Đại Tập 133 · Bộ Kinh Sớ XIX · Số 1763 (Quyển 41–71)

Đại Bát - Niết - Bàn Kinh Tập Giải - Quyển 57

ĐẠI BÁT-NIẾT-BÀN KINH TẬP GIẢI

QUYỂN 57

Phẩm 23: SƯ TỬ HỐNG, (Phần 4)

• Nói về nghĩa ràng buộc, giải thoát.

• Nói năm ấm trước sau nối nhau. Dùng dấu ấn bằng sáp ong để ví dụ.

• Danh sắc ràng buộc chúng sinh, chúng sinh buộc ràng danh sắc.

• Nói phiền não và tập khí làm nhân quả lẫn nhau.

• Nói rộng về tám thí dụ: Dụ nghịch, dụ hiện tại v.v… .

• Giải thích rộng ý nghĩa đèn dụ cho đạo Thánh.

• Giải thích Tu-đà-hoàn dù sinh ở cõi nước vẩn đục vẫn tự giữ giới, dẫn Sư Tử ở Hương Sơn làm thí dụ.

• Nói rộng về tướng của giới, định, tuệ không thật có.

• Giải thích mười sáu luật nghi ác.

• Giải thích nghĩa sinh và nghĩa Niết-bàn đều bất sinh bất diệt.

• Giải thích nghĩa Phật tánh chẳng phải một, chẳng phải hai.

“Bồ-tát Sư Tử Hống bạch Phật rằng: Bạch Đức Thế tôn! Như Phật đã nói” cho đến “Do hai nhân này, lẽ ra không có ràng buộc, giải thoát?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Môn thứ ba, nói về ràng buộc, giải thoát. Nếu phẩm trên đã nói quán nhân quả, thì phải từ ràng buộc được giải thoát.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Sau đây, lại có bốn đoạn, xét về nghĩa đều đến từ Trung đạo. Trung đạo ở trước là nói về nghĩa. Đầu tiên dùng năm câu chấp “Có”, sau là bảy câu chấp “Không”. Đức Phật giải thích rằng: “Chẳng thể hoàn toàn nhất định là “Có”, chẳng thể hoàn toàn nhất định là “Không”.”

Nay đây dường như muốn thành chấp ở trước, dùng ràng buộc, giải thoát để tu đạo, hai câu hỏi trở thành có chấp ở trước. Đổi chướng, khuyên tu để trở nên vô chấp ở trước. Sở dĩ biết được ràng buộc, giải

thoát trở thành có chấp là vì, nếu trong nhân có Phật tánh thì vì bị “Hoặc” ràng buộc, nên gọi là “Phược”. Vì từ nhân đến quả được cởi trói, nên gọi là “Mở”. Nếu khi ở nhân không có tánh, về sau mới có “Nhân”, vì trước đã “Không” cho nên chẳng có sự ràng buộc. Khi quả tự khởi, sinh ở ngoài trói buộc, lại không có sự cởi mở.

Do hai nhân này, “Chánh nhân” tức thần minh. “Duyên nhân” tức muôn điều lành. Đây tự là hữu vi, tồn tại ở ràng buộc, cho đến Kim cương cũng chưa thoát khỏi “Hoặc”, tức là Kim cương bị phiền não trói buộc, sinh ra ở trước, tâm Phật không có lụy phiền, khởi lên ở sau, đâu có từ ràng buộc đến giải thoát ư?”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Đại văn thứ ba, nói về tướng ràng buộc, giải thoát. Nếu trước kia quán nhân, quán quả, lòng tin được lập, tiếp nối với tu đạo ở đây thì gọi là giải thoát. Nếu đối với sáu hạnh nhân quả này, lòng tin không vững thì gọi là ràng buộc. Nay sẽ nói về lý này, nên trước là nêu lên câu hỏi: “Nếu như Phật đã nói, thì lẽ ra không có ràng buộc, giải thoát. Vì sao? Vì trước ta đã nói là trong chánh nhân có Phật, nên phải “Duyên” liễu mà có ra. Phật nói trong chánh nhân đều không có quả. Vậy thì lúc có ràng buộc, có thể đều không có ràng buộc. Và ngay khi giải thoát kia cũng không hề có ràng buộc làm sao nói từ ràng buộc được giải thoát ư?” Dưới đây, sẽ dẫn chứng việc, như năm ấm đổi dời, niệm niệm sinh diệt, pháp tướng như thế, thì ai ràng buộc, ai giải thoát? Y theo văn này, gồm có năm đoạn:

1. Nói người tu hành, các ấm truyền nhau trong ba đời.

2. Phát khởi thể tướng của ràng buộc.

3. Nói về phương pháp của thể giải thoát.

4. Nói về ràng buộc, giải thoát không lìa nhau.

5. Nói về sự ràng buộc giữa hạt và quả khác nhau.”

Pháp sư Trí Tú nói: “Ở trên nói về Trung đạo, dù rằng về lý thì tướng mạo rõ ràng, nhưng người học căn cơ, khác nhau nếu hiểu rõ thì thành giải thoát, người mê muội thì thành ràng buộc. Vì muốn người học sao cho thuận theo ràng buộc mà vẫn đến với giải thoát, nên đoạn thứ ba dưới đây. Kế là nói về nghĩa ràng buộc, giải thoát. Gồm có năm lượt:

1. Y cứ không khác với giả.

2. Nói về nghiệp hết, quả dứt, lý không thể dời đổi.

3. Cuối cùng, đèn sinh, bóng tối diệt. Nói sau khi quả đã dứt, quả sau sẽ nối tiếp.

4. Ví dụ dấu ấn bằng sáp, nói về lý do ấm nối nhau, vì lý nhân quả,

có tương quan nhau.

1. Nói về quả báo của trung ấm theo nhau.”

“Năm ấm này niệm niệm sinh diệt. Nó đã sinh, diệt thì ai ràng buộc, ai giải thoát?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nếu Phật tánh trong nhân đã bị kiết ràng buộc, kiết diệt thì giải thoát, danh nghĩa có thể tìm. Nay thân năm ấm sinh diệt, trước nhơ sau sạch, một diệt, một sinh, đầu tiên không kịp nhau, thì ai ràng buộc, ai giải thoát?”

“Bạch Đức Thế tôn! Vì thân năm ấm này sinh ra thân năm ấm sau” cho đến “Chúng sinh cũng giống như vậy, làm sao có ràng buộc, giải thoát?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Vì người ngoài, làm cho họ được thông suốt. Nếu không đến thì sẽ không có người ràng buộc, lẽ ra cũng không có sinh.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Tâm chúng sinh phần nhiều nghi ngờ lý này, nên Bồ-tát mới nêu câu hỏi. Nếu là nghĩa Trung đạo tròn đầy thì sinh kiến giải cũng tròn đầy. Vì nối tiếp với tánh thấy này, nếu mảy may trái lý, thì mãi mãi sẽ lạc đường chánh đại. Năm ấm này, là dẫn ấm nghĩa thể của ấm không kịp nhau, để thành lối chấp của ngoại đạo. Nói là ấm này tự diệt không đến ấm kia, hai ấm đều ràng buộc, còn không đến với nhau, huống chi là Phật tánh? Mà từ ràng buộc được giải thoát, nếu có ràng buộc, giải thoát, thì phải biết trong nhân đã có tánh?”

“Này người thiện nam! Lắng nghe! Hãy lắng nghe!” cho đến “Như đốt đèn thì bóng tối biến mất, đèn tắt thì bóng tối hiện ra.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Ý đáp là sự nối nhau giả gọi chúng sinh có kiết, vì trung ấm nối tiếp với tử ấm, vì sinh ấm nối tiếp với trung ấm. Các khổ gọi là ràng buộc, chẳng phải trong nhân có quả.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Y cứ vào hai ấm để giải thích nghĩa truyền trao cho nhau. Câu hỏi của Bồ-tát, vì muốn cho “Đã có tánh ở trong thân, từ “Hoặc” được giải thoát”. Nay nói không cần “Đã có một tánh”. Nhân quả vốn tự cảm vời nhau, hễ có nhân thì có nhân, có quả thì có quả, chẳng thể cả hai đều không. Ở nhân là ràng buộc, từ nhân đến quả là giải thoát. Nếu nói về pháp thật, thì trước không đến sau, nối theo nối tiếp nhau thì trước ràng buộc nay giải thoát.”

“Này người thiện nam! Như dấu ấn bằng sáp in lên đất sét” cho đến “Như khuôn bằng đất sét, đập vỡ khuôn thì hoa văn hiện ra.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Dấu ấn dụ cho ấm trước, nét chữ dụ cho ấm sau.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Lại nêu hai ấm làm thí dụ. Dùng lửa hơ cho sáp chảy ra, nét chữ trên đất sét tự hiện . Đến lúc đó mới thấy, không được nói là nét chữ sáp biến thành nét chữ đất sét, vì nét chữ không phải từ đất sét lìa sáp tự nhiên mà hiện ra. Không phải chỗ khác đến, để so sánh với nghĩa hiện ấm, trung ấm. Do lửa hành nghiệp, nên làm cho hiện ấm diệt, ấm của trung ấm sinh, cũng không được nói rằng, trung ấm lìa hiện ấm mà sinh, cũng không được nói sinh ở chỗ khác, mà là bày tỏ hiện ấm làm nhân.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Sáp dụ cho người tu hành khi chết. Dấu ấn dụ cho năm ấm lúc chết. Đất sét dụ cho trung ấm của người tu hành. Dấu in trên đất sét, dụ cho năm ấm của trung ấm. Không thay đổi ở đất sét, nghĩa là ấm khi chết với người tu hành cũng không thay đổi thành người trong trung ấm. Nét chữ không phải sinh ra từ đất sét, nghĩa là năm ấm của trung ấm không trực tiếp sinh từ người. Không từ chỗ khác đến, nghĩa là không từ chỗ khác mà được năm ấm của trung ấm vì ấm từ nhân duyên mà sanh văn, do ấm khi chết mà được ấm của trung ấm. Ấm hiện tại diệt, ấm của trung ấm sinh, hợp với dụ trước, nghĩa là dấu in rã, nét chữ hình thành câu, là ấm hiện tại. Cuối cùng trở về không, biến thành năm ấm của trung ấm: Hợp với dấu ấn bằng sáp trước không thay đổi câu văn trên đất sét.

Năm ấm của trung ấm cũng chẳng phải tự sinh: Hợp với dụ trước, nét chữ chẳng phải là câu từ đất sét hiện ra, không từ nơi khác đến: Hợp với dụ trước, là không từ nơi khác đến. “Nhân hiện ấm v.v... “Trở xuống, là hợp với dụ trước, do nhân duyên dấu ấn mà nổi lên thành nét chữ.

“Danh từ dù không khác nhau, mà thời gian đều khác” cho đến “Như dấu ấn bằng sáp in trên đất sét, dấu ấn tan rã, các chữ hình thành”.

Xét: Pháp sư Tăng Tông nói: “Chẳng phải nhục nhãn thấy, sắc kia mầu nhiệm, Thiên nhãn mới thấy. Ba cách ăn: Tư thực là nghiệp quá khứ. Trong đây va chạm với lạnh, ấm hình thành thân. Bốn tâm của ý địa và năm thức. Các tâm nối nhau, không có đoạn thực. Trung ấm có hai thứ thiện và ác: Trước nói lấy ấm trước làm sáp, trung ấm làm đất sét. Nay, lại nói từ Trung ấm, hướng về chỗ thọ sinh”.

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Báo Trung ấm mầu nhiệm, chỉ có nhãn thức cõi trời mới nhìn thấy, cũng không có đoạn thực, mà tự giúp thân, nên tùy theo nghiệp dụng của Trung ấm thiện, ác, kia mà chiêu cảm dụng tâm có thô, tế. Về sau, khi cha mẹ giao hội, đều tùy nghiệp mà

tìm chỗ sinh, để hình thành thân mình. Khởi ba phiền não giao hội ràng buộc chấp đắm. Ấm của trung ấm hư hoại, hậu ấm nối tiếp khởi, như dấu ấn hư rã, đường nét hình thành”

“Lúc sinh, các căn có đủ, không đủ cho đến” do nghĩa này, nên gọi là năm ấm sinh”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Danh từ dù không khác nhau, nhưng về thời gian thì đều khác. Thời gian dù là một nhưng một sinh, một diệt, công dụng khác nhau”.

Pháp sư Tăng Lượng nói: “Thứ hai là phát ra thể ràng buộc. Tùy nghiệp trở thành sớm, muộn, sinh ra nhân duyên ba độc, kiết nghiệp khởi rối loạn, ràng buộc trong sinh tử”.

“Nếu người này được gần gũi Phật cho đến” Do nghĩa này, nên gọi là năm ấm diệt”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Dứt nghiệp phiền não, không cảm thọ sinh tử, gọi là giải thoát”.

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Thứ ba là phát ra thể giải thoát. Sự ràng buộc trôi lăn, tự không phải quán sâu cảnh giới, thì sẽ không do đâu dứt trừ khổ sinh tử”.

“Bồ-tát sư Tử Hống bạch Phật rằng: Trong hư không chẳng có gai đâm, sao nói là khổ? Năm ấm không có trói buộc, sao nói là ràng buộc”.

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Ở trên nói ấm không dứt, gọi là ràng buộc, mà không nói là chủ trói buộc, nên nêu câu hỏi”.

Pháp sư Tăng Lượng nói: “Đoạn thứ tư, chính là nói về ràng buộc, giải thoát không lìa chúng sinh. Lìa ngoài ràng buộc, giải thoát, không có chúng sinh riêng, nhưng nhân thành giả danh, lìa nhân không có quả. Nếu do “Hoặc” thành con người thì gọi người là ràng buộc.

Do giải thoát mà thành người thì con người là giải thoát. Vì sẽ nói về lý này, nên hỏi rằng: “Hư không vốn chẳng có gai để nhổ, thì ấm cũng không có trói buộc, để mở.”

Phật bảo: “Này người thiện nam! Vì xiềng xích phiền não cho đến”. Vì không có phiền não, nên gọi là giải thoát.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: Đời đời không dứt, do phiền não trói buộc. Pháp sư Bảo Lượng nói: “Ngoài pháp năm ấm, không còn có con người riêng, gộp năm ấm lại tạo ra con người. Nếu năm ấm có bị ràng buộc thì gọi là người bị ràng buộc. Nếu năm ấm đã cởi mở thì gọi là người được giải thoát. Như cây cột chống đỡ nóc nhà, ngoài nóc nhà không có cột riêng.”

“Này người thiện nam! Như ba thứ nắm tay, chắp tay, thắt gút cho đến “Vì không có phiền não, nên gọi là giải thoát.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Co ngón tay lại thành nắm, duỗi ra thì nắm tay mất. Co, duỗi, thành, mất không khác với ngón tay, phiền não cũng giống như vậy.”

“Này người thiện nam! Như nói danh sắc ràng buộc chúng sinh” cho đến “Cũng gọi chúng sinh ràng buộc danh sắc.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Ấm dài, kiết ngắn, có sự ràng buộc lẫn nhau mà chúng sinh danh sắc thì không có dài, không có ngắn, lại dùng làm thí dụ.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Nhân thành giả danh, không còn có pháp nào khác khởi lên, ý chỉ ấy mới hiển bày.”

“Bồ-tát Sư tử Hống bạch Phật rằng: “Bạch Đức Thế tôn! Như mắt không tự nó nhìn thấy” cho đến “Thế nên ta nói chúng sinh giải thoát.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Lúc hai tay chấp lại, thì không có pháp khác nào đến mà chắp lại. Một chắp tay là quả, hai tay là nhân, mà lìa tay không có chắp. Chúng sinh danh sắc cũng giống như vậy.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Nếu danh, sắc khác với chúng sinh thì được nói là ràng buộc. Nay, danh sắc và sự ràng buộc là một thể, như mắt không tự thấy, sao nói là danh sắc ràng buộc danh sắc?” Phật đáp: “Dùng hai tay chắp chung, không còn có pháp chắp riêng, vì chính tay là chắp, tức gọi danh, sắc là ràng buộc.”

“Bồ-tát Sư tử Hống bạch Phật rằng: “Bạch Đức Thế tôn! Nếu có danh sắc” cho đến “Khi chưa lìa danh, sắc, lẽ ra cũng ràng buộc?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Danh sắc và chúng sinh, cả hai đều không có dài, ngắn, là đầu mối nêu lên câu hỏi này.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Đoạn thứ năm, nói về sự ràng buộc giữa hạt và quả khác nhau.”

“Này người thiện nam! Giải thoát có hai thứ” cho đến “Nếu dầu đã cạn hết thì lửa phải tắt, không có nghi ngờ.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Danh sắc có ba thứ: Là nhân là quả, chẳng phải nhân, chẳng phải quả. Phiền não và tập khí làm nhân quả lẫn nhau. Vì phiền não ấm là quả, Phật tánh chúng sinh cũng là danh sắc, chẳng phải nhân quả.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “La-hán đã dứt hết “Hạt phược”, dù có danh sắc nhưng chẳng phải là hạt nhân của sinh tử, chỉ vì số quả báo đã hết, chứ chẳng phải được dứt trừ do đạo đối trị.”

“Này người thiện nam! Dầu dụ cho phiền não” cho đến “Nếu dứt hết phiền não thì sẽ nhập Niết-bàn.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Có “Hoặc” thì sẽ thọ sinh từ nơi này đến nơi khác, nên gọi là chúng sinh. “Hoặc” hết, thì không sinh, không gọi là chúng sinh, mà gọi là nhập Niết-bàn.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Đèn dụ cho “Quả phược”, dầu dụ cho “Tử phược” (Sự ràng buộc bởi hạt giống).

“Bồ-tát Sư tử Hống bạch Phật rằng: “Bạch Đức Thế tôn! Dầu và đèn” cho đến “Sao Như Lai lại dụ như đèn?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Trước kia dùng ánh sáng dụ cho chúng sinh. Về sau dùng chúng sinh dụ cho đèn, tức lấy ánh sáng làm đèn, dầu là nhân của sự cháy. Nay, phiền não là chúng sinh trở thành nhân, cuối cùng thì lấy gì làm dụ?”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Bồ-tát Sư Tử Hống lại chấp dầu và đèn sáng, hai vật đều khác nhau. Nếu nói chúng sinh tức ràng buộc, chấp đắm thì điều này chẳng phải là thí dụ.”

“Phật nói: Này người thiện nam! Có tám thứ thí dụ” cho đến “Bảy là tiên hậu dụ, tám là biến dụ.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Muốn nói thí dụ, có nhiều thứ. Ở đây ví dụ phần ít, sau đây sẽ nói rộng về các ví dụ trái và không trái.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Dẫn tám dụ để nói về pháp. Ví dụ không hoàn toàn lấy các pháp đã dụ ở trước, vì là phần ít.”

“Thế nào là thuận dụ? Như trong kinh nói” cho đến “Lại không có chiếc xe khác. Chúng sinh cũng giống như vậy.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Ý nêu tám thí dụ, là ý ở phần ít.”

“Này người thiện nam! Nếu muốn hợp pháp với ví dụ chiếc đèn kia” cho đến “Không bị các cõi làm ô nhiễm.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Ngọn lửa dụ cho Kim cương, tập khí hết thì diệt.”

“Bồ-tát Sư Tử Hống bạch Phật rằng: “Bạch Đức Thế tôn! Năm ấm của chúng sinh” cho đến “Ai là người có thọ lãnh giáo pháp để tu tập đạo hạnh.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Môn tu đạo thứ tư, từ ràng buộc được giải thoát, công sức do nghĩa của đường các hạnh. Nói tu đạo là lấy sự chứa nhóm, tập tành làm nghĩa. Chủ hữu vi là không, cũng không có trụ trói buộc, thì có gì để tu đạo?”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Phần thứ tư của đoạn lớn, nói về tu đạo, trở thành câu hỏi chấp “Có” ở trước: “Nếu trong nhân có tánh thì sẽ bị

“Hoặc” ràng buộc. Từ nhân đến quả, dứt trừ “Hoặc”, nói là giải thoát. Đã có công dứt “Hoặc”, tức là nghĩa tu đạo được lập. Nếu trong nhân không có tánh thì chỉ là sinh, diệt, niệm niệm vô thường, đương thể tự diệt, đâu có tu đạo để đến Niết-bàn ư?

Y theo tu đạo, chia làm tám đoạn:

1. Nói tu đạo nối nhau có lợi ích.

2. Nói về phương pháp tu.

3. Nói về đạo bình đẳng.

4. Nhờ nơi chốn, cho nên nói về đạo.

5. Y theo con người để nói về đạo.

6. Khiển trách chấp đắm, y cứ vào cảnh giới vô tướng.

7. Lại, nêu không có mười tướng, khuyên tu nhân vô tướng.

8. Nêu lại quả cùng cực, khiến tu nhân của mười tướng.

Tâm không dứt: Dù nói là niệm niệm diệt (tắt mất), nhưng chủ yếu là ràng buộc, giải thoát nối nhau không dứt.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Nói về phần tu đạo, chia thành mười đoạn:

1. Nói về thần thức của chúng sinh dù mỗi niệm tắt mất, nhưng vẫn được có nghĩa tu đạo.

2. Nói tu đạo được pháp, không được pháp. Nếu quên đi sự ôm ấp được lý thì ra khỏi sinh tử.

3. Nói về tánh đạo bình đẳng…

4. Nói về xử đạo.

5. Nói về thời đạo.

6. Nói về nhân đạo.

7. Nói về trừ chấp, làm sáng tỏ đạo.

8. Nêu ra người năng tu đạo.

9. Nói về định tuệ giúp nhau.

10. Nói rộng về câu kiết nhân quả.”

“Phật nói: Này người thiện nam! Tất cả chúng sinh” cho đến “Siêng năng tinh tấn tâm, tín tâm. Định tâm.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Ba tuệ là đạo, bắt đầu từ văn tuệ, niệm là văn tuệ. Tuệ là Tư tuệ, phát tâm là tu tuệ, là sáu thứ lớp.”

“Các pháp như vậy, dù niệm niệm sinh diệt” cho đến “Vì nối nhau không dứt, nên gọi là tu đạo.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nói có tu tập đạo, nghĩa là lấy sự nối nhau làm tập.”

“Bồ-tát Sư tử Hống bạch Phật rằng: “Bạch Đức Thế tôn! Các pháp

như thế” cho đến “Cũng dường như nối nhau, thì tu tập thế nào?” Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nêu lên hai trường hợp để hỏi.

Trường hợp thứ nhất, thích hợp với sáu tâm trên, nói đều niệm niệm sinh diệt, không thể dứt trừ.

Trường hợp thứ hai: “Nếu tương tự thì thấp kém, cũng không có sức tu.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Câu hỏi có hai ý: Một là nếu niệm niệm diệt thì thể tự không vững chắc, tức không có lớn thêm; hai là nếu từ bậc hạ sinh bậc trung, từ bậc trung sinh lên bậc thượng thì chẳng phải tương tự nối tiếp nhau?”

“Phật nói: “Này người thiện nam! Như ngọn đèn dù niệm niệm diệt” cho đến “Cũng có thể làm tăng trưởng cỏ cây, rừng cây.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Đáp trường hợp của câu hỏi đầu.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Trước, khiển trách ý đầu tiên, nói về Nhất thần giải, dù niệm niệm diệt, nhưng phải thầm giúp nhau, nên được có công dụng.”

“Này người thiện nam! Ông nói niệm niệm diệt” cho đến “Thì sẽ phá tan tất cả phiền não.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Đáp câu hỏi về trường hợp thứ hai.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Kế là khiển trách ý thứ hai, ý nói tâm là tánh hiểu biết. Dù thay đổi bất thường, nhưng phải nối nhau không dứt, về lý thường gọi là tăng tiến.”

“Bồ-tát Sư Tử Hống bạch Phật rằng: Bạch Đức Thế tôn! Như Phật đã nói cho đến làm sao không gây ra nghiệp ác cho được. Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: Nêu xưa Phật nói: Ví dụ tu đạo tương tự, không tương tự để chứng minh.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Vì muốn hỏi lại, trước là nhận lời Phật xưa đã nói. Phật nói: “Vì tâm không dứt, nên được niệm niệm thêm lớn”. Nếu như vậy thì người Tu-đà-hoàn lẽ ra cũng vô lậu. Vô lậu nối tiếp nhau, làm sao bỏ vô lậu mà sinh về cõi nước vẩn đục ư? Nhưng người Tu-đà-hoàn đã được kiến đế vô lậu, không có ba nghiệp lậu, chính là địa vị của Bồ-tát tam trụ, lẽ nào lại cảm thọ báo biên địa ư? Cho nên nghĩa lý mà một nhà xem xét không nên như vậy. Như trong phàm phu ít có năng lực phước đức, còn không sinh ở biên địa, huống chi hàng Tu-đà-hoàn mà chịu quả báo này ư? Nay, nói sinh vào cõi nước vẩn đục, là bỏ kiến đế năm ấm thanh tịnh vô lậu, khởi môn tư duy

phiền não, nên nói là sinh vào cõi nước vẩn đục.”

“Phật nói: “Này người thiện nam! Người Tu-đà-hoàn” cho đến “Do năng lực đạo nên không gây ra nghiệp ác”.

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Vì kiết sử kiến chấp không khởi, nên không mất tên gọi Tu-đà-hoàn.”

“Này người thiện nam! Ví như ở Hương sơn, có Sư tử đầu đàn” cho đến “Vì năng lực đạo nên không gây ra các điều ác.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Hương sơn dụ cho năm ấm khi được Sơ quả. Sư tử đầu đàn dụ cho vô lậu của Sơ quả, chim thú dụ cho “Hoặc” kiến đế. Núi, dụ cho ấm của cõi nước vẩn đục.”

“Này người thiện nam! Ví như có người uống chất Cam lộ” cho đến “năm ấm của Tu-đà-hoàn cũng giống như vậy.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nêu rộng các chứng minh không mất.”

“Bồ-tát Sư tử Hống bạch Phật rằng: Bạch Đức Thế tôn!” cho đến “Thế nào là tu định? Thế nào là tu tuệ?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Sau đây là nói về nghĩa tu.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Đoạn hai là nói về tu đạo được pháp,

không được pháp, chỉ vì không gồm chúng sinh, nên nói là không được pháp. Dưới đây có ba lần nói về nghĩa.”

Phật nói: “Này người thiện nam! Nếu có người” cho đến “Tu giới định tuệ đó gọi là Thanh văn. Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: Lớp thứ nhất là chỉ thẳng cả hai nói về đối nhau, là nói về đắc pháp.

Này người thiện nam! Thế nào lại gọi là tu tập giới, đó gọi là tu tập trí tuệ.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Lớp thứ hai, y cứ vào năng phá điều đại ác, để nói về được pháp.”

“Này người thiện nam! Tu tập giới cho thân được vắng lặng” cho đến “Vì để được pháp thường, lạc, ngã, tịnh.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Giải thích rộng tu tướng mạo tu giới, định, tuệ.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Lượt thứ ba, nói yếu tâm đại quả gọi là được pháp.”

“Bồ-tát Sư tử Hống bạch Phật rằng: “Bạch Đức Thế tôn! Như lời Phật nói” cho đến “Cho nên Niết-bàn không có nhân, không có quả.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Ý câu hỏi là: Tiếp theo giới, định, ở trên thứ lớp sinh nhau mà được gọi là thường, vì nghĩa ấy chưa rõ ràng, nên mới hỏi: “Nếu do trí mà được diệt, diệt là xưa không, nay có,

có tức là sinh, sinh tức là diệt, trực tiếp vì không sinh, lại diệt, gọi là thường, nghĩa là sinh cũng như vậy, ngay khi sinh liền diệt, không còn sinh còn diệt, lẽ ra cũng là thường.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: ““Sinh” này dù là đương thể, nhưng vì không nói về “Trụ”, “Diệt”, nên được gọi là thường, phải có đầu cuối, không thường hằng nên chẳng phải Niết-bàn.”

“Bồ-tát Sư tử Hống bạch Phật rằng: “Bạch Đức Thế tôn! Phật tánh của chúng sinh là đều” cho đến “Cũng không nên nói rằng, Phật tánh như hư không.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nhân có ba thứ: Chánh nhân, Duyên nhân thì riêng, cảnh giới nhân thì chung. Vì sao?”

Vì ba đạt trí: Một pháp không biết, thì chẳng phải là nhân duyên ba đời của Phật. Mỗi pháp đều có, tức là vô thường, nghĩa là Đức Phật ở chỗ kia đã biết, Đức Phật ở nới này không biết. Vì “Không biết” nên “Hoặc” chưa hết, Phật lẽ ra vô thường?”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Đoạn thứ ba, nói về tánh đạo bình đẳng.

Sẽ nói rộng về lý này, nên trước nêu câu hỏi.”

“Phật nói: “Này người thiện nam! Phật tánh của chúng sinh” cho đến “Phật tánh của chúng sinh cũng giống như vậy.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Đáp chung ba nhân, nói đều có chung bình đẳng.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Ngày còn ở quả có sáu đường khác nhau.

Sau khi thành Phật, như vậy không có khác.”

“Bồ-tát Sư tử Hống bạch Phật rằng: “Như Phật đã nói” cho đến “Nhưng Phật tánh này vẫn thường trụ, duy nhất không thay đổi.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Rộng nêu các ví dụ để giải thích về đồng tu mà không trở ngại.”

Đại Bát - Niết - Bàn Kinh Tập Giải - Quyển 58

ĐẠI BÁT NIẾT-BÀN KINH TẬP GIẢI

QUYỂN 58

Phẩm 23: SƯ TỬ HỐNG, (Phần 5)

Nêu rộng duyên khởi thành Câu-thi.

Nêu rộng duyên khởi Niết-bàn thành Câu-thi.

Nêu rộng duyên khởi Tu-đạt, nêu rộng duyên khởi theo ngoại đạo.

“Bồ-tát Sư tử Hống bạch Phật rằng: Bạch Đức Thế tôn! Mười sáu nước lớn” cho đến “Nhập Niết-bàn tại thành Câu-thi-na.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Chúng sinh có chỗ đợi lậu hết, dưới đây là lấy biện xứ làm Đạo, cho nên thưa hỏi.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Phần bốn của tu đạo là chỗ gởi của văn nhân, cho nên nói về đạo. Đại ý có năm nhân duyên, thứ nhất là lợi ích rộng lớn cho người, thứ hai là muốn báo địa vãng ân, thứ ba là muốn trở lại chánh thọ trong đây, thứ tư là bản nguyện của quả ấy, thứ năm là theo ngoại đạo.”

“Này người thiện nam! Ông không nên nói thành Câu-thi-na” cho đến “Thành nhỏ biên địa tệ ác nguy hiểm.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Trước đáp không nên cho rằng đây là nguy hiểm.”

“Này người thiện nam! Ta nhớ thuở xưa cách nay nhiều kiếp như số cát sông Hằng” cho đến “Quyến thuộc của Ta chịu ân mà báo đáp được.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nói đây là chỗ mới phát tâm, cho nên ở đây.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Thứ hai là báo ân đất.”

“Lại nữa, này người thiện nam! Thuở xưa chúng sinh” cho đến “Tam-muội chánh thọ trong rừng cây Sa-la.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nói đây là chỗ thuở xưa xuất gia tu đạo.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Thứ ba là muốn lại ở trong đây được Tam-muội chánh thọ.”

“Này người thiện nam! Ta nhớ lại thuở xưa cách nay vô lượng kiếp” cho đến “Trình bày giảng nói kinh Đại Niết-bàn.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nói đây là chỗ phát nguyện.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: Đây là “Bản nguyện của quả thứ tư.”

“Này người thiện nam! Khi Ta mới xuất gia chưa được đạo A-nậu” cho đến “Khi ấy ta im lặng nhận lời kia thỉnh.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Vì vua Bình-sa trước có thỉnh, cho nên đến đây.”

“Này người thiện nam! Khi ta mới được đạo A-nậu-đa-la” cho đến “Ta liền đến chỗ ấy nhận sự cúng dường của vua.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Dưới đây đều là theo ngoại đạo, thứ lớp đến đây. Ngoại đạo bấy giờ đều được hóa độ, cho nên đến đây.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Thứ năm là theo ngoại đạo, gồm trước nhận lời thỉnh này.”

“Sáu vị giáo chủ ngoại đạo nhóm họp ở đây” cho đến “Bấy giờ ta nhận lời liền ở trong đó.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Do đó nêu ra việc ở tinh xá Kỳ- hoàn do Tu-đạt khởi lên.”

“Bấy giờ, sáu vị giáo chủ ngoại đạo sinh tâm ganh ghét, bèn cùng nhau đến chỗ vua Ba-tư-nặc kia.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Sau đây nói rộng về danh từ ngoại đạo.”

“Mà nói như vầy: Đại vương nên biết!” cho đến “Đệ tử của sáu vị giáo chủ ngoại đạo vui mừng ra về.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Vua biết có lợi ích, cho nên hứa khả.”

“Bấy giờ, vua Ba-tư-nặc liền ra lệnh trang nghiêm xe giá” cho đến “Tâm Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.” Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: Tuy ngoại đạo đưa đến đã được lợi ích rất nhiều. Bấy giờ sáu vị giáo chủ ngoại đạo đều bảo nhau rằng cho đến tâm Vô Lượng Chánh đẳng Chánh giác.

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Hễ các vị ấy đến chỗ nào đều lược đã cùng khắp.”

Đại Bát - Niết - Bàn Kinh Tập Giải - Quyển 59

ĐẠI BÁT-NIẾT-BÀN KINH TẬP GIẢI

QUYỂN 59

Phẩm 23: SƯ TỬ HỐNG, (Phần 6)

• Nêu rộng việc bàn luận về ý nghĩa ngã, vô ngã với sáu vị giáo chủ ngoại đạo.

• Giải thích rộng về duyên khởi ở Ta-la Song thọ.

• Giải thích rộng duyên khởi của ngày rằm tháng hai.

• Giải thích rộng về nghĩa không trụ mà trụ của tất cả pháp tánh.

• Giải thích rộng về nghĩa Niết-bàn Vô tướng.

• Giải thích rộng tướng Xa-ma-tha v.v… của Xả, Định, Tuệ.

“Bấy giờ, sáu vị giáo chủ ngoại đạo đi khắp sáu thành” cho đến “Chỉ giảng nói về thường, lạc, ngã, tịnh của Như Lai.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Bồ-tát Sư Tử Hống có khả năng làm cho người đang ngủ say được giác ngộ. Trung đạo mà Phật nói có công năng thức tỉnh giấc ngủ của chấp nghiêng lệch.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Ngoại đạo đã nghiên cứu về lĩnh vực này, nên họ muốn tìm về nghĩa.”

“Lúc đó, sáu vị giáo chủ ngoại đạo nói rằng” cho đến “Tiếng vang dụ cho mắt, thấy dụ cho ngã.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Căn cơ khác nhau, đều là chấp đắm, mà Kiều-trần-như nghe vô thường để thọ đạo, sáu vị giáo chủ ngoại đạo do ưa đắm ngã, nên trái với chân, nghe nói “Ngã”, vì cùng ưa thích, nên họ nói là mình đã hiểu nhiều, mà ở đây nói chẳng phải sắc là ngã, họ cho là khác với sự hiểu biết của Đức Phật.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Trong đây, nói qua, nói lại, không khác gì Tiên ni dưới đây, nhưng tự còn có đồ chúng, chưa được vừa ý, cho đến bè đảng đều hết mười sư, mới chịu hàng phục, trở về với chánh đạo.”

“Phật bảo sáu vị giáo chủ ngoại đạo: “Nếu nói người thấy” cho đến “Thấy, nghe sáu trần, nên biết là vô “Ngã”.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Dưới đây có ba câu hỏi về “Ngã”

đã chấp. Đây là câu hỏi thứ nhất cho rằng: “Căn chẳng phải “Ngã”, lẽ ra như sự khác nhau giữa người và hướng, vì trong một hướng có đủ thấy, nghe?”

“Dẫn ví dụ phương hướng, dù trải qua trăm năm” cho đến nhiều năm căn cơ thuần thục lẽ ra cũng không khác. Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: Đây là câu hỏi thứ ba. “Hướng giải thích không có tác dụng, thấy biết chẳng phải hướng.

Nay, nói nhãn căn thuần thục thì mờ tối, nên biết nhãn căn thấy sắc chẳng phải “Ngã”.

“Con người và hướng vì khác nhau, nên thấy trong, ngoài” cho đến “Nếu không thấy thì làm sao có ngã?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Câu hỏi thứ ba: “Nếu không cùng thấy trong, ngoài thì đâu phải là “Ngã” ư”

“Sáu vị giáo chủ ngoại đạo lại nói: “Này Cù-đàm! Nếu không có “Ng㔓 cho đến “Nếu có “Ngã” thì chính là thường, lạc, tịnh.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nói thấy thuộc về các “Duyên”, không có cái thấy riêng.”

“Sáu vị giáo chủ ngoại đạo lại nói: “Này Cù-đàm! Nếu sắc không phải là “Ngã” cho đến “Ngã” ở khắp tất cả mọi nơi như hư không.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Tuy nhiên sắc… do nhân duyên, nên có bốn lỗi. Sở dĩ ta nói tướng “ngã” đồng với hư không là vì không do nhân duyên mà hình thành khắp tất cả mọi nơi, thưa hỏi để chia ra phần số. Vắng lặng, thường trụ không thể sinh, diệt mà năng biết, năng thấy, thường ngự trị các hữu tình.”

Phật nói: “Nếu cùng khắp đều có “Ngã”, thì lẽ ra không nên nói rằng” cho đến “Nếu gọi là vô thường thì sao lại nói là khắp được?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Có hai trường hợp. Đây là câu hỏi thứ nhất: “Ông và ta là người thấy lẽ ra cũng khắp, nay nếu vật thể ở khắp nơi, thì thấy lẽ ra cùng khắp, mà đã khắp thì sẽ không có vật thể, mà vật thì không khắp.”

“Nếu khắp các chỗ đều có “Ngã”, thì trong năm đường” cho đến “Sao lại nói rằng, chuyển sang thọ thân trời, người?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Câu hỏi thứ hai: “Nếu khắp năm đường đều có ngã, thì sẽ hợp cùng lúc, mà đã cùng lúc thì không được bỏ thân người để thọ thân trời?”

“Các ông nói “Ngã” là khắp, thì “Ngã” ấy là “Một”, sao lại có kẻ cao thượng, người thấp hèn khác nhau?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Đây là câu hỏi thứ tư: “Nếu mỗi

“Ngã” đều có chủ tự tại, thì đâu có sự khác nhau giữa kẻ ngu, người trí? Việc tạo nghiệp lẽ ra cũng đồng nhau?”

“Này! Cù-đàm! “Ngã” của chúng sinh không có bờ mé” cho đến “Nghiệp quả của chúng sinh chẳng thể không khác nhau.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nghĩa chống chế của ngoại đạo chỉ chống chế cái gần của nhiều ngã, là “Ngã” khắp thường, pháp không khắp, thường, phi pháp thì không khắp. “Ngã” thường dù khắp, nhưng pháp hạnh là trí, hạnh phi pháp thì ngu, chẳng thể không khác nhau.”

“Phật bảo Pháp và Phi pháp của sáu vị giáo chủ ngoại đạo:” cho đến “Nếu không như vậy, thì sao các ông lại nói rằng, “Ngã” là cùng khắp?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nếu “Ngã” cùng khắp, thì lẽ ra mỗi “Ngã” đều có hai, nghĩa là lẽ ra nghiệp, căn bình đẳng. Nếu không như vậy, thì sao lại nói là “Ngã” cùng khắp?”

“Này Cù-đàm! Như trong một nhà thắp trăm ngàn ngọn đèn” cho đến “Thực hành điều lành, làm việc ác đều không lẫn lộn nhau.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Ý nghĩa chống chế: Như ngọn đèn lớn, nhỏ đều rải rác khắp trong một căn nhà”, nhưng vì không nhận dùng đèn nhỏ, nên không khắp.”

“Nếu các ông nói “Ngã” như ngọn đèn” cho đến “Ngã” của chúng sinh thì không phải như vậy.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Phá lối chấp này có ba trường hợp. Đây là trường hợp thứ nhất: “Vì từ “Duyên” sinh nên “Duyên” lớn, đèn lớn, có thể khác nhau. “Ngã” không từ “Duyên”, thì không nên khác nhau.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Ngọn đèn và ánh sáng đều từ “Duyên” mà có. “Ngã” đã không như vậy, thì làm sao dụ cho ánh sáng của ngọn đèn. Cần phải có gốc, có ngọn: Chủ yếu ở ngọn lửa là gốc, ánh sáng ở trên dụ cho ngọn. “Ngã” không phát ra từ thân, mà trụ ở chỗ khác, cho nên vô ngã.”

“Ánh sáng tỏa ra từ ngọn đèn, dừng lại ở chỗ khác” cho đến “Từ thân phát ra, dừng lại ở chỗ khác.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Câu hỏi thứ hai: “Ngọn đèn khác với ánh sáng, “Ngã” chẳng khác với pháp, phi pháp. Nếu khác thì ngã không khắp.”

“Ánh sáng của ngọn đèn kia ở chung chỗ với bóng tối. Cho đến “Nên biết rằng, ánh sáng ban đầu ở chung với bóng tối.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Câu hỏi thứ ba: “Vì ngọn đèn ban

đầu nhỏ, nên không thể xua tan được bóng tối lớn, ở chung với chỗ bóng tối, thì chỗ bóng tối không có ánh sáng, tức là ánh sáng không khắp.”

“Này Cù-đàm! Nếu không có “Ngã” thì ai tạo ra điều lành, việc ác” cho đến “Sư Tử Hống gọi là Đại Niết-bàn.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Không tạo tác thì không có thiện ác. Điều ác là tác nghiệp, tất nhiên phải có tác giả. “Ngã” là tác giả, mà tác giả là hữu vi vô thường!”

“Này người thiện nam! Cặp cây bên hướng Đông là phá vô thường” cho đến “Đại tịch định, gọi là Đại Niết-bàn.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Tám cây, nghĩ định tám pháp.

Tám pháp được biểu dương sáng tỏ, vẫn là chỗ ánh sáng.”

“Bồ-tát Sư Tử Hống bạch Phật rằng: “Bạch Đức Thế tôn! Vì sao Như Lai” cho đến “Cho nên Như Lai nhập Niết-bàn vào tháng hai.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Có khi đợi thời mới lậu tận: Kế thời tiết tức là đạo. Nói Như Lai chân thật, nghĩa là phá thuyết lúc khởi lên bốn đảo.

Sáu thời: Tức là ba thời, mỗi thời đều chia làm hai.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Đoạn văn thứ năm của tu đạo. Thời là Đạo. Đã là chúng sinh vào bến đạo, do khiển trách tình chấp ngang trái của chúng sinh kia, khiến cho giác biết không thật để được yên ổn.”

“Bồ-tát Sư Tử Hống bạch Phật rằng: “Như Lai lúc mới sinh” cho đến “mà người mẹ thật ra không chết.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Vì từ lúc mới sinh cho đến mới đắc đạo, đều là phương tiện, chẳng phải viên mãn cùng cực, nên chưa mãn mà hiển bày. Nay, đã nói lý tròn đầy, mượn ví dụ như trăng tròn.”

“Bồ-tát Sư Tử Hống bạch Phật rằng: Bạch Đức Thế tôn! Các Tỳ- kheo nào có công năng trang nghiêm rừng Ta-la Song Thọ này.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Pháp do người mở mang rộng lớn, nên nói về người hoằng pháp.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Căn tánh của chúng sinh khác nhau. Nếu phải lấy một ngàn người làm duyên, thiếu một người thì sẽ không ngộ, mà phải đủ số. Nay, lược vài người, nếu nêu rộng ra, thì việc ấy cũng khó có thể làm rõ ngay.”

“Phật bảo: Này người thiện nam! Tất cả các pháp” cho đến “Phương Nam, Tây, Bắc, bốn duy, trên, dưới.”

Xét: Pháp sư Bảo Lượng nói: “Thứ nhất, giải thích nghi ngờ rằng: “Như Lai nhập Niết-bàn tức là không được tự tại. Nay, khiển trách lối chấp này: “Phật đã cắt đứt mọi ràng buộc của tất cả sắc, trói buộc

của phiền não đã hết sạch mà thể nhận vô tướng. Nếu chẳng đạt được “Không” thì có thể đi, ở.”

“Này người thiện nam! Nếu có thuyết nói rằng thân, miệng, ý ác” cho đến “Trụ trong thành Câu-thi-na, cũng không có việc đó.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Vì hữu vi nối nhau, nên trụ không bao giờ có thật trụ. Như Lai đã dứt hẳn hữu vi, không nên thỉnh trụ.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Thứ hai là khiển trách chấp. Trước đây đã nói về tướng đạo, nhưng lý “Không” khó yên, vì đối với người ngu thấp hèn chưa tỏ ngộ, nên dẫn ví dụ để nói. Về lý nói là tất nhiên, công phu thực hành điều lành, không thể làm cho họ mắc quả ác mà cũng không thể khiến cho họ làm việc ác mà được quả lành. Hai nhân đã không thể sai khiến, lại nói về đạo, là vô tướng vô vi, cuối cùng trụ ở chỗ nào ư?”

“Này người thiện nam! Nay, Như Lai ở thành Câu-thi-na này” cho đến “Do các nhân duyên trên đây, nên Như Lai vào hang thiền định.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Trên đã nói Niết-bàn vô sinh, không có các cõi. Như Lai liền Niết-bàn, mà nói giáng sinh trong cung vua, nhập diệt ở Song thọ, nghĩa là lấy xuất động là sinh, nhập diệt là diệt, dấu vết ứng vật, thì làm sao nhập hang thiền định?

Sẽ chỉ bày ý chỉ thị hiện nhập diệt để đem lại lợi ích cho người đương thời, nên Bồ-tát mới nêu lên câu hỏi này.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Khuyên đi đến chỗ Phật mà nhập định, vì hóa độ chúng sinh được Niết-bàn vô tướng.”

“Bồ-tát Sư Tử Hống bạch Phật rằng: “Bạch Đức Thế tôn! Định vô tướng” cho đến “Do nghĩa này nên Niết-bàn gọi là thường.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Hỏi lại nghĩa Niết-bàn vô tướng. Nói trong Niết-bàn không có mười tướng khổ. Muốn cho người tu hành hướng về tu nhân là niềm vui, biết tướng chấp đắm là lôi lầm, vô tướng là chứng đắc.

Nói về đạo có rộng có lược. Đầu tiên, từ Diệt định, cho đến cuối cùng là môn Phương Quảng. Nay nói về môn lược có hai, chỉ nói về trước, sau của định này.”

“Bồ-tát Sư Tử Hống bạch Phật rằng: “Bạch Đức Thế tôn! Các Tỳ- kheo nào” cho đến “Tu tập tướng xả, đó gọi là ba tướng.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Đã nói về lợi ích vô tướng của Niết-bàn. Vì lợi do nhân mà được, cho nên hỏi. Thường hay tu tập đến cuối cùng, gọi là ba tướng. Một là tu thời, một là nên tu thời, nhất định có thể dứt bỏ tán loạn, tuệ trừ điên đảo, bỏ điều phục nhanh chậm. Môn

lược nêu chỗ cốt yếu. Ba tướng này là yếu hạnh của Niết-bàn.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Văn thứ tám của tu đạo. Phát ra người năng tu đạo. Nói Bồ-tát chẳng có lúc nào không tu ba pháp: Định, tuệ, xả, nên nói là thường thường.”

“Bồ-tát Sư Tử Hống bạch Phật rằng: “Bạch Đức Thế tôn! Sao gọi là” cho đến “Hai tướng tuệ, xả cũng giống như vậy.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nếu tâm ở duyên, không tán loạn là định, niệm niệm theo duyên đều không tản mát. Tâm ở một cảnh, không bao giờ gọi là Tam-muội, nếu tâm nối nhau một cảnh gọi là định. Như tâm kia chẳng phải định, chẳng phải trí nhất thiết, “Duyên bốn thì chẳng phải định. Cho nên phá lẫn nhau là vì tu định, tuệ là trí nhất thiết. Trí nhất thiết nghĩa là không pháp nào chẳng biết, gọi là trí nhất thiết. Xét định gọi là trí, một thể phải đủ hai, không đủ thì chẳng phải trí nhất thiết.

Không phải Trí nhất thiết, làm sao gọi là định? Nghĩa là nếu không “Duyên” khác, không biết tất cả, chẳng phải mất thẳng tất cả cũng lại mất đi cái biết thấp, lấy hạnh làm khác. Định, tuệ cũng giống như vậy, nghĩa là cũng dùng phi định để phá tuệ, chứ chẳng phải tuệ phá định.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Đã nói ba tên gọi này, vì chúng đương thời có nghi, nên Bồ-tát Sư Tử Hống đặt ra ba câu hỏi trong một pháp, nêu định để phân biệt, tuệ xả cũng như vậy. Đây là thứ nhất rằng: “Chúng sinh tự có Tam-muội thì cần gì phải tu? Câu hỏi thứ hai: “Định vôn nhiếp tâm một cảnh, Phật đã “Duyên” khắp muôn cảnh, tức lẽ ra chẳng phải định? Câu hỏi thứ ba: “Nếu dùng một hạnh mà được Tam-muội thì tức là chỉ có độ thiền định trong sáu độ, năm độ còn lại lẽ ra không phải? Nếu định không phát sinh ra trí thì cũng chẳng phải định?”

“Phật nói:“Này người thiện nam! Như ông vừa nói” cho đến “Duyên” các cảnh khác như vậy, cũng là một cảnh.”

Xét: Pháp sư Bảo Lượng nói: “Trước, khiển trách câu hỏi thứ hai: “Chỉ làm cho được định trong một cảnh, thì tất cả cảnh đều tĩnh chiếu, nên nói “Duyên” các cảnh khác như vậy cũng là một cảnh.”

“Hạnh cũng như vậy.”

Xét: Pháp sư Bảo Lượng nói: Đây là “Đáp câu hỏi thứ ba: “Nói về hạnh sáu độ, đều là tĩnh, đều là tác dụng của kiến giải trong “Duyên”, đâu chẳng phải là trí ư?

“Ông lại nói, chúng sinh trước đã có Tam-muội” cho đến “Sao lại nói rằng không cần tu tập?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Ý đáp: Dù chia ra phân biệt bốn đế, nhưng đều được “Duyên” lại, vừa là định, vừa là trí. Tam-muội thiện, nghĩa là vì Niết-bàn tu Tam-muội thiện, chẳng phải tâm trụ trong cảnh, tức là nhân Niết-bàn.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: Đây là “Đáp câu hỏi thứ nhất. Ở đây nói Tam-muội, gọi là Tam-muội thiện. Tâm hạnh của tất cả chúng sinh dù có thiện ác, nhưng ở đây không cho tâm này là định.”

“Do trụ trong Tam-muội thiện như vậy” cho đến “Thấy Phật tánh gọi là tướng xả.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Dưới đây là nói rộng tướng thiện và bất thiện.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Sau đây, đại khái có ba lớp, nói về ba pháp này.”

1. Trực tiếp nói chung tướng định, tuệ, xả.

2. Từ Xa-ma-tha, gọi là chủ thể diệt, để bỏ cách giải thích riêng về ba pháp này.

3. Từ Xa-ma-tha có hai thứ: Thế gian và xuất thế gian, trở xuống giải thích nghiêng về hai pháp định, tuệ. Bồ-tát Thập trụ, năng lực trí tuệ nhiều, mà năng lực Tam-muội ít. Nếu nhiếp tâm ở cảnh, “Không” rong ruổi “Theo duyên” bên ngoài, gọi đó là định. Bồ-tát Thập trụ chưa ở địa vị cùng cực, sẽ không khỏi mong ngóng tâm trên, nên về nghĩa, nói là trí nhiều, định ít, đó chẳng phải là lời nói liễu nghĩa.”

“Xa-ma-tha, gọi là năng diệt” cho đến “Cũng gọi không hành, đó gọi là xả.”

Xét: Pháp sư Bảo Lượng nói: “Giải thích thứ hai là Xa-ma-tha. Hán dịch là Định. Trong đây, dùng năm nghĩa để giải thích về Định. Tỳ- bà-xá-na, Hán dịch là trí tuệ, trong văn này giải thích có sáu nghĩa.

Ưu-tất-xoa, Hán dịch là Xả. Y cứ vào “Giải không” để gọi, trong văn có bốn nghĩa để giải thích về xả”.

“Này người thiện nam! Xa-ma-tha có hai thứ” cho đến “Này người Thiện nam! Đây gọi là tướng Tam-muội.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Trên là nói chung. Ở đây có công năng của ba tướng.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Thứ ba, là giải thích riêng về tướng trạng sâu, cạn của định tuệ. Vì Xả không có tự “thể” riêng, nên không chia môn. Trong đây tự có hai ý:

1. Chính là nói về sự sâu, cạn của định, tuệ.

2. Nói việc làm của người tu định, tuệ. Về sự sâu, cạn trong định,

thế gian nói là định hữu tướng, xuất thế gian gọi là định vô tướng. Ở đây trước là nói về tướng trạng sâu, cạn của định.”

“Này người thiện nam! Tuệ có hai thứ” cho đến “Lại có bốn thứ, cái gọi là bốn chân đế.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Dưới đây sẽ nói riêng về hai thể định, và tuệ. Xả không có tự thể riêng, cho nên không nói .”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Giải thích về sự sâu, cạn của tuệ.” “Này người thiện nam! Vì ba nên tu Xa-ma-tha” cho đến “Vì phá

bỏ tất cả phiền não.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Ở trên nói ba tướng có nhiều công năng. Nay nói điều quan trọng trong công năng cho nên tu.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: Đây là “Lớp thứ hai, kế là nói về tu định, tuệ có chỗ làm. Trước, có ba trường hợp nói về định. Sau, có ba trường hợp nói về tuệ. Kiết hợp hai môn định, tuệ thành sáu trường hợp giải thích nghĩa.

Đại Bát - Niết - Bàn Kinh Tập Giải - Quyển 60

ĐẠI BÁT-NIẾT-BÀN KINH TẬP GIẢI

QUYỂN 60

Phẩm 23: SƯ TỬ HỐNG, (Phần 7)

• Vẫn nói về Xa-ma-tha, Tỳ-bà-xá-na.

• Nói về ý nghĩa dứt phiền não, hiển bày hai thứ diệt: là Tánh diệt và rốt ráo diệt.

• Phối hợp ba thứ “Tam-muội Không” với tướng định, tuệ, xả.

• Nói về thành tựu mười pháp, thấy Niết-bàn vô tướng.

• Nói bố thí cho súc sinh, được quả báo gấp trăm lần, bố thí cho xiển-đề sẽ được quả báo gấp ngàn lần.

• Nói rộng về quả báo của nghiệp nhẹ nặng, nghiệp định, bất định và thời gian nhất định, không nhất định….

• Nói rộng về Bồ-tát không có nghiệp của ba đường, thấy việc thọ báo.

• Nêu ra duyên khởi Điều-đạt và Phật làm người dẫn đầu đoàn lái buôn.

• Nêu ra duyên khởi vua Ca-la-phú hình phạt Bà-la-môn.

• Giải thích: Do năng lực tu đạo nên chuyển nghiệp nặng thành nghiệp nhẹ.

“Bồ-tát Sư Tử Hống bạch Phật rằng: “Bạch Đức Thế tôn! Như Phật đã nói trong kinh” cho đến “Vì sao lại tu Xa-ma-tha?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Cuối phẩm trên nói tuệ có công năng phá tan kiết. Nay, nói chẳng những trực tiếp công năng của tuệ mà cần phải có ba pháp kiết hợp công dụng, nên trước là nói về định.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Thứ chín là tu đạo, nói về định, tuệ giúp nhau. Trên đã nêu người năng tu đạo. Nay kế nói về định, tuệ kiết hợp công dụng, nên trước là nêu câu hỏi: “Nếu trí tuệ có công năng đối trị “Hoặc” thì cần gì phải tu định? Vì phàm phu cho rằng, trí tuệ có công năng dứt trừ “Hoặc”, cho rằng phiền não như hình tượng việc, là cái mà trí tuệ có thể dứt bỏ.

Nay, Đức Phật y cứ vào năm môn để giải thích rằng, chẳng có nghĩa dứt, vì nếu không tu định thì sẽ không đạt được kiến giải. Năm môn đó là:

1. Y cứ vào pháp thật.

2. Y cứ vào môn “Không”.

3. Y cứ vào đến, không đến.

4. Nói về bạn, chẳng phải bạn.

5. Suy tìm tánh diệt.

Xét trong năm môn này đều không có nghĩa phá.”

“Phật bảo: Này người thiện nam! Ông nói Tỳ-bà-xá-na” cho đến “Nói rằng có khả năng xua phá bóng tối, thì không có việc đó.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Với khả năng biết các pháp tự sinh, tự diệt, tuệ không thể phá, nếu chẳng phải do tâm định thấy.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Môn thứ nhất nói: “Lúc trí tuệ phát sinh, ba tướng đã dời đổi, đương thể tự diệt, trong đạo thật pháp đâu có chủ thể phá, đối tượng phá?”

“Này người thiện nam! Ai có trí tuệ? Ai có phiền não?” cho đến “Nếu phiền não kia đã không có thì sẽ không có sở phá!”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Môn thứ hai là nói về phá và không phá. Vì vô chủ cho nên là không.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Môn thứ hai nói, về thể tánh đều không, nên chẳng có năng phá.”

“Này người thiện nam! Nếu nói trí tuệ có công năng phá tan phiền não” cho đến “Mà có thể phá thì nghĩa ấy không đúng.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Môn thứ ba, nói về hữu vô. Trí khởi thì “Có”, nên gọi là “Đến”, không khởi thì vô, cho nên “Không đến”. Ý niệm ban đầu nên phá: Một niệm phá tan tất cả kiết, tức là “Không đến”, như sáng và bóng tối trái nhau. Ánh sáng chiếu soi thì bóng tối xua tan, nên “Không đến” tức đồng với phàm phu.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Môn thứ ba nói về thế lực của lời nói. Tương như khi trí đến thì phá tan phiền não, lúc trí không đến thì không phá, nghĩa ấy không đúng. Nói là năng phá, nghĩa là ngay khi trí “Đến”, thì tâm người tu hành phá được, hay khi trí “Chưa đến” mà phá được ư? Nếu khi trí chưa đến mà phá thì ngay niệm đầu lẽ ra phải phá. Nhưng nay người tu hành có vô lượng ý niệm. Nếu niệm ban đầu không phá thì sẽ không cần niệm sau. Nếu niệm đầu vừa đến liền phá tức là “Không đến”. Trí tuệ niệm niệm sinh diệt. Niệm đầu không kịp nhau thì đâu có nghĩa đến, không đến. Nếu nói vì “Đến” kiết hợp với “Không đến” nên

phá được, thì cũng không có nghĩa đó.”

“Lại nữa Tỳ-bà-xá-na phá phiền não” cho đến “Tỳ-bà-xá-na cũng giống như vậy.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Môn thứ tư nói về môn bạn, chẳng phải bạn”.

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Môn thứ tư, nói về một đạo trong tám Chánh đạo, nên có chủ năng phá, vì chung nên có thể phá. Nếu một đạo mà phá được thì không cần tu đủ tám. Nếu một đạo không thể thì tám đạo cũng không thể, chính là nêu người mù làm ví dụ để dễ hiểu.”

“Này người thiện nam! Như mặt đất có tánh cứng, hỏa đại, có tánh nóng” cho đến “Quyết định không thể dứt trừ các phiền não”.

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Môn thứ năm nói về Diệt, không Diệt. Tánh diệt của phiền não, trí không thể diệt. Nếu tánh không diệt thì trí cũng không thể diệt. Trước dùng năm đại làm thí dụ, lấy chất cứng khác làm thí dụ, lẽ ra cũng như vậy.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Môn thứ năm là chia trong đây thành ba ý, nói cũng không có nghĩa “Dứt”. Đầu tiên dùng bốn đại để so sánh. Mỗi đại đều thích hợp với tánh chất riêng của chúng, thì cái gì làm cho chúng như vậy ư? Kế là ý nói: “Nếu nói như tánh muối là mặn, và làm cho vật khác mặn. Trí tuệ mạnh mẽ làm cho phiền não tiêu diệt”, cũng không đúng, ý sau nói: “Phiền não và trí tuệ đều cùng niệm niệm diệt, mà nói là trí tuệ có công năng dứt, cũng không đúng.”

“Này người thiện nam! Như tánh muối là mặn, làm cho vật khác mặn” cho đến “Tánh trí tuệ không phá tan phiền não.”

Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nói về tánh của kiết chẳng phải diệt, nên trí không thể diệt. Nếu lấy ví dụ muối có thể làm cho lạt, thì trí có công năng diệt được kiết, nghĩa này không đúng. Vì sao? Vì tánh mặn, lạt chẳng đi chung: Lúc vị mặn có thì vị lạt đã thành quá khứ. Quá khứ tự diệt, chứ chẳng phải vị mặn diệt. Nếu pháp hữu, vô diệt thì làm sao trí tuệ mạnh mẽ làm cho pháp đó diệt được, nghĩa là nếu pháp quá khứ diệt, chẳng phải tự nó diệt, thì làm trí tuệ mạnh mà có thể làm cho nó diệt được ư? Thế sao lại nói rằng có công năng diệt “Hoặc”? pháp khác là sự sinh của ngoại đạo, ý suốt qua câu hỏi về sức mạnh nói trên. Có nghĩa là trí lực sáng suốt, mạnh mẽ, còn “Hoặc” thì tánh chất yếu ớt, làm diệt “Hoặc” cũng không đúng. Vì sao? Vì tất cả Pháp vừa sinh thì diệt ngay, sinh tử mạnh yếu đâu thể diệt cái khác?”

“Này người thiện nam! Tất cả các pháp có hai thứ diệt” cho đến “Sinh khác, diệt khác, không có người tạo tác.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Vật có sức mạnh làm cho cái khác diệt. Về lý thì không đúng, dẫn chứng để phá: Niệm niệm như nước chảy, vừa diệt liền sinh, tức tánh diệt nói trên. Như lửa đốt củi, không còn trở lại củi nữa, rốt ráo mất hẳn, lẽ ra có đốm lửa tàn còn sót lại, nghĩa là sắc chẳng phải lự giải, không đợi phương tiện, nhậm vận ứng khởi là có. Duyên lửa vì đoạt ngang, nên có đốm lửa tàn còn lại, có thể nói là miễn cưỡng tắt. Tâm chờ đợi phương tiện, vị lai chưa có, thì không phải là gượng tắt.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Năm môn trên nói về pháp, nói không có đối tượng dứt. Nay, từ tánh diệt, rốt ráo diệt trở xuống, chắc chắn đối với pháp tướng, phiền não vừa khởi liền dứt. Vì không cần đạo đối trị, nên nói là tánh diệt. Rốt ráo diệt, nghĩa là hiểu được lời nói. Khi khởi lên một niệm si mê, thì không nhận thức đối với muôn cảnh. Nếu tu đạo được hiểu biết thì đối với muôn cảnh đều được sáng suốt, tác dụng mê mờ không bao giờ khởi, gọi là rốt ráo diệt. Khi đạo sinh, cũng không có phiền não để dứt.

Nếu hiểu được không dứt mà dứt, thì gọi là nghĩa đúng. Khi xưa không có kiến giải, nên thường si mê. Nếu một sát-na ánh sáng bừng lên, đối với cảnh đều thấu suốt. Niệm thứ hai trở đi, nói rằng mới được gọi là dứt, một niệm trước không có hình tướng nên không được gọi tên, nếu đến niệm thứ hai trở đi, nói rằng: Trước si mê nay hiểu biết, vốn không dứt mà nay dứt.”

“Này người thiện nam! Nếu không tu tập chánh định” cho đến “Được Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Do tâm không dạy bảo tuệ, được dụng của định thấy “Không”, sẽ được lợi ích lớn, là lợi ích dứt trừ phiền não.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Khuyên người tu hành nếu không tu định thì sẽ không được chánh trí, chánh kiến, cũng không thể nhận được nghĩa phá và không phá của năm môn trên.”

“Này người thiện nam! Đại Bồ-tát có đủ” cho đến “Định, Tuệ của Bồ-tát cũng giống như vậy.”

Pháp sư Tăng Lượng nói: “Thứ ba là xả công dụng, xả không có pháp riêng làm thể. Chấp gấp rút thì đoạn, sớm trì hoãn thì mất, cấp bách thì dứt. Chuyên “không” thì chấp dứt, ví dụ cho định nhiều. Bỏ “Không” chấp “Hữu”, dụ cho tuệ ít. Đối với “Không”, bất không, đối với hữu, bất “Hữu”, công dụng đồng xả của định, tuệ.”

“Này người thiện nam! Như người thợ dùng kềm, khuôn để gắp và

đựng vàng” cho đến “Tu hai pháp này sẽ được lợi ích lớn.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Kềm, khuôn dụ cho định, khuấy trộn dụ cho tuệ.”

“Này người thiện nam! Đại Bồ-tát” cho đến “Đó gọi là niềm vui của Đại bát Niết-bàn.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Ở trên nói dứt kiết, ở dưới nói tất cả công đức đều do ba pháp mà thành.”

“Này người thiện nam! Tướng định gọi là “Tam-muội Không” cho đến “Đó gọi là Bồ-tát thực hành đạo Bồ-đề.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Quán sinh tử có tướng, quán Niết- bàn vô tướng.”

“Bồ-tát Sư Tử Hống bạch Phật rằng: “Bạch Đức Thế tôn! Thế nào là Bồ-tát biết thời, phi thời.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Sắp giải thích nghĩa thời, phi thời ở trên nên hỏi.”

“Này người thiện nam! Đại Bồ-tát” cho đến “Đó gọi là Bồ-tát biết thời, phi thời.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Không nên tu trí, vì trí tăng thì lắm ngạo mạn.”

“Nếu có Bồ-tát siêng tu tinh tấn” cho đến “Đó gọi là Bồ-tát biết thời, phi thời.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Không nên tu định, nghĩa là người này căn tánh chậm lụt, thế phiền não hưng thịnh, tự nghi ngờ việc mình phạm giới, đều do mê đắm định. Cho nên tu không tuệ.

“Này người thiện nam! Nếu có Bồ-tát nào tu tập hai pháp định, tuệ” cho đến “Do nhân duyên này, nên được Niết-bàn vô tướng.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Hai pháp dù bình đẳng, nhưng phiền não dễ sanh khởi, nên lại phải tu cả hai, có khả năng chế ngự phiền não, sau đó mới tu xả.”

“Bồ-tát Sư Tử Hống bạch Phật rằng: “Bạch Đức Thế tôn!Vì không có mười tướng” cho đến “Tức thấy được Phật tánh một cách rõ ràng.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Sắp vì người mới tu hành, lại hỏi mười danh từ hữu dư của Niết-bàn, nhằm chỉ rõ lợi ích của vô tướng, giúp cho người mới tu hành có được niềm tin.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Dưới đây là đoạn văn thứ mười nói về tu đạo. Dùng câu kiết nói rộng về nhân quả: “Nếu có đủ mười pháp này thì sẽ thấy Phật tánh, được Niết-bàn vô tướng.”

Bồ tát Sư Tử Hống bạch Phật rằng: “Bạch Đức Thế tôn! Đại Bồ-

tát” cho đến “đó gọi là Bồ-tát có đầy đủ tín tâm.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Có đầy đủ tín tâm: Vì tín là hạnh bắt đầu, đứng đầu trong mười pháp.”

“Hai là đầy đủ giới, thế nào gọi là” cho đến “thì sẽ thấy rõ Niết- bàn vô tướng.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Giải thích đủ mười hạnh. Cắt đứt được là sinh tử, không thể cắt đứt là Niết-bàn. Từ duyên sinh hữu vi. Từ duyên thấy là vô vi. Quả cũng như vậy.”

“Bồ-tát Sư Tử Hống bạch Phật rằng: Bạch Đức Thế tôn! Như trước kia, Đức Phật đã bảo” cho đến “Tam-bồ-đề, nghĩa ấy thế nào?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Thứ năm là môn Chuyển chướng. Tu đạo là chuyển nghiệp, kế là nói về đạo. Thuần-đà thọ báo, chưa hết kỳ hạn, làm sao được thành tam-bồ-đề ư”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Ở trên chuyển kiến giải tu đạo, trở thành câu hỏi “Đã có” trong nhân. Nay, chuyển biến chướng, khuyến tu, thành bảy chấp tánh không ở trước. Sở dĩ như vậy là vì nói rằng: “Dưới đến súc sinh, trên tận cùng Chư Phật, đều là ruộng phước. Nếu bố thí, thì sẽ được phước báo vô tận”, há chẳng do vô tánh trong nhân, sẽ mãi mãi ở trong ba cõi ư? Y theo chuyển chướng có năm đoạn:

1. Nói về thể chuyển chướng của nghiệp thiện, ác.

2. Nói về Bồ-tát dùng nguyện lực đọa vào địa ngục, chẳng phải đọa thật, mà là phân biệt ngoài địa ngục này.

3. Trở lại thể của chánh nghiệp. Trên nói là nghiệp có công năng chuyển biến tình người, nghĩa là nghiệp báo lẫn lộn, cho nên phải nói. Dù có chuyển đổi, nhưng về nghĩa nghiệp báo đâu thể thiếu được ư?

4. Nói ở trên dù nói chuyển, nay nêu ra người tu hành kia.

5. Nói về người tu hành nhờ thực hành điều gì mà chuyển được nghiệp? Là nêu ra hạnh chuyển nghiệp.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Vì nói về nghiệp không nhất định, nên trước dẫn lời dạy xưa nói về định nghiệp để đặt ra câu hỏi: “Chẳng những nghiệp ác ngăn che đạo, mà nghiệp lành cũng có công năng ngăn che như giáo xưa nói: “Nếu tâm nặng tạo nghiệp, thì phải cảm thọ quả báo.” Nếu vậy, nay, Thuần-đà tâm trân trọng cúng dường Phật, sẽ cảm thọ quả báo cõi trời, cõi người vô tận, sao sẽ nhập cõi Thánh ư?” Bạch Phật Thế tôn! Như trong kinh Phật có nói nếu bố thí cho súc sanh cho đến Vô Thượng Chánh đẳng Chánh giác.

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Đây là nói về quả báo tốt đẹp của thắng địa, không thể dứt sạch nghiệp chướng.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Thí cho súc sinh, nghĩa là nêu giáo nghiêng lệch để thưa hỏi. Thí cho xiển-đề, là y cứ vào người. Dưới cùng là súc sinh, trên cùng là Chư Phật, thiện ác đồng như vậy. Quả báo của bố thí kia vô tận, đều không nói về nghĩa chuyển, là vì dẫn ra đây để làm câu hỏi. Theo như giáo xưa, Đức Thế tôn nhận cúng phẩm của Thuần-đà, thì sẽ được quả báo vô lượng, đâu có khi nào thấy Phật tánh thành Phật ư?”

“Trong kinh, Đức Thế tôn còn nói: “Nếu người nào có tâm trân trọng” cho đến “Làm sao được thấy Phật tánh?”

Xét: Pháp sư Tăng Tông nói: “Câu hỏi thứ hai, do tâm trân trọng, nên ứng với quả vô tận!”

“Trong kinh, Đức Thế tôn lại nói: “Thí cho ba hạng người” cho đến “Hai là cha mẹ, ba là Như Lai.”

Xét: Pháp sư Tăng Tông nói: “Thứ ba nêu ba hạng: Người bệnh, khởi tâm trân trọng từ bi, vì mang ân sâu nặng nuôi nấng của cha mẹ, Như Lai là ân hơn hết trong bốn ân. Thí cho ba hạng người này, phước ấy bằng nhau, dẫn việc này để làm chứng.”

“Trong kinh, Đức Thế tôn lại nói: “Phật bảo A-nan” cho đến “Nghiệp cõi Sắc, Vô sắc cũng như vậy.”

Xét: Pháp sư Tăng Tông nói: “Thứ tư là nêu lời dạy xưa của Phật thành thuyết. Nếu chúng sinh kia không có ba nghiệp, thì sẽ thành Bồ- đề, cho nên chúng sinh chưa từng không có nghiệp này, cho nên sẽ chiêu cảm quả báo vô cùng, biết đến bao giờ sẽ được thành Bồ-đề ư?” “Bạch Đức Thế tôn! Như bài kệ trong kinh Pháp Cú: “Chẳng phải

hư không, trong biển cả” cho đến “không thể nào thoát khỏi nghiệp báo.”

Xét: Pháp sư Tăng Tông nói: “Thứ năm là nêu phải thọ quả báo, không thể tránh khỏi.”

“Lại, A-ni-lâu-đà nói: “Bạch Đức Thế tôn!” cho đến “Thành tựu đầy đủ Đàn ba-la-mật.”

Xét: Pháp sư Tăng Tông nói: “Thứ sáu là nêu ví dụ bố thí một bữa ăn còn cảm được quả báo trong tám muôn kiếp, là so sánh báo cạn với báo sâu.”

“Bạch Đức Thế tôn! Nếu quả báo lành không thể cùng tận” cho đến “Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Đây là nói về tâm thù thắng.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Thứ bảy là dùng nghiệp lành để so sánh với nghiệp không lành, cho đến xiển-đề chịu quả báo vô cùng,cho nên

không có Phật tánh.”

“Phật nói: Lành thay! Lành thay! Này người thiện nam!” cho đến “Trong mười Lực của Phật, thì nghiệp lực là sâu nhất.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nghiệp đã diệt từ lâu, quả sinh ở đời sau. Lý này khó thấy, vì vui mừng nên sinh ngờ vực, chê bai, nói là tâm sâu xa.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Vì sắp đáp câu hỏi, nên trước Phật có lời khen.”

“Này người thiện nam! Có các chúng sinh” cho đến “Vì hóa độ họ, nên ta nói như thế”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Mở ra xưa nhất định nói về môn.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Theo thuyết xưa nói là báo nặng, không thể đổi dời. Vì e người không tin, nên mới nói nhất định. Nếu xét cho cùng về lý thì không phải như vậy. Nói về nghiệp thì chẳng phải không được quả, chỉ cón có “duyên” khác, thoát khỏi quả ở trước, nên nói là chuyển được.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Vốn vì người không có trí, ngu si thấp hèn nên nói. Chúng sinh qua đó, không tin được quả, nên nói lời nhất định này.”

“Này người thiện nam! Tất cả nghiệp gây ra có nhẹ, có nặng” cho đến “Một là quyết định; hai là không quyết định.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Mở ra môn không nhất định nay, đây là tất cả đều không nhất định.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Sau đây là một lượt, trước mở ra ba môn:

1. Nói về không nhất định.

2. Nêu ra ngu trí.

3. Nêu ra pháp đã thực hành của hai người.”

“Này người thiện nam! Có người nói: “Nghiệp ác không có quả”

cho đến “tất cả nghiệp tạo ra, chẳng có nghiệp nào không được quả.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Giải thích xưa nhất định nói về môn.”

“Này người thiện nam! Hoặc có nghiệp nặng có thể làm cho nhẹ” cho đến “dù không nhất định được quả, cũng chẳng phải không được.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Theo nghiệp đã tạo ra có nhẹ, có nặng. Đây là lượt thứ nhất, nói nghiệp đều không nhất định.”

“Này người thiện nam! Tất cả chúng sinh gồm có hai hạng” cho

đến “Nghiệp nhẹ ở đời hiện tại, trở thành cam chịu quả báo nặng ở địa ngục.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Giải thích môn không nhất định. Chỉ có người ngu, trí, là giải thích rõ vì sao không nhất định, là do ở con người. Với tội ác nặng mà chịu báo nhẹ, chẳng phải đều không thọ.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Đây là giải thích thỏa đáng về nghĩa chuyển rằng người ngu tạo nghiệp, đáng lẽ phải khổ nhẹ, đàng này vì không biết hổ thẹn, để tu pháp lành, nên tội chướng ngày đêm càng thêm lớn, quả báo nhẹ trở thành cam chịu quả báo nặng của địa ngục. Nếu là người trí, thì xưa kia có gây ra điều ác do thế lực của nghiệp này, đã cảm ba đường, cũng cảm khổ nhẹ, vì họ có duyên tâm tuệ tu thân giới, bèn làm cho quả báo khổ nặng, không còn cảm thọ nữa, chỉ chịu các khổ như nhức đầu… . Về nghĩa tuyên bố là chuyển.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Đây là thứ hai, đưa ra hai hạng ngu, trí.”

“Bồ-tát Sư Tử Hống bạch Phật rằng: “Bạch Đức Thế tôn! Nếu như

vậy” cho đến “Phạm hạnh thanh tịnh và quả giải thoát?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Đại ý câu hỏi: “Nếu cảm thọ quả báo nhất định, có thể tu phạm hạnh, nếu cầu giải thoát không nhất định, thì cần gì cầu xuất ly ư?”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Nghiệp đã không nhất định gặp, thì sẽ chuyển ác sinh thiện.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Dưới đây thứ ba, nêu ra pháp mà hai người ngu, trí đã thực hành. Vì định nói về nghĩa, nên Bồ-tát Sư Tử Hống trước nêu câu hỏi này: “Nếu quyết không nhất định, thì tự bỏ được nghiệp, đâu cần phải tu đạo ư?”

“Phật bảo: Này người thiện nam! Nếu tất cả nghiệp” cho đến “Thì tu phạm hạnh và quả giải thoát.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Đại ý đáp: “Nếu là quyết định thì làm sao được giải thoát? Vì “Duyên” không nhất định, cho nên phải tu phạm hạnh, để cầu giải thoát.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Chính vì pháp tướng không nhất định, nên sẽ được nghĩa tu có chuyển. Nếu làm cho nhất định không thể chuyển, thì người ác lẽ ra thường làm ác, thậm chí ít khi tạo nghiệp, lẽ ra ít khi cảm thọ quả báo.”

“Này người thiện nam! Nếu lìa bỏ tất cả nghiệp ác” cho đến “Làm sao có tu đạo Niết-bàn?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Lại nêu các nghiệp, nghĩa là nếu

nhất định thì sẽ có lỗi như vậy.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Chính vì không nhất định, nên phải tu đạo. Nếu là quyết định thì tu đạo có ích lợi gì?”

“Này người thiện nam! Nghiệp có hai thứ: Nhất định và không Nhất định.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Dưới đây là nói về ba môn trước. Môn sau, lại nêu lần nữa hai hạng ngu, trí. Câu tổng kiết, đều hợp với trước, sau, gồm có bảy môn.”

“Định nghiệp có hai: Một là báo định; hai là thời định” cho đến “Cái gọi là Hiện thọ, Sinh thọ, Hậu thọ.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Giải thích nghiệp nhất định, không nhất định ở trên. Kinh Ưu-bà-tắc Giới chép: “Nghiệp có bốn thứ:

1. Báo định, thời định.

2. Báo định, thời bất định.

3. Thời định, báo bất định.

4. Thời bất định, báo bất định.

Nay, nói hai thứ: Vì hai báo đầu nhất định hợp thành một”.

Pháp sư Tăng Tông nói: “Ở trước đã nói có chuyển. Nay, nêu rộng Báo định, Thế định, để làm rõ nghĩa chuyển được. Nói là Báo, vì về lý không ngoài Thế định, Báo định. Nếu Thế, Báo đều nhất định thì nhà này là nặng. Nếu Báo nhất định, Thế không nhất định thì đây là nhà thứ hai. Nếu Thế định, Báo bất định thì đây là nhà thứ ba. Nếu Báo, Thế đều không nhất định thì đây là nhà thứ tư.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Phần cuối cùng sau đây là ba nghiệp báo đều làm chứng cho tánh nghiệp bất định của môn thứ nhất ở đầu.”

Ý nghiệp có hai thứ: Nhất định và không Nhất định. Nay mở ra bốn trường hợp để nói về Thể của nghiệp:

1. Thời gian nhất định báo không nhất định: Lúc người này tạo nghiệp, bất luận nhẹ, nặng, chỉ là gây tạo trong tâm trạng mạnh mẽ, nhạy bén. Sau khi tạo nghiệp, lại trải qua vận dụng tâm thệ nguyện để theo đuổi nghiệp này, gọi là nghiệp nhất định. Nếu thời gian này khác nhau thì sẽ không bao giờ còn thọ báo nữa.

2. Báo Nhất định, thời gian không Nhất định: Người này khi tạo nghiệp, tâm rất tha thiết, trân trọng, chưa phải quyết đoán. Lại, vì không có tâm thệ nguyện, nên hoặc hiện thọ, sinh thọ, hậu thọ (Thọ báo trong hiện đời, đời kế, đời sau), đều không Nhất định. Nghĩa là lúc tạo nghiệp không chú trọng lại không dứt khoát.

Cả hai đều Nhất định: Trái với các trường hợp nói trên.”

“Này người thiện nam! Nếu tâm nhất định gây ra những nghiệp thiện, ác…” cho đến “Cúng dường Tam bảo, thì đó gọi là nghiệp Nhất định.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Giải thích về Định nghiệp.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Trong bốn trường hợp này, trường hợp một, hai, bốn đối với người ngu đều nhất định. Nếu là người trí, thì cả bốn trường hợp đều không nhất định. Người ngu vì không có thân giới, tâm tuệ, cho nên đều thành báo nhất định.”

“Này người thiện nam! Người trí với gốc lành sâu chắc, khó nghiêng động” cho đến “Tất cả nghiệp đều không gọi là Nhất định.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Giải thích nghiệp không Nhất định.”

“Đại Bồ-tát không có nghiệp địa ngục” cho đến “Chẳng cảm thọ nghiệp ác ở hiện đời, đời kế, đời sau.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Đã dứt nghiệp nhất định, nghiệp không nhất định. Với nghiệp không nhất định, chứng minh thọ báo do nguyện lực. Tất cả nghiệp không nhất định, làm cho địa ngục thành không, là nói ích lợi của sinh.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Người trí vì có bốn tính chất này nên đều không không nhất định; do đó nên Bồ-tát thường ở địa ngục để khai ngộ chúng sinh. Nếu nghiệp Bồ-tát nhất định, thì đâu thể giúp cho chúng sinh lìa khổ, sanh lên cõi trời, cõi người để tu tiến công đức.

“Này người thiện nam! Trong kiếp Hiền này” cho đến “Chẳng phải thọ báo hiện đời, đời kế là, đời sau là nghiệp ác.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Trước đã nói không có nghiệp địa ngục. Ở đây nói không có nghiệp đang cảm thọ.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Nói các Bồ-tát hóa sinh trong địa ngục đó chứng minh rằng, nghiệp không nhất định.”

“Này người thiện nam! Trong kiếp Hiền này” cho đến “Không phải quả báo đang thọ đời kế tiếp, đời sau là nghiệp ác.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Kế là nói không có nghiệp ngạ quỷ cũng đang cảm thọ.”

Lại nữa, “Này người thiện nam! Trong kiếp Hiền này, ta từng sanh vào nhà giết mổ” cho đến “Chẳng phải trong hiện đời, đời kế tiếp, đời sau đều thọ nghiệp ác ấy.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Kế là nói không có báo chướng về tám nạn…”

“Này người thiện nam! Ta nhớ lại thuở xưa ở quá khứ” cho đến

“Đó gọi là Đại Bồ-tát nói quả báo hiện đời.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Lại nêu rộng việc duyên khởi, thuở xưa về Đề-bà-đạt-đa .

Này người thiện nam tử! Ta nhớ lại thuở xưa cho đến đó gọi là Đại Bồ tát nói về quả báo hiện đời. Pháp sư Tăng Lượng nói: Lại nêu rộng về duyên khởi để chứng minh lại lâu nay không có.”

“Này người thiện nam! Sinh báo, Hậu báo của nghiệp lành” cho đến “Tất cả các nghiệp đều có hiện báo.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Ở trước đã nói về hiện báo. Nay, nêu sinh báo cũng giống như vậy, đều là nguyện lực từ thiện, cũng đang cảm thọ.”

“Nghiệp ác bất thiện có hiện báo” cho đến “Đó gọi là hiện báo, thọ báo của nghiệp ác.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Ở trước nói dùng nghiệp lành để nguyện thọ, nay là nói dùng nghiệp ác để nguyện thọ.”

“Sinh báo: Như Nhất-xiển-đề đã phạm bốn trọng cấm và năm tội nghịch.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Ba hạng người này vì đều có tội nặng, nên sinh báo. Chỉ người nào khởi được nghiệp này, vì thân người nhỏ, chịu khổ ít, nên không được hiện thọ.

Quả báo sau: Như người giữ giới, phát thệ nguyện sâu” cho đến “Vua Chuyển Luân giáo hóa chúng sinh.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Báo của thân tịnh giới được thân tịnh giới và vua chuyển luân. Vì chẳng phải một thân mà nhóm hợp được, nên sẽ thọ báo sau.”

“Này người thiện nam! Nếu nghiệp nhất định có quả báo ở hiện đời” cho đến “Người không chứa nhóm điều lành, thì nghiệp nhẹ mà thọ báo nặng.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nghiệp hiện báo nhẹ, không thể được báo sau. Vì nghiệp báo đời sau nặng, nên đời hiện tại là chánh báo.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Gồm có mười hai thí dụ: Nói rộng về môn thứ hai ở trên, nêu ra việc của hai hạng người ngu, trí. Bởi muốn làm sáng tỏ hiểu biết của người trí, thì việc che lấp của người ngu có thể không răn dạy được ư?”