Đại Tập 133 · Bộ Kinh Sớ XIX · Số 1763 (Quyển 41–71)

Đại Bát-Niết-Bàn Kinh Tập Giải - Quyển 55

ĐẠI BÁT-NIẾT-BÀN KINH TẬP GIẢI

QUYỂN 55

Phẩm 23: SƯ TỬ HỐNG, (Phần 2)

• Đáp câu hỏi thứ năm, nói về Bồ-tát Thập Trụ thấy không rõ ràng, Chư Phật thấy rõ ràng.

• Nói rộng về tám điều giác ngộ của bậc Đại nhân.

• Nói về mười hai hạnh Đầu-đà.

• Giải thích câu hỏi của Bồ-tát Sư tử Hống, về nghĩa giới không có nhân, Niết-bàn không có quả.

• Giải thích rộng ý nghĩa nhân nặng, quả nặng.

• Nói về nghĩa Niết-bàn chẳng phải nhân mà là quả

• Nói về nghĩa Phật tánh không phải quả.

• Nói về nghĩa Sinh nhân, Liễu nhân.

“Bấy giờ, Đại Bồ-tát Sư Tử Hống bạch Phật” rằng: cho đến “Tất cả chúng sinh không thể thấy được.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Đại ý hỏi: “Phật tánh mạnh mẽ, ví như lực sĩ Kim cương. Tự thân đã có, vì sao không thấy? Để chứng minh là không.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Nêu câu hỏi thứ tư, để thỉnh Phật đáp

cho.”

“Phật dạy: Này người thiện nam! Ví như sắc pháp” cho đến “Vì

năng lực Tam-muội, nên được sáng suốt rõ ràng.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Phàm phu không có mắt, đối với mắt không phân biệt rõ ràng. Bậc Thánh có đạo, mầu nhiệm xa có thể thấy. Đức Phật dùng hai người thấy để chứng minh có Phật tánh. Y cứ vào lời đáp này có tám lượt, đây là lượt thứ nhất nói Phật tánh là có, vì bị phiền não che lấp, nên tuệ nhãn không mở, không thể thấy được!”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Sau đây, sẽ thứ lớp đáp câu hỏi thứ tư.

Trong y cứ đáp câu hỏi này có ba lần nói về nghĩa:

1. Nói trực tiếp về pháp thể, vì chướng che lấp nên không thấy.

1. Mượn mười hai nhân duyên để chứng minh rằng, tất cả chúng sinh đều có Phật tánh.

2. Giáo hóa chúng sinh lìa chấp.

Nay, từ “Ví như sắc pháp trở xuống là đoạn thứ nhất, nói Phật tánh dù có nhưng bị phiền não ngăn che, nên không thấy được. Nếu phá được ba thứ “Hoặc” kiến đế tư duy vô minh trụ địa, phiền não đều hết thì sẽ thấy Phật tánh.”

“Này người thiện nam! Nếu có người thấy tất cả pháp” cho đến định Thủ lăng nghiêm, gọi là rốt ráo.”

Pháp sư Tăng Lượng nói: “Đoạn thứ hai nói: Nếu như Trung đạo mà thấy, thì thấy Phật tánh. Nếu trái với Trung đạo thì không thấy, nhưng chẳng phải “Không có”, đây là lý.”

“Này người thiện nam! Ví như trăng mùng một, dù không thể thấy” cho đến “Cũng không được nói không có Phật tánh.”

Xét: Pháp sư Tăng Tông nói: “Đoạn thứ ba nói về lý Phật tánh rất sâu xa, chẳng phải là pháp mà người bình thường hiểu được, như trăng mùng một kia chẳng thể nói là không có trăng.”

“Này người thiện nam! Phật tánh là mười Lực” cho đến “Tất cả chúng sinh đều có Phật tánh.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Sinh tử vô thường, gọi là tất cả. Vì Tam bảo là thường, nên không gọi là “Tất cả”.

Pháp sư Tăng Tông nói: “Đoạn thứ tư, ở trên dù nói “Sẽ có”, nhưng vẫn chưa biết cái gì là Thể? Nay sẽ nói ra thể đó, chính là ngoài sinh tử. Về lý thì sâu xa, nếu muốn thấy, mà chính mình chẳng phá tan ba chướng “Hoặc” nặng nề, thì sẽ không do đâu mà thấy được Phật tánh. Ba “Hoặc” là kiến đế tư duy vô minh trụ địa.”

“Này người thiện nam! Mười hai nhân duyên, tất cả chúng sinh” cho đến “Tất cả chúng sinh đều có Phật tánh.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Vừa nội: Nghĩa là chánh kiến; vừa ngoại nghĩa là tà kiến. Đồng có, nghĩa là “Có” ở vị lai.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Mười hai nhân duyên có chung, là đoạn văn thứ năm, mượn việc gần để so với cái xa. Nói đủ mười hai, nghĩa là đầu cuối làm lời nói. Nếu đã chết trong thai, thì sẽ không có mười hai, mà nói là đủ, là vì thành tựu. Vừa nội: Nghĩa là hiện tại có. Ngoại: nghĩa là vị lai chưa có tác dụng, nghĩa gọi là ngoài. Vào thai: Năm phần, bốn căn chưa đầy đủ, ý nói nhập thai, có năm ấm, vì lúc bốn căn chưa đầy đủ, lúc này chỉ có “Danh, sắc”. Tập nhiễm một “Ái” gọi là “Thọ”: Phải biết rằng “Ái” tức phần “Thọ” các kinh thường cho là

vô ký vì năng lực cảm quả yếu. Trong, ngoài tham cầu. Vì lấy: Nghĩa là tham đắm bên trong thân và bên ngoài thân. Do tham này sinh ra bốn thủ, nên gọi là lấy. Lấy, nghĩa là lấy ở quả sau. Vì việc trong, ngoài khởi lên miệng nghiệp là “Hữu”, nghĩa là nhân trước kia tham cầu, khởi ái tăng thượng, vận chuyển dụng động tác ở thân tâm, nói là “Nghiệp”. Thức hiện tại được gọi “Sinh” ở vị lai, nghĩa là khác đời mà thôi. Ngoài ra đều gọi là già chết.”

Chúng sinh cõi Sắc không có ba thọ: Không có khổ thọ, nên nói là không. Ba xúc: Khổ va chạm, ba thứ ái: như lạnh được lửa, bệnh ưa thuốc thang, đều là nhân duyên khổ. Ái là nói cõi trên không có. Ái như thế, chỉ có Xả, ưa sinh ái của cõi trên. Không có già, bệnh: Là có niệm niệm già, đâu có tóc bạc, mặt nhăn, cũng không có bốn đại hư hoại, chết, vì phàm phu kia là đạo hàng phục kiết sử. Về sau, lại lui sụt. Lúc sinh cõi Dục sẽ có đủ mười hai, Phật tánh cũng giống như vậy.”

“Này người thiện nam! Ở núi Tuyết có thứ cỏ tên là Nhẫn nhục” cho đến “Không thể nói rằng chẳng có Phật tánh.”

Xét: Pháp sư Tăng Tông nói: “Núi Tuyết dụ cho Phật, cỏ dụ cho kinh Niết-bàn. Ở trên nói chướng điên đảo, nên không thấy Phật tánh. Nay, nói cho nên bị chướng che lấp là vì không đọc kinh Niết-bàn.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Lượt thứ sáu, ở trên dù đã nói mười lực, vô úy, nhưng quả cách con người rất xa.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Lượt thứ hai, chúng sinh dù đương thời có đủ và không đủ nhưng phải là đầu cuối trải qua lìa. Trong ba đời được nói là đều thành tựu có mười hai, nói Phật tánh cũng giống như vậy, sẽ có trong đương lai.”

“Này người thiện nam! Phật tánh cũng là sắc” phi sắc cho đến “Chẳng phải cảnh giới mà Thanh văn, Duyên giác biết được.”

Xét: Pháp sư Tăng Tông nói: “Lượt thứ bảy, nói về Thập trụ sở dĩ không thấy Phật tánh là vì lẽ đó, vì thành lập nghĩa này, nên giả lập tướng trạng, cũng không dễ gì biết được? Cũng là sắc: Hiện thân trong sáu đường. “Chẳng phải sắc”: Lý dứt bặt hình sắc. Chẳng phải sắc, “Chẳng phải phi sắc”: Nghĩa là bỏ cả hai. Cũng một, là về lý thì không hai. “Chẳng phải một” nghĩa là nói ba thừa. Trong văn tự, có giải thích đủ.”

“Này người thiện nam! Phật tánh chẳng phải ấm, giới, nhập” cho đến “Vô biên công đức đều được thành tựu.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Kinh Niết-bàn nói: “Phật tánh như vậy, không đọc tụng thì không thấy.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Lượt thứ tám, lại mượn ví dụ để làm rõ lý chẳng phải trong, chẳng phải ngoài. Vì phiền não che lấp, nên chẳng phải trong. Vì “Hoặc” hết mới thấy, nên chẳng phải ngoài.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Lượt thứ ba là khiển trách chấp. Hễ người muốn học thì đừng bao giờ theo tiếng mà mê đắm. Nếu nghe nói sắc là Phật tánh thì không được nói chỉ có sắc là đúng mà tâm là sai. Lại, nghe nói bốn ấm là Phật tánh, cũng không được nói chỉ có tâm đúng mà sắc là sai. Chỉ có bậc Thánh nói pháp, tùy thời điểm theo nhu cầu cần thiết của chúng sinh, đâu thể chấp nhất định ư?”

“Bấy giờ, Đại Bồ-tát Sư tử Hống” cho đến “Thành tựu từng ấy pháp để được thấy rõ.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: Đây là “Nêu câu hỏi thứ năm.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Đáp câu hỏi thứ năm. Bồ-tát Ca-diếp lại nêu câu hỏi ở trước để xin Phật giải đáp.”

“Này người thiện nam! Bồ-tát thành tựu đầy đủ mười pháp” cho đến “Dùng Đại Niết-bàn để giáo hóa chúng sinh.”

Xét: Pháp sư Tăng Tông nói: “Nay, nói thành tựu mười pháp, thảy đều là hạnh, chỉ vì chưa đầy đủ, nên không thấy mà thôi. Có năm lớp giải thích, đây là lớp thứ nhất, nói mười pháp cạn sâu là khác.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Kế là, nêu câu hỏi thứ năm, để xin Phật giải đáp. Phật dạy: “Bồ-tát chính là thực hành mười pháp này, vì chưa đầy đủ, nên thấy không rõ ràng. Phật được mười pháp này, vì đã đầy đủ, nên thấy Phật tánh rõ ràng. Đã hỏi pháp trừ chướng, nên sau đây Phật sẽ có năm lượt giải thích rộng về mười pháp này, lại không có nghĩa nào khác.”

“Bồ-tát Sư tử Hống bạch Phật rằng: “Bạch Đức Thế tôn!” cho đến “Dù thấy Phật tánh, nhưng không rõ ràng.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Mười pháp; tám pháp trước cũng là tám điều giác ngộ của bậc đại nhân. Hai pháp sau: Một là khen ngợi giải thoát; hai là dùng Niết-bàn để giáo hóa là khác mà thành mười, có năm lượt, đây là lượt thứ nhất.”

Lại nữa, “Này người thiện nam! Người xuất gia” cho đến “Dù thấy Phật tánh nhưng không rõ ràng.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Lượt thứ hai, nói về niềm vui của người xuất gia, bởi người xuất gia ở trong rừng núi, lìa tục, việc xao lãng đều xa lìa, chỉ có chánh thể, những thứ khác đều không phải. Niềm vui vắng lặng: được thiền định, niềm vui vắng lặng hẳn, là được vô lậu. Niềm vui rốt ráo: Là được hai Niết-bàn.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Lượt thứ hai, y cứ riêng vào môn quán để nói về mười pháp.”

“Này người thiện nam! Đại Bồ-tát” cho đến “Dù thấy Phật tánh nhưng không rõ ràng.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Lượt thứ ba, tùy theo thiên hạnh, đây gọi là chánh định, do đây mới biết bốn thiền là thiên hạnh.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Lượt thứ ba, y cứ vào Tỳ-kheo tu hành kinh này để nói về mười pháp.”

Lại nữa, “Này người thiện nam! Nói về ít muốn” cho đến “Dù thấy Phật tánh nhưng chưa rõ ràng.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Lượt thứ tư, là dùng mười hai Đầu- đà làm hạnh ít muốn, chuyển biến trừ diệt.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Lượt thứ tư là lìa thôn xóm, để nói về mười pháp.”

“Này người thiện nam! Vì nặng về dục nên” cho đến “Dù thấy Phật tánh, nhưng chưa rõ ràng.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Đây là lượt thứ năm. Năm thứ: Là giải thoát năm dục lạc.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Lượt thứ năm, y cứ vào hiện tướng để nói về mười pháp.”

“Này người thiện nam! Như ông vừa nói, Bồ-tát Thập trụ” cho đến “Thấy Phật tánh được rõ ràng.”

Xét: Pháp sư Tăng Tông nói: Đây là “Nêu câu hỏi thứ sáu. Nay nói: “Nhờ Phật nhãn nên thấy rõ ràng. Bồ-tát vì dùng tuệ nhãn, nên chưa thấy rõ ràng.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Như ông vừa nói: “Bồ-tát Thập trụ dùng mắt nào để thấy mà chưa rõ ràng. Dưới đây sẽ đáp theo thứ lớp câu hỏi thứ sáu. Phật nói Bồ-tát chỉ có bốn thứ nhãn. Vì dùng tuệ nhãn để thấy, nên chưa rõ ràng.

Đức Phật có đủ năm nhãn, soi rõ cùng tận cội nguồn, nên thấy Phật tánh rõ ràng. Dưới đây sẽ giải thích lại có số. Bồ-tát Thập trụ vì Bồ-đề mà làm các công hạnh, nên thấy Phật tánh chưa rõ ràng. Bồ-tát Thập trụ chỉ tự biết được thành Phật, không biết người khác có Phật tánh, cũng là lời không liễu nghĩa. Phiền não vốn che lấp trí tuệ. Bồ-tát Thập trụ dứt hoặc sắp hết, đâu chấp nhận chỉ tự biết được thành Phật mà không biết người khác có Phật tánh. “Hoặc” của người khác cũng không thể che lấp trí của ta, điều đó không hợp lý. Nay, cho nên có lời nói này là vì giải thích về sự khó dễ, nói do người thành Phật được gọi

là dễ biết, người chưa thành đạo, sự tích sâu kín khó biết, cho nên có thuyết này.”

“Này người thiện nam! Vì tuệ nhãn thấy, nên chưa được sáng rõ” cho đến “Tâm không sinh niềm tin, thì không gọi là, thấy nghe.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Gọi là câu hỏi thứ sáu: “Đức Phật dùng mắt nào để thấy? Đầu tiên, được gọi là tuệ đầy đủ, Phật là Bồ-đề. Người tu hành hướng về trước gọi là hành. Người trụ trong Thập trụ: Đáng lẽ đi mà không đi, gọi là đứng. Đứng mà không đứng, là không đáng đi mà đứng chẳng phải đứng. Lại nói: “Không đi, không đứng.” Vì Thập trụ ở cảnh sinh diệt, nên có đi, đứng. Đức Phật không sinh, không diệt, nên không đi, không đứng.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Y theo phần đáp có bốn lượt:

1. Nói Phật và Bồ-tát thấy Phật tánh có rõ và không rõ.

2. Nói cho đến Thập địa còn chưa thấy rõ ràng, huống chi là người khác?

Chí cực dù là diệu tuyệt, chẳng phải thường tình mà quan sát, nếu y theo dấu vết để tìm gốc thì sẽ biết được.

3. Tu giới, định làm nhân, tức là lý ấy.

4. Kiết lý thấy nghe, để hiểu rõ tông chỉ trước, đây là lượt thứ nhất.

“Này người thiện nam! Nếu có người thiện nam, người thiện nữ

nào” cho đến “Phải quán thế nào để biết được?”

Pháp sư Tăng Lượng nói: “Có sáu thứ hỏi đáp, đây là môn quán thứ hai.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Dưới đây là lượt thứ hai.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Dưới đây là lượt thứ hai của đoạn lớn Sư Tử Hống. Sáu câu hỏi, sáu lời đáp ở trên, đã quyết định tánh nhân quả, giúp cho chúng sinh nhận thức được nhân quả, tu đức, tập nghiệp. Nếu thích ứng với lý sâu kín này, mà vẫn chưa lãnh ngộ, lòng tin chưa lập, thì hãy khuyên bảo họ y cứ vào ứng thân Phật, nương theo nhân quả của mười hai bộ kinh giáo, y theo sự để sinh niềm tin. Gồm mở ra năm môn, dưới đây là quả của quán thứ nhất.”

“Này người thiện nam! Tất cả chúng sinh thật sự không thể biết” cho đến “Một là mắt thấy, hai là nghe thấy.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Trước quán tánh quả, là quán thô.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Đức Phật dù khuyên quán, nhưng vì tâm chúng sinh không hiểu, nên Bồ-tát Sư tử Hống mới hỏi, để nói lên tất

cả chúng sinh thật không thể suy lường mà biết được tướng tâm của Như Lai, phải làm thế nào để biết được? Phật đáp: “Phải dựa vào hai pháp:

1. Mắt thấy thân nghiệp Như Lai.

2. Nghe giáo pháp mà Phật đã nói.

Chỉ y theo hai việc này, sẽ biết được tướng tâm của Như Lai. Nếu thấy thân nghiệp của Như Lai có ba mươi hai tướng, vận động ở đời, làm vì chúng sinh hay làm vì lợi dưỡng? Nếu thấy nói pháp hoàn toàn chúng sanh, không tự vì mình, biết được người này đáng tôn trọng, thì chắc chắn chẳng phải là quả báo do sinh tử gây ra. Nếu không có diệu cực này đến ứng, thì làm sao chúng sinh được thân này ở đời để cứu khổ, tất nhiên là đáng tin. Quả đã như vậy, thì phải có nhân nhiệm mầu. Đó là lý do Đức Phật khuyên con người nương vào mười hai bộ kinh, y cứ vào ứng thân Phật, quán dụng tâm của Như Lai, sẽ được tin biết về tánh của nhân quả, chỉ vì văn có mười phần, về ý nghĩa của việc rất rõ ràng.”

“Nếu thấy Như Lai có thân nghiệp” cho đến “Vì ai mà thọ thân?

Đó gọi là mắt thấy.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Thế nào là thọ thân? Có hai thứ: Tự tại và không tự tại, biết Như Lai tự tại, vì sao lại thọ thân? Biết Như Lai vì chúng sinh cho nên thọ, vì ai mà thọ thân? Vì trong đó có bình đẳng, không bình đẳng, nói Như Lai bình đẳng với chúng sinh.”

Pháp sư Tăng Lượng nói: “Làm thế nào mà thọ thân này? Là biết được đạo cảm ứng, mà không biết được lý do vì sao như vậy? Nghĩa là do tâm đại bi, cho nên thọ thân.”

“Nếu quán Như Lai nói pháp như thế nào?” cho đến “Nên phải dựa vào hai nhân duyên này.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Không phá phiền não, nghĩa là chân đế, chẳng phải không phá, nghĩa là thế đế. Trong chân tục, chẳng phải phá, chẳng phải không phá là chân đế, cũng là tục đế. Vì sao? Vì chẳng phải đều phá được. Năm người có thể phá nên chẳng phải không phá. Sau đây, đều nói là chân, tục, Trung đạo, không tự nói là thầy, cũng có thể là Trung đạo tục đế.

Hai thứ đầu làm sao biết? Nghĩa là môn quán thứ hai, quán “Duyên” nhân. Nhân thành tựu, gọi là mắt thấy. Cũng là nhân nghe thấy không thành tựu, nên dù biết được Phật, nhưng không gọi là mắt thấy, cũng chẳng phải nghe thấy.

Hai thứ: Ngoài tế trong thô và trong tế ngoài thô, thiện ác khó biết.”

“Bồ-tát Sư Tử Hống bạch Phật rằng: “Bạch Đức Thế tôn!” cho đến “Chỉ dựa vào hai nhân duyên này, thì không thể biết được.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Môn thứ ba là nhân duyên. Nhân thành tựu gọi là mắt thấy, cũng là nghe thấy. Nhân không thành tựu, nghĩa là dù biết Phật không gọi là mắt thấy, cũng chẳng phải nghe thấy. Hai thứ: Ngoài tế trong thô và trong tế ngoài thô, thiện ác khó biết.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Đoạn văn thứ hai y theo công việc mà đệ tử Phật đã thực hành mà quán sát nhân: Đức Phật chỉ cho quả cùng cực, không có nhân để quán sát. Nếu không nêu việc làm của đệ tử thì sẽ không thể lấy gì để xét. Nếu quả Phật không chân thì đâu được tin ở lời Phật nói, nghĩa là vì đều được kiến giải chân thật, nên biết được lý ấy tất nhiên đáng tin.

Nay, Bồ-tát Sư Tử Hống, trước là nêu quả Am-la ở trên dụ cho bốn hạng người để xem xét: Nếu người trong, ngoài đều thành thục, trong ngoài đều sinh, thì điều này cũng dễ phân biệt. Còn ngoài chín, trong sống, ngoài sống, trong chín, thành thục, hai hạng người này làm sao biết được? “Phật nói: “Vấn đề này thật khó biết.” Dù nói là khó biết, nhưng nếu dùng bốn pháp để xét, thì sẽ biết được chân thật. Nếu nói về bốn pháp này, thì chính là trí tuệ cộng trụ (ở chung), chia cộng trụ thành hai. Vì trí tuệ là hai, nên thành bốn câu. Nếu dùng bốn pháp này, thì sẽ biết được trì giới, phá giới.”

Phật bảo: “Này người thiện nam! Tốt đẹp thay!” cho đến “Mới biết là trì giới, phá giới.”

Xét: Pháp sư Tăng Tông nói: “Bốn người thường gần còn không biết được, huống chi Như Lai, mà suy lường được hay sao?

“Này người thiện nam! Giới có hai thứ, người trì giới cũng có hai” cho đến “Vì lợi dưỡng hay trì rốt ráo?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Do nhân duyên, nên thọ trì giới cấm: hoặc vì độ mình, hoặc vì trời, người. Nếu không vì rốt ráo thì chẳng phải trì giới rốt ráo.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Sau đây là lượt thứ ba, phải tu giới rốt ráo, mới thấy được.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Sau đây là dùng rốt ráo, không rốt ráo này để chứng minh rằng giới thành tựu hay không thành tựu. Nếu là người trì giới rốt ráo, thì gọi là mắt thấy nghe thấy, nếu không rốt ráo trì giới trì cũng không gọi là mắt thấy, nghe thấy. Tự tín đứng đầu năm căn, lập do người trên, đều thuộc về số rốt ráo trì giới. Nếu từ một giới về sau, cuối cùng, vào nội phàm phu, nối nhau không xả bỏ, cho đến

thành Phật, cũng gọi là giới rốt ráo.”

“Này người thiện nam! Giới của Như Lai không có nhân duyên” cho đến “Trì giới rốt ráo, trì giới rốt ráo.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Tánh không phải ác, tự nhiên được giới, là giới rốt ráo. Người không sinh sân, si, cũng là tánh không phải ác.”

“Này người thiện nam! Một thuở nọ, ta cùng Xá-lợi-phất” cho đến “Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Xuất xứ chứng minh trong nhân không có điều ác, quả có năng lực này.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Chứng minh Như Lai trì giới tốt đẹp hơn

hết.”

“Có hai hạng: Một là vì lợi dưỡng” cho đến “Kể cả người trì giới

của Như Lai.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Giải thích lại, người vì chánh pháp là rốt ráo.”

“Có hai hạng: Tánh tự năng trì” cho đến “Và Như Lai cũng gọi là nghe thấy.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: Tức là không có giới nhân duyên.

Tu tập nhiều đời, tâm ác dứt hẳn, điều lành thành tánh (bản chất).

Lại “Có hai hạng: Một là giới Thanh văn” cho đến “Có thể thấy Phật tánh, Như Lai, Niết-bàn.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Thanh văn nhàm chán sinh tử, thực hành trái với Niết-bàn, chẳng thấy được pháp.”

“Bồ-tát Sư tử Hống bạch Phật rằng: “Bạch Đức Thế tôn!” cho đến “Vì sao? Vì pháp tánh như vậy.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Giải thích nghĩa rốt ráo. Cũng nói từ giới sinh pháp, cuối cùng, đến Niết-bàn, đều là nghĩa nhân duyên. Nói là tìm nhân, có mười một lớp tướng để giải thích.”

“Bồ-tát Sư Tử Hống bạch Phật rằng: “Bạch Đức Thế tôn!” cho đến “Làm sao được gọi là ngã, lạc, tịnh ư?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Trên đã nói trì giới” cho đến tướng nhân, quả của Niết-bàn là nương sinh nhân, liễu nhân, nhưng vẫn chưa nói Niết-bàn từ nhân nào mà có, nên mới thưa hỏi.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Ý câu hỏi là muốn vì giới tắc vô nhân cho nên thường, vì Niết-bàn có nhân nên vô thường.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Giới trước đây đã vô nhân, lẽ ra là thường, Niết-bàn lấy giải thoát làm nhân, tức lẽ ra vô thường?”

“Phật nói: Lành thay! Này người thiện nam!” cho đến “Hãy lắng nghe cho kỹ, ta sẽ giải thích cho ông hiểu.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Sắp đáp câu hỏi, trước, Đức Phật nêu việc trong dĩ vãng, để chứng minh được lý mà diệt mất.”

“Giới cũng có nhân, nhân nghe chánh pháp” cho đến “Một là nghe pháp; hai là suy nghĩ nghĩa.

Xét: Pháp sư Bảo Lượng nói: “Giới là hữu vi, từ nghe pháp mà sinh, là “sinh nhân”.”

“Này người thiện nam! Lòng tin” cho đến “Vừa là nhân, vừa là nhân nhân, vừa là quả vừa là quả quả.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Cũng là nhân: Nghe pháp là nhân của lòng tin. Nhân nhân: Lòng tin lại là nhân của nghe pháp. Nay, làm nhân cho nhân, gọi là nhân nhân.

Cũng là quả: Lòng tin là quả của nghe pháp, cũng là quả quả: Nghe pháp là quả của lòng tin, cùng quả được sinh lẫn nhau, vì đều là nhân, là quả, nên gọi là hữu vi.”

Này người thiện nam! “Ví như Ni-kiền Tử dựng ba cây tréo để chiếc bình tròn lên, làm nhân quả lẫn nhau, không lìa nhau được.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Lòng tin và nghe pháp làm nhân quả lẫn nhau, không được lìa nhau. Chỉ y cứ vào hai thứ nhân quả này để làm nhân nhân, quả quả.”

“Này người thiện nam! Như vô minh “Duyên” hành” cho đến “Vừa là nhân, vừa là nhân nhân, vừa là quả vừa là quả quả.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Mượn vô minh, hành này để nói lên nghĩa làm nhân quả lẫn nhau: Vô minh là nhân, hành làm quả. Từ sau “hành” “Hữu” lại khởi phiền não nhẹ, gọi là vô minh, tức là nói nhẹ nặng, trước sau sinh khởi lẫn nhau, làm nhân quả lẫn nhau, được nghĩa nhân nặng, quả nặng.”

“Này người thiện nam! Pháp sinh có công năng sinh ra pháp” cho đến “sinh sinh không tự sinh, lại nhờ sinh nên sinh.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Mượn nghĩa của các nhà Tỳ-đàm, nhờ nói về ý nghĩa sâu xa của nhân nặng, quả nặng. Tiểu sinh chỉ sinh một pháp, đại sinh mới sinh ra tám pháp. Đây là đại sinh của tiểu sinh, làm nhân quả lẫn nhau, cũng có nghĩa nhân nặng, quả nặng, không thể tự sinh, nghĩa là đại sinh có ba thể, không thể tự sinh.

Do sinh sinh ra sinh: Do tiểu sinh cho đến sinh ra thể nhân quả kia. Sinh sinh không tự sinh: sinh ra sinh của đại sinh không tự sinh, cũng nhờ đại sinh nên sinh.”

“Cho nên hai sinh vừa là nhân vừa là nhân nhân” cho đến “Lòng tin nghe pháp cũng giống như vậy.”

Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nêu một việc có hai nghĩa, cho là giải thích giống nhau.”

“Này người thiện nam! Là quả chẳng phải nhân” cho đến “Gọi là quả phiền não: gọi là quả quả.

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: Ở trên nói giới, v.v… là nhân là quả, thể chúng là hữu vi. Giờ đây nói Niết-bàn là quả, không phải nhân, chẳng phải hữu vi, nên không từ nhân mà có. Vì quả trên, nghĩa là người mong cầu không có khổ, do không có khổ là trên. Vì quả Sa-môn: Dứt sinh tử, lỗi lầm trong lỗi lầm: đều nói là pháp khổ. Phiền não là lỗi lầm. Lại, vì sinh ra khổ, cho nên là lỗi lầm trong lỗi lầm.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Trước kia đã đáp hai pháp: Giới, tín, làm nhân quả lẫn nhau, cho nên là vô thường. Nay, nói Niết-bàn là quả của “liễu nhân”, cho nên thường. Là quả trên, là giải thích lý do vượt hơn này.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Đã phán quyết giới cũng có nhân, nên biết giới chẳng phải thường, không nhất định tức là phần vị. Niết-bàn chỉ được gọi là quả, vì không còn làm nhân cho người khác nữa, nên là quả, chẳng phải nhân.”

“Này người thiện nam! Niết-bàn không có nhân mà thể của nó là quả” cho đến “Vì không có nhân, nên gọi là Niết-bàn.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Pháp hữu vi vì là nhân, là quả, nên khổ. Niết-bàn vì là quả, không có nhân, nên chẳng phải khổ.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Không có sinh nhân.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Thể là quả, là quả của liễu nhân.”

“Bồ-tát Sư tử Hống bạch Phật rằng: “Như lời Phật đã nói” cho đến “Có lúc không có nhân nên gọi là Niết-bàn.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Ý câu hỏi: Vì không dùng bất thiện làm nhân, nên nói “Không có”, chứ chẳng phải tất cả là “Không”. Cho nên ý cứ hữu, vô trong sáu thứ vô.

“Phật nói: “Này người thiện nam! Nay ông đã nói” cho đến “Vì lẽ gì gọi là nhân? Vì là liễu nhân.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Một việc có hai nghĩa đã nêu kia đều là tướng chung hữu vi, hình đối lập với chân ngã Niết-bàn, không thể so sánh với vô ngã. Do nghĩa này nên, là nhân: Tức hai nhân trên, là quả, tức là hai quả trên. Niết-bàn là quả chứ chẳng phải nhân. Phật tánh là nhân, chẳng phải quả. Nếu Niết-bàn chỉ là quả mà chẳng phải khổ,

thì Phật tánh cũng chỉ là nhân chẳng lẽ là khổ. Chẳng phải quả Sa-môn, nghĩa là chẳng phải hai quả kia, chẳng phải không là quả khác, là khổ. Là liễu nhân: Chẳng phải hai nhân kia, nói liễu nhân là liễu nhân, chứ chẳng phải sinh nhân.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Nên biết thể của Niết-bàn rốt ráo vô nhân, như vô ngã, vô ngã sở. Dù dẫn câu đầu để đáp, câu sau, liền quở trách. Nói Niết-bàn không đồng với pháp thế tục, cho nên thường.

Nhân này chẳng phải quả: Lại y cứ vào Phật tánh của chánh nhân. Chánh nhân chỉ trụ ở nhân vị, không được gọi là quả. Vì chẳng phải nhân sanh, nên chánh nhân là Phật tánh. Đã không phải được sinh ra bởi nhân thiện, ác, chỉ một công dụng không dời đổi, cho đến thành Phật không đổi dời. Vì đến địa vị Phật không lay động, nên chẳng phải pháp do nhân sinh. Thể đã chẳng phải do nhân sinh ra, cũng chẳng phải là quả của nhà dứt tâm.

Vì liễu nhân: không phải chỉ duyên nhân là liễu nhân, mà chánh nhân cũng là liễu nhân. Vì sao? Vì nếu chúng sinh không có tâm chán khổ, tìm vui thì một niệm lành cũng không thể thực hành. Do có kiến giải này, nên được quả thành thục. Do đó, chánh nhân cũng xa tạo nên liễu nhân thành Phật.”

“Này người thiện nam! Nhân có hai thứ” cho đến “Đất, nước, phân… đó gọi là liễu nhân.”

Xét: Pháp sư Đạo Sinh nói: “Đều là pháp tạo tác, cũng so sánh với nhau mà nói thôi.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Nói chung tất cả nghĩa “Duyên” nhân và chánh nhân, chỉ làm cho sức quả mạnh mẽ, tức là sinh nhân, còn yếu thì thuộc về liễu nhân.”

“Lại có sinh nhân, chính là sáu Ba-la-mật Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.”

Xét: Pháp sư Đạo Sinh nói: “Sau đây là nói đều chẳng phải pháp tạo tác, nhưng về nghĩa sinh, liễu thì rõ ràng ở đây, do sáu độ mà thành Bồ-đề, nên nói là sinh.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Sáu độ vì lấy sức mạnh của nghĩa Bồ- đề, nên gọi là nhân sinh.”

“Lại có liễu nhân, gọi là Phật tánh Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.”

Xét: Pháp sư Tăng Tông nói: “Liễu nhân này có ba thứ đối nhau. Nói chung chỉ là liễu nhân, vì phân tích nghĩa quả mạnh mẽ làm nhân cho sinh. Sinh có thể làm cho vô thành “Có”. Liễu, nghĩa là cái “Đã

có”. Cứ nói theo văn, nhỏ không có gì nhỏ hơn, suy ra nghĩa thì lớp thứ ba lẽ ra ở lớp thứ hai. Lớp thứ nhất lấy trụ ở sáu độ trước, đối lại với Phật tánh. Phật tánh dù là chánh nhân, nhưng nếu nói về thế lực của quả thì chẳng phải các độ như đàn độ v.v…, tất nhiên sẽ không có đắc quả. Đối với liễu là mạnh, nghĩa nói là sinh.”

Pháp sư Tăng Lượng nói: “Phật tánh chánh nhân vì lấy công sức của quả không bằng, cho nên chỉ được làm liễu nhân.”

“Lại có liễu nhân, chính là sáu Ba-la-mật Phật tánh.”

Xét: Pháp sư Tăng Tông nói: “Liễu nhân này được lấy từ Cửu địa trở xuống, về nghĩa quả thì yếu là liễu.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Sáu độ trong nhân cách quả Phật xa, nên chỉ được làm liễu nhân cho Vô thượng Bồ-đề.”

“Lại, có sinh nhân nói là Thủ lăng nghiêm Tam-muội Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.”

Xét: Pháp sư Tăng Tông nói: Đây là “Nói là Thập trụ.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Do sức mạnh của tâm Kim cương, sinh ra quả Phật rất nhanh chóng, nên nói là sinh nhân.”

“Lại có liễu nhân, là nói tám Chánh đạo Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.”

Xét: Pháp sư Tăng Tông nói: “Tám chánh là hạnh nghiêng lệch, do nghĩa yếu kém, nên làm liễu nhân.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Hạnh Nhị thừa xa, chỉ được làm liễu nhân.”

“Lại có sinh nhân, cái gọi là lòng tin sáu pháp Ba-la-mật.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Xưa không nay có là sinh, vốn có nay thấy là liễu. Như vô thường chấp thường là sinh, vô thường thấy vô thường là liễu.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Sinh nhân này được lấy từ đăng trụ đến ba trụ. Vì mạnh hơn so với nghĩa của tám chánh, nên gọi là sinh. Sở dĩ được biết ba trụ là vì trụ tín nhẫn địa, nay nói là tín tâm sáu độ.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Vì hạnh Đại thừa gần, nên gọi là sinh.” “Bồ-tát Sư tử Hống bạch Phật rằng: “Bạch Đức Thế tôn! Như lời

Phật đã nói” cho đến “Làm sao thấy được Phật tánh cũng giống như vậy?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Môn quán thứ ba, quán chung nhân quả, nói về thấy, nghe cũng khác, vì liễu là thấy, không liễu là nghe.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Thứ ba là hợp quán nhân quả. Bồ-tát Sư

tử Hống nêu “Trăm phi” để nói làm sao để thấy được Như Lai?”

“Phật nói: “Này người Thiện nam! Thân Phật có hai thứ” cho đến “Nên gọi chúng sinh đều có Phật tánh.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Phương tiện thị hiện, đó gọi là Kiến: Do thị hiện nên sắc, thanh đều gọi là thấy. Thân giải thoát cũng gọi là nghe thấy, ngoài ra đều như vậy.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Lượt thứ tư, nhận lãnh lý của tông chỉ trước.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Đức Phật lại y cứ vào hai việc nghe, thấy để khuyến tin. Một là thường, là pháp thân. Vô thường là ứng thân. Người thấy được là Phật và Bồ-tát Thập trụ. Người không thấy được Phật tánh, đó là tất cả chúng sinh. Thập trụ và Phật có thể được gọi là mắt thấy. Cửu trụ trở xuống, hoàn toàn tin có Phật tánh, nên thuộc về thấy, nghe. Phật thấy Phật tánh rõ ràng, nên nói là như sắc. Thập trụ trở xuống, vì thấy Phật tánh chưa rõ ràng, nên nói là chẳng phải sắc.”

Đại Bát - Niết - Bàn Kinh Tập Giải - Quyển 56

ĐẠI BÁT-NIẾT-BÀN KINH TẬP GIẢI

QUYỂN 56

Phẩm 23: SƯ TỬ HỐNG (Phần 3)

• Nói về nghĩa nhân quả chẳng phải có, chẳng phải không.

• Nói rộng về nghĩa chánh nhân, duyên nhân.

• Nói rộng về nghĩa Liễu nhân, Duyên nhân.

• Bồ-tát Sư tử Hống lại bảy lần nêu câu hỏi để trách cứ cho rằng không có Phật tánh.

• Thứ nhất cho là người không có tánh, người có thể làm trời, trời có thể làm người, nên biết là vô tánh.

• Thứ hai, nói về xiển đề dứt gốc lành, nên biết không có Phật tánh.

• Thứ ba, vì có người mới phát tâm, nên biết không có Phật tánh.

• Thứ tư, vì lui sụt, nên biết không có Phật tánh.

• Thứ năm, chứng minh muôn điều lành là tánh, lìa điều lành thì vô tánh.

• Thứ sáu, vì nhân có mạnh yếu, cho nên biết không có tánh.

• Thứ bảy, Vì tâm Bồ-đề xưa không mà nay có, nên biết không có Phật tánh.

• Sau đây là đáp rộng bảy câu hỏi, nói rộng về tướng lui sụt và không lui sụt.

• Nói về tu Ba mươi hai tướng v.v….

“Bồ-tát Sư tử Hống bạch Phật rằng: “Bạch Đức Thế tôn!” cho đến “Nói là Phật tánh chẳng phải trong, chẳng phải ngoài.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Môn quán Thứ tư, quán “Ở trong nhân chẳng phải có”, “Chẳng phải không”, ý câu hỏi rằng: “Nếu như trong sữa có lạc, hạt châu trên trán người lực sĩ, chính là đã có trong nhân, làm sao chẳng phải có, chẳng phải không ư?”

Pháp sư Tăng Tông nói: Đây là “Phần hai của đoạn lớn. Ở trên đáp sáu câu hỏi, nói về lý của Phật tánh, nghĩa ấy không nghiêng lệch.

Nay, Bồ-tát Sư tử Hống muốn thành lập ý chỉ của Trung đạo ở trước, giả đặt ra câu hỏi là “Nhất định có, nhất định không”. Như Lai giải thích: “Không thể hoàn toàn nhất định “Có”, cũng không thể hoàn toàn “Nhất định không”, nên là nghĩa Trung đạo.”

Năm chấp đầu là chấp hữu, bảy câu chấp sau là chấp vô. Phật tánh không ở trong: Tức thời chưa có. Chẳng phải ngoài: Không lìa nhân mà có quả. Trong sữa có lạc, lực sĩ, kim cương suy luận, tìm tòi lý thuyết, khắc ghi việc chung cuộc để nghiệm biết việc mới bắt đầu, đều là những việc “Đã có”.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Lượt thứ tư là quán trong nhân không có quả. Nay trước mở ra môn chương, chẳng phải trong, chẳng phải ngoài, với trong nhân không có quả, tạo ra môn chương. Nhưng chẳng phải mất, hoại, chính là xa lập tánh, tạo ra môn chương trong nhân thứ năm dưới đây:

Trong là Chánh nhân. Ngoài là “Duyên” nhân, nói có thần thức: Đều có sự hiểu biết về tránh khổ, tìm vui. Tác dụng đầu cuối không thay đổi, nên nói là trong. Khéo “Duyên” nhân, nương tựa duyên ngoài mà sinh. vì có lúc “Có”, có lúc “Không”, nên gọi là ngoài. Nói trong hai nhân này đều không có quả, nên nói là chẳng phải trong, chẳng phải ngoài. Trong nhân dù không có quả, nhưng chẳng phải không có “Duyên” nhân và chánh nhân. Hai nhân này ở vị lai, chắc chắn sẽ được thành quả Phật.

Đã nói trong nhân này không có quả, nên Bồ-tát Sư Tử Hống dùng lối chấp sai lầm của người bên ngoài cho rằng: “Trong nhân đã có quả, như cho trong sữa có lạc nếu trong sữa quả thật có lạc thì, phải biết trong thân chúng sinh đã có Phật, Nay sao lại nói rằng Phật tánh chẳng phải trong, chẳng phải ngoài ư?

Ngoại đạo chấp sinh nhân, sinh quả, nên trong nhân có quả. Còn ở bên trong, nghĩa sở dĩ không mất, là vì không nói trong sữa đã có lạc. Chỉ có nhân, nên nói là “Có”. Nói về Phật tánh của chúng sinh cũng vậy. Chẳng phải ngay trong thân đã “Có”, vì trí Nhất thiết chủng cũng có nhân, nên nói là có Phật tánh của chúng sinh. Nếu không có chất thiên nhiên này làm chủ cho thần giải thì cuối cùng sẽ không có tu nhân, dứt mê muội, cầu hiểu biết. Chính vì đạo của thần minh khác với gỗ, đá. Vì được trang sức bằng ngọc đá, nên tập cởi áo cổ không thật, dứt hết phiền não sinh tử buộc ràng, có muôn công phu hiện ở trước, gieo trồng thành Trí nhất thiết, đâu nên nói chúng sinh có pháp tánh này làm thể, khiến cho có quả ngay, như ngoại đạo chấp sinh nhân,

sinh quả? Vì đại ý kia là như vậy, nên sau đây nói rằng: “Hễ tạo ra năm chấp, tìm xét kỹ thì chẳng những năm chấp, mà chủ yếu là y cứ việc khác, tức trở thành năm phần, phần thứ nhất này là chấp trực tiếp trong nhân có quả. Vì sao? Vì pháp sinh của chúng sinh đều có thời gian, chỉ nói thời gian có khác, vì chẳng phải trong nhân đều “Không”, nên biết trong sữa có lạc.”

“Phật bảo: “Này người thiện nam! Ta cũng không nói” cho đến “Vì lạc sinh ra từ sữa, nên nói có lạc.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Ở đây ý đáp về nghĩa: “Chẳng phải không có từ đâu “Sinh”, nên nói là “Có”.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Không nói trong sữa “Đã có” lạc, vì quả từ sinh, nên nói là “Có”.

“Bạch Đức Thế tôn! Tất cả pháp sinh đều có thời gian.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nếu vì từ sinh mà có, thì bơ cũng từ sữa sinh, sao không kế sữa là có bơ ư?”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Ý câu hỏi là: “Sữa, lạc lúc đầu chưa có chung nhưng lúc sản xuất thì có trước, sau.”

“Này người thiện nam! Lúc có sữa thì không có lạc, cũng không có bơ sống” cho đến “Cho nên ta nói trong sữa không có lạc.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Chứng minh trong sữa có lạc, cũng có năm vị: Một là dùng sự để chứng minh; hai là dùng hiểu biết để chứng minh.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Dưới đây, sẽ y cứ vào lý để giải thích.” “Như trong sữa đồng thời có chất lạc, vì sao không được” cho đến

“Cho đến đề hồ cũng giống như vậy.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nếu ngay khi có sữa mà có cả lạc thì lẽ ra phải có hai công năng, tức là có hai tên gọi.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Một phen đả phá lối chấp của ngoại đạo kia: Nếu trong sữa có lạc thì người đời không nên chỉ gọi là sữa, mà lẽ ra trước đó đã có hai tên gọi.”

“Này người thiện nam! Vì có hai thứ” cho đến “Nên nói trong sữa có tánh lạc.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nhân dù không có quả, mà năng lực thì có gần, xa. Xa thì gọi là “Duyên” nhân, còn gần thì gọi chánh nhân, đây là đáp thứ lớp của “sinh hữu”.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Nói lạc ở trong sữa, vì là chánh nhân, nên nói là “Có”, chứ chẳng phải “Đã có”.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Phá chấp đã xong. Trở lại gốc của chính

nghĩa: “Sữa là chánh nhân, hơi ấm là duyên nhân mà có ra lạc.”

“Bồ-tát Sư tử Hống bạch Phật rằng: “Bạch Đức Thế tôn! Nếu trong sữa không có lạc” cho đến “Vì sao lạc không có ra từ sừng bò?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nếu “Không có” mà sinh được, thì sừng bò không có lạc, sao chỉ từ sữa sinh lạc mà không từ sừng bò sinh lạc?”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Đồng là không có lạc thì sừng bò lẽ ra cũng có, mà sừng bò không sinh, chỉ ở sữa mới sinh, nên nói là biết được trước đó đã có.”

“Này người thiện nam! Sừng bò cũng sinh ra lạc” cho đến “Vì lẽ đó, nên ta nói có chánh nhân và duyên nhân.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Rõ ràng nghĩa “Duyên nhân” cũng sinh ra lạc, chứng tỏ rằng “Không có” mà sinh được.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Vì người muốn tìm lạc, thì phải dùng sữa, nên biết được sữa là chánh nhân.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Mặc dù giải thích để làm sáng tỏ, nhưng về lý, thì chẳng phải chính đáp.”

“Bồ-tát Sư tử Hống bạch Phật rằng: Bạch Đức Thế tôn! Nếu trong sữa” cho đến “Vì sao không sinh, cả hai đều vô.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Vì muốn chứng minh nghĩa có “duyên nhân”, nên Bồ-tát lại hỏi.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Đổi lại thí dụ, về nghĩa đồng với cách giải thích ở trước.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Cả hai tánh đều là vô, mà vì một sinh, một không sinh, cho nên biết trước đó chắc chắn “Có”, rõ ràng.”

“Này người thiện nam! Sữa cũng có thể sinh ra cây Am-ma-la” cho đến “Trong sữa không sinh ra cây Am-ma-la.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Dùng nước tưới thì cây Am-ma-la mọc, nếu dùng sữa tưới thì nó lớn rất nhanh chóng, chứng tỏ do năng lực của “Duyên nhân” là “Không” mà có thể sinh.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Dùng hai việc để phá chấp của ngoại đạo kia. Trong lượt trước, mặc dù nói sữa cũng có thể sinh ra cây, lượt sau nêu tánh chất của bốn đại, vàng ngọc là có gốc, không thể đồng với biện luận lạc và cây, vì tự chúng đều có chánh nhân.”

“Bạch Đức Thế tôn! Như Phật đã nói có hai thứ nhân” cho đến “Duyên nhân” đó là sáu pháp Ba-la-mật.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Loài hàm thức chán khổ, tìm vui là tánh thường. Dù trời, người khác nhau, nhưng tánh này không khác.

“Hoặc” lẫn lộn, gọi là chánh nhân, dứt trừ “Hoặc”, gọi là “Duyên” nhân. “Không có” “Hoặc” để dứt bỏ, được gọi là Phật.”

“Bồ-tát Sư tử Hống bạch Phật rằng: Bạch Đức Thế tôn! Nay tôi chắc chắn định biết rằng” cho đến “Do đây nên biết trong sữa có tánh lạc.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Lại dùng sự hiểu biết của người làm chứng, để giải thích rộng việc kia.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Đây là chấp thứ hai. Người tìm lạc, lấy sữa, không lấy nước, vì họ biết trong sữa, chắc chắn trước đó đã có lạc.”

“Này người thiện nam! Như điều ông hỏi nghĩa ấy không đúng” cho đến “Mà thấy lớn là nghĩa không đúng.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Do biết lấy con dao, đều là câu hỏi chung. Dù cây dao để soi mặt, nhưng dao vốn không có mặt, đâu do dùng sữa để làm lạc, mà nói là sữa đã có lạc ư?”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Trong đây có bốn lớp câu hỏi:

1. Nhãn quang đến chỗ cảnh mới thấy, thì lửa lẽ ra đốt mắt.

2. Nếu đến cảnh mà thấy, thì không nên sinh nghi.

3. Nhãn quang là sắc, nước cũng là sắc, cả hai đều là chất ngại, chỉ thấy được nước, làm sao thấy được cá, đá trong nước?

4. Ngăn ngừa chướng nạn. Nếu nói không đến, mà thấy thì vì sao không thấy vật thể ở bên ngoài vách ư?”

“Này người thiện nam! Như ông đã nói trong sữa có lạc” cho đến “Lúc chưa ăn, lẽ ra thức ăn này là mạng sống?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nêu việc rộng để chứng minh.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Nêu việc gần để so với lý xa, nhằm trong sữa, trước không có lạc.”

“Này người thiện nam! Tất cả các pháp” cho đến “Ba đời có pháp, thì không có việc đó.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nêu bài kệ để kết thúc giải thích.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Lại nêu nghĩa chánh để nói về chánh lý.”

“Này người thiện nam! Tất cả các pháp do nhân duyên nên sinh”

cho đến “Lẽ ra có thân Phật như ta ngày nay.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nếu “Đã có” Phật tánh, thì lẽ ra đã có dụng của tướng tốt đẹp của quả Phật như ta ngày nay.”

“Phật tánh của chúng sinh không hư, không hoại” cho đến “Thấy

được phần ít, như hạt ngọc Kim cương.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nói Phật tánh là thường. Chúng sinh dùng Phật tánh này, như hư không trong nhân, mà được lớn lên, là dụng của hư không, hư không chẳng phải ba đời, do chúng sinh có cõi hư không, nên có dụng của hư không. Phật tánh cũng chẳng phải ba đời, mà là chúng sinh có, do “Giải” và “Hoặc” chướng ngại nhau. Vì chướng ngại nhau, nên “Hoặc” diệt, “Hoặc” diệt chính là dụng, nên nói là “Chưa có”.

“Này người thiện nam! Phật tánh của chúng sinh là cảnh giời của Chư Phật” cho đến “Giải thoát, sinh tử được Đại Niết-bàn.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Chứng minh chúng sinh có Phật tánh mà không thể biết.”

“Bồ-tát Sư Tử Hống bạch Phật rằng: “Bạch Đức Thế tôn!” cho đến “Vì hư không chẳng có tánh, nên chẳng có “Duyên” nhân.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Ở trên, là phá chánh nhân, dưới đây là phá “Duyên nhân”. Vì sắp phá, nên trước lập chánh nhân cần có nghĩa “Duyên nhân”. Vì hư không “Chẳng có” quả, cho nên không cần.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Lượt thứ ba, chứng minh “Có”. Vì nhất định “Có”, nên phải có “Duyên nhân” để làm “Liễu nhân”.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Vì có chánh nhân, nên phải có “Duyên nhân”. Vì hư không “Chẳng có” nên không có hai nhân này, do đó nên biết là “Có”.

“Phật nói: Này người thiện nam! Nếu trong sữa chắc chắn có tánh lạc, thì cần gì “Duyên nhân”?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nếu đã có thì đâu cần Duyên nhân.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Nếu đã có thì đâu cần Liễn nhân ư?”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Hễ đáp rằng: “Nếu cần “Duyên nhân”

mà được, thì đâu phải “Đã có”?”

“Bồ-tát Sư tử Hống bạch Phật rằng: “Bạch Đức Thế tôn!” cho đến “Chắc chắn biết trong sữa trước đó có tánh lạc.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nêu vật trong bóng tối dù là vốn có, nhưng không hiểu rõ, không thấy, để chứng minh dụng của “Liễu nhân”, chẳng được nói là “Đã có” mà không cần hiểu rõ.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Nêu việc hiện tại để bào chữa cho nghĩa.”

“Này người thiện nam! Nếu cho rằng trong sữa chắc chắn có tánh

lạc” cho đến “Nếu là “Liễu nhân” thì đâu cần phải dùng liễu.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Vị ngọt phần nhiều là sữa, vị chua phần nhiều là lạc. Nếu lúc trong sữa có lạc, thì vị chua đã đủ, vị chua sẽ tự liễu, đâu cần hơi ấm liễu.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Trước vì không có liễu nhân, nên là sữa chứ chẳng phải lạc. Nếu cho rằng trước đó đã có lạc tức là “Liễu nhân”, thì cần gì liễu nữa? Dưới đây sẽ hỏi rộng về nghĩa ấy.”

“Này người thiện nam! Nếu “Liễu nhân” này, tánh nó là liễu” cho đến “Nếu không tự liễu thì đâu thể liễu cái khác?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nếu có chất chua thì không thể tự liễu, đâu thể làm liễu cho cái khác mà nói là liễu.

Pháp sư Tăng Tông nói: Nếu liễu nhân không thể tự liễu lại cần phải thì đâu thể liễu cái khác”

“Nếu nói “Liễu nhân” có hai thứ tánh” cho đến “Sao liễu nhân lại có hai tánh riêng?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Năng lực của hữu vi khác nhau, phần gìn giữ là tánh. Lửa là một pháp đâu được có hai? Lại nói rằng: “Nếu lửa tự liễu, thì “Liễu” khác với “Bị liễu”. Liễu tức là nhân, bị Liễu là quả, một pháp mà được có hai hay sao?”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Vẫn là phá chấp của ngoại đạo. Tánh là pháp nhất định, luôn giữ một vị, chẳng được có hai công dụng. Nghĩa là ông nói “Liễu nhân” là sẽ tự liễu, lại còn có thể liễu cái khác nữa, thì chẳng phải tự tánh. Vì sao? Vì ông chấp “Liễu nhân” chỉ là một pháp, thì làm sao có hai dụng ư? Nếu “Liễu nhân” có hai, thì sữa lẽ ra cũng có hai, nghĩa là sữa lẽ ra cũng tự “Liễu”, lại là liễu lạc. Nếu vậy, thì cần gì có duyên ngoài mới hiện ư?”

“Bồ-tát Sư Tử Hống bạch Phật rằng: “Bạch Đức Thế tôn! Như người đời nói” cho đến “Liễu nhân cũng giống như vậy, tự liễu, liễu tha.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Số là một trong muôn pháp, tự đếm, đếm cái khác. “Liễu nhân” cũng giống như vậy.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Thích hợp với phần của ta, lại còn thỏa mãn cho một số người, nên biết được có hai công dụng. Nêu việc này để bào chữa cho nghĩa.”

“Phật nói: Này người thiện nam! Nếu “Liễu nhân” như vậy” cho đến “Không thể tự liễu, cũng không liễu cái khác.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Cần phải có trí tánh; thường biết mình, người. Sắc chẳng tự đếm.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Ý đáp của Phật: “Đếm là vì lo nghĩ, có thể đếm sắc của ta, sắc của người. Sở dĩ nói ông đã chấp “Liễu nhân”, là vì vốn là sắc pháp, thì làm sao có hai tác dụng ư?

“Này người thiện nam! Tất cả chúng sinh đều có Phật tánh” cho đến “Là liễu nhân, thì đã đồng hư hoại như chất lạc.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Đã đồng hư hoại như chất lạc: nghĩa là tự liễu đã phá ở trên.”

“Nếu nói trong nhân chắc chắn có quả” cho đến “Theo thầy thọ xong, giới, định, tuệ sẽ được thêm lớn dần.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nếu quả của định, tuệ chắc chắn có tánh, thì sẽ không được lớn lên. Nhưng vì theo thầy thọ học, được tăng ích dần, nên biết vốn không có tánh.”

“Nếu nói rằng Sư trưởng dạy dỗ là “Liễu nhân”“ cho đến “Giới định, trí tuệ làm cho được lớn lên.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Lúc mới bạch, giới tự chưa có. Sau, Yết-ma xong, giới mới thành tựu, đây tức lẽ ra liễu, chưa có là có, chẳng phải liễu đã có, làm cho lớn lên.”

“Bồ-tát Sư tử Hống bạch Phật rằng: “Bạch Đức Thế tôn!” cho đến “Sao lại gọi là có sữa, có lạc được?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nếu trong sữa không có lạc”, lại không có “Liễu nhân” thì làm sao có sữa, mà đáp rằng có lạc ư?”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Dùng tên gọi để chứng tỏ là có lạc”.

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Đây là chấp thứ tư: hiện thấy người bán sữa để mua lạc, nên biết sữa chính là lạc”.

“Này người thiện nam! Đáp câu hỏi của thế gian có ba cách” cho đến “Có tánh, vì sẽ thấy”.

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Tông chỉ của chánh nghĩa. Chung quy do chắc chắn “Sẽ có” nên nói là “Có”.

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Dùng cách chuyển để giải thích câu hỏi. Vì nói trong nhân có quả, nên nói là “Có”, chứ chẳng phải “Đã có” mà nói “Có”.

Bồ tát Sư Tử Hống bạch Phật rằng: “Bạch Đức Thế tôn ! Như lời Phật nói” cho đến “Nói rằng tất cả chúng sinh đều có Phật tánh”.

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Trên đã nói hai nhân không có quả, dường như trái với thế tục. Nay, muốn hội thông, như người đời nói “Có” là “Sẽ có”, chính là nhân câu hỏi để nêu lên”.

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Quá khứ chưa diệt, vị lai chưa đến, sao lại nói là “Có” được?”

“Này người thiện nam! Quá khứ gọi là có” cho đến “Đều có Phật tánh, thật ra không luống dối”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Có bốn thí dụ: Ví dụ trước là nói về cái “Có” của quá khứ, ba ví dụ sau,là chỉ rõ cái “Có” ở vị lai”.

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Dù là đã có “Sẽ có” nhưng nay là “Không”, cũng chẳng nhất định là “Không”, chẳng hạn như cây gai là hiện tại, dầu là vị lai, thời gian nhân quả khác nhau, đâu được trong nhân có quả ư? Đây là do cách lập nghĩa của một nhà, thường dựa vào kinh để tìm lý. Thỉnh thoảng thấy người ta phần nhiều hay nói trong nhân có quả, kinh có văn thành thật, hầu như không cần giải thích. Trong phẩm Phật tánh ở trước đã nói: “Trong thân độc, có thuốc hay, đó là Phật Tánh chẳng phải pháp tạo tác. Ở đây cũng không nói Đức Phật chẳng phải là pháp tạo tác. Nếu nói Đức Phật cũng là pháp tạo tác, thì trong thân chúng sinh đã có quả rồi”.

“Bồ-tát Sư tử Hống nói: “Tất cả chúng sinh” cho đến “Phải biết rằng, chúng sinh đều có Phật tánh”.

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Ở trên, đã phá riêng hai nhân nói “Có” là vị lai. Nay, Bồ-tát sư tử Hống lại dùng việc để chứng minh rằng, trong nhân đã có trước, là muốn nói rộng lỗi của “Có”.

Pháp sư Tăng Tông nói: “Đây là chấp thứ nhất, dùng chánh nhân để chứng minh có “Tánh”.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Lượt thứ năm, nói là trong chánh nhân lẽ ra vì đã có nhiều Đức Phật, nên làm cho chúng sinh được đạo Vô thượng. Nếu trong chánh nhân đều không có thì sao không gọi là tạo ra “Duyên nhân” ư?”

Phật nói: “Này người thiện nam! Nếu nói rằng trong hạt” cho đến “Nay đã có, thì có lỗi gì?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nếu nói rằng, vì chướng sâu kín nên không thấy, ý nói là bị chướng nhỏ nhiệm che khuất, chứ không phải chướng trong tám việc. Thường lẽ ra không thấy: Nếu bị chướng nhỏ nhiệm che lấp chướng thường là vi tế, thường lẽ ra không thấy. Vốn không có tướng thô: Nếu tánh tế thì thô vốn là “Không”. Thường thô như thế, vốn không thấy tánh, nghĩa là vì thô nên nhìn thấy. Thô là thấy nhân, thấy vốn không có tánh.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Nếu nói trong chánh nhân “Đã có” thì vì sao không thấy? Vả lại, nếu nói theo cây thì sẽ không đồng với tám duyên của thế gian, mà người không thấy, phải biết rằng trong nhân chẳng nên có quả trước.”

“Bồ-tát Sư tử Hống nói: “Như Phật vừa nói” cho đến “Vì tạo ra liễu nhân, nên làm cho nhỏ được to.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Chống chế nghĩa rằng: “Liễu nhân là liễu nhỏ làm cho to, vì to, nên nhìn thấy được, chứ chẳng phải thường không thể nhìn thấy.”

“Phật nói: Này người thiện nam! Nếu vốn có” cho đến “Đường phèn chữa bệnh nóng, đường đen trị bệnh lạnh.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Cả hai thứ đều “Không”. Trên nói có thứ to, to thì cần liễu. Nếu vốn không có to thì liễu là liễu cái gì? Nếu nói liễu không có làm cho “Có”, thì lẽ ra cũng có thể sinh ra cây Khư- đà-la. Nếu vốn có đốt, đốt thì không được sinh. Không cùng lúc, nghĩa là trách cả ba tướng không dùng việc cùng lúc. Đường đen chữa bệnh lạnh: Ý nói pháp từ duyên khác, không có tánh nhất định.”

“Bồ-tát Sư Tử Hống bạch Phật rằng:” cho đến “Nên được Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Lại dùng bảy câu hỏi để nói Phật không có tánh, trở thành làm sáng tỏ Phật tánh chẳng phải “Không”, lập ra nghĩa không hoại mất nói trên. Đầu tiên lấy trời, người để chứng minh Phật tánh không có thành.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Lượt thứ năm quán sát lập tánh trong nhân. Câu hỏi dù có bảy, nhưng phần lớn đều chấp “Duyên”, hỏi làm cho không có chánh nhân. Đây là câu hỏi thứ nhất: “Nếu trong nhân vốn “Không có”, thì sẽ chẳng có Chánh nhân, chỉ có Duyên nhân, cho nên được thành Phật?”

“Nếu các chúng sinh đều có Phật tánh” cho đến “Nếu chẳng phải thường thì không được gọi là Phật tánh?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Như câu hỏi thứ hai: “Nếu tánh do duyên mà thành tâm Bồ-đề, thì tánh xiển-đề này không nên đoạn dứt, đã đoạn dứt thì chẳng phải tánh”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Nếu Phật gọi tâm Bồ-đề là Phật tánh hiện thầy xiển-đề dứt mất gốc lành, cho nên xiển-đề không có Phật tánh. Vậy sao Đức Phật lại nói rằng: “Chúng sinh đều có Phật tánh ư?”

“Nếu các chúng sinh đều có Phật tánh thì vì lẽ gì gọi là phát tâm ban đầu ư?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: Đây là “nêu câu hỏi thứ ba: “Tánh thường lẽ ra không có ban đầu?”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Đã có người mới phát, tức là khi chưa

phát tâm, họ không có Phật tánh. Nếu vậy, thì chính là lấy phát tâm lành làm Phật tánh, thế sao lại nói là chúng sinh đều có ư?”

“Sao lại nói Tỳ-bạt-trí này” cho đến “Phải biết rằng, người này không có Phật tánh?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: Đây là “Câu hỏi thứ tư: “Tánh thường không nên lui sụt?”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Nếu có lui sụt, không lui sụt, thì chính người lui sụt không có Phật tánh, đâu là đều có ư?”

“Bạch Đức Thế tôn! Đại Bồ-tát nhất tâm hướng về” cho đến “Thì cần gì pháp này để làm nhân duyên?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: Đây là “Câu hỏi thứ năm: “Chứng muôn điều lành là tánh, lìa việc lành thì không có tánh?”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Lược nêu duyên nhân”, cho rằng có khả năng thành Phật, vì chỉ duyên nhân này, nên biết không có Phật tánh chánh nhân, mà chỉ là “Duyên nhân”.

“Bạch Đức Thế tôn! Như sữa không cần “Duyên”, chắc chắn sẽ thành lạc” cho đến “Nên biết rằng chúng sinh đều không có Phật tánh?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Câu hỏi thứ sáu: “Năm vị sinh nhau, nhân có mạnh yếu, vì sữa mạnh nên không cần duyên bên ngoài.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Nêu kinh để làm chứng. Giáo xưa nói “Tăng của ba thừa là thường”, nếu vậy, thì lẽ ra địa vị tăng thường trụ làm sao thành Phật?”

“Như trước kia Đức Phật nói Tăng bảo là thường” cho đến “Tất cả chúng sinh lẽ ra không có Phật tánh?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Đây là câu hỏi thứ bảy: “Nếu tâm Bồ-đề trước không mà nay có, thì quả cũng nên như vậy.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Nếu trước kia chúng sinh không cóba Bồ-đề, đến nay mới có thì đây là xưa không mà nay có. Cho nên biết trước là không đồng với câu hỏi trên, chỉ trước, sau là khác.”

“Phật nói: Lành thay! Này người thiện nam!” cho đến “Tất cả chúng sinh thật có Phật tánh.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Phật đáp câu hỏi thứ nhất: “Sơ quả từ lý thành, thì hoặc được, hoặc mất, chẳng phải tánh, là vì quả của trời, người đều có “Hoặc”, chẳng phải từ tánh mà có. Quả Phật không có “Hoặc”, vì từ tánh mà có, là đáp câu hỏi thứ nhất.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Trời, người không nhất định, có thể là chẳng có tánh. Phật tánh khác với trường hợp này. Như nghiệp của trời,

người, phải đến địa vị Phật, nghiệp mới dừng, khoảng giữa không có dừng, thì làm sao chẳng có chánh nhân ư?”

“Ông nói: “Nếu chúng sinh có Phật tánh” cho đến “Vì tâm là vô thường, Phật tánh là thường.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Đáp câu hỏi thứ ba: “Chánh nhân chẳng có ban đầu. Vì không có ban đầu nên thường phát tâm là “Duyên nhân”, chứ không phải chánh nhân.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Gồm đáp câu hỏi thứ bảy.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Phát tâm chẳng phải Phật tánh của chánh nhân. Phật tánh là thường, tâm là vô thường. Cho nên tâm lành đôi khi có, đôi khi không, tánh dụng chỉ của chánh nhân là thường, không thay đổi.”

“Ông nói vì sao có người thối tâm” cho đến “Vì được chậm nên gọi tâm là lui sụt.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Đáp câu hỏi thứ tư.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Nói về tâm lành không lui sụt. Tâm lành không sinh thì lụi sụt, sinh thì không lui sụt. Vì nếu tâm lành bị lui sụt thì làm sao tiến đến thành Phật được, chỉ vì được chậm nên gọi là lụi sụt.”

“Tâm Bồ-đề này thật ra không phải Phật tánh” cho đến “Tâm Bồ- đề thật chẳng phải Phật tánh.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: Đây là “Đáp câu hỏi thứ năm.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Đáp trở lại câu hỏi thứ hai: Nói tâm Bồ-đề thật chẳng phải chánh nhân. Ta nói “Đều có”, nghĩa là Phật tánh của chánh nhân. Vì trong đoạn duyên mà sinh ra việc lành, nên gọi là Nhất-xiển-đề.”

“Này người thiện nam! Ông nói: “Nếu chúng sinh có Phật tánh” cho đến “Được thấy Phật tánh, sau đó thành Phật.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Đáp câu hỏi thứ sáu.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: Đây là “Đáp câu hỏi thứ năm, nói dù có chánh nhân, nhưng phải có duyên giúp đỡ, như vàng đá có vàng, phải nhờ các duyên mới được.”

“Ông nói: Chúng sinh đều có Phật tánh” cho đến “Vô thượng Bồ- đề, như đá có ra vàng.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Trước không có câu hỏi này, e sẽ bị lung lạc.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Nghĩa của câu hỏi này này sinh, nhân đáp câu hỏi trước, vẫn khiển trách “Hoặc” kia.”

“Này người thiện nam! Ông nói Tăng Bảo thường trụ” cho đến “Do đó, nên Ta nói Tăng có Phật tánh.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: Đây là “Đáp câu hỏi thứ bảy.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Đáp câu hỏi thứ sáu: Nói giáo xưa đã nói Tăng là thường: Vì Phật trước, Phật sau, Tăng bảo thường tự nối tiếp, đâu cho rằng bất động thường ư? Mười hai nhân duyên thường, nghĩa là có Phật hay là không có Phật, tánh của chánh nhân vẫn không thay đổi, nên nói là thường. Về nghĩa của câu hỏi thứ bảy đồng với câu hỏi thứ ba, nên không có đáp riêng.”

“Này người thiện nam! Ông nói: Nếu chúng sinh có Phật tánh” cho đến “Ta sẽ phân biệt giải thích cho ông hiểu.”

Xét: Pháp sư Tăng Tông nói: Đây là “Đáp câu hỏi thứ tư, sau đây sẽ giải thích rộng về sự lui sụt.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Đức Phật đáp câu hỏi đã xong. Sau đây chia làm ba lượt, nói về nghĩa đầu, cuối không lui sụt.”

“Này người thiện nam! Đại Bồ-tát” cho đến “Tâm không lui sụt, không gọi là Phật tánh.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Quán đủ duyên không lui sụt, không đủ thì lui sụt.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Nói vì được chậm, nên nói là lui sụt, chẳng phải mất hẳn.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Nói về lý do không lui sụt.”

“Này người thiện nam! Ông không thể dùng tâm lui sụt” cho đến “Và Nhất-xiển-đề đều có Phật tánh.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Vì lui sụt không tiến bộ là thí dụ.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Vì không thể nói lui sụt, nên không có Phật tánh.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Lượt thứ hai, người lui sụt, không lui sụt, vị lai đều được thành Phật.”

“Bồ-tát Sư tử Hống bạch Phật rằng: Bạch Đức Thế tôn! Thế nào là Bồ-tát có lui sụt, không lui sụt?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Vì có hạnh nguyện, ở trên chỉ có nguyện rộng, chưa nói rộng về hạnh cho nên nêu câu hỏi.”

“Này người thiện nam! Nếu có Bồ-tát tu tập Như Lai” cho đến “Bốn pháp như thế đều là thường.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Bốn pháp như thế đều là thường, nghĩa là tánh nghiệp của chúng sinh có ba nhân một quả. Vì thường, nên

không thể suy nghĩa bàn luận là bảy.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Được như thế, gọi là không lui sụt. Không như vậy tức là lui sụt.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Nêu nghiệp của ba mươi hai tướng để khuyên lập hạnh. Vì nghĩa này, nên nói rộng về sự lui sụt, không lui sụt.”

“Do thường này nên không thể suy nghĩa bàn luận” cho đến “Vì không thấy nên không được Niết-bàn.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Quả nghiệp tức chúng sinh, tức tánh của chánh nhân, gọi là thường, nghĩa là vì phiền não, nên gọi là thường. Phiền não đoạn thường, nghĩa là ở trên nói nhân quả đều thường, nhưng chưa phân tích thường có nhân dài, ngắn. Do kiết hoặc nên là thường. Khi kiết hoặc hết thì nhân diệt. Quả do không có hoặc nên là thường. Vì thường, nên không thay đổi.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Một thuyết đã khen ngợi xong, nói tất cả chúng sinh và Phật tánh, nghiệp quả, cảnh giới của Chư Phật, đều không thể suy nghĩa bàn luận. Bốn pháp như quả Phật… dù là thường, nhưng vì chúng sinh khởi phiền não, bị nghiệp chướng che lấp, nên thường si mê, không có hiểu biết, cho đến điên đảo, làm sao chẳng phải thường?”

Như trên nói về tính chất thường của phiền não, nghĩa là chính nói ra đoạn văn này. Đầu cuối bị dứt trừ, nên nói là phiền não đoạn, thường gọi là vô thường.”