong luật có năm câu:

1. Nêu việc khi xưa Phật chế giới. Xưa, trong luật Tiểu thừa, Đức Như lai đã nói tội nhẹ, nặng của năm thiên và Thâu lan già. Vì tánh tội đều nặng, nên nay nêu tánh. Vì đồng cảm vời khổ lớn, nên nói “Đều nặng”.

2. “Luật của chúng ta v.v...” trở xuống là nêu Tiểu thừa thuộc về mình.

3. “Từ lâu, tôi đã nhẫn v.v...” trở xuống là nói mình đã tin nhận, ngờ vực người khác không tin.

4. “Tôi sẽ v.v...” trở xuống là chấp Tiểu, bỏ Đại. Giới pháp Tiểu thừa gọi là luật của mình, giới pháp Đại thừa, gọi là luật của ông, nên hôm nay mới nói: “Tôi phải làm sao tự từ bỏ luật của mình để đến với luật của ông?”

5. “Ông đã có v.v...” trở xuống, vì suy luận Đại thừa là tà, nên mới nói: “Luật của ông là do ma nói.”

Trong kinh có ba:

1. Nói người ma chấp Tiểu thừa chẳng phải Đại thừa.

2. “Ở đời vị lai sẽ có v.v...” trở xuống là Phật quở trách, chỉ rõ lỗi.

3. “Tôi lại nói v.v...” trở xuống, là nói mình nói Đại thừa sẽ trở thành sai lầm của tà kia.

Trong phần đầu có sáu:

1. Nêu chín bộ để chứng minh không có Phương Đẳng.

2. Nêu vô lượng kinh Tiểu thừa của Như lai, để chứng minh không có Phương Đẳng.

3. “Như Phương Đẳng kia có v.v...” trở xuống, là suy ra kinh Phương Đẳng là kinh mà Phật nói cho Điều-đạt nghe.

4. “Như thế v.v...” trở xuống, suy ra là do ma nói. Trước suy tìm, sau giải thích.

5. “Lời nói như thế v.v...” trở xuống, tìm kinh của người khác có đạo, còn kinh mình không có.

6. “Kinh, luật của tôi v.v...” trở xuống, dẫn bừa kinh Phật nói để chứng minh đúng là sai.

Đã nói đoạn đầu này xong.

“Đến đời vị lai sẽ có các Tỳ-kheo tội ác như vậy”, là lời Phật quở trong đoạn hai ở sau, để chỉ rõ lỗi. Trong đoạn ba, có chia ra ba câu:

1. Phật tự nêu lỗi của mình trong chín bộ nói có Phương Đẳng.

2. “Nếu có người v.v...” trở xuống là nói người chánh thì được.

3. “Nếu có thuyết v.v...” trở xuống là nói người chê bài thì mất. Trước nói về sự chê bai của người kia. Sau, là kết luận mắc tội.

Trên đây là đoạn thứ nhất, chấp Tiểu thừa, chẳng phải Đại thừa.

Dưới đây là thứ hai học Tiểu thừa, bỏ Đại thừa.

“Kinh, luật như thế, tôi sẽ thọ trì, chính là nói học Tiểu thừa. “Vì sao? v.v...” trở xuống là giải thích.

Ít muốn biết đủ là “Đạo” trong nhân. Dứt trừ phiền não là “Diệt” trong nhân. Trí tuệ là “Đạo” trong quả. Niết-bàn là “Diệt” trong quả kia.

Bốn thứ trước này, gọi chung là pháp lành. Kinh, luật Tiểu thừa lấy bốn thứ này làm gốc, nên nay tôi thọ trì.

“Người nói như thế, chẳng phải đệ tử của ta, Đức Phật quở để chỉ rõ lỗi.”

Kế là nói về chánh. Có người nói: “Đức Như lai vì độ thoát chúng sinh, nên nói kinh Phương Đẳng, thật là đệ tử của ta” chính là làm rõ chánh kia.

“Nếu có người không thọ kinh Phương Đẳng v.v...” trở xuống là quở trách tà, làm sáng tỏ chánh.

“Kinh, luật như thế là do Phật nói” là kết, nói về chánh ở trước. “Nếu không phải như thế là do ma nói” là kết, nói về tà ở trên.

Sau đây, sẽ nói về người thọ.

Trong cặp thứ tám, nói “Phật không vì vô lượng đức mà thành”, gọi là tà, trong đó, đầu tiên là nói Như lai không phải do vô lượng đức mà thành, gọi là tà, trong đó đầu tiên là nói Như lai không phải do vô lượng đức mà thành chỉ được pháp “Không”.

“Tuyên nói v.v...” trở xuống là nói vô ngã không thuận với thế gian. Cho nên, giả nói vô lượng đức thành.

“Như thế v.v...” trở xuống là kết.

Nói “Phật do vô lượng đức mà thành” gọi là chánh. Trước giải

thích, sau là kết. Sau đây, là nói về người thọ .

Trong cặp thứ chín, y theo trì, phạm để nói về tà, chánh. Văn chia làm bốn:

1. Y theo không phạm, để nói về tà, chánh.

2. “Lại có thuyết nói: “Không có Ba-la-di v.v...” trở xuống là y theo nghĩa có phạm, để nói về tà, chánh.

3. Ca-diếp bạch Phật: “Như trên, Phật nói, tất cả chúng sinh đều có Phật tánh v.v...” trở xuống là hỏi đáp nêu lại nghĩa không phạm.

4. “Phạm Đột-cát-la, trên trời Đao-lợi thọ tám trăm muôn tuổi v.v...” trở xuống là nêu lại nghĩa có phạm ở trước.

Trong đoạn đầu, trước nói về tà, chánh. Sau là nói về người thọ. “Không phạm mà nói là phạm” trong phần nói về tà, chánh gọi đó

là tà. “Không có phạm, lại nói là không phạm, gọi đó là chánh. Trong hai văn này nói có đúng sai.”

Trong phần nói về tà ở trước, nói nghiêng về người biết đủ của Tiểu thừa, cho là không phạm. Nói “Không phạm” này cho là có phạm, nên gọi là tà.

Sau, trong phần nói về chánh, nói nghiêng về người chánh kiến của Đại thừa, cho là không phạm. Nói không phạm ở đây vì cho là không phạm, nên gọi là chánh. Về lý, thật sự đều thông suốt.

Trong tà ban đầu, trước nói không phạm. “Nếu nói người nào phạm tội v.v...” trở xuống, đối lập với chánh để nói về tà.

Trong phần trước có bốn:

1. Lược nói không có phạm.

2. “Vì sao? v.v...” trở xuống là giải thích.

3. Nói rộng không phạm.

4. “Vì sao? v.v...” trở xuống là giải thích.

Trong phần sơ lược ở đầu, hoặc có Tỳ-kheo thật không phạm tội Ba-la-di, là nói đúng không phạm. Như văn dưới nói: “Có các Tỳ-kheo sống ít muốn biết đủ, ở chỗ vắng vẻ, nhàn tản, có người cho là Thánh, nên lễ bái, khen ngợi Tỳ-kheo không nhận, gọi là thật không phạm.

“Mọi người v.v...” trở xuống là nói người tà kiến thì cho là Tỳ- kheo này thật đã phạm tội nặng.

“Như thế v.v...” trở xuống, Đức Như lai dùng lý để nói vị Tỳ-kheo kia không phạm.

Trong giải thích thứ hai, đầu tiên là gạn hỏi: “Vì sao ta nói Tỳ- kheo kia không phạm? Sau đây là Phật, giải thích. Trong đó, nêu phạm để nói rõ không phạm.

Ta thường nói: “Bốn Ba-la-di, nếu phạm một thì cũng như viên đá bẻ hai”, chính là nêu phạm lỗi.

“Nếu có người tự nói mắc tội v.v...” trở xuống là nói về tướng phạm tội.

“Vì sao? v.v...” trở xuống là giải thích, chỉ rõ tướng phạm.

“Người như vậy v.v...” trở xuống, kết thành lỗi trái phạm. Nghĩa là lui sụt pháp của bậc Thánh xuất thế.

Trong phần thứ ba nói rộng về không phạm, văn có chia làm năm:

1. Nói Tỳ-kheo ít muốn biết đủ, ở chỗ vắng vẻ.

2. Nói nhà vua và đại thần đều cho rằng các Tỳ-kheo đó là bậc Thánh.

3. “Tỳ-kheo nghe v.v...” trở xuống là Tỳ-kheo không nhận.

4. “Vua và Đại thần càng cho là bậc Thánh.”

5. Kết thành không phạm.

Đoạn đầu dễ hiểu. Trong đoạn hai, trước là nghĩ rằng, người kia hiện đã chứng quả La-hán. Sau, khen người ấy sẽ chứng được Bồ-đề.

Trong đoạn ba, văn chia làm ba:

1. Nói lên hiện tại mình chưa được đạo quả, khuyên nhà vua đừng nên nói vậy.

2. “Cúi mong v.v...” trở xuống là nói về lỗi không biết đủ của mình, xin nhà vua chớ nói. Trong đó, đầu tiên là xin vua chớ nói.

“Người” không biết đủ, cho đến v.v...” trở xuống là nói về sự không biết đủ.

“Nay ta v.v...” trở xuống là nói lỗi không biết đủ.

3. “Hạnh biết đủ v.v...” trở xuống là nêu biết đủ, được bày tỏ về lạc thọ của mình, qua đó, đầu tiên là nói được biết đủ, là Phật khen ngợi.

“Cho nên v.v...” trở xuống là nói về lạc thọ của mình. “Lại, biết đủ v.v...” trở xuống là nói về sự biết đủ.

Trong đoạn bốn vua điều tự khen thầy đắc quả la hán, kế là bảo người trong nước khiến cho đều biết. Cho nên, v.v… trở xuống là người trong nước nghe việc ấy đều khen ngợi. Trong đoạn năm, trước là khen người kia tự thực hành thanh tịnh.

“Vì duyên này v.v...” trở xuống, có công năng sinh phước cho người.

“Như thế v.v...” trở xuống là kết thành không phạm. Trên đây là đoạn ba, nói rộng về không phạm.

“Vì sao? v.v...” trở xuống là giải thích. Văn rõ ràng dễ hiểu. Trên, đã nói không phạm. Dưới đây, là nói về tà:

“Nếu có người không phạm như thế là mắc tội”, là ma nói.

Trong phần nói về chánh, trước là nói, sau là kết. Trong phần nói có bốn:

1. Nói thân có tánh.

2. “Dù là v.v...” trở xuống là chứng tỏ người kia không phạm.

3. “Có Tỳ-kheo liền xuất gia v.v...” trở xuống là suy nghĩ được Bồ-đề.

4. “Người như thế chưa được v.v...” trở xuống, lại nói không phạm.

Trong phần đầu có ba câu:

1. Nói Tỳ-kheo bảo rằng tạng bí mật của Phật cho là tất cả chúng sinh đều có Phật tánh. Vì có tánh, nên cắt đứt kiết phiền não, liền được Bồ-đề.

2. “Nếu nhà vua v.v...” trở xuống là mượn câu hỏi để làm sáng tỏ pháp. Trước là hỏi, sau là đáp.

Trong phần hỏi, “Tỳ-kheo các thầy có thành Phật không?”, là một câu hỏi.

“Có Phật tánh hay không?” là câu hỏi thứ hai.

Trong phần đáp: “Nay, ta nói chắc chắn có Phật tánh” là đáp trước, hỏi sau, thành hay không thành, chưa thể xét định để đáp câu hỏi ở đầu.

3. “Vua nói v.v...” trở xuống, nhà vua nghe, nhận hiểu, Tỳ-kheo ấn khả. Đoạn đầu này đã nói xong.

Trong đoạn hai, là nói có tánh, hợp với đạo lý, không phạm tội nặng. Đoạn ba rất dễ hiểu.

Trong đoạn thứ tư, chia làm ba câu:

1. Nói người kia dù chưa chứng quả, nhưng được phước vô lượng, vì ý rộng lớn của tâm Bồ-đề.

2. “Dù cho v.v...” trở xuống là chứng tỏ không phạm, nêu lời nói tà, so sánh để phá tà. Nếu người kia phạm tội, thì tất cả Tỳ-kheo đều đồng với người ấy. Tự nghĩ rằng mình đã chứng được quả bình đẳng, lẽ ra phạm tội, tất cả không phạm. Người kia cũng như vậy.

3. “Vì sao? v.v...” trở xuống là giải thích cả hai trường hợp ở trước, trong đó, trước là hỏi:

Vì sao người kia được phước không có tội?

“Ta đối với trụ v.v...” trở xuống, là nêu mình để so sánh, nói rõ.

Nêu mình trụ tu, nay được Bồ-đề. So sánh làm rõ người kia, tất nhiên sẽ được quả, trở thành ý nghĩa không có tội.

Theo giáo xưa, thường lìa vật bất tịnh v.v..., là nói về nhân duyên tu. Cũng tự biết v.v..., là biết có chánh nhân. Cho nên, nay ta được thành Bồ-đề, là thành tựu quả lợi mình. Có đại từ bi, là thành tựu quả lợi người. Người kia đồng với ta, sẽ được Bồ-đề, nên tự nghĩ mình sẽ được Bồ-đề, xứng đáng với đạo lý được phước, không có tội.”

Trên đây là nói rộng.

“Như vậy v.v...” trở xuống là kết, nói về người thọ rất dễ hiểu.

Trên đây là đoạn thứ nhất, y theo không phạm để nói về tà chánh. Dưới đây là đoạn hai, sẽ y theo có phạm, để nói về tà, chánh:

Có phạm mà nói là không phạm, gọi là tà. Có phạm mà nói là phạm, gọi là chánh.

Trong tà ở trước, trước là nói, sau là kết. Trong phần nói có năm:

1. Nói không có tội báo.

2. “Nếu nói Phật nói muốn hành dâm v.v...” trở xuống là nói dâm không có lỗi.

3. “Hoặc phạm bốn tội nặng v.v...” trở xuống là nói các tội đó không chướng ngại giải thoát.

4. “Như lai nói Đột-cát-la v.v...” trở xuống là nói về tội có quả báo, là Phật sợ người không có chân thật.

5. “Ba-la-di cho đến Đột-cát-la v.v...” trở xuống là nói năm thiên giới chẳng phải do Phật chế.

Sau đây, trong phần nói về chánh, trái với năm thiên này, cần nên xem xét, ghi nhận.

Trong đoạn đầu, trước nói là không tội.

“Nếu có Tỳ-kheo phạm như thế v.v...” trở xuống là nói không có tội báo. Đầu tiên là đặt ra câu hỏi:

Nếu phạm các tội này, thì sẽ đọa vào địa ngục. Các ngoại đạo không có giới nào để phạm, lẽ ra đều sinh lên cõi trời?

“Vì sao? v.v...” trở xuống là giải thích. “Cho nên v.v...” trở xuống là kết.

Trong đoạn hai, có chia làm bốn:

1. Nêu Như lai cho các Tỳ-kheo bỏ đạo, hành dâm, chứng minh chẳng phải là tánh tội.

2. “Lại, nên v.v...” trở xuống là nói dâm là pháp xưa, không phải lỗi của ta.

1. “Như lai ở v.v...” trở xuống là nói dâm không chướng ngại sinh lên cõi trời, giải thoát, trở thành đoạn thứ nhất ở trước.

2. “Xưa nay có v.v...” trở xuống là kết đoạn hai ở trước. Trong đoạn ba nói tất cả tội không chướng ngại giải thoát, văn rõ ràng dễ hiểu.

Trong đoạn thứ tư, nêu xưa kia, Phật đã nói “Tội Đột-cát-la, như trời Đao-lợi sống lâu đến tám trăm muôn tuổi, còn đọa vào địa ngục! Chỉ làm cho người sợ nói không có thật báo, lại nên nói tội Đột-cát-la, còn các tội khác, suy ra cũng giống như vậy.

Trong đoạn năm, nói về các tội trong năm thiên, luật sự tạo ra giả dối, giả gọi là Phật chế.

“Nói như thế v.v...” trở xuống là kết tà khác hẳn với chánh. Trong chánh có ba:

1. Nói có tội báo, trái với đoạn thứ nhất ở trước.

2. “Trong kinh, ta cũng nói có v.v...” trở xuống là nói tất cả đều do Phật chế, trái với đoạn năm ở trên.

3. “Nếu không trì giới, thì làm sao thấy v.v...” trở xuống là nói tội gây trở ngại cho sự giải thoát, trái với đoạn ba ở trước. Hai đoạn còn lại, lược qua không dịch.

Trong phần đầu có năm:

1. Nói về các tội phải chịu quả báo không có giới hạn, nên Đức Phật khuyên người ngăn dứt.

2. “Có luật sư v.v...” trở xuống là nói lối giảng nói của luật sư ấy rằng không có tội báo, mọi người không nên gần gũi họ.

3. “Như Phật nói v.v...” trở xuống là nêu lời nói xưa của Phật trở thành không gần gũi ở trước. Trước là nêu lời nói xưa: “Nếu quá một” nghĩa là khi thuyết giới, tụng quá một giới, gọi nói dối, nghĩa là trong lúc này, có tội che giấu, gọi là nói dối bằng cách im lặng.

“Không thấy về sau, nghĩa là sự nói dối này sẽ không chiêu cảm sự khổ ở đương lai, gọi là “Không thấy về sau”. Vì không nhận thấy, nên các tội đều được che giấu, gọi là “không có điều xấu ác nào không gây ra.”

“Cho nên v.v...” trở xuống là kết thành không gần gũi ở trước, là đối với tội nói dối bằng cách im lặng như thế, sẽ không thấy ở đời sau, tức là với các điều ác, đều gây ra tất cả.

Về lời giảng nói đều không có tội báo ở trước, không nên gần gũi.

Đoạn ba này đã nói xong.

4. “Pháp của ta v.v...” trở xuống là nêu nhẹ để so sánh với nặng,

trở thành có tội ở trước. Thanh tịnh như thế trong pháp Phật của ta, là nêu nhẹ. Cho đến im lặng giả dối phạm tội Đột-cát-la, cũng đều không cho, nên nói rằng: “Pháp của ta thanh tịnh như thế.”

“Huống chi lại v.v...” trở xuống, là lấy nhẹ để so sánh với nặng, trở thành có tội nặng.

1. “Cho nên v.v...” trở xuống là kết khuyên ngăn dứt, giữ gìn. Trên đây là đoạn thứ nhất, gồm có năm câu, nói về tội báo kia.

Đoạn hai dễ hiểu. Trong đoạn ba: “Nếu không trì giới, thì làm sao thấy tánh?” Chính là nói các tội làm chướng ngại giải thoát.

“Tất cả chúng sinh v.v...” trở xuống, là nói chúng sinh kia phải xa lìa tội, mới được giải thoát.

“Chín bộ kinh v.v...” trở xuống là giải thích nghi ngờ, để làm sáng tỏ pháp. Tướng nghi ngờ như thế nào? Trong giáo xưa, Phật không có nói tánh, sao lại nói giữ giới được thấy tánh? Cho nên nay sẽ giải thích: “Vì trong chín bộ kinh không có Phương Đẳng, nên không nói có tánh. Dù kinh không nói, nhưng về lý thì thật có, nên giữ giới được thấy tánh.”

Dưới đây, là nói về người thọ giới, nói chánh che giấu tà. Dưới đây là đoạn ba, lại phân biệt rõ về nghĩa trong “Không phạm” ở trước, có hai lần hỏi đáp:

Một lần hỏi đáp trước, giải thích rõ lại nghĩa trong chánh của đoạn đầu. Một lần hỏi đáp sau, sẽ làm rõ lại nghĩa tà trong đoạn đầu.

Có gì không rõ trong chánh trước, mà cần phải làm rõ lại?

“Trước, Phật đã nói có tánh sẽ được Bồ-đề. Không phạm tội nặng, được nói là có tánh.” Vì “Không phạm”, cần phải giải thích, nên nay phải nói lại. Lại nữa, trước đã nói không phạm, vì chưa nói về phạm kia, nên nay nói lại.

“Trong tà ở trước, có gì không rõ, mà phải làm rõ lại?” Trước, đã nói Tỳ-kheo ít muốn ở chỗ vắng vẻ, được người khen là “Không phạm”, nhưng vì chưa nói về nghĩa phạm, nên phải giải thích.

Trong hỏi đáp ở trước, trước là nói không phạm. “Nếu có người nào không thể nói như thế v.v...” trở xuống là nói người đó có phạm. Không phạm có ba:

1. Nói có “Không phạm”.

2. “Ví như có người nói biển cả v.v...” trở xuống là nói đều phạm.

3. “Có ngoại đạo v.v...” trở xuống là nói chẳng phải có, chẳng phải không “Không phạm”.

Trong phần đầu, trước là hỏi:

Hỏi: Do đâu mà sinh?

Đáp: Vì trong chín bộ kinh ở trước không nói là do tánh sinh.

Ở trên đã nói: “Tất cả chúng sinh đều có tánh. Trong chín bộ kinh không hề nói tánh. Như thuyết ấy nói, có trái với Thánh giáo, vì sao không phạm tội Ba-la-di?” Sau đây, là Phật đáp:

Dù kinh không nói, nhưng vì lời nói chưa hợp lý, nên không phạm.

Trong đoạn hai nói đều phạm, trong văn trước là dụ, kế là hợp. “Vì sao? v.v...” trở xuống là giải thích.

Trong giải thích, đầu tiên là nói người Nhị thừa không biết Phật tánh. Do nghĩa này, nên nói là đều phạm.

“Cảnh như thế v.v...” trở xuống, chứng tỏ tánh chỉ là “Sở tri” pháp mà Như lai biết, giải thích rõ người Nhị thừa không biết lý do.

“Nếu người không v.v...” trở xuống là nói người Nhị thừa vì không nghe bí tạng, nên không biết tánh.

“Những gì? v.v...” trở xuống là nói ra Bí tạng, là kinh Phương Đẳng.

Trong đoạn ba, trước là nói Phật tánh chẳng phải có, chẳng phải không.

“Nếu có thuyết nói v.v...” trở xuống là nói thuyết đó nói không phạm. Trong phần trước, đầu tiên là nói có các ngoại đạo, hoặc nói đoạn, thường nêu tà là để làm rõ chánh.

“Như lai không v.v...” trở xuống là nói chánh khác với tà. Không phạm rất dễ hiểu.

Ở trên nói không phạm, dưới đây là nói về phạm, trong đó có ba:

1. Y theo tánh, mà nói phạm.

2. “Ta đã thành v.v...” trở xuống, là y theo bồ đề mà nói phạm do người không hiểu, chấp lấy giả dối, thành phạm. Khen pháp không nghĩ bàn, khiến cho người kính mến, bỏ phạm, thành trì.

Trong phần đầu nói: “Không thể nói như thế, gọi là phạm”, nghĩa là không nói trong thân thật có Phật tánh. Vì “Hoặc” che lấp không thấy, nên mới nói rằng chắc chắn không có Phật tánh, thành ra gọi phạm là tội nặng.

Trong đoạn hai nếu nói: “Ta đã thành tựu Bồ-đề, là nói nhân có quả.”

“Vì sao v.v...” trở xuống là giải thích thành nghĩa có.

“Vì duyên này v.v...” trở xuống là kết, thành nghĩa có. Đây là nói về tướng phạm. Nên biết là, v.v… trở xuống là kết nói có phạm. Nói

trong nhân đã có quả Bồ-đề phương tiện, cho nên thành phạm.

“Vì sao v.v...” trở xuống là giải thích thành nghĩa phạm. Có tánh mà chưa tu trì không được Bồ-đề, nêu đúng để chỉ rõ sai.

Trong đoạn ba, “Vì nghĩa này, nên pháp Phật rất sâu, không suy nghĩ bàn luận, nghĩa là vì người không hiểu, chấp lấy giả dối, nên thành phạm, thành ra pháp rất sâu xa không suy nghĩ bàn luận.

Sau đây sẽ giải thích rõ nghĩa trong tà nói trên. Bồ-tát Ca-diếp thưa hỏi trước.

Có vua hỏi, nghĩa là mượn để nói. Vì trong văn trên, nhà vua khen Tỳ-kheo, Tỳ-kheo chẳng nhận là không phạm giới, nên nay, trong đây, lại nói vua hỏi.

Trên, đã nói Tỳ-kheo ít muốn ở chốn vắng vẻ, vua khen không nhận, không gọi là phạm giới, sao lại cho phạm rơi vào pháp hơn người?”

Sau đây, là Phật giải thích, trong đó đầu tiên đối với câu hỏi trước nói các Tỳ-kheo vì lợi dưỡng, ngụy trang là thiện, phạm pháp hơn người.

“Lại có Tỳ-kheo vì kiến lập v.v...” trở xuống, là phân biệt chân khác với ngụy, nói Tỳ-kheo ấy không phạm. Trong phạm, trước là nói vì lợi dưỡng, lừa dối điều lành, muốn cho người khác biết mình là Khất sĩ.

“Tỳ-kheo như thế, thường ngu si v.v...” trở xuống là vì lợi mà khéo lừa dối, muốn cho người khác nghĩ mình là Thánh.

Sau đây là kết thành phạm, nói trong không phạm, trước là vì giáo pháp chung mà hiện Thánh nên không phạm.

Lại nói: “Nay tôi cũng có tánh v.v...” trở xuống, vì pháp chứng chung, nói trong thân mình có tánh, nên không phạm.

“Nói như thế v.v...” trở xuống là kết. Trong phần đầu có năm câu:

1. Vì kiến lập chánh pháp, trụ chỗ vắng lặng, muốn cho người khác nghĩ mình là bậc Thánh.

2. Làm cho người khác kính tin.

3. Do người khác kính tin, nên đều đến nương tựa mình.

4. Vì họ đến nương tựa mình nên bảo họ khởi “hạnh”, để thông suốt chánh pháp.

5. “Làm rạng rỡ v.v...” trở xuống là do người khác nương tựa mình, nên hóa độ làm cho sinh “giải”, để thông suốt chánh pháp. nghĩa là bảo cho chúng sinh hiểu được nghĩa khinh trọng do Phật nói. Câu trong đoạn

hai, được chia làm ba:

1. Vì giáo hóa người, nên nói trong thân có tánh, được quả. Nay, “trong thân tôi cũng có Phật tánh”, là nói hiện tại có nhân.

“Có kinh gọi v.v...” trở xuống là nói sẽ được quả. Ta thành Phật đạo, được quả Bồ-đề, dứt hết kiết phiền não, được quả Niết-bàn.

2. “Rộng vì v.v...” trở xuống là nói người có tánh.

3. “Tôi và ông v.v...” trở xuống là nói mình và người vì có tánh, nên sẽ có nhân Phật, thành tựu quả Phật. Ông và tôi đều sẽ an trụ trong đạo Thập địa. Của Như lai: là nói có nhân Phật, nghĩa là trụ trong đạo Thập Địa.

“Thành v.v...” trở xuống là đắc quả, trong đó đầu tiên là nói thành tựu quả Bồ-đề.

“Vô lượng v.v...” trở xuống là được quả Niết-bàn.

“Nói như thế v.v...” trở xuống là tổng kết không phạm.

Dưới đây là đoạn thứ tư, giải thích rõ lại nghĩa trong có phạm ở trước, trong đó, đầu tiên là nói “Phạm Đột-cát-la, thọ tám trăm muôn tuổi trên cõi trời Đao-lợi, còn đọa vào địa ngục, huống chi là tội Thâu- lan-giá? Trái với trong tà ở trên nói Đột-cát-la, thọ tám trăm muôn tuổi, còn đọa vào địa ngục! Đức Như lai vì sợ cho người, nên nay nói thật ra sẽ rơi vào giả dối. Vì nêu nhẹ so với nặng, nên nói: “Huống chi là phạm Thâu-lan-già? Trong đây, tội nặng, gọi chung là Thâu-lan, không chỉ phương tiện.

“Đại thừa này v.v...” trở xuống là trái với các tội của năm thiên trong tà ở trên, chẳng phải do Phật chế. Nói tất cả tội đều do Phật chế. Trước là chế giới không trộm, kế là chế giới không sát, không uống rượu, không nói dối. Sau, chế giới không tà dâm. Vì hỏi đáp trong chế giới dâm để giải thích rõ lại, nên trở lại sau.

Y theo câu trong chế giới trộm, phân tích có ba:

1. Nêu chung Thâu-lan, Phật khuyên người chớ gần gũi.

2. “Những gì v.v...” trở xuống là ba lượt hiển bày riêng.

3. “Tỳ-kheo như thế, gọi là vô ăn v.v...” trở xuống là quở chung, chỉ rõ lỗi.

Cách hành văn trong chế giới không sát v.v... rất dễ hiểu. Sau đây, là chế giới dâm tức là trái với “Hành dâm không có tội” ở trên, là nói có tội. Trước chính là chế:

“Ca-diếp bạch v.v...” trở xuống là hỏi đáp, lại giải thích rõ. Trước hỏi, sau đáp. Trong phần đáp, đầu tiên chính là đáp câu hỏi ở trước, nói nằm mộng không phạm. Sau đây là nhân giáo hóa.

Có chia làm năm:

1. Dạy về việc dâm dục, phải sinh ra ý tưởng nhơ bẩn.

2. Dạy người nữ, chớ sinh tư tưởng ái.

3. Chiêm bao thấy hành dâm rồi, Phật dạy phải sinh tâm ăn năn.

4. Phật dạy Tỳ-kheo nên vận dụng tư tưởng nhàm chán cái ăn. Vì ăn là nhân của dâm, nên Ngài bảo phải nhàm chán.

5. Nếu sinh tâm dâm thì Phật dạy phải nhanh chóng lìa bỏ.

6. “Như thế v.v...” trở xuống là kết. Sau đây, là nói về người thọ.

Trong cặp thứ mười, trước nói về tà, chánh, sau nói về người thọ.

Pháp ngoại gọi là tà, pháp nội gọi là chánh. Trong tà có bốn:

1. Nói ngoại đạo dùng pháp tà khởi hạnh làm chánh đạo.

2. Nói Đức Như lai cho phép hóa độ người ác và vô căn v.v...

3. Nói Đức Như lai cho phép chứa những vật bất tịnh, trong đó, trước là nói về những vật nào được Phật cho phép chứa để.

Trừ những vật này v.v... trở xuống, y theo những thứ nào mà Phật không cho chứa để nói tà khác với chánh.

4. Nói rằng: Đức Như lai nói cỏ, cây v.v... đều có tuổi thọ. Bốn thứ như vậy, gọi là ma nói.

Sau đây, trong phần nói về chánh, chỉ trái với ba câu. Một câu thứ hai, lược qua không dịch.

“Ta cũng không cho phép thường giở một chân lên, cho đến hại chúng sinh mới nói chú thuật, trái với câu thứ nhất ở trước.

“Đủ trắc trở v.v...” trở xuống là trái với câu thứ ba, và câu bốn ở trên, trong đó trước là quở tà, làm rõ chánh.

“Ta chỉ cho phép v.v...” trở xuống là nói chánh khác với tà: “Ta chỉ cho phép được ăn năm thứ chánh vị v.v... là trái với câu thứ ba.”

“Ta nói bốn đại không có tuổi thọ” chính là trái với câu bốn. “Nếu có v.v...” trở xuống là kết.

Mười cặp trên đây đã nói rộng về tà, chánh, ma nói, Phật nói khác nhau.

Dưới đây là nói chung để kết.

“Ca-diếp bạch Phật v.v...” trở xuống, là đoạn ba, nhân Bồ-tát Ca- diếp lãnh hội, Đức Như lai nói lại lời mình khen.

Từ phẩm Trường Thọ đến đây hợp thành đoạn thứ nhất, Đức Phật tuy duyên, tạo ra hạnh tu.

Dưới đây là đoạn hai, nói về hạnh chứng nhập của tướng xả của Phật.

Trong phần chứng, đầu tiên chính là nói về hạnh chứng.

“Chúng sinh phước mỏng không thấy v.v...” trở xuống là nói về chỗ nương tựa của chứng, giống với ở trên. Sự chính là nói về khác nhau trong chứng gồm có ba: Đầu tiên là chương Bốn đế, nói về tướng thú hướng “Thật”. Chương bốn đảo là nói tà về chánh.

“Hai mươi lăm hữu có “Ngã” hay không? v.v...” trở xuống là tướng xả, nhập chứng.”

Đầu tiên là nói về bốn Đế, tức là đáp câu hỏi ở trên: “Thế nào là các tâm điều phục ưa nói đế?” ở trên. Nay ở đây sẽ nói về Bốn đế vô tác.

Hợp với y hóa độ của Phật, gọi là “Tâm ưa nói”. Nói về đế để làm gì? Đế là pháp tướng. Như lai tạng tánh là đế thật. Đức Phật vì muốn bảo chúng sinh theo tướng, hướng về sự thật, nên phải nói đế.

Về nghĩa của bốn đế, như giải thích trong chương riêng. Trong đó, Đức Như lai, đầu tiên nói rộng về Đế, sau là Ca-diếp nhận hiểu.

Trong phần đầu, trước là riêng, sau là chung, kết.

Trong phần riêng, Khổ, Tập, Diệt, Đạo là bốn. Y theo văn trong phần nói về khổ, văn chia làm hai:

1. Nói tướng khác với thật.

2. “Nếu người v.v...” trở xuống là nói về thật khác với tướng.

Y theo đoạn đầu, trước là nói về khổ, không gọi Thánh đế, chính là nói khác với thật. Nay đây là nói pháp thân Chư Phật, Như lai tạng tánh, cho là thật khổ. Vì tướng của khổ chẳng thật, nên nỗi khổ chẳng phải Đế.

“Vì sao v.v...” trở xuống là giải thích. Trước là gạn hỏi: “Vì sao ta nói nỗi khổ chẳng phải đế?”

“Nếu nói v.v...” trở xuống, chẳng phải tà làm rõ chánh. Nếu phải sự khổ là Thánh đế khổ, thì bò v.v... có khổ, lẽ ra có Thánh đế?

Hỏi:

Các khổ này chẳng lẽ không có Thánh đế? Giải thích:

Nếu thể của các khổ này là sự thật thì đúng, nhưng vì đã giác biết phần tình của các khổ đó không chân thật, nên được nói là chẳng phải. Như văn dưới đây nói: “Có khổ, có đế có sự thật. Nỗi khổ còn chẳng phải đế, thì đây được là thật được sao?”

Dưới đây, trong phần nói về thật khác với tướng, y theo ngu, trí để chứng tỏ pháp là sai. Về nghĩa, chủ yếu có hai:

1. Y theo ngu để nói về sai.

2. Y theo trí, để nói về đúng.

Văn có ba cặp:

1. Nói về ngu trí, mê ngộ, được mất.

2. Bày tỏ sự tổn hại, ích lợi của mê, ngộ v.v... kia.

3. Kết luận cả đúng và sai.

Y theo sự đối đầu thì trước mê, sau ngộ. Trong mê có hai:

1. Nói đúng về mê kia.

2. Nói mê có lỗi lầm.

Trong mê, nếu người không biết cảnh giới sâu xa của Như lai, mê cảnh giới Phật tánh của Như lai tạng thì sẽ không biết được pháp thân sâu kín của Như lai, nói là thực thân này chẳng phải pháp thân, tức là mê pháp thân Phật. Không biết oai lực, đạo đức của Như lai, là mê báo thân Phật. Cũng có thể câu trước là mê tâm Phật, câu sau là “Mê” đức của Phật.

Hỏi: Đạo đức của pháp thân Như lai chẳng phải là pháp khổ, sao lại nói mê pháp thân này, gọi là mê khổ đế?

Giải thích:

Các khổ này dù chẳng phải tướng khổ, mà là thật khổ, cho nên mê các khổ này, gọi là mê khổ đế.

Nghĩa này thế nào? Tánh thật của khổ là Như lai tạng. Như lai tạng chính là thể của tất cả phàm phu, và Phật. Y theo Đức Phật để trông xa với xưa nay thường tịnh. Ngoài tạng, không có một sinh tử nào để được. Chính cho nên Như lai tạng tức là thân Phật, tức là đức của Phật.

Y theo phàm để giải thích, Như lai tạng kia đã bị “Vọng” che lấp. Tạng bị che lấp, lấy pháp thân khi được sáng tỏ sau này làm gốc, được nói là nhân Phật, nói là Phật tánh. Như thật tánh này và thật đế kia và pháp thân Phật không hai, không khác nhau, nên văn sau nói: “Có khổ, có đế, có thật, cho đến có đạo, có đế, có thật. Thật đế này tức là Như lai, Phật tánh, hư không, vì không khác nhau.”

Nay, nói thân Phật và các đức của Phật, cho là thật khổ, vì mê thật khổ này, nên gọi là mê khổ đế. Đế khác cũng vậy. Sau đây, sẽ nói về lỗi của mê.

“Đây gọi là khổ”, là nói chung về lỗi của mê. Vì mê chân, sinh ra khổ, nên gọi là khổ.

“Vì sao v.v...” trở xuống là giải thích. Vì không biết, nên pháp thấy chẳng phải pháp, chẳng phải pháp thấy là pháp, nói có nhân khổ. “Không biết”, cũng là tên khác của mê. Vì mê pháp thân Phật, nên cho rằng thực thân này chẳng phải pháp thân. Cho nên, gọi pháp thấy là phi

pháp. Sinh tử không thật, không có là “Phi pháp” kia. Vì chấp lấy giả dối là “Có”, nên nói “Thấy pháp”.

“Phải biết là v.v...” trở xuống là nói có quả khổ, tất nhiên rơi vào đường ác là quả của ba đường, trôi lăn sinh tử là quả của người, trời. Đây là nhân quả của báo, chung một cặp ở trước. Thêm lớn các kiết, lại là nói về nhân khổ. Chịu nhiều khổ não, lại nói về quả khổ. Đây là một cặp sau, là nhân quả của quả báo riêng. Cũng có thể cặp trước là phần đoạn, cặp sau là quả của sinh tử biến dịch.

Trong tỏ ngộ đầu tiên, chính là nói về sự tỏ ngộ kia. Sau là nói về ngộ được. Trong tỏ ngộ, nếu biết Đức Như lai thường trụ không có thay đổi, là sự thấy của mắt kia. Hoặc nghe âm thanh của hai chữ “Thường trụ”, là sự thấy, nghe của người kia. Thường là pháp thường, trụ là báo thường.

Y theo phần nói về “Đắc”, đầu tiên chính là giải thích: “Khi xưa, ta v.v...” trở xuống là dẫn mình làm chứng.

Trong phần trước, đầu tiên là nói: “Nếu một lần nghe qua tai, liền sinh lên cõi trời, lìa khổ ba đường. Sau, “Giải thoát v.v...” trở xuống là lìa khổ người, trời. Về sau, khi đã giải thoát, mới chứng biết được Như lai thường trụ từ đầu đến cuối.

“Đã chứng v.v...” trở xuống là y theo chung cuộc để tìm điểm mở đầu.

Trong phần dẫn mình để làm chứng: “Ta đối với bổn tế, vì không biết, nên phải trôi lăn trong sinh tử.” Trái với mê “Lỗi”.

“Mở đầu từ hôm nay v.v...” trở xuống là trái với “Mất” hiển bày “Được”. Văn thiếu không đủ, nếu đủ thì nên nói: “Mở đầu từ ngày nay, mới đuợc chân trí, do chân trí, nên mới ra khỏi sinh tử.

Trên, đã nói về mê ngộ. Dưới đây, sẽ nói về sự tổn hại và lợi ích:

Nếu biết chân như thế, là tu khổ thường được lợi ích, nói về lợi ích

của sự tỏ ngộ ở trước, thấy tánh thật của khổ, gọi là chân tu khổ.

“Nếu không biết v.v...” trở xuống là nói lên sự tổn hại của mê ở trước.

Trong kết thứ hai, trước kết tỏ ngộ là đúng, sau kết mê là sai.

Kế là nói về Tập đế. Trước nêu sau giải thích. Trong giải thích, lại y theo ngu, trí để làm rõ. Văn có ba cặp:

1. Nói về ngu trí, mê ngộ, được mất.

2. Nói về tổn hại, ích lợi.

3. Kết thúc đúng sai.

Y theo cặp đầu, trước mê, sau ngộ. Trong mê, đầu tiên nói: “Ở trong chân pháp, không sinh chân trí”, là nói mê Tập đế. Như lai tạng tánh là chân pháp kia, không có tâm ngộ “Giải”, gọi là không sinh trí.

“Nhận lãnh biết tịnh v.v...” trở xuống là nói mê có lỗi, trong đó, từ đầu đến “Không biết pháp tánh” là nói có nhân của tập.

Thọ vật bất tịnh, cái gọi là tôi tớ nói về Tỳ-kheo kia không có “Hạnh”.

“Hạnh dùng phi pháp nói là pháp v.v...” trở xuống là nói lên Tỳ- kheo kia không có “Giải”, hay gọi phi pháp là pháp v.v..., là không hiểu hành pháp. Vì nhân duyên này nên không biết pháp tánh, không biết pháp lý.

“Vì không biết v.v...” trở xuống là nói có quả tập trước nói về chịu khổ.

“Bất đắc dĩ v.v...” trở xuống là nói lên mất vui của người kia, không được sinh lên cõi trời, mất vui của thế gian và chánh giải thoát, mất đi thú vui xuất thế.

Trong tỏ ngộ, đầu tiên là nói: “Nếu có biết sâu”, là nói về biết Tập đế. Vì biết thật tánh của tập, nên nói là “Biết sâu”.

“Không hư hoại v.v...” trở xuống là nói ngộ có “đắc”, không phá hoại chánh pháp là nói không có nhân của Tập.

“Do nhân này v.v...” trở xuống là nói không có quả Tập. Được sinh lên trời, không có quả của ba đường. Và, chánh giải thoát không có quả của người, trời.

Trong cặp thứ hai, chỉ nói về sự tổn hại của mê, lược qua không nói ích lợi của tỏ ngộ.

Nếu có người không biết chỗ của Khổ đế, Tập đế, mà nói là chánh pháp không có thường v.v..., là nhắc lại mê ở trước, gọi Như lai tạng là chỗ của Khổ, Tập.

“Vì duyên này v.v...” trở xuống chính là nói về sự tổn hại của mê mờ kia.

Trong đoạn kết thứ ba, trước kết tỏ ngộ là đúng, sau kết mê mờ là sai.

Kế là nói về Diệt đế, trong đó có bốn:

1. Nêu diệt pháp.

2. Nêu con người để nói về tu.

3. Kết pháp ở trước.

4. Kết tu ở trước.

Đoạn đầu dễ hiểu. Trong tu của đoạn hai, mê ngộ đều nói. Văn

có hai cặp:

1. Nói về ngu trí, mê ngộ, được mất.

2. Nói về tổn hại, ích lợi.

Y theo cặp đầu, trước mê, sau ngộ. Trong mê, nếu có tu tập pháp “Không”, chính là nói về mê kia.

“Gọi bất thiện v.v...” trở xuống là nói về lỗi của mê kia. Đây là bất thiện, nói chung về lỗi của mê. Vì chấp không nên trái với thật, gọi là bất thiện.

“Vì sao v.v...” trở xuống là giải thích. Diệt tất cả pháp là trái với đức chân của Phật. Nói “diệt”, chỉ là kiết hết, vô vi. Vì chê bai không có đức chân, nên diệt tất cả, hư hoại Như lai tạng, trái với chân tánh của Phật. Nói “Diệt”, chỉ là không mà chẳng chân thật. Vì nghĩa này, nên hư hoại Như lai tạng.

“Tạo ra tu này v.v...” trở xuống là nhắc lại để kết lỗi.

Kế là nói về sự tỏ ngộ của chúng sinh kia. Trong đó, đầu tiên, là Phật giáo hóa chúng sinh thú nhập, giúp cho chúng được giác ngộ, giải thoát.

“Nếu phát v.v...” trở xuống là nói tỏ ngộ có chứng đắc.

Trong phần trước, đầu tiên là nói tu khổ diệt, là trái với ngoại đạo, nói chánh khác với tà. Biết thể tánh của “Diệt” là Như lai tạng, khác với ngoại đạo, vì hoàn toàn chấp không nên gọi là trái ngược.

“Nếu nói tu v.v...” trở xuống là phá tà, bày chánh. Trước là nêu loại tu tà của ngoại đạo, để phá.

“Nếu có thuyết v.v...” trở xuống là dùng lý để giáo hóa đúng, thì thể của Tạng chẳng phải không. Cho nên nói là “Có”.

Về tướng “Có” như thế nào? Như trong kinh nói: “Một khổ diệt đế là Như lai tạng. Như lai tạng, là tâm của chân thức. Trong chân tâm này đã sẵn có tất cả Pháp Phật nhiều như cát sông Hằng, đó là các pháp như trí tuệ, Tam-muội, thần thông, giải thoát v.v... Như trong vọng tâm đã sẵn có pháp của các phiền não nhiều như số cát sông Hằng. Tâm này đồng một thể tánh với pháp không lìa, không khác nhau. Vì trong Như lai tạng có đủ nghĩa này, nên gọi là “Có”. Thể của Tạng dù có, nhưng vì bị “Hoặc” che lấp nên không thấy được. Dứt hết phiền não rồi thì sẽ được thấy, nên biết là “Có”. Như người mê nhờ hiểu chánh pháp mới thấy, nên được gọi là “Có”. Sau đây, sẽ nói về tỏ ngộ. “Đó là nếu phát biết tâm của tạng v.v...” trở xuống, một ý niệm cùng cực, nhờ nhân duyên này, mà pháp vọng sinh tử không thể làm trở ngại. Chân pháp của Phật tánh đã chứng biết vô ngại, gọi là đều được tự tại đối với các

pháp.

Trong cặp thứ hai, trước là tổn hại, sau là ích lợi. Trong tổn hại, nếu tu vô ngã vắng lặng của mật tạng Như lai, là nêu mê ở trước. Dùng lý “Không” đó làm Như lai tạng, gọi là tu không vô ngã của tạng Bí mật.

“Trôi lăn chịu khổ sinh tử trong vô lượng đời”, chính là nói có tổn hại. Vì chấp không chê bai thật, nên ở trong sinh tử, gọi là chịu các khổ.

Trong ích lợi, nếu có người không làm như thế, là nhắc lại sự tỏ ngộ ở trước, trái với không, mong cầu sự thật, gọi là “Không phải như thế”.

“Có phiền não, nhanh chóng dứt trừ”, chính là nói có ích.

“Vì sao v.v...” trở xuống là giải thích. Vì biết tạng, vì thấu suốt vọng vốn “không”, nên mau chóng dứt trừ phiền não.

Trên đây, là nói rộng về tu. Đây gọi là Diệt đế, là đoạn ba, kết thúc nói về pháp ở trước.

“Nếu có thể v.v...” trở xuống, là đoạn thứ tư, kết thúc nói về tu ở trước.

“Nếu được như thế, là đệ tử của ta”, kết thúc nói tỏ ngộ là đúng. “Nếu có người không v.v...” trở xuống là kết thúc mê muội ở trên

là sai.

Trong đạo cũng có bốn:

1. Nói về pháp đạo.

2. Y theo người để nói về tu.

3. Kết thúc pháp ở trước.

4. Kết thúc tu ở trước.

Trong phần đầu, đạo là nói chung để nêu lên nghĩa là Phật, pháp, tăng và chánh giải thoát, chỉ cho “Thể” của đạo, trong đó, chia riêng Như lai, pháp, tăng là “Duyên” của đạo kia. Và chánh giải thoát chính là thể của đạo. Đó là giải thoát hữu vi kia.

Phần thứ hai là mê, ngộ trong tu đều giải thích trước mê, sau ngộ.

Trong mê, đầu tiên chính là nói về mê kia.

“Vì nhân này v.v...” trở xuống là nói mê có lỗi.

Trong phần trước, đầu tiên là nói: “Có các chúng sinh với tâm địa điên đảo nói: “Không có Phật, Pháp v.v...” là nói về đối tượng mà họ chê bai.

“Dòng sinh tử v.v...” trở xuống, bày tỏ đối tượng do chúng sinh lập ra. Giảng nói tất cả chỉ là sinh tử, cũng như sự biến hóa của trò ảo

thuật.

“Tu tập cái thấy này”, là kết thúc nói về mê của chúng sinh kia.

Lỗi của mê có thể biết là dường nào.

Trong tỏ ngộ, “Nếu phát tâm thấy v.v...” chính là nói về sự tỏ ngộ của chúng sinh.

“Nhân tỏ ngộ này v.v... trở xuống, là nói sự tỏ ngộ có chứng đắc, trong đó, trước là giải thích.

“Vì sao v.v... trở xuống là dẫn bản thân mình làm chứng, nói lên tỏ ngộ có ích. Trong đó, đầu tiên là hỏi trước, khởi sau.

Vì sao thấy “Thường” làm cho đối với quả báo, tùy ý mà được?

Phật đáp:

“Xưa kia, ta đã dùng bốn điên đảo v.v...” là nêu tổn hại, chỉ rõ lợi ích.

“Nay đã diệt v.v...” trở xuống là chính nói về có ích. Đó gọi là Đại đế, là đoạn hai, kết thúc nói về pháp ở trước.

“Nếu có người v.v... trở xuống, là đoạn thứ tư, kết thúc nói về tu ở trước. Trước kết mê là sai, sau kết ngộ là đúng. Chỉ nên kết đạo.

Y theo sau gồm thâu ở trước, cho nên nhân nói chân thật thấy tu tập bốn pháp Thánh đế, đó gọi là tổng kết, nhận hiểu rất dễ dàng.

Dưới đây là đoạn hai, nói tà về chánh. Đây là đáp câu hỏi trên: “Chánh thiện, thành tựu đủ, giảng nói bốn điên đảo?” Vì muốn cho chúng sinh bỏ tà, về chánh, cho nên mới nói về bốn đảo.

Trong văn, trước là nói, sau là Ca-diếp lãnh hội. Trong phần giải thích, đầu tiên là nói: “Rằng bốn điên đảo, nghĩa là nói chung, để cho nêu.

Thật ra có tám điên đảo, vì sao nói bốn? Vì bốn cặp. Sau đây, là nói rộng về bốn điên đảo đó:

Đầu tiên nói về hai đảo khổ, vui kia. Trước nói về đảo vui, kế là nói về đảo khổ. Sau là tổng kết hai đảo.

Đảo vui ở đây ít, khác với chỗ khác nói. Ở chỗ khác nói thẳng khổ sinh tử, lấy đó làm vui, gọi là đảo vui. Trong đây nói mê vui chân thật của Phật, chấp càn là khổ, gọi là tội lớn. Khổ lấy khổ tội này cho là nhân vui, với hy vọng được hưởng vui, gọi là trong khổ, sinh ra đảo vui.

Trong văn có sáu câu ba cặp:

1. Nói chúng sinh chấp ngã, đối với vui của Phật, cho là khổ.

2. Nói tám điên đảo kia cho là tội khổ. Hai câu này là một cặp.

Giải thích Phật là khổ, trở thành câu đầu trên.

1. Nói khổ của tội ở trước cho là vui. Hai câu này là một cặp.

2. Vặn hỏi, nhằm đả phá cái vui của Phật, thành Phật là khổ, thành câu đầu ở trên.

3. Kết thúc ở trước chấp khổ là vui, là trái ngược. Hai câu này là một cặp.

Trong câu đầu, chẳng phải khổ cho là khổ, gọi là điên đảo, nói chung để nêu lên.

Sau đây, là nói tướng của khổ kia.

Chẳng phải khổ, Như lai đã hiểu về chỗ mê kia. Sinh tưởng điên đảo, nói là Phật vô thường, bày tỏ lập trường của mình: Vì vô thường nên khổ.

Trong câu hai, “Nếu nói Như lai là vô thường” là nhắc lại tư tưởng trái ngược ở trước. “Gọi là tội khổ lớn”, kết cho là khổ. Đây là tội lỗi làm nhân cho khổ, nên gọi là tội khổ.

Trong câu ba, “Nếu nói Như lai bỏ thân khổ này nhập Niết-bàn, là nêu “diệt” chứng khổ.”

“Đó gọi là v.v...” trở xuống là kết.

Trong câu bốn, “Nếu ta nói Như lai là “Thường” thì chính là ta đã thấy có vô lượng tội, sợ vui là khổ.”

“Cho nên, phải v.v...” trở xuống là lấy khổ làm vui, lấy tội khổ điên đảo kia làm niềm vui.

Nói “Cho nên”, là nói Phật “Thường” vì có vô lượng tội, nên nói Phật vô thường. Nói Phật vô thường là hợp với đạo lý. Cho nên lại nói “Nói như thế”, tức là ta hưởng thú vui.

Trong câu năm, “Như lai vô thường, tức là khổ”, nghĩa là tự lập ra nghĩa khổ. Đây chính là nói ở trước, Như lai bỏ thân nhập Niết-bàn, cho là vô thường. Vì vô thường nên khổ. Cũng có thể vô thường là vì hành khổ sinh diệt hữu vi kia, nên nói là khổ.

“Nếu nỗi khổ này có thì làm sao sinh ra vui?” Vặn hỏi để đả phá cái vui của Phật, thành Phật là khổ.

“Trong khổ sinh ra niềm vui” trong câu thứ sáu, gọi là trái ngược, nghĩa là ở trong tội khổ điên đảo, vì chấp lấy làm vui, nên gọi là điên đảo.

Kế là nói về khổ điên đảo, vui sinh ra tưởng khổ, gọi là điên đảo, đều được nêu lên.

Kế là giải thích rộng, trong đó có ba câu:

Mê thú vui chấp là khổ. Vui, là Như lai nói về sự mê lầm kia. Đạo nói khổ, là Như lai vô thường, nói “Sở lập” Như lai.

“Nếu nói v.v...” trở xuống là nhắc lại để kết luận.

2. Phá vui thành khổ: “Như lai thường trụ”, đó gọi là thú vui. Trái lại nếu lập: “Nếu ta nói thường thì làm sao được nhập Niết-bàn?”, nêu lên vặn hỏi để phá.

3. Vặn hỏi, phá chẳng phải khổ, thành Phật chẳng phải vui.

“Nếu nói chẳng phải khổ, là nêu cái khổ mà người khác đã chịu, thì làm sao Đức Phật bỏ thân mà diệt độ?”, là nêu câu hỏi để phá.

Trên đây, đã giải thích rộng.

“Vì đối với vui sinh ra khổ v.v...” trở xuống là kết. Đó gọi là điên đảo đầu tiên, là tổng kết hai đảo trước. Nghĩa là đảo của cặp đầu trong bốn cặp.

Trong cặp thứ hai, “Vô thường tưởng là thường. Thường tưởng là vô thường”, đó gọi là điên đảo, nói chung để nêu.

Kế là giải thích tướng của chúng, trong đó, chỉ nói về vô thường chấp là thường, thường chấp là vô thường.

Trên đây thường nói. Nay lược qua không nói. Nói vô thường, gọi là chẳng tu “Không”, nói về lý do vô thường. Vì chẳng tu “Không”, nên tuổi thọ ngắn ngủi, chính là nói về vô thường. Do chẳng chứng “Không”, vì theo “Hữu” trôi lăn, biến đổi, nên mạng sống ngắn ngủi. Đó là nói về sự mê lầm.

“Nếu có thuyết v.v...” trở xuống là nói về lập luận của thuyết đó. “Đó gọi là v.v...” trở xuống là kết. Gọi là đảo thứ hai, đều là để

kết.

Trong cặp thứ ba, không có “ngã” mà tưởng là “Ngã”, “Ngã”

tưởng là “Vô ngã”, đó gọi là điên đảo, nói chung để nêu. Sau đây sẽ nói tướng của điên đảo.

Trước là nói sự trái ngược về ngã:

Người thế gian cũng nói có “Ngã”, chính là nêu về “ngã điên đảo”.

“Phật tánh cũng vậy”, là nêu chính để bày tà.

“Người đời dù v.v...” trở xuống là nói tà khác với chánh. “Đây tức là v.v...” trở xuống là kết.

Sau đây là nói về sự trái ngược của “Vô ngã” kia. Pháp Phật nói “Có ngã”, tức là Phật tánh, nêu sự mê lầm của chúng sinh.

“Thế gian nói v.v...” trở xuống là nói về điều mà thế gian lập ra.

Thế gian nói vô ngã, chính là nói khởi trái ngược. “Đây gọi là v.v...” trở xuống là kết.

“Nếu nói v.v...” trở xuống là dẫn thuyết để chứng minh là “Không

có”y theo sự chứng nghiệm “Không” phá tướng của lời nói này, chắc chắn chẳng phải Phật tánh.

“Gọi là v.v...” trở xuống là kết. Đó gọi là cặp thứ ba, nói chung để kết.

Trong cặp thứ tư, “Tịnh mà tưởng bất tịnh, bất tịnh mà tưởng tịnh, là pháp điên đảo”, nói chung để nêu.

Sau đây, là nói rộng: Trong đó, trước là nói về tịnh mà chấp bất tịnh.

Tịnh: tức là Như lai thường v.v..., là nói sự mê lầm đó, nếu có người nói, v.v… trở xuống là nêu lên điều đã lập. Sau đây, là nói về tưởng trái ngược của tịnh.

“Bất tịnh mà tưởng tịnh, gọi là điên đảo” nêu để nêu chung.

“Nếu có thuyết nói v.v...” trở xuống là nói rộng. Nếu nói “Trong thân không có vật nào bất tịnh” thì chính là nói khởi trái ngược. Vì không có bất tịnh, thì chắc chắn sẽ chứng nhập. Sau đây, sẽ nêu điểm chung cuộc để làm sáng tỏ điểm mở đầu, để thành nghĩa tịnh. Quả Niết- bàn, được gọi là chỗ thanh tịnh.

“Thuyết của Như lai v.v...” trở xuống là phá uế, bày tịnh.

“Đó gọi là v.v...” trở xuống là kết: gọi là điên đảo của cặp thứ tư, nói chung để kết thúc, Bồ-tát Ca-diếp nhận hiểu, rất dễ hiểu. Phật bảo cho biết vì đồng với hạnh mở đầu, nên nói “Từ trước đều gọi tà kiến”.

Dưới đây là đoạn ba nói về bỏ tướng, nhập chứng:

Trong đáp câu hỏi trên: “Thế nào làm điều lành?” Nay, bậc Đại Tiên nói: “Câu hỏi kia như thế nào?” Giải thích, có ba nghĩa:

1. Y theo “Tu” để hỏi. “Phàm phu, Nhị thừa đều làm nghiệp lành, không được Bồ-đề. Sao Bồ-tát tu tạo nghiệp lành mà được Bồ-đề?” Sau đây, Phật sẽ dạy bảo:

Lìa “Có”, “Không”, thú nhập Trung đạo. Làm việc lành như vậy, sẽ được Bồ-đề.

2. Đối với quả để hỏi: “Nếu khiến cho đương lai có quả để được, thì cần phải tu điều lành. Nếu không thể được thì làm sao làm việc lành?”

Sau đây, trong phần Phật đáp là nói các chúng sinh đều hiện đang có Phật tánh, tất nhiên, sẽ được quả. Chẳng hạn như đứa con đang ở trong thai mẹ, chắc chắn không bao lâu sẽ sinh, chỉ cần tu điều lành.

3. Đối với lý để nêu câu hỏi: “Nay, tôi không biết chỗ thú nhập, thì làm sao thực hành điều lành?” Đức Phật đáp:

Có Như lai tạng để thú nhập, chuyên tu nghiệp lành. Trong văn

có hai:

1. Nói chúng sinh có Như lai tánh, để thú nhập.

2. “Kinh Phương Đẳng như cam lộ v.v... trở xuống là dạy người thú nhập. Trước là sở chứng, sau là năng chứng.

Trong phần trước lại có hai:

1. Chính là nói về có “Tánh”.

2. Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: “Thật ra không có ngã v.v...” trở xuống, hỏi đáp để giải thích lại.

Trong phần trước, đầu tiên là nói phàm phu chúng sinh đều có tánh mà không thấy.

“Dụ hài nhi v.v...” trở xuống là nói người Nhị thừa có tánh mà không thấy.

Trong phần trước, trước hết là hỏi: “Hai mươi lăm “Hữu” có “Ngã” hay không? Do đâu mà sinh?” Như lai trước đó đã nói: “Dù người đời nói là ta không có Phật tánh, nhưng vì Ca-diếp biết ta có, nên mới hỏi. Sau đây, Phật sẽ đáp: “Về nghĩa Phật tánh có giải thích trong chương riêng.”

Trong văn, đầu tiên là pháp, kế là dụ, sau là hợp. Trong pháp có ba câu:

1. Nói “Ngã” tức Như lai tạng, chỉ bác bỏ thể của “Ngã”, đối với nói thẳng: “Ta sợ đồng với chấp lấy của hữu tình. Vì nghĩa này, nên đối với tạng để nói.

Như lai tạng là tên khác của Phật tánh. Nói về thể của Như lai tạng, là tâm của chân thức. Ở trong tâm này, vì chứa đựng pháp giới, pháp Phật nhiều như số cát sông Hằng, nên gọi là Tạng. Lại, vì chứa đựng vô lượng phiền não, nên cũng gọi là Tạng.

Pháp thân Như lai chứa trong Tạng này, gọi là Như lai tạng. Lại, Đức Như lai sinh ra từ trong tạng này, nên cũng gọi là Như lai tạng.

2. “Tất cả v.v...” trở xuống là nói chúng sinh đều có Như lai tạng. Tất cả chúng sinh đều có Như lai tạng, có công năng làm nhân Phật, gọi là có Phật tánh. Như lúc ngủ, trong tâm mình có tánh thức tỉnh. Cũng như quặng đá có tánh, vàng, bạc. Tất cả như thế. Tánh này vì chúng sinh kia tự cho là thật, nên gọi là “Ngã”. Vì “Ngã” này, nên tất cả có tánh, tức gọi là có “Ngã”. Vì “Sao không nhìn xa, nói thẳng rằng, chúng sinh có ngã, là trước nói tánh mới nói là Ngã, đây như trước giải thích. Nhìn thẳng nói ngã e rằng: đồng với chấp chặt của hữu tình, nên ta nói “Có tánh”, y theo “Có tánh” này để nói về “Ngã”, nghĩa “Ngã” khác nhau. Thông thường có bốn thứ:

1. Tự thật, gọi là “Ngã”, là thể của tất cả pháp là thật.

2. Tự tại, gọi là “Ngã”, là tám tự tại, như văn sau sẽ nói.

3. Là giả gọi “Ngã” của dụng nhóm họp. Như sau đây sẽ nói “Ngã” trong sáu pháp, các pháp năm ấm nhóm hợp, hình thành “Ngã”, “Người”.

4. Là “Thần ngã” do ngoại đạo lập ra. “Ngã” được nói ở đây là “ngã” của môn đầu.

2. “Ngã” như thế v.v... trở xuống là nói các chúng sinh không thấy lý do. Vì phiền não che lấp, nên không thấy được. Đạo nói là xưa nay bị phiền não che lấp, tức thấy rõ khác với tám ngà tự tại. Đạo nói thường bị phiền não che lấp, tức là nói lên khác với thế đế giả gọi “Ngã” vô thường. Đạo nói: “Tất cả chúng sinh không thấy, tức nói lên khác với “Thần ngã” của ngoại đạo.

Trong dụ có ba:

1. Dụ Phàm phu có tánh, bị “Hoặc” che lấp, nên không thấy.

2. “Có” người lạ v.v... trở xuống là dụ Phật mới nói, cho nghe chúng sinh kia nghe mà không thấy.

3. Ở ngay trong nhà cô gái nghèo kia, đào xới đất lên v.v... trở xuống là dụ cuối cùng, Phật khai thị cho cô được nghe, tỏ ngộ, hiểu biết.

Trong phần đầu, cô gái nghèo dụ cho các phàm phu. Không có đức, gọi là nghèo. Vì sinh ra sự hiểu biết thật, nên gọi là nữ. Năm ấm là nhà. Vì ngay với ấm có tánh, nên nói trong nhà có nhiều kho vàng. Tự tâm mình biết, gọi là người nhà. Tâm có thô tế, nhạy bén, chậm lụt khác nhau, nói là Đại, Tiểu (Đại thừa, Tiểu thừa). Không giác ngộ trong thân mình có Như lai tạng tánh, gọi là người vô tri. Cũng có thể là chúng sinh của hai mươi lăm hữu, gọi là người nhà. Người có hơn, kém, gọi là Đại, Tiểu. Không đồng tánh hiểu biết, gọi là người không hiểu biết.

Văn trong đoạn hai có ba cặp:

1. Phật khuyên tu hành, dụ cô gái kia phải thấy tánh.

2. Như lai hứa chỉ bảo, dụ cô gái kia nghe, mà không tin.

3. Đức Phật hại mình, dụ cho cô gái kia nghe, cầu xin được thấy.

Y theo cặp đầu, có người lạ v.v..., dụ cho Phật khuyên tu. Đức Phật vượt ngoài thế tục, gọi là khác người.

“Khéo hiểu pháp tạo tu, làm sáng tỏ tánh, gọi là biết phương tiện. Dùng pháp bảo cho biết, gọi là nói với người nữ. Khuyên nàng dứt chướng, sao cho khéo được ích lợi, người kia gọi thuê nhổ cỏ, sau đó, phải thấy tánh. “Người nữ (cô gái nghèo) liền đáp: “Tôi không làm

được.” Trái lại, phải thấy tánh. Căn cơ làm rõ nghĩa Thánh tâm, gọi là “Đáp”. Nếu không có sở chứng thì không bằng lòng. Tu đoạn, gọi là “Tôi không thể làm được”.

“Nếu có người bảo cho biết v.v...” trở xuống là thuận với “Phải thấy tánh”. Tâm “Giải” ở vị lai, là mượn hiện tại tu sinh, gọi là “Con của ta”. Nếu Phật chỉ rõ tánh, thì hôm nay, ta sẽ cầu tâm “Giải” để chứng kiến, nên nói: “Nếu bảo cho con ta biết kho vàng ở đâu?” Vì tánh, siêng tu, gọi là mau làm.

Trong cặp thứ hai, “Ta biết cách thức có thể chỉ bảo cho con ông biết”, là Như lai hứa sẽ bảo cho biết.

“Cô gái đáp v.v...” trở xuống là nói người kia nghe Phật nói, không

tin.

“Về nghĩa lớn nhỏ trong nhà ta” như trước đã giải thích. Tánh ở trong thân ta, mà ta còn không biết, huống chi Phật khác với người mà biết được tánh của ta, hãy bảo cho con ta biết?

Trong cặp thứ ba, người này lại nói: “Theo ta nghĩ, người có khả năng là Đức Phật, vì Đức Phật chứng tỏ rằng, mình có thể biết, có khả năng chỉ bảo cho ta biết.

“Người nữ đáp v.v...” trở xuống là người kia nghe Phật nói, cầu mong được thấy. Không phải chỉ cầu được thấy trong tương lai, mà cũng cầu thấy ngay trong hiện tại.

Tùy văn được hiểu thấy cho nên nói rằng: “Tôi cũng muốn thấy, hãy chỉ bảo cho tôi.”

Trên đây là cặp thứ ba hợp thành cặp thứ hai, Phật mới nói cho họ nghe, người kia nghe nhưng không thấy.

Dưới đây là đoạn ba, sau cùng Phật mở bày cho người kia nghe, tỏ ngộ, hiểu biết, liền đào ngay trong nhà cô gái nghèo để tìm kho vàng, dụ cho Phật chỉ bày.

Nay, Đức Như lai chỉ bày Phật tánh ở ngay trong thân chúng sinh, gọi là ở ngay trong nhà cô gái nghèo kia, đào đất lên để tìm kho vàng.

“Người nữ thấy v.v...” trở xuống là dụ nói chúng sinh nhờ Phật dạy mà tỏ ngộ, hiểu biết. Theo lời Phật nói, hiểu tánh, gọi là thấy mình. Vì hiểu tánh, giải thích tâm, nên nói rằng sinh ra vui mừng. Vì thấy chân trong vọng, cho nên tưởng lạ. Hiểu pháp, kính Phật, gọi tông là con người.

Trong hợp, đầu tiên là dựa vào văn, chính thức hợp.

“Phương tiện tốt v.v...” trở xuống là tùy sự hợp lại. Trong chính thức hợp ở trước, dựa vào ba đoạn trên, theo thứ lớp hợp:

“Phật tánh như thế” hợp với “Kho vàng trong nhà” ở đoạn đầu.

“Tất cả chúng sinh không thấy được”, hợp với “người lớn, nhỏ trong nhà đều không thấy” ở đoạn trước.

“Như kho báu kia, người nghèo không biết” là nêu dụ để khắc ghi làm tin. Kho báu yên định tánh, người nghèo vì không biết khắc ghi, nên sinh ra không thấy.

“Nay, ta chỉ bày cho khắp chúng sinh, Phật tánh bị phiền não che lấp” hợp với đoạn hai.

Văn trong thí dụ ở trước có ba cặp, nay tổng hợp ba cặp đó: “Như cô gái nghèo kia v.v...” trở xuống là nêu dụ để ghi nhận.

“Ngày nay, Như lai chỉ bày cho khắp chúng sinh, được biết các kho báu giác”, hợp với “Tức ở ngay trong nhà cô gái nghèo kia, đào đất, tìm được kho vàng” trong đoạn ba, cái gọi là Phật tánh, chỉ cho thể của kho báu kia, mà chúng sinh v.v... trở xuống là hợp với “Cô gái thấy kho vàng, sinh tâm vui mừng”, trong đoạn ba.

“Kính mến Như lai”, hợp với “Kính mến người này”. Y theo sự tùy hợp dưới đây, có chia làm ba:

1. Người năng chỉ bày.

2. Người được chỉ bày.

3. Kho vàng được chỉ bày.

Phương tiện tốt, nghĩa là nêu người năng chỉ bày, tức là Đức Như lai, đối với pháp để hợp.

Cô gái nghèo nêu người chỉ bảo tức tất cả chúng sinh đối với pháp để hợp.

Vàng, là nêu người được chỉ bày, tức là Phật tánh, nghĩa là đối với pháp để hợp.

Y cứ trong phần nói về Thanh văn có tánh, trước là dụ, sau là hợp.

Trong dụ có ba:

1. Dụ xưa nói vô ngã.

2. “Đích thân bảo cô gái v.v...” trở xuống là dụ không có ngã che lấp chân.

3. “Bèn đến v.v...” trở xuống là dụ cho hôm nay nói chân ngã.

Y theo đoạn đầu, “Cô gái” dụ cho Như lai. Vì Phật có khả năng nuôi nấng, hóa độ, nên nói là “Nữ”.

Trong quá khứ, Đức Phật hóa độ các chúng sinh, giúp cho sinh căn cơ Đại thừa, gọi là “Sinh một con”. Chúng sinh được giáo hóa, pháp thân chưa thêm, gọi là trẻ nhỏ. Khởi “Hoặc” chấp ngã, gọi là “Bị bệnh”. Tâm từ của Phật thương xót, nói là buồn rầu. Hỏi thăm, mong

cầu nghĩa hóa độ, gọi “Tìm thầy thuốc”. Oai nghi hóa độ được thể hiện ở tâm, gọi y là thầy thuốc đến.

Nói “Đối trị với vô thường, khổ, vô ngã v.v...” gọi là hợp với “Ba thứ thuốc: Bơ sữa, đường phèn”, nêu thể của thuốc đó. Đức Phật khuyên chúng sinh tu tập, gọi là cho thuốc bảo phải uống.

Trong đoạn hai, chia làm ba:

1. Dụ cho nghĩa hóa độ, được thể hiện ở tâm.

2. “Lúc bấy giờ cô gái v.v...” trở xuống là nói dụ “Quyền” che lấp Phật.

3. “Trẻ thơ khát sữa v.v...” trở xuống là dụ cho chúng sinh được hóa độ, theo “Quyền” bỏ thật.

Trong câu, “chính là nói vô ngã, ngăn cả nói “Ngã”, gọi là nhân. Bảo vì dung nghi hóa độ được thể hiện ở tâm bậc Thánh, gọi “Bảo người nữ”.

Xưa, Như lai dạy đệ tử Thanh văn tu học vô ngã, gọi là “Uống thuốc xong”. “Chưa được thọ”, gọi là “Chớ cho bú sữa”. Tạm thời dừng lại, chứ chẳng phải dùng hẳn lời nói này. Vả lại, bệnh của ta đã lành. Vô ngã đối trị phế bỏ, gọi là thuốc đã tiêu hóa xong, mới được nói danh từ “Ngã”, tức là cho thuốc.

Phần thứ hai, trong dụ “Quyền” che lấp “Thật”, Phật nói vô ngã che lấp chân ngã, nên nói: “người phụ nữ thoa vị đắng vào núm vú, bảo đứa con hãy lìa bỏ “Ta”, mẹ nói với con rằng: “Núm vú của ta có thoa chất độc”, “Chân” bị “Quyền” che lấp.

“Chưa thể thọ tập”, gọi là “Không được sờ mó”. Phần ba, trọng dụ chấp “Quyền” bỏ “Thật”, chúng sinh được Phật hóa độ, phần nhiều muốn khởi dần, gọi là “Đứa con khát sữa”. Tâm nhàm chán Tiểu thừa phát sinh, gọi là “Thiếu”. Cầu chân ngã của Phật, gọi là “Thèm bú vú mẹ”. Chấp lời nói “Quyền” xưa, gọi là “Nghe hơi độc”. Chưa chịu theo “Chân”, gọi là “Bỏ đi xa”.

Trên đây, ba câu hợp thành câu hai. Câu ba nay nói. Trong dụ chân ngã, có chia làm bốn câu:

1. Dụ nói cho nghe chân ngã.

2. Dụ mới nghe, không chấp nhận.

3. Dụ Phật giải thích cho nghe.

4. Dụ lãnh thọ tu hành.

Y theo câu đầu, bệnh của ta đã lành. Vô ngã đối trị bỏ phế, gọi là “Đến khi thuốc đã tiêu, Phật đã dùng giáo pháp Đại thừa, để xóa bỏ “Quyền” làm sáng tỏ “Thật”, gọi là “Người mẹ dùng nước sạch để rửa

núm vú mình.” Dùng pháp dẫn dắt, gọi là “Kêu con mình”. Khuyên học chân ngã, gọi là “Cho con bú vú”.

Trong câu hai, “Phần nhiều sẽ trở nên rất hết long, gọi là “Đói khát”.

“Bảo thủ lời nói “Quyền” xưa, chưa bằng lòng thọ lãnh Đại thừa, gọi là “Nghe hơi độc xông lên”. nên, “Đứa con không đến với mẹ”.

Trong câu thứ ba, “Hóa độ làm sáng tỏ tâm chúng sinh” gọi là “Mẹ bảo con”.

“Vì ông cho uống thuốc” là thoa chất đắng vào núm vú”, là nói xưa mình đã nói lý vô ngã.

“Thuốc của ông đã tiêu hóa v.v...” trở xuống là nói lý do nay nói về chân ngã. Về ý nghĩa “Thuốc đã tiêu hóa”, “Rửa sạch đầu vú”, đồng với giải thích ở trước.

Sự học hôm nay chẳng có lỗi, gọi là “Uống thuốc không đắng”.

Trong câu bốn, người Thanh văn được Phật hóa độ, nghe Phật nói, lãnh hội, thông qua, gọi là “Con đã nghe mẹ nói rồi!”. Là Tu học chân ngã, gọi là “Trở lại uống sữa. Vì học Phật không tức khắc, nên nói “Dần dần”.

Trong hợp, dựa vào văn của ba đoạn trên, theo thứ lớp phối hợp.

Trong phần hợp với đoạn đầu, “Như lai cũng vậy” hợp với “Người nữ” ở trước.

“Vì độ v.v...” trở xuống, là hợp với “Thầy thuốc đã đến”, hợp ba thứ thuốc cho người bệnh uống. Trong đó có ba câu: Hai câu trước, đả phá, lìa năng chấp. Một câu sau là đả phá, quở trách sở chấp.

Trong hai câu trước, câu đầu là phá ngã kiến, câu sau là phá kiến chấp khác.

Trong câu đầu, “Vì độ thoát tất cả, dạy tu vô ngã, chẩn đoán bệnh, thọ lãnh pháp.

“Tu như thế v.v...” trở xuống là nói học có giảng nói. Dứt hẳn tâm “Ngã”, nói về pháp mà tâm lìa bỏ, nghĩa là lìa ngã kiến.

“Nhập Niết-bàn”: Nói lên sở đắc của mình, được tiểu Niết-bàn.

“Vì dứt trừ kiến chấp giả dối” trong câu hai là bảo chúng sinh phải lìa chướng, là lìa biên, tà, giới, kiến thủ v.v... Thị hiện pháp xuất thế gian, bảo tu đối trị, nghĩa là bảo cho biết đạo pháp vô lậu xuất thế, khiến chúng sinh tu học.

Trước kia là “Dứt trừ ngã kiến”, là nói về chứng “Diệt”. Ở đây, dứt kiến chấp khác, bảo tu Thánh đạo. Nói là ẩn, hiển, về lý thật sự bình đẳng.

Trong câu thứ ba, lại chỉ bày cho thế gian biết chấp ngã chẳng phải chân, khiến bỏ ngã giả dối. Người đời thường chấp năm ấm làm “Ngã”. Nay, biết “Ngã” nay luống dối không chân thật. Tu pháp vô ngã, thanh tịnh thân, nghĩa là bảo học Vô ngã. Quán thân chẳng có “Ngã”, thấy thân vắng lặng. Không lập thần chủ giả dối, ở trong thân, gọi là thân thanh tịnh. Cũng có thể câu đầu vì bảo thành tựu “Đoạn đức”, nên kinh nói: Dứt hẳn “Ngã” tâm, nhập vào Niết-bàn. Hai câu sau, là bảo thành hạnh “đoạn đức”.

Câu trước trong hạnh, là dứt trừ bốn kiến, tu tập tịnh hóa tâm. Câu sau, là dứt trừ “Ngã”, tu thân thanh tịnh. Cũng được nói rằng, cầu đầu bảo người chứng quả Vô học. Cho nên kinh nói: “Dứt bỏ hẳn ngã, tâm nhập Niết-bàn.” Hai câu sau, bảo người tu, khởi nhân học. Trong nhân, câu trước là dứt trừ bốn kiến, tu khởi chánh trí. Câu sau, là dứt trừ “Ngã”, tu tập tịnh thân. Dù có nhiều nghĩa, nhưng các môn đều tốt hơn.

“Dụ như v.v...” trở xuống là hợp với đoạn hai. Ba câu trong dụ chỉ hợp với đoạn hai. Trước nêu dụ ở trước. Sau là hợp rất dễ hiểu.

“Như người nữ kia v.v...” trở xuống là hợp với đoạn ba. Bốn câu trong dụ chỉ hợp với đoạn thứ nhất, thứ ba, thứ tư. Một câu trong đoạn hai, là lược qua không hợp.

“Như người nữ kia rửa sạch đầu vú, gọi con lại, vì muốn cho con bú lại” là nêu đoạn văn của câu đầu trong thí dụ ở trước.

“Nay ta cũng như vậy”, là nói Như lai tạng nêu pháp để hợp.

“Cho nên Tỳ-kheo không nên sinh ra sợ sệt”, là hợp với “núm vú của ta đã rửa sạch rồi, bú sữa không đắng nữa!” trong câu thứ ba.

“Như con trẻ kia nghe mẹ gọi, bèn bú trở lại”, là nêu văn của câu bốn trong dụ trước.

“Tỳ-kheo cũng vậy”, là nêu pháp để hợp.

“Nên tự phần bí tạng của Như lai, chẳng thể không có”, là y theo dụ để khuyên.

Trên đây là một đoạn chính là nói về chúng sinh có tánh, mà không nhận thấy.

Dưới đây là đoạn hai, hỏi đáp để giải thích rõ lại, có hai lớp hỏi đáp:

1. Ca-diếp chấp tướng, vặn hỏi về thật, bắt bẻ không có Phật tánh.

Như lai nói về thật khác với tướng để đáp.

Ca-diếp chấp sự thật, vặn hỏi tướng, câu hỏi không sát sinh? Như lai nói tướng khác với sự thật để đáp.

Trong lời hỏi đầu có mười hai câu: Hai câu trước, hỏi tất cả chúng sinh đều có tánh ngã. Mười sâu sau hỏi về “Nghĩa thường có từ xưa đến nay” ở trước.

Trong hai câu trước, Ca-diếp bạch Phật: “Thật ra không có “Ngã”, trái với lời Phật đã nói ở trước.

“Vì sao v.v...” trở xuống là giải thích. Trước, tự gạn trách, sau là giải thích rõ lúc vô sanh không có biết, dùng tướng để nghiệm sự thật.

Nếu có “Ngã” v.v... trở xuống là dùng thật để trách tướng. “Vì nghĩa này v.v...” trở xuống là kết thành vô nghĩa.

Dùng “Có mất sau cùng, chứng thành vô ngã” trong câu hai. Câu thứ nhất trong mười câu sau dùng nghĩa khác nhau của mười câu sau để hỏi, đả phá tánh “Thường”. “Nếu đều có tánh là thường trụ” là nhắc lại nghĩa trước đây của Phật. “Lẽ ra không có hư hoại, là y theo sự thật để hỏi về tướng. Tướng khác nhau, gọi là hoại. Nếu tánh là thường, pháp thường không khác, thì tất cả chúng sinh đáng lý không có các khác nhau tướng hư hoại?

“Nếu không có hư hoại v.v...” trở xuống là vặn hỏi, đả phá không có hư hoại, trở thành tướng khác nhau.

“Nay, thấy rồi v.v...” trở xuống là dùng tướng khác nhau để nạn phá tánh “thường”.

“Nghiệp duyên khác nhau” là nói về nhân của nghiệp duyên đó khác nhau. Các đường đều khác nhau, chứng tỏ quả của các cõi ấy đều khác nhau. Nhân quả đã khác, thì chỗ nào được “Thường”?

Câu hai, cùng có hơn, thua để vặn hỏi, đả phá tánh “Thường”.

Câu ba, lấy các nghiệp bất thiện sát sinh, trộm cắp, dâm dục, để vặn hỏi, đả phá tánh “Thường”.

Câu bốn là dùng uống rượu say, điên loạn kia để vặn hỏi không có tánh “thường”.

Câu năm là dùng người mù không thấy sắc, điếc không nghe tiếng v.v... kia để vặn hỏi, đả phá tánh “Thường”.

Câu sáu là tránh khỏi hầm lửa, chất độc v.v..., để vặn hỏi không có tánh “Thường”.

Câu bảy là dùng chỗ tụt hậu, tức là sự quên mất, để vặn hỏi không có tánh “Thường”.

Câu thứ tám là dùng có già, trẻ v.v... khác nhau để vặn hỏi, đả phá tánh “Thường”.

Trong thứ chín, y theo xứ để vặn hỏi.

Trong thứ mười, y theo sát sinh để trách cứ. Sau đây là Phật đáp:

“Dụ năng lực đầu tiên” là đáp hai câu hỏi trước, nói tánh là “Có”. “Dưới là Núi tuyết dụ cho đáp mười sâu hỏi sau, chứng tỏ tánh là

“Thường”.

Y theo phần nói “Có”, trước là dụ, kế là hợp.

“Bí tạng của Như lai như thế v.v...” trở xuống là kết khen cao quý.

Trong dụ có ba:

1. Dụ phàm phu khởi “Hoặc” che lấp Phật tánh.

2. “Túc mạng v.v...” trở xuống là dụ cho Nhị thừa tu “Không”, chẳng thấy chân ngã.

3. “Bấy giờ, thầy thuốc an ủi lực sĩ v.v...” trở xuống là dụ Phật vì làm sáng tỏ sự thật, để cho lực sĩ kia được chứng kiến.

Đoạn đầu trong ba dụ, lại chứng tỏ phàm phu không thấy trong dụ cô gái nghèo ở trước.

Phần thứ hai là chứng tỏ người Nhị thừa thấy chân ngã trong hai đoạn trước.

Phần thứ ba là trở thành Đức Phật chỉ bày để cho thấy chân ngã trong hai đoạn trước.

Y theo đoạn đầu, vua dụ cho Như lai. Chỗ Phật đã hóa độ trong thế giới tam thiên, gọi là nhà vua.

Tánh “Hoặc” của chúng sinh phàm phu tăng thêm, gọi là lực sĩ. Vì tâm có Phật tánh, nên nói “Giữa hai đầu chân mày có viên ngọc kim cương. Các ác tri thức, gọi là lực sĩ khác. Do gần bạn ác, phiền não của người kia, người này, đều hiện khởi, nên nói là đấu sức. Lãnh hội nhau pháp lành, gọi là đánh nhau. Tâm đối trị duyên “Hoặc” gọi là lúc đầu nhau. Tánh trong tâm bị chướng che lấp, gọi là viên ngọc kim cương trên trán, bị lún vào da mà không hay biết, gọi là “Không tự biết”. Viên ngọc này ở đâu? Do tánh bị che giấu, nên phải chịu nhiều đau khổ, gọi là “Chỗ có mụt nhọt”.

Phân tích trong đoạn hai có bốn:

1. Dụ cho căn cơ bệnh chiêu cảm bậc Thánh.

2. “Bấy giờ có ánh sáng v.v...” trở xuống là dụ Đức Phật biết chứng bệnh của căn cơ.

3. “Thầy thuốc tìm kiếm, hỏi han v.v...” trở xuống là dụ gạn hỏi tình, trách cứ sự thật.

“Bốn lực sĩ sợ hãi v.v...” trở xuống là dụ các lực sĩ đó nghe nói bỏ “Ngã”.

Trong câu đầu, căn cơ bệnh chiêu cảm bậc Thánh, gọi là vâng lời

thầy thuốc. Cầu Phật diệt trừ chướng, gọi là mong muốn tự chữa trị.

Trong câu thứ hai Phật là nói thầy thuốc, tập quen sâu sắc phương pháp điều trị, gọi là biết phương thuốc. Biết khổ do mê lý mà sinh, nên nói biết mụt nhọt, vì viên kim cương lún vào thân. Phật tánh ẩn trong thân cạn, gần, ở hiện tại gọi là viên ngọc lún vào da. Vì hiện đang có không diệt, nên nói là dừng lại.

Trong câu thứ ba “Như lai ra đời, vì dùng lý để vặn hỏi phàm phu, nên nói: “Thầy thuốc tìm kiếm, hỏi han lực sĩ. Trách chấp “Cái ta” trong tâm chúng sinh, gọi là viên ngọc kim cương trên trán, hiện đang ở đâu? Nhưng cái “Ngã” mà các chúng sinh chấp, vốn từ chỗ chân ngã của Phật tánh khởi. Chân ngã ẩn mất, tức là ở chỗ “không có”, chấp giả dối là có chân ngã.

Nay, ở chỗ “Không có”, Phật vặn hỏi để chúng sinh biết là “Không có”, làm cho ở chỗ có, khởi ý thú mong cầu, nên, nay mới vặn hỏi là ở đâu?

Trong câu bốn nói về các phàm phu đã bị bậc Thánh vặn hỏi cùng cực, mới biết là vô “Ngã”. Vừa thấy vô “Ngã”, trái với ý xưa, bèn kinh ngạc đáp: “Viên ngọc ở trên trán tôi, không đi đâu phải chăng?” Đã biết thần thức là không, rồi cho là gọi chân ngã của Phật tánh cũng “không”, nên mới nói “Viên ngọc này hiện đang ở đâu?” Vì ngờ vực đồng với hữu vi giả dối, không thật, nên nói: “Chẳng phải huyễn hóa.”

Thanh văn tâm lui sụt, dù lui sụt Đại thừa, tạm thời học Tiểu thừa, nhưng tâm thường không vui, gọi là buồn rầu, than khóc”, như Xá-lợi- phất bị hại.

Trong đoạn ba, có chia làm bốn.

1. Dụ Phật làm sáng tỏ thật.

2. “Không tin thầy thuốc v.v...” trở xuống là dụ mới nghe, không chấp nhận.