Đại Tập 133 · Bộ Kinh Sớ XIX · Số 1763 (Quyển 41–71)

Đại Bát-Niết-Bàn Kinh Tập Giải - Quyển 47

ĐẠI BÁT-NIẾT-BÀN KINH TẬP GIẢI

QUYỂN 47

Phẩm 22: ĐỨC VƯƠNG (Phần 3)

• Nói về nghĩa bất định của bốn hạng người tội như Hộ Pháp…

• Nói về nghĩa Xiển-đề dứt mất gốc lành.

• Nói rộng Chư Phật chẳng phải trời, chẳng phải không phải trời v.v…

• Nói về nghĩa ba lậu.

• Nói nghĩa bảy lậu.

“Này người thiện nam! Thế nào là Đại Bồ-tát” cho đến “Đó gọi là không nghe mà nghe.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Ở trên đã nói “Tác nhân” của hữu vi là vô thường, Niết-bàn từ liễu nhân” mà được nên là thường. Nếu vậy, thì mười hai bộ kinh đều là “Liễu nhân” của Niết-bàn, tức là kinh, với văn, nghĩa sâu sắc, kín đáo, người Nhị thừa chẳng nghe được.”

Trong kinh Thanh văn, Duyên giác không nói Xiển-đề có Phật tánh. Cho nên nói lại việc này là vì muốn phát câu hỏi của Bồ-tát Đức Vương.”

“Đại Bồ-tát Quang Minh Biến Chiếu Cao Đức Vương” cho đến “Vì sao gọi là Nhất-xiển-đề?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Bồ-tát Đức Vương dùng hai câu hỏi: Đầu tiên, dùng câu hỏi về Phật tánh là một, thành nghĩa không nhất định của Niết-bàn thứ năm ở trước: “Nếu Phật tánh là thiện, thì lẽ ra phải ngăn ngừa địa ngục và Xiển-đề? Nếu tánh là thường, thì nên ngăn ngừa làm cho chẳng vô thường.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Đây là sự phát sinh của câu hỏi do ở trước mà có. Trong sáu câu hỏi ở trước, câu đầu làm cho vốn “Không” mà nay “Có”. Đức Như lai đã giải thích về nghĩa này, đồng thời nói chẳng phải mới có, là nói lý Phật tánh, nói lên muôn hóa ở ngoài sinh tử. Chỉ thú đó đã rõ ràng. Bồ-tát Đức Vương tiếp nối với lời nói “Vốn

có”, bèn cho Phật tánh và ấm là một. Ấm đã vô thường, thì sẽ làm cho Phật tánh cũng vô thường. Trong đây có tám câu, ba câu hỏi trước làm cho không được “Đã có”. Nếu “Có” thì lẽ ra thấy được tác dụng. Nếu “không” thì lúc Kim cương lui mới “Có”. Lại trở thành trước kia không mà nay “Có”, tức là vô thường. Năm câu sau, là hỏi về vô thường. Xét về lý do câu hỏi không nhất định, trước kia, Phật đáp câu hỏi của Bồ- tát Cao Quý, nói về lý không nhất định. Nay, nêu câu hỏi: “Nếu lấy “không nhất định để làm cho “Không nghe” được nghe, thì lẽ ra sinh lại. Đầu tiên là hỏi: “Nếu có Phật tánh thì lẽ ra có tác dụng, tức lẽ ra phải ngăn chận địa ngục, đàng này hiện nay, người phạm bốn giới cấm, năm tội nghịch sẽ không tránh khỏi đường ác. Phải biết rằng trong thân chẳng phải “Vốn có”. Nếu không phải “Vốn có”, tức là vô thường.

Câu hỏi thứ hai: “Nếu quyển sau nói: Nếu trong “Thân có tánh, tánh này đã thường, thì lẽ ra có dụng là thường, lạc,” vì sao lại nói là không có thường, lạc, ngã ư? Nếu ngã vô thường thì trong thân sẽ không thể có tánh.”

Câu hỏi thứ ba: “Xiển-đề dứt điều lành, mà nói rằng đã có Phật tánh, tức lẽ ra đã bị xiển-đề dứt bỏ. Nếu ông nói “Dù có Phật tánh, nhưng không thể dứt”, thì lại không được nói rằng chẳng có thường, lạc, ngã. Nếu nói rằng tức thời chưa có, thì chính là nghĩa “Vốn không có”. Vả lại, nếu có tánh, thì sẽ không thể làm cho dứt được, tức là nghĩa xiển-đề, lẽ ra không thành tráo trở, nêu lên câu hỏi.

1. Phạm bốn tội nặng, gọi là không nhất định, nghĩa là trước kia, vì y theo bốn hạng người trong tà định, vì không nhất định nên thuộc về vô thường.

2. Y theo vào nhóm chánh định, thì người Nhị thừa không nhất định, nên thuộc về vô thường.

3. Y theo Như lai, nói về không nhất định.

4. Y theo Niết-bàn nói về không nhất định.

5. nêu chung tất cả pháp thông suốt nhân quả đều không nhất định. Dưới cho đến xiển-đề, trên cho đến Chư Phật. Xiển-đề là cội nguồn của điều ác cùng tột, vì nó không nhất định là người sẽ được thành Phật. Đức Như lai là cùng cực của điều lành, cũng do nghĩa không nhất định, trở thành sinh tử. Dù có năm câu hỏi, nhưng đại ý là hỏi về quả.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Sau câu hỏi thứ hai của Bồ-tát Đức Vương, quyển sau mới đáp. Vì sao? Vì ở trước đáp câu hỏi đầu, sau nói rằng: “Người phạm trọng cấm và Nhất-xiển-đề đều có Phật tánh. Nay đối với kinh này mà được nghe”, Bồ-tát Đức Vương nay nhân lời nói

này lại nêu ra hai câu hỏi: Đức Phật đã chính thức khiển trách, nỗi hoài nghi này trước tiên, nên sau là giả đáp, nhắm vào tướng mạo Niết-bàn của Đại thừa, Tiểu thừa.

Trong hai câu hỏi sau, câu hỏi đầu có năm quan điểm: Nếu cho rằng người phạm tội nặng và Nhất-xiển-đề đều có Phật tánh, Phật tánh là thiện, vì sao đạo vào địa ngục. Quan điểm thứ hai nói: Nếu là bình đẳng thì tất nhiên có Phật tánh, không nên nói rằng chẳng có thường, lạc, ngã, tịnh.

Quan điểm thứ ba nói: “Nếu dứt gốc lành thì gọi là Nhất-xiển-đề.

Phật tánh là điều lành, vì sao không dứt?

Quan điểm thứ tư nói: “Nếu quả Phật tánh dứt, thì sao lại nói là thường lạc, ngã, tịnh?”

Quan điểm thứ năm nói: “Nếu Phật tánh không dứt thì lẽ ra không được gọi là Nhất-xiển-đề.

Dù có năm quan điểm này nhưng đều xoay vần làm thành tựu lẫn nhau, đút kết chung một câu hỏi.”

Pháp-Sư Trí-Tú nói: “Do Đức Phật đã đáp câu hỏi ở trước rằng: “Niết-bàn chẳng phải vốn không mà nay có, thể chẳng phải là pháp nghe”. Lượt thứ ba này lại đặt ra câu hỏi về chấp Xiển-đề không có tánh, kể cả không nhất định, khiến cho thể Niết-Bàn trở thành vốn không mà nay có, tức là pháp nghe được vô thường. Ba câu đầu là câu hỏi dù khác nhau, nhưng về ý thì vì muốn làm cho Phật tánh chẳng phải “Vốn có”, Niết-bàn lẽ ra “Vốn không” chẳng thể không phải là pháp nghe. Năm câu sau đặt ra câu hỏi không nhất định để trách cứ, làm cho các pháp đều không nhất định. Niết-bàn đã như vậy, thì lẽ ra lại là vô thường, trở thành pháp nghe.”

“Bạch Đức Thế tôn! Phạm bốn tội nặng, gọi là Bất định” cho đến “Nhất-xiển-đề… sẽ được Niết-bàn?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Câu hỏi thứ hai: “Xiển-đề lẽ ra không thành Phật. Vì sao? Vì bốn hạng người đều là tà định. Nếu tà định không nhất định thì chánh định lẽ ra cũng không nhất định. Nếu không nhất định thì Niết-bàn, chẳng phải thường. Nếu có thường, lạc thì xiển-đề lẽ ra không thành Phật.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Dưới đây sẽ đặt ra câu hỏi về Bất định. Ở trước đều nêu các việc bất định. Sau đó, kết các câu hỏi. Nếu xiển-đề là bất định thì sau cũng sẽ thành Phật. Muôn pháp đều như vậy. Niết- bàn đã là số của muôn pháp, lẽ ra cũng bất định, lại có thể tạo ra sinh tử.”

Pháp sư Pháp Dao nói: “Nếu quả là bất định thì phải biết rằng sẽ không có thường, lạc.”

“Bấy giờ, Đức Thế tôn bảo Bồ-tát Quang Minh Biến Chiếu” cho đến “Ta sẽ phân biệt, giảng nói cho ông nghe.”

Xét: Pháp sư Bảo Lượng nói: “Sẽ đáp câu hỏi, trước là khen ngợi Bồ-tát Quang Minh Biến Chiếu đã chứng được lý, gồm cả khuyên răn.”

“Này người thiện nam! Nhất-xiển-đề cũng không quyết định” cho đến “Vì không quyết định cho nên có thể được.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Trước đáp, sau hỏi.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Y theo phần đáp thì trước là đáp câu hỏi thứ tư, ở trước Bồ-tát đã dẫn chứng bốn thứ tà định để làm câu hỏi. Nay, lại nêu xiển-đề. Sau, lại trải qua bốn người xuất định. Kế là đáp câu hỏi thứ ba, thế của nghĩa là gồm đáp câu hỏi thứ nhất, thứ hai. Dưới đây, đáp về Nhị thừa xong, chưa đáp câu hỏi thứ năm. Trước đáp câu hỏi thứ sáu về Niết-bàn. Câu đầu, thật sự như lời ông nói, chính là do không nhất định, nên được thành Phật, chỉ vì pháp không thể có một loại, nên muốn cho Niết-bàn cũng không nhất định. Vì sao? Vì nói về pháp có đồng, khác. Nếu là hữu vi thì sẽ có ba thứ, do thể của chúng vô thường, nên là giả nối tiếp nhau, do chúng không có tự tánh, nên có nhân nhất thời trở thành giả. Vì đối đãi nhau mà được gọi tên, nên có giả đối đãi nhau. Nay, Niết-bàn chỉ đối đãi nhau trong danh từ mà thôi. Do nghĩa như thế, nên cũng là nghĩa gọi không nhất định, vì Niết-bàn kia là thường. Vì tránh khỏi tướng của hai giả, nên là thật sự không nhất định.”

Pháp sư Tăng Lượng nói: “Chưa phải đáp một cách thích đáng mà là lược nêu câu hỏi thứ hai để mở rộng tâm cho mọi người, làm sao cho thể của muôn pháp sẽ không có tướng cố định.”

Pháp sư Trí Tú nói: “Sở dĩ Đức Phật giải đáp riêng, là vì câu hỏi thứ tư là muốn nói về xiển-đề thành Phật, biết được việc lành đã bị dứt chứ không phải dùng Phật tánh để thành lập nghĩa của ba câu hỏi trước. Câu hỏi thứ nhất này, trước nêu câu hỏi thứ tư, về việc thứ tư, vì muốn nói là xiển-đề sau này sẽ được thành Phật, nên biết được việc lành đã bị cắt đứt, trong nhân chứ chẳng phải Phật tánh, để thành lập nghĩa của ba câu hỏi trước.”

“Như ông vừa nói Phật tánh không dứt” cho đến “Vì chẳng phải hữu lậu, chẳng phải vô lậu, nên không dứt được.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Đáp câu hỏi thứ ba, xuất xứ từ lý

thì gọi là trong, không từ lý, thì gọi là ngoài. Trong, ngoài đều là tánh thì không thể dứt.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Dưới đây sẽ đáp câu hỏi thứ ba trong ba câu hỏi ở trước. Về ý của câu hỏi ở trước là muốn cho gốc lành của xiển-đề đã dứt, thì tánh cũng nên dứt. Nay, Đức Phật đáp rằng: “Việc lành có hai thứ: Ngoài và trong. Nghiệp của ý lành là bên trong, nghiệp của thân, miệng lành là bên ngoài. Vì Phật tánh chẳng phải trong ngoài, nên chẳng phải vô thường. Phật tánh của xiển-đề là sẽ có, không phải đã có, thì đâu thể khiển trách, ngăn ngừa địa ngục. Đã nói sẽ có thì đâu có nghĩa thường, lạc, ngã, tịnh, với tư thế có thể gồm đáp câu hỏi thứ nhất, thứ hai.

Lại, có hai thứ, nói rộng về Phật tánh khác nhau. Ở đây nói vô lậu là nhân địa vô lậu, chẳng phải thường, nghĩa là Phật tánh khác với chỗ diệt của ba tâm và ba vô vi thường. Nếu dứt được rồi, thì gọi là xiển-đề, nói là việc lành mới khởi sự làm là có thể dứt. Về sau, vì lại được trở lại, nên do việc dứt điều lành mới bắt đầu tạo tác, thành ra gọi là xiển-đề. Lý Phật tánh là thường. Tánh tướng thường như vậy, đâu thể dứt ư?”

Pháp sư Bảo Lượng nói chính là: “Nêu câu hỏi thứ nhất, để đáp lời ta nói ở trên rằng, ví dụ nêu ra có Phật tánh, chỉ có tánh của chánh nhân, vốn không có duyên nhân, vì sao lại đặt ra câu hỏi này mà làm cho vì đã dứt sự sinh rồi lại được việc lành, nên có tên là xiển-đề.

Điều lành có hai thứ: Một là trong; hai là ngoài. Nếu ý địa đã sinh ra việc lành thì gọi trong, từ thân miệng mà sinh ra việc lành là ngoài. Tánh của chánh nhân chẳng thuộc về việc lành trong ngoài này, nên không dứt hữu lậu, vô lậu: Nếu với tướng hẹp hòi mà khởi lên việc lành thì gọi là hữu lậu. Nếu đối với “Duyên” gọi là cảnh “Giải” thì sẽ không cùng có với “Hoặc”, gọi là vô lậu. Nói về tánh của chánh nhân cũng chẳng phải hai điều lành này, cho nên chẳng dứt.

Thường, Vô thường: Trước kia, điều lành trong diệt Đế gọi là Thường. Được khởi từ trong duyên gọi là Vô thường. Tánh của chánh nhân cũng chẳng phải là thiện thường, thiện vô thường, cho nên không dứt bỏ, mà chánh nhân Phật tánh nếu có thể dứt bỏ, thì lẽ ra phải đồng với điều lành đã nêu trên. Nhưng nay không phải như vậy, nên biết không dứt, mà chính là vì dứt các duyên mà sinh ra điều lành, nên được gọi là Nhất-xiển-đề.”

“Lại, có hai thứ gốc lành: Thường và Vô thường” cho đến “Phật tánh chẳng phải thường, vô thường cho nên không dứt .”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Chánh nhân là thường, duyên

nhân là vô thường.”

“Nếu là dứt bỏ gốc lành thì lẽ ra lại được” cho đến “Nếu dứt bỏ gốc lành rồi thì sẽ được gọi là Nhất-xiển-đề.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nói về năng lực của pháp “Khởi tác”, khuynh loát nhau khởi tà kiến, dứt bỏ gốc lành, đọa địa ngục, khởi chánh kiến, thì sẽ dứt bỏ xiển-đề, ngăn dứt địa ngục. Phật tánh chẳng phải “Khởi tác”, nên không thể ngăn dứt vô thường của địa ngục. Và xiển-đề là đáp chung ba câu hỏi trước.”

“Người phạm bốn tội nặng, cũng không nhất định” cho đến “Thấy tất cả pháp, đều là tướng vô thường.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Người phạm bốn tội nặng, còn gọi là đáp câu hỏi sau.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Sau đây là đáp câu hỏi thứ hai, nói về xiển-đề, dù ngay khi dứt bỏ gốc lành, về sau, nếu lúc gốc lành phát ra, xiển-đề kia chắc chắn sẽ thành Phật; không dừng lại giữa chừng. Nếu là nhất định, thì làm sao thành Phật được? Niết-bàn mới là số của muôn pháp, vì thể, dụng của Niết-bàn là nhất định, nên không được đồng với sự giả dối không thật của sinh tử, mà là thể chân thật không nghiêng động, dấu vết không có tướng mạo nhất định. Trước nói mười ví dụ để nói muôn pháp là luống dối, sau nói rộng về hóa độ chúng sinh.”

“Này người thiện nam! Cũng có tướng nhất định” cho đến “Được phát tâm Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nói là Niết-bàn, vì đối lập với hai mươi lăm cõi, nên thuộc về nhất định.”

“Này người thiện nam! Hôm nay, Như lai đang ở trong rừng Ta-la Song Thọ, thành Câu-thi-na” cho đến “Như lai Niết-bàn cũng không nhất định như vậy.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Niết-bàn có Đại, Tiểu cũng có nhiều nghĩa. Nay, chỉ cho bốn nghĩa: Thường, lạc, ngã, tịnh của Đại Niết-bàn là nhất định, nghĩa khác đều bất định. Như pháp hữu vi vô thường, khổ là nhất định, nghĩa khác không nhất định. Hai phần mở đầu không thể thiêu đốt, nghĩa là hai thân chân và ứng không thể diệt.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Từ đây trở xuống, cho đến câu “Chẳng phải thuyết, chẳng phải phi thuyết”, phải biết rằng, thân Như lai chẳng phải Như lai, chẳng phải không phải Như lai. Cho nên, Như lai không nhất định.”

“Này người thiện nam! Nên biết rằng Như lai cũng lại không nhất định” cho đến “Do nghĩa này nên Như lai không nhất định.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Một câu phi Thiên ở trước, bốn loại trời, nói Như lai đều chẳng phải. Từ phi nhân trở xuống, trước nêu xong, sau là giải thích theo thứ lớp.”

“Này người thiện nam! Vì sao Như lai không gọi là thế Thiên” cho đến “Thế nên Như lai cũng chẳng phải không nhất định.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nói tướng chúng sinh; tự nói: “Ta là Sư tử trong loài người.” Các tướng đều có tướng riêng khác: Như mắt không ngửi được mùi hương, tai không thấy sắc. Chư Phật không phải như vậy, chỉ có một tướng, nghĩa là có thể dùng pháp thân làm mắt, không thể dùng sáu căn để phân biệt. Phẩm Kim Cương Thân nói: “Trừ một pháp tướng, không thể dùng một tướng trời, người để gọi. Pháp giới của Như lai nghĩa là pháp tánh của Như lai. Từ lâu đã xa lìa các tướng, nghĩa là ở trên đã nói về ba mươi hai tướng, dưới đây sẽ nói Như lai từ lâu đã lìa bỏ việc này.

Khéo biết các tướng: Tùy chúng sinh thích ứng với các tướng mạo, Như lai đã biết rõ, vì họ mà ứng hiện. Vì tướng hư không, nghĩa là hư không chẳng có phân biệt. Như lai không phải như vậy.”

“Như lai chẳng phải hữu lậu. Vì sao?” cho đến “Như lai đã dứt hẳn, cho nên chẳng phải hữu lậu.”

Xét: Pháp sư Tăng Tông nói: “Sau đây là giải thích chẳng phải hữu lậu. Trước nói chung chẳng phải ba lậu. Từ sau ba lậu khởi bảy lậu; hai là hữu lậu, năm là nhân duyên trợ lậu. Nhân duyên đó có khi từ đạo đối trị mà đặt tên, có khi từ nhân mà đặt tên. Vì sắp nói khởi kiến, nên trước nói về tâm nghi ngờ. Đây là lý do của kiến.”

Và một cách giải thích khác: Sinh sáu thứ kiến: Đây chính là Kiến lậu, không có tự thể riêng, tư duy về nghĩa lậu, tự có thể biết.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Chư Phật có khả năng lưu lại tích thể cùng tận như vậy không có tất cả lậu, có tất cả công đức, nên có chỗ vận dụng là dứt bặt cảnh giới trời, người, phàm phu vì đủ các lậu, nên không có thần đức này.

Dưới đây, bỏ nhân tức là nói rộng về lỗi khởi lậu của phàm phu. Nếu xét về nguồn gốc của lậu kia, không ngoài tư duy kiến đế, mà hai lậu là gốc. Chính vì có hai lậu này, nên có thể sinh nhiều các lậu. Nay, một mặt nói về lậu, phần lớn có bảy thứ. Nếu lìa ba lậu thành bảy, thì cũng không bao giờ lìa tư duy kiến đế. Bảy lậu là:

1. Kiến đế lậu.

2. Tư duy lậu.

3. Căn lậu.

1. Lìa lậu.

2. Thân cận lậu.

3. Thọ lậu.

4. Niệm lậu.

Sau đây, sẽ bỏ thứ lớp, giải thích bảy môn này, nói lại lỗi lầm của lậu kia. Nếu người tu hành phải nương vào Đại Niết-bàn này để tạo ra quán giải, thì lậu kia diệt ngay, thường được vô vi.”

Pháp sư Trí Tú nói: “Sau đây là bắt đầu nêu ba lậu trong bảy lậu, chính thức ra khỏi tư duy kiến đế, làm thể của chánh lậu, kế là ra khỏi kiến nghi, làm sáng tỏ riêng lậu kiến đế.”

Lại nữa, “Tất cả phàm phu không thấy hữu lậu” cho đến “Thường tu hạnh Thánh thế cho nên vô lậu.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Sau đây là giải thích bảy lậu. Hữu lậu thấy lậu là lậu chân thật, năm thứ còn lại là nói nhân lậu. Trong hữu lậu được chia thành hữu lậu và kiến lậu, vì tự nghi ngờ sinh nên trước nói, bởi phàm phu không thấy lỗi của hữu lậu.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Hai lậu trước là chương môn. Nói ta chấp ngã: Thấy ngã giả mà chấp là ngã thật, cũng có thể Phật địa là ngã chân thật mà chấp thành cái ngã của lúa mì, dầu mè. Ngã chấp không có ngã: Đức Phật thật sự là ngã, chấp là vô ngã. Không có ngã, chấp là ngã: Đối với sinh tử, chấp ngã là thường, sinh ra sáu thứ kiến. Quyết định có ngã, khởi thân kiến. Vô ngã là chấp đoạn.

Không có ngã chấp là ngã: Như ngủ là vô ngã, thấy nơi tịnh sắc. Ngã chấp ngã, nghĩa là dùng sức định thấy vi lai nối nhau không dứt. Ngã chấp vô ngã, nếu nắm lấy bốn ấm làm “Ngã”, thấy sắc chẳng phải “Ngã”, hãy nêu một ngã, rồi tự giải thích là không tồn tại. Ngã làm cho nhận biết, ba câu này là một. Đây là dùng làm nhỏ khác, không ngoài thân kiến. Nếu không như vậy, thì quyết định ở trước là chương môn, “Ngã” ở phần sau làm biết, lại làm ba câu.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Sau đây là chính là phát ra thể lậu, nói bảy lậu này đều không lìa tư duy kiến đế. Nhưng vì chúng sinh si mê nặng nề, nên các thứ chấp giả dối đều không được pháp thật. Nhân là nghi, kiến sinh ra sáu thứ tâm, nghĩa là ở hai tâm bắt đầu: Quyết định có ngã và quyết định không có ngã là câu chung, e rằng chẳng phải là số sáu.

“Ngã chấp ngã, nghĩa là tâm thứ nhất chỉ có giả gọi là “Ngã”, do phàm phu chấp có pháp của một ngã tánh.

“Ngã” chấp không có ngã: Tâm thứ hai Đức Phật thật sư là chân

ngã, chấp ngang trái thành không có ngã.

Vô ngã chấp là “Ngã”: Tâm thứ ba thật sự không có thần ngã, nhưng là giả gọi là chấp ngã: Nói là ngã của thật tánh. Ba tâm còn lại dưới đây, là tác giả, thọ giả và tri giả do phàm phu chấp giả dối, cho nên thành tà kiến. Đức Như lai đã dứt hẳn nguồn gốc hữu lậu này, cho nên chẳng phải lậu.”

“Này người thiện nam! Phàm phu không thể khéo nhiếp năm căn” cho đến “Quán sát năm dục có nhiều lỗi xấu ác như vậy.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Sau đây là nói về căn lậu. Dựa vào sáu căn mà khởi, gọi là căn lậu, nếu thu nhiếp sáu căn, chế ngự không làm điều sai lầm, thì điều xấu ác sẽ chấm dứt. Nếu y theo pháp đối trị thì gọi là giới lậu.”

Lại nữa, “Đại Bồ-tát quán sát các chúng sinh” cho đến “Đã dứt hẳn cội rễ, nên chẳng phải lậu.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Hai mươi lăm dặm dụ cho hai cõi. Dùng tướng nhiếp làm thí dụ. Vua dụ cho Phật. Một quan dụ cho Bồ-tát. Bát dầu dụ cho niệm, tuệ.”

Dứt mạng của ông, nghĩa là vì mất niệm, tuệ, nên tuệ mạng dứt. Một người rứt dao, dụ cho tinh tấn thấy tịnh, bất sinh sắc tướng” cho đến “Thức cũng như vậy”, nói về chân tục. Quán chân thì vô sắc, quán tục thì thấy khổ, không tạo ra tướng sinh” cho đến “Không tạo ra tướng nhân. Sinh diệt là hành khổ, nhân là tập. Giải thích trong chân, còn không có khổ tập, huống chi là quán sắc tịnh. Tướng hòa hợp nghĩa là hòa hợp tục, khổ này là tập.

“Lại nữa, này người thiện nam! Lại có lìa lậu” cho đến “Tư duy về ý nghĩa của sự lìa đó, đó gọi là lìa.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Lìa là đi, qua tức trước kia đã nói là thể lìa.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Sau đây là nói về lậu ác. Nếu từ đạo đối trị thì gọi là lìa lậu. Như giáo xưa đã nói về bò dữ, ngực dữ, tri thức dữ… . Nếu người lớn gặp phải pháp ác, thì khuyên bảo hãy tránh xa. Y cứ kinh nay để luận, nhìn thẳng là sinh tử không có “Ngã”, liền được xa lìa. Vì sao? Đã là thể của Chư Phật được pháp làm thầy, thì biết sinh tử là luống dối. Vì y theo Như lai tạng mà có, nên không cần phải tránh xa.

Từ câu “Thế nào là gần gũi lậu” trở xuống, là câu thứ năm: “Nếu gần gũi y phục, uống ăn, thì con người sẽ sinh lòng tham, nhiễm, dứt tuệ mạng. Nếu không mê đắm bốn việc này, thì tức là điều lành sẽ được tăng thêm suốt ngày đêm, việc xấu ác sẽ dứt dần. Nếu y cứ pháp đối trị

thì gọi là lậu gần.”

“Này người thiện nam! Vì sao ta đều không thấy” cho đến “Tâm không gây ra điều ác như vậy.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Trên đã nói người truyền bá kinh, ở đây nói kinh là lìa.”

“Này người thiện nam! Ví như ở thế gian có người giỏi về chú thuật” cho đến “Có vô lượng công đức như vậy.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Thầy dạy hiền lành, đệ tử cung kính. Do hai việc này, có công năng tiêu diệt điều xấu ác. “Chú thuật” trở xuống, là dụ cho công năng của kinh này.”

Đại Bát-Niết-Bàn Kinh Tập Giải - Quyển 48

ĐẠI BÁT-NIẾT-BÀN KINH TẬP GIẢI

QUYỂN 48

Phẩm 22: ĐỨC VƯƠNG, (Phần 4)

• Nếu ra duyên khởi của pháp chung.

• Nói rộng về lìa lậu.

• Nói rộng về nghĩ đến lậu.

• Ví dụ về bốn con rắn độc.

• Ví dụ năm Chiên-đà-la.

• Ví dụ giả dạng người thân.

• Ví dụ làng xóm hoang vắng.

• Ví dụ sáu tên cướp hung ác.

• Ví dụ con sông.

• Ví dụ bè cỏ.

“Này người thiện nam! Nếu có người nào có thể viết, chép kinh này” cho đến “Kinh này khó gặp hơn hoa Ưu-đàm.”

Xét: Pháp sư Trí Tú nói: “Trước kia nói Như lai chẳng phải trời, người, mà cũng là trời, người. Nay nêu ra việc đó để chứng minh không giả dối.”

“Này người thiện nam! Ta nhớ lại thuở quá khứ, vô lương vô biên” cho đến “Chỉ nhớ chắc văn cú một bài kệ.”

Xét: Pháp sư Trí Tú nói: “Phát ra duyên khởi rộng khắp để chứng minh không giả dối, nói về cả bài kệ đã được nghe, để chiêm nghiệm về năng lực của kinh và mong cầu chỗ chí lý của pháp.”

“Như lai chứng Niết-bàn, dứt hẳn sinh tử” cho đến “Đức bí mật, rất sâu xa của Như lai.”

Nhận xét: Pháp sư Trí Tú nói: “Khen ngợi rộng năng lực của kinh, để nói về duyên tốt lìa ác.

“Do nghĩa này, nên người nào có khả năng thọ trì” cho đến “Huống chi đối với Như lai. Cho nên chẳng phải hữu lậu.”

Xét: Pháp sư Bảo Lượng nói: “Kết thúc xa lìa hữu lậu, sinh tử tức

luống dối, vì dựa vào Như lai tạng mà có, nên không cần tránh xa.” “Thế nào là gần gũi hữu lậu? Tất cả phàm phu” cho đến “Cho nên

Như lai không gọi là hữu lậu.”

Xét: Pháp sư Bảo Lượng nói: “Nếu gần gũi với áo, cơm thì con người sẽ sinh ra tâm tham nhiễm, dứt tuệ mạng của con người. Ngược lại, nếu xa lìa việc tham nhiễm thì pháp lành sẽ được thêm lớn.”

Lại nữa, “Này người thiện nam! Tất cả phàm phu” cho đến “Như lai, Thế tôn chẳng phải hữu lậu.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Thọ lậu, nghĩa là do sau ba thọ sinh khởi, nếu y theo đạo đối trị, thì lẽ ra gọi là định lậu, sau khổ thọ ra sinh phiền não là “Sân giác”, sau lạc thọ khởi là tham giác.”

Lại nữa, “Này người thiện nam! Nếu phàm phu gặp” cho đến “Lìa bỏ các điều ác, hướng về đường lành.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Thứ bảy là niệm lậu. Lúc khởi ba thọ, chưa phải phiền não, biết khổ vui rồi. Lại sinh ý niệm bất chánh, nghĩ đến khổ vui mới sinh phiền não, nên ý niệm là nhân của lậu. Bậc Thánh giác ngộ khổ vui rồi, bất sinh tà niệm, nên bất sinh ra lậu.”

Vì thân tâm gây ra các thứ khổ, nghĩa là vì tướng mạo của thân, tâm là tà nên không có khổ, không còn nói về lỗi của thân, kiến.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Sau đây là phần bảy, nói về niệm lậu. Do nhân duyên của ý nghĩ tà vạy, nên khởi lậu, gọi là niệm lậu. Nếu y theo đạo đối trị, thì gọi là Hạnh lậu. Cho nên nói thân tâm khổ não, khởi lên các thứ ác, là vì nói về danh từ khô não, vốn là quả báo, mà phàm phu vì ngu si, không rõ do nghiệp đời trước chiêu cảm nên thở than là phi phần nghĩa là khổ không thể chịu nổi. Bên trong đã nhỏ hẹp điên đảo, không dùng lý để tự xử, đối với khổ nhẹ, phát duyên càng nặng.

Nếu nhận thức thích đáng về tự tánh của nhân quả, thì đối với nhân đời trước đã gây ra, vẫn yên tâm như thế, đâu có chấp nhận sinh lậu. Chính là do chúng sinh không hiểu về hai con đường này. Lại đối với sinh tử, giả dối nghĩ là vui, mê đắm cho là thật, vì ý nghĩ bất chánh sinh ra ngang trái, nên khởi các thứ tội ác. Nếu là bậc Thánh tâm ở trong đạo, suốt ngày ở sống với khổ, mà vẫn không có cảm giác là khổ, sống trong cảnh vui sướng, nhưng không cho là vui. Thế nên bất sinh ra lậu. Nay, Bồ-tát đã giác ngộ, nên tu giả gọi là pháp không, dứt hết gốc khổ. Do đó, từ đây trở xuống, sẽ y theo tám việc, tạo ra năm lớp ví dụ để giải thích. Nếu yên tâm mà theo lời Thánh nói, thì các lậu sẽ dứt hẳn, Niết-bàn có thể mong. Nếu không như vậy, thì dòng sinh tử sẽ nối tiếp mãi.

Tám việc, nghĩa là từ “Quán bốn đại trở đi, cuối cùng là lên đến ngọn núi lớn”.

Năm tầng bậc: Một là được giả danh không; hai là được thật pháp không; ba là nói về hai không, trở thành tám vô lậu chân thật sau, dứt kiến đế, phiền não sạch hết, được quả Tu-đà-hoàn; bốn là sau khi chứng đắc Sơ quả, lại tiến lên dứt tư duy ba cõi, dứt hết kết sử, cuối cùng là quả La-hán; năm là từ dứt hết “Hoặc” ngoài ba cõi, cho đến chứng được Đại Niết-bàn.

“Này người thiện nam! Ví như có vị vua đem bốn con rắn độc” cho đến tâm “Người ấy hoảng sợ bỏ trấp rắn, chạy trốn thục mạng”.

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Thí dụ thứ nhất, giả gọi là đứng đầu vô minh phiền não, dụ cho nhà vua. Kinh gọi là bốn Đại, dụ cho bốn con rắn độc. Đựng thân hữu lậu, dụ cho một cái hộp. Sai người canh giữ, dụ cho chăm sóc, cho ăn. Vua ra lệnh, nếu để cho một con rắn giận dữ không vừa lòng, thì ta sẽ xử tử nhà ngươi, dụ cho giết cả đô thị. Thấy nỗi khổ già chết, dụ cho sợ hãi, biết không có thật ngã, dụ cho chạy trốn.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Vua dụ cho Phật. Bốn con rắn độc dụ cho bốn đại. Đựng trong một cái tráp, giống như nói bốn đại để hình thành một thân. Ra lệnh cho người nuôi nấng cho ăn uống, bảo phải quán thân này đã là khổ, không, vô thường. Nếu y cứ theo kiến giải trong cái có (hữu lậu), là vì muốn nương vào thân bốn đại này, để được tu hành đạo nghiệp, tiến đức, nên phải nuôi nấng. Rửa sạch thân mình: Tức dạy thực hành“Quán không”, sao cho nhận thức được lỗi lầm của bốn đại, thì pháp lành sẽ nối nhau sanh khởi, dụ như chà xát, rửa sạch. Nếu chẳng quán bốn đại là luống dối, yêu đắm thân mình, thì sẽ dứt tuệ mạng, nghĩa giống như giết chết cả đô thị.

Người ấy nghe nhà Vua truyền lịnh khẩn cấp, nghĩa là Bồ-tát liền vâng lời Phật dạy, quán sát lỗi lầm của bốn đại, vội vất bỏ trấp rắn độc mà trốn chạy, chính là quán kỹ thân này, chỉ thấy bốn đại thường giả dối, hoàn toàn không có pháp nào là thật, nên được giả gọi là không. Muốn giải thích bốn đại, năm ấm, kể cả sáu nhập hình thành chúng sinh, đều được tạo ra, giả gọi là “Quán không”, chỉ tùy ở quán đầu, nắm lấy pháp mà nhập “Không”, đồng với phàm phu nội, mà văn vì không thể nói cùng một lúc, nên chia ra từng cấp để nói.”

“Lúc đó, nhà vua lại sai năm người Chiên-đà-la” cho đến “Năm người sau nữa, đều vội bỏ đi.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Dụ cho thứ hai, được năm ấm

không, thật pháp không, thấy ấm là thật, có thể cướp mất phép tắc lành, dụ cho Chiên-đà-la. Trí để dứt “Hoặc”, dụ cho dao, mà việc giết hại sẽ đến, dụ cho nhổ dao. Ra khỏi “Không”, thấy “Hữu”, dụ cho ngó ngoái lại. Đã thấy giả không, kiến giải chân thật thì dễ, dụ cho vội bỏ đi.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Dụ cho quán năm ấm, tạo nên “Quán không của pháp thật.”

Bấy giờ “Năm người lập ra kế xấu” cho đến “Ông hãy trở lại, người ấy không tin”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Ví dụ thứ ba, là phá tan hai ái đã xong, được hai pháp giả, thật, các kiết mỏng dần, chỉ có ái của pháp thật là khó bỏ, dụ cho phương tiện xấu ác nhập quán thấy không, dụ cho giấu dao. Xuất quán, khởi ái, dụ cho giả dạng người thân hiền lành. Muốn làm cho sinh khởi mê đắm, dụ cho trở lại. Quán “Không” cắt đứt ái, dụ cho không tin.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Dù được nhận hiểu hai thứ “Không” là giả và thật, nhưng vì xuất quán trong tâm, nên lại khởi ái trên năm ấm nêu lại nắm lấy năm ấm mà quán, chưa thể được ngay. Dụ như giấu con dao đang cầm trong tay, khởi ái từ tình, như giả dạng người thân.”

“Người ấy, chạy đến một xóm nọ để trốn” cho đến “Tìm vật không được bèn ngồi xuống đất.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Ví dụ thứ tư, đã thành tựu Sơ quả, duyên giả khởi ngạo mạn, không siêng năng tu đạo, biết trong nhập giả thật dụ cho nhóm không, đắm nhiễm giả danh không do lỗi lầm. Ẩn giấu không thấy chân ngã, dụ cho không có người. Không thấy ấm thật, dụ cho không có vật. Không còn tiến tu, dụ cho ngồi xuống đất.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Đã được sáu nhập “Không”, nhập hạnh vô tướng, dứt hoặc thấy đế, chứng quả Tu-đà-hoàn, là một chỗ ngăn dứt.”

“Nghe trên hư không vang lên tiếng nói: “Hay thay! Này người Thiện nam! Ông làm sao để tránh khỏi?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Dụ cho thứ năm, dứt tư duy kiết của hai cõi, buông bỏ kiến giải trước làm nhân, cầu tiến lên quả vị trên, dụ cho nghe tiếng nói trên hư không. Nói về sự hiểu biết trước kia, dụ cho không có người dân ở. Đắm nhiễm giả danh, dụ cho đêm nay. Nhân có “Hoặc” trong, trần ngoài mà được nhập, dụ cho sáu tên cướp. Có thể sinh ra các kiết, dụ cho mạng không vẹn toàn. Dứt ngạo mạn, thành tựu quả, dụ cho bỏ đi.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Sau khi đắc quả Tu-đà-hoàn, xuất quán,

trong tâm khởi “Hoặc” thọ sinh của môn tư duy. Đã nhờ trước kia thấy đế, kiến giải vô lậu. Thọ sinh trong môn tư duy “hoặc” là lỗi của năm dục, lại quán sáu trần là không, tiến đến dứt các kiết còn lại nên về nghĩa nói như nghe tiếng trong hư không.”

“Bấy giờ, người ấy càng sợ hãi, lại bỏ đi.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Lại hiểu được sáu trần là không, vô lậu càng sâu, dứt “Hoặc” của môn tư duy, kiết của ba cõi đã hết, chứng quả La-hán.”

“Dọc đường gặp một con sông, nước sông chảy siết” cho đến “Tâm ý thư thái yên ổn nỗi sợ hãi đều tiêu tan,.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Ví dụ thứ sáu. Dứt tư duy và tập khí cõi Vô sắc. Phiền não kia khó dứt, dụ cho nước sông chảy gấp. Định nhiều, tuệ ít, dụ cho không thuyền bè. Cần phải dùng đạo, dụ cho lấy cỏ, gỗ. Các địa trên khổ nhẹ. Có vui của định sâu mà người tu hành ưa thích, dụ cho lại tư duy. Biết khổ này rồi, dụ cho tìm bè để qua sông. Đạo định khó sử dụng, phải nhờ các việc lành giúp đỡ, dụ cho thân, tay đều hoạt động.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Dứt “Hoặc” vô minh trụ địa, được quả Phật, chính là suốt qua trong, ngoài ba cõi, đều là nghĩa sông, tức là lấy “Hoặc” vô minh trụ địa khó dứt làm sông. Liền lượm củi, gỗ làm bè, nghĩa là ở ngoài ba cõi, chưa có đạo đối trị, mà muốn tu hành muôn điều lành, để hướng về quả cùng cực. Từ “Ta lập ra trụ ở đây... trở xuống, nói bị rắn, cướp làm hại, nghĩa là nếu chỉ dứt hết kiết của ba cõi, mà cuối cùng vẫn chưa tránh khỏi bọn, cướp hung dữ. Đã gần gũi với mình, thì làm sao tránh khỏi, thà rằng sẽ gánh vác vô minh trụ địa, hoặc lôi kéo vào sinh tử, cuối cùng không bị bọn cướp, hung dữ kia giết hại. Liền tìm cỏ bè, là tư duy đã quyết định, tức là tu muôn hạnh, vận dụng Thật trí, phương tiện trí, để đạt đến bờ Niết-bàn, lên trên đỉnh núi cao. Từ “Quán thân như chiếc trắp đựng rắn độc trở xuống, lại hợp với thứ lớp, nhắm vào năm cấp tám việc.”

“Đại Bồ-tát được nghe, thọ trì” cho đến “Xả bỏ, rong ruổi tu tám Thánh đạo.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Quán bốn đại hợp với dụ thứ nhất. Bốn thứ độc, là “Kiến” dụ cho ngủ, “Giải” dụ cho thân. Hơi thở ra từ miệng, dụ cho thinh, hương. Vị từ miệng vào dụ cho nhai ăn.”

“Năm người Chiên-đà-la, tức là năm ấm” cho đến “Bỏ đi thẳng trên đường, không dám ngoảnh lại.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Quán năm ấm, hợp với dụ thứ

hai.”

“Ngụy trang người thân, gọi là tham ái” cho đến “Và một kẻ giả làm người thân, nên băng qua đường, không quay lại.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Quán sát ái, tham, hợp với dụ thứ ba. Thấy nói không thấy, nghe nói không nghe, đến sau lại nói không thấy, nghĩa là nhập quán thì hiểu rõ, xuất quán thì sinh mê hoặc. Người Nhị thừa cũng giống như vậy. Vốn vì hướng về Sơ quả làm ví dụ, nhân hỏi về ái để dứt trừ.”

“Làng xóm hoang vắng, tức sáu nhập bên trong” cho đến “Và sáu tên cướp hung dữ hoảng sợ, là chạy theo con đường chánh.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Quán sáu nhập, hợp với dụ thứ tư.

Phàm phu chẳng sinh ý nghĩ là không, nghĩa là xa lìa lý Thánh.”

“Sáu tên cướp hung dữ, tức sáu trần bên ngoài” cho đến “Bỏ làng xóm hoang vắng, men theo đường mà đi.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Tai họa từ bên ngoài đến. Công đức trong kiếp, dụ cho tên cướp, hợp với ví dụ thứ năm.”

“Dọc đường gặp một con sông, tức là phiền não” cho đến “Và Nhất-xiển-đề, đều không nhất định.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Theo thứ lớp của thí dụ, nên quán dứt phiền não của tư duy cõi Vô sắc và tập khí là con sông, hợp với ví dụ thứ sáu.”

Đại Bát-Niết-Bàn Kinh Tập Giải - Quyển 49

ĐẠI BÁT-NIẾT-BÀN KINH TẬP GIẢI

QUYỂN 49

Phẩm 22: ĐỨC VƯƠNG, (Phần 5)

• Giải thích ý nghĩa Đại Niết-bàn, Tiểu Niết-bàn, nêu ví dụ có núi, núi lớn.

• Giải thích nghĩa tập khí của Thanh văn.

• Giải thích ý nghĩa danh từ hữu nhân duyên và danh từ vô nhân duyên.

• Giải thích ý nghĩa năm thần thông. Nói về hai thứ thần thông:

1. Chung với ngoại đạo.

2. Chung với Nhị thừa.

Nói Niết-bàn chẳng phải âm của âm thanh.

“Bấy giờ, Bồ-tát Quang Minh Biến Chiếu Cao Quý Đức Vương” cho đến “Thế nào là Niết-bàn? Thế nào là Đại Niết-bàn?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Sở dĩ hỏi lại, là vì dù nói là dứt lậu, có thể được thường, lạc, ngã, tịnh, của Niết-bàn nhưng vì không nói về dụng của ngã, lạc, tự tại nên nghĩa Niết-bàn vẫn chưa khỏi chướng ngại.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Kế sau đây sẽ đáp câu hỏi thứ hai của Bồ-tát Đức Vương.”

Trong “Nghe mà không nghe” nói trên, Phật đáp sáu câu hỏi xong, lại, lập ra hai câu hỏi nữa, Đức Phật đã đáp một câu hỏi xong. Nay lại nêu câu hỏi thứ hai, để xin Phật giải thích.”

Bấy giờ, “Phật khen Quang Minh Biến Chiếu” cho đến “Đó gọi là Niết-bàn, chẳng phải Đại Niết-bàn.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Niết-bàn dù có nhiều nghĩa, nhưng đều là tên gọi sự không khổ, được dứt hết khổ, đều được tên gọi.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Nay, mượn mười dụ để giải thích về sự khác nhau giữa Đại và Tiểu. Vì không có khổ vui nên gọi là Niết-bàn.

Nếu được một ít thức ăn để dứt đói khổ thì cũng gọi Niết-bàn, nhưng không được gọi là Đại Niết-bàn.”

Mười ví dụ như vậy. Nghĩa của chúng chỉ là một: Biển nhỏ cũng gọi là biển, biển lớn cũng gọi biển. Trong đoạn văn đó tự giải thích rộng rằng: “Người Nhị thừa tu hành từ tám muôn kiếp cho đến một muôn kiếp, gọi là tiểu Niết-bàn.”

Trên đây có ba chỗ giải thích đều nói rằng đến quả Phật. Nay ở đây gọi Tiểu Niết-bàn, nghĩa ấy thế nào? Nếu muốn đối với ta trước kia, không nói tu hành tám muôn kiếp xong, gọi là tiểu. Trước kia không nói tu hành tám muôn kiếp, tùy theo chỗ mà họ đã được, cho nghĩa này là tiểu và Tiểu thừa kia tu hành tám muôn kiếp xong, được thành Phập. Do đó gọi là Đại Niết-bàn, mà ý chí này ở trong một bộ, dù nói là khác, nhưng cũng đừng so lường như thế, phải tùy nghĩa mà đặt để.”

“Này người thiện nam! Nếu là người phàm phu, kể cả các Thanh văn” cho đến “Mới được gọi là Đại Niết-bàn.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Phàm phu nhân thế tục, các Thanh văn nhân Thánh đạo: Lại giải thích nghĩa “Phi”, lại sinh phiền não là giải thích phàm phu. Có tập khí là giải thích Thanh văn.”

“Này người thiện nam! Ví như có vùng nào có khả năng tiếp nhận các dòng chảy” cho đến “Vì đã được nên gọi là Đại.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Trước nói nhân thật, sau nói pháp thật, hợp với ví dụ biển. Sông, thành… đều hợp. Trong mười thí dụ, chỉ không hợp địa và hai ví dụ Thiên, Trung Thiên (trời trong trời).”

“Thế nào gọi là Đại Niết-bàn” cho đến “Do nghĩa này, nên gọi là Đại Niết-bàn.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Tám tự tại; mỗi tự tại đều có văn:

1. Không Tiểu mà Tiểu, không nhiều mà nhiều.

2. Cho tiểu là đại.

3. Cho nặng là nhẹ.

4. Dùng thể của ba việc, sắc tâm không dời đổi, thì chẳng chỗ nào không đến. Việc làm là một, mà người thấy khác nhau.

5. Một căn biết sáu trần.

6. Thấy pháp như hư “Không”.

7. Được tất cả pháp.

8. Không thể thấy, giúp cho tất cả đều thấy.”

“Này người thiện nam! Ví như kho báu” cho đến “Thành tựu đầy đủ công đức của phần đầu.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Vô vi gọi là Đại, vì giải thích

thường trụ, nên gọi là Đại.”

Lại nữa, “Này người thiện nam! Thế nào là Bồ-tát” cho đến “Lúc xưa chưa được, ngày nay mới được.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Các lậu đã hết, tức là có thần thông, đều là công đức của hạnh Thánh. Nay thấy, là nhãn thông, lại y cứ phân biệt trong sở đắc. Nay nghe là nhĩ thông. Nay đến, là như ý thông. Nay biết là Tha tâm, túc mạng thông.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Công đức thứ hai, dùng năm thông làm thể”. Năm thông ở đây là các pháp cần có của một phương, công dụng cần yếu để hóa đạo của Bồ-tát:

1. Tu Thiên nhãn thông, phải thấy thân nghiệp của chúng sinh.

2. Tu Thiên nhĩ thông, phải nghe miệng nghiệp của chúng sinh.

3. Tu Tha tâm thông, biết tâm nghiệp của chúng sinh. Dù biết ba nghiệp, nhưng nếu không quán suốt quá khứ của ba nghiệp đã có bề dày, mỏng của thiện, ác để hóa độ, thì cũng sẽ thiếu sót về mặt hóa đạo. Thế nên kế là tu Túc mạng thông, mà bè phái ngu si thấp hèn, không dễ gì dùng lời lẽ sâu mầu, tất nhiên, cần phải vận dụng thân để đến chỗ ấy, rồi mới thọ lãnh sự giáo hóa. Do đó, nên thứ năm là tu thân thông. Nay, y theo văn để giải thích. Trước là nói về thân thông.

Xưa nói về Thân thông, chỉ y cứ trực tiếp sắc thân chuyển biến mà thôi. Nay, bàn về sắc, tâm tự tại, tu thời gian ngắn mà thông suốt, hợp với cơ nghi của chúng sinh và kinh cũng có nói như ý thông, cũng gọi là thân thông.

Nếu lập Thần thông thì sẽ mất đi danh từ như ý. Nếu lập như ý, tức là bỏ thân thông. Nếu như giáo xưa nói về năm thông là quả của thiền định, thì phải nhân ở sau định mới phát được thần thông. Theo kinh Niết-bàn nay, nói về năm thông, đều là dụng khác của trí tuệ. Cho nên Đại Bồ-tát dựa vào giáo học của sáu hạnh, không chấp tướng hữu, vô, chỉ làm sao cảm với căn cơ chúng sinh mà ứng, như điều mà một nhà đã giải thích. Năm thông này phải là phương tiện hóa độ của Bồ-tát chẳng phải kỹ năng của Thanh văn, phàm phu, ngoại đạo. Vì sao biết được? Vì nếu thật là phàm phu, thì làm sao có được pháp này, mà đối với ngoại đạo nói là “Có”, đều là “Ứng tích”. Ngoại đạo dù nói được thiền định, nhưng không có tu tuệ của đạo, cho nên họ vẫn không có thần đức này. Các Thanh văn quán giải đã không thành, lại không thể ở ngay trong định mà biến hóa thần thông, cũng vì đã an định pháp không, được nền tảng, lại nữa, vì chưa thể quên sự nhớ nghĩ, nên các nhà chủ trương rằng: “Thần thông mà Bồ-tát chứng được không đồng với ngoại

đạo, Thanh văn Nhị thừa.”

Thông có hai thứ: “Một là trong, hai là ngoài” cho đến “Xưa không được mà nay được.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Năm thông này khác với ngoại đạo. Một tâm là một, nghĩa là giải thích không chung với Nhị thừa và ngoại đạo, chỉ nêu Nhị thừa, còn ngoại đạo có thể biết.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Dù nói là người Nhị thừa nhưng một tâm là một, không được nhiều. Đây chính là nói lên ý Nhị thừa không được đạo. Thanh văn nhập định, phát ra thần thông, phải tác ý ở trước định. Nếu tác ý là một, thì đối với định chỉ có một biến hóa, nếu tác ý là năm việc mà có công năng phát ra năm biến thì dù ở trong định nhưng phát ra năm. Nếu là người với căn cơ nhạy bén cùng cực thì ở định cũng chấp nhận được hai biến hóa. Ở đây đều y theo dấu vết giáo pháp để tạo nên. Các Bồ-tát thì không như vậy, mà là phát ngay tu đức, lấy sự rộng khắp làm bản hoài, cùng khắp đến cơ cảnh của chúng sinh, tức hợp với bổn tâm, tùy sức mà ứng hiện, không cần tác ý. Nếu không có sáu hạnh giải thì không thể một tâm hiện ra năm thông thân.”

“Lại, thế nào là giáo xưa không được” cho đến “Giáo xưa không được, mà nay lại được.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Như ý gọi là tự tại. Đối với tự tại, chia ra thành biến hóa, vì đầu tiên đối với phàm phu, nên nói là “Không như vậy”.

Lại nữa, “Này người thiện nam! Đại Bồ-tát” cho đến “Mà các chúng sinh, mỗi người đều thấy khác nhau.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Được khác với nhĩ căn, có ba việc khác nhau:

1. Địa dưới nghe địa trên.

2. Xa với cát sông Hằng.

3. Nhĩ thức không chấp tướng, là không nghe mà nghe. Đầu tiên không có tướng âm thanh là nhĩ thức của Bồ-tát, vì chân tục gồm thấy, nên không chấp tướng.”

Lại nữa, “Này người thiện nam! Thế nào là Bồ-tát” cho đến “Giáo xưa đã nói không được nghe, mà giáo nay lại được nghe.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Sau đây, là nói về Thiên nhĩ thông, mà trong văn nêu ra tướng, đều là phương pháp sơ học. Xưa Tiểu thừa nói là Thiên nhĩ thông, nhĩ thức tiếp lấy tiếng, rồi sau mới sinh ra trí. Hai tâm lại dẫn dắt, nhờ vả nhau, nên hợp hai tâm làm thông. Thiên nhãn thông cũng giống như vậy. Nay, nhờ học được Thiên nhĩ, Thiên

nhãn trong kinh này, cho đến được thông. Công dụng của sáu thức tức là trí tuệ, nên trong Thiên nhãn, tạo ra hai đế quán. Kinh này với lý giáo đã chân chánh, nói về hai lý hữu vi, vô vi sáng tỏ. Tâm hạnh là pháp đại, sinh kiến giải cũng đại. Nếu là những người mới bắt đầu thực hành thì vẫn chưa theo kịp đại này.”

“Bấy giờ, Bồ-tát Quang Minh Biến Chiếu Cao Quý Đức Vương” cho đến “Sao lại nói rằng không nhất định, không có quả.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Tức là quyết định tướng của quả, nghĩa là nếu tác nhân nhất định là thiện, tức là tướng của quả, thì từ nhân lành sinh, tức là quả.”

“Bấy giờ, Đức Như lai khen: “Lành thay!” cho đến “Các pháp do Phật giảng nói, đều không nhất định tướng của quả.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Ý đáp là: “Nếu dao là nhân nhất định, mặt là quả nhất định, thì làm sao điên đảo ư?”

“Này người thiện nam! Nói về Niết-bàn, thật chẳng phải là quả của âm thanh” cho đến “Ta sẽ phân biệt nói cho ông nghe.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Trên đã nói tất cả nhân quả đều không nhất định. Ở đây nói pháp thường Niết-bàn chẳng phải quả.”

“Này người thiện nam! Nếu có người thiện nam” cho đến “Nên được Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Một chử, không làm ra tướng chữ, một câu, không làm ra tướng một câu, mà là nghe từ lý của kinh, có thể nói là thành quả của nhân nghe nếu không như vậy, thì chẳng phải nghe.”

“Này người thiện nam! Như ông vừa nói: “Vì nghe tiếng xấu ác” cho đến “Xưa không nghe mà nay được nghe.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Niết-bàn chẳng phải quả, có thể như trên đã nói. Ba ác là quả, tiếng là nhân nhất định, lại cần phải nói.”

“Này người thiện nam! Thế nào là điều mà xưa không thấy” cho đến “xưa đã không thấy mà nay được thấy?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nếu dựa vào bốn đại cõi Dục, y theo định cõi Dục để tu, sẽ được Thiên nhãn thông, đều là tướng xương. Nhãn thức của cõi trời có thể thấy tướng “Không” của các pháp bất tịnh. Trông thấy tướng mạo của nhân duyên, là “Không” có hai kiến.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Sau đây, sẽ nói về Thiên nhãn thông. Ở đây nói Thiên nhãn thông chẳng những thấy sắc, mà còn thấy rõ tâm thiện, ác của chúng sinh, cho đến biết Đệ nhất nghĩa đế, cho nên tạo ra

sự nhận biết về danh thuyết.”

“Nếu thấy tất cả sắc tướng của chúng sinh cho đến “Cái xưa không biết mà nay được biết.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Biết căn đại, tiểu: Vì nhờ sắc nên biết căn. Hễ chạm đến áo là biết tâm, nghĩa là nhờ thân mà biết căn, đồng với nhờ sắc, mà biết được tâm, vì nghĩa của chúng thuộc về Thiên nhãn, nên sau đây là hai danh từ biết và thấy.”

“Này người thiện nam! Thế nào là điều xưa không biết” cho đến “Điều xưa không biết mà nay được biết.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Kế là nói về Túc mạng thông.” Lại nữa, “Này người thiện nam! Thế nào là điều xưa không biết”

cho đến “Thành tựu đầy đủ công đức thứ hai.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Mười sáu tâm của Tu-đà-hoàn: Ba đế từ diệt kiến. Kiến diệt xưa chưa thấu suốt, ba đế không rõ ràng. Đã kiến diệt thì khắp bốn đế, khởi niệm hiện ở trước, tâm họ rất xa, là mười sáu tâm của quả.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Sau đây sẽ bỏ kế là nói về Tha tâmm thông, biết được sơ tâm của Tu-đà-hoàn. Theo thứ lớp đến mười sáu tâm: hàng Thanh văn muốn biết sơ tâm, nắm lấy pháp chẳng thật có. Nếu là người lợi căn, thì phải đến tâm thứ bảy mới biết. Nếu là người căn tánh chậm lụt thì phải đến tâm thứ mười sáu mới biết. Bồ-tát thì không phải như vậy. Mười sáu tâm, mỗi tâm theo thứ lớp khác nhau mà đều biết.”

Đại Bát-Niết-Bàn Kinh Tập Giải - Quyển 50

ĐẠI BÁT-NIẾT-BÀN KINH TẬP GIẢI

QUYỂN 50

Phẩm 22: ĐỨC VƯƠNG (Phần 6)

• Nói về bốn tâm Vô lượng.

• Nói rộng về mười sự, dứt trừ hữu dư, dứt trừ nghiệp duyên.

• Nói về giới có năm thứ tâm: Hạ, Trung, Thượng, Thượng Thượng, Thượng Trung Thượng.

• Nói về một trăm phước đức, thành một tướng trong ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp.

• Nói kinh Niết-bàn có công năng giúp cho chúng sinh lìa hai mươi lăm hữu.

• Nói rộng về tam-muội Kim cương.

Lại nữa, “Này người thiện nam! Thế nào là Bồ-tát” cho đến “Thành tựu đầy đủ công đức thứ ba?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Hạnh công đức thứ ba, thứ tư…. Xả từ được từ: Từ của thế gian, thì “Duyên” người thân, cho niềm vui. Nếu oán, thân bình đẳng, thì đây là “Vô duyên”. Lòng từ giả là thế đế, lòng từ thật là Đệ nhất nghĩa đế. Cũng có thể “Duyên” “Hữu tướng” là thế đế, “Duyên” vô tướng là Đệ nhất nghĩa đế.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Công đức thứ ba, lấy từ bi làm thể. Bỏ lòng Từ Thế đế được lòng từ Đệ nhất nghĩa. Muốn nói Bồ-tát được lòng Từ vô tướng chân thật, hiện tiền không từ “Duyên” mà được. Nếu phàm phu thực hành lòng từ thì phải thấy duyên mới sinh. Bồ-tát không phải như vậy. Tâm thường ấp ủ Từ bi, không đợi sau duyên mới phát, cho nên bỏ lòng từ giả dối của thế đế, để được lòng từ vô tướng chân thật bậc nhất.

Đã giải thích về thể của lòng Từ xong. Sau đây sẽ nêu ra ba việc, y theo lòng Từ sáng suốt không đến, để nói về lòng Từ:

1. Bỏ lòng Từ được tướng của Xiển-đề v.v… .

2. Bỏ lòng Từ yếu hèn của huỳnh môn v.v… .

3. Bỏ lý giải không đúng như lý của Nhị thừa.

Đã bỏ ba lòng Từ này thì được lòng từ chân thật vô tướng của Như

Lại nữa, “Này người thiện nam! Thế nào là Đại Bồ-tát” cho đến “Mười là dứt trừ hai bên.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Có bốn đẳng, thành mười công đức, thuyết hành một vòng.”

Pháp sư Bảo Lượng nói:“Công đức thứ tư, dùng mười việc làm thể, mười việc là Hỷ, Xả. Tự thân quyết định là tướng hỷ, tướng khác phần nhiều là xả.”

“Thế nào là cội lành sâu xa khó lay chuyển” cho đến “Tu gốc sâu Đại Niết-bàn, khó nhổ.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Không buông lung nghĩa là danh từ chung của muôn hạnh. Mười căn dứơi đây là việc đó.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Thể của không buông lung tức là tánh trí tuệ. Cái gọi là tín căn, là giải thích lý do khó nhổ.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Thứ nhất nói rằng gốc sâu khó nhổ, nghĩa là không buông lung, mất không buông lung, mới có tâm khác, không có hạnh khác, như người tinh tấn, chính là trái với tất cả điều xấu, ác, không can dự đến năm dục, chỉ tu thiện làm đức. Nếu lập được tâm này thì chẳng có công hạnh nào không thành. Chỉ có Phật là người không hề buông lung, nên lại nói, không buông lung là căn bản của đạo Vô thượng. Mọi việc lành đều từ đó sinh ra. Sau đây, sẽ lập ra mười hai thí dụ, để nói về hạnh tốt đẹp không buông lung.”

“Thế nào là đối với thân mình, sinh ra ý tưởng quyết định” cho đến “ở trong thân mình, sinh ý tưởng quyết định.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Mười căn không nhổ, tự biết chắc chắn sẽ thành Phật.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Thứ hai, tự thân sinh ra quyết định, nghĩa là từ giáo xưa đến nay, người học chưa thể nhập lý Đại, thấy pháp chưa rõ ràng, không biết thân mình là nhân Phật. Nay, đối với giáo này, nhận thức được tánh nhân quả, biết thể diệu của thần minh. Sinh tử nương vào Như lai tạng, có chí quyết định tu, gieo nhân hái quả, tâm niệm không đổi dời, cũng không chứng phi thời, chỉ lấy công hạnh vị tha rộng, khắp làm đức. Đã quyết định mạnh mẽ như thế, thì quả mai sau mới chắc chắn.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Thứ ba, không quán ruộng phước: Nếu như giáo pháp thuở xưa, thì phải lựa chọn ruộng phước trước, rồi mới

thực hành bố thí, đây vốn là lời hóa độ người ngu mê thấp hèn. Nay, với sáu hạnh, tâm Bồ-tát đã thể nhập lý, lại có niệm xứ khác với phàm phu, cho nên bất luận là ruộng phước hay chẳng phải ruộng phước, chỉ lấy Xả làm đức, tất cả đều thí cho. Nếu có mảy may tồn tại thì trở thành phân biệt. Nếu không ấp ủ tâm này thì cuối cùng sẽ không hội nhập lý.”

“Thế nào là Bồ-tát không quán ruộng phước” cho đến “Không quán ruộng phước và chẳng phải ruộng phước.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Tâm đã quyết định hạnh quan trọng Bồ-đề, chỉ trước là độ người, bất luận là ruộng phước hay chẳng phải ruộng phước.” Thế nào gọi là thanh tịnh cõi nước Phật cho đến đó gọi là Bồ tát tu làm thanh tịnh cõi Phật.

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Người thực hành lòng từ, nghĩa là lúc đầu không lợi ích chúng sinh. Trước nêu bố thí, nói lợi ích lúc gieo nhân, giờ đây tu tịnh độ là lợi ích lúc kết quả.”

Pháp sư Tăng Tông nói:“Trong đây nêu riêng về thệ nguyện. Cũng như trong kinh Duy-ma, vì hóa độ chúng sinh nên Bồ-tát đã chọn lấy cõi Phật.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Thứ tư, tu làm thanh tịnh cõi Phật, là khuyên chúng sinh tu hành mười điều lành, dứt mười việc ác. Nếu mười điều lành đầy đủ, thì mọi việc xấu ác sẽ dứt hẳn, công đức tròn đủ, đến hậu tâm Kim cương không có cõi nước của cõi nước, đây là chân tịnh, hoặc chịu phục tùng từ đây về sau, đều là nói về tịnh trong thân.

Nay Bồ-tát phát nguyện tu hành pháp này, là vì dắt dẫn người ngu mê thấp hèn và bảo cho chúng sinh biết rõ cơ bản tiến dần đến chỗ toàn thiện.”

“Thế nào là Đại Bồ-tát dứt trừ hữu dư” cho đến “Đại Bồ-tát dứt trừ hữu dư.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Sở dĩ hai việc hợp giải thích là vì muốn nói chung có thừa. Vì sao? Vì Bồ-tát đã được lòng từ vô duyên, hiện tại không khởi ác, quá khứ có nghiệp dư thiện, ác, làm trói buộc người tu hành. Nghiệp căn nặng, được phân biệt thành hai việc có nhẹ không kể. Dù nhẹ là tai hại chung, muốn giải thích rõ. Ba việc đều gọi là nghiệp dư, đây gọi hữu dư: Là che lấp hai quả vô tri.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Nghiệp lành của bốn quả đâu thể diệt? Do năng thấm nhuần là diệt, nên đối tượng được thấm nhuần khô cằn, không thể chiêu cảm quả, nói là nghiệp tiêu diệt. Hữu dư, nghĩa là người Nhị thừa đều chứng được quả vô vi. Không có kiết, không có

nghiệp mà chuyển hai quả, nghĩa là nói không có kiết, nghiệp của ba cõi, mà báo thân vẫn còn, chính là Niết-bàn Hữu dư, chủ yếu là bỏ báo thân để được vô dư. Nói hai, nghĩa là hai nhà đồng chuyển, cũng nói là vô dư. Về trước là hai, hoặc y theo số kinh, chuyển chậm lụt thành nhạy bén. Nay, nói Như lai khác với Bồ-tát này, do năng lực kinh nên năng diệt.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Thứ năm là dứt trừ hữu dư, thứ sáu là dứt trừ nghiệp duyên. Nay, là ba chương môn giải thích hai việc này:

1. Dư báo.

2. Dư hữu.

Dư báo: Đây là nói về báo của tánh tập khí, như trong quá khứ nặng về tham dục. Dù ra khỏi địa ngục, sinh trong loài người, cũng vẫn nặng về tham dục v.v… .

Nghiệp dư: Tức là người chịu quả báo trong cõi trời, cõi người chưa hết. Hữu dư: Đây là nói về tập chướng ngoài ba cõi, như vô tri… của Tiểu thừa, chuyển chậm lụt thành nhạy bén.”

“Thế nào là Bồ-tát tu thân thanh tịnh” cho đến “Đại Bồ-tát tu thân thanh tịnh.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Năm thứ tâm, là năm phẩm tâm được năm phẩm, hoặc đến chánh kiến cũng vậy. Nói sơ phát tâm, nghĩa là đủ năm mươi tâm, gọi một tâm quyết định. Gọi đầy đủ, nghĩa là đủ năm mươi tâm định, gọi là đầy đủ một phước”.

Pháp sư Tăng Tông nói: “Năm phẩm tâm, tu mười điều lành thành mười. Nếu tâm này thành tựu, lại có năm mươi, là do một trăm phước. Gồm hành ba ngàn hai trăm là ba mươi hai tướng”.

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Thứ bảy là tu thân thanh tịnh: Giới từ đầu đến cuối không sát sinh, có năm thứ tâm. Nói về muôn hạnh, không ngoài mười điều lành, mười điều lành đầy đủ, thì được thành Phật. Bồ- tát đầu tiên, lúc ở tánh địa, giữ một giới có năm phẩm tâm. Nếu giữ mười giới thì sẽ thành năm mươi tâm. Ba mươi tâm đầy đủ thì lên Sơ trụ. Lại, giữ mười giới sẽ thành năm mươi tâm. Có đủ một trăm tâm, gọi là trăm phước đức. Như vậy, mười địa vô lậu đầy đủ, thời gian sau sẽ thành Phật. Vì lại ứng với ba mươi, nên có ba mươi hai tướng. Nay, nói răm phước thành trăm tướng, là nói y cứ Thập địa, có muôn phước, nên nói là thành trăm tướng. Vì sao nói là thành ba mươi hai giải? Ý nói ba mươi hai là chỗ cần thiết của một phương. Nếu mỗi tướng đều lấy đủ hết muôn phước, lại tu tám mươi thứ tướng tốt, thì do tám mươi người thờ phụng tám mươi vị thần, nhưng phàm phu đã được tướng đến lâu.

Thần được thờ phụng muốn cho mỗi phàm phu đều khác nhau. Hiện nay, Như lai muốn hóa độ những người này, nên cùng lúc làm cho mỗi người trong số người này đều thấy vị thần mà họ thờ phụng, người này ở trong thân Phật. Đã thấy trong thân Phật có một vị thần mà nhà mình thờ, bèn kéo nhau đến quy y, thọ lãnh sự giáo hóa của Phật. Dưới đây từ mười hai ngày trở đi, đều là nêu tên vị thần mà nhà mình thờ phụng.”

“Thế nào là Bồ-tát hiểu rõ các duyên” cho đến “Đó gọi là Bồ-tát biết rõ các duyên.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Dứt phiền não, tu Bồ-đề, biết cắt đứt ràng buộc trong kiết duyên, để nói về các duyên.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Thứ tám biết rõ các duyên, nghĩa là chính thức biết rành các cảnh giới, đối với muôn pháp không chấp tướng. Đã thể nhập nhân duyên, cho là luống dối, tức hữu vi không có, đã biết hữu, vô có thể có vô cũng chẳng thể vô. Chánh thể tánh như thế, nên nói là biết rõ các duyên.”

“Thế nào là Bồ-tát xa lìa các kẻ thù?” cho đến “đó gọi là Bồ-tát xa lìa các kẻ thù.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Liễu duyên thì phiền não hết, là do nói tướng chê bai phương đẳng, phiền não chẳng nhất định là kẻ thù, thuyết này nhất định là kẻ thù?”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Thứ chín là xa lìa kẻ thù, là tự mình không học trong kinh này, cuối cùng không thể dứt trừ được kẻ thù phiền não, nên Bồ-tát năm trụ đã dứt trừ hết các kiết cõi Sắc. “Hoặc” thô của địa dưới đã dứt, “hoặc” còn lại chưa đối trị, thì không gọi là kẻ thù, mà đều dùng làm đạo.”

“Thế nào là Bồ-tát xa lìa hai bên?” cho đến “Thành tựu đầy đủ công đức thứ tư”.

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nhân quả thành hai, nghĩa là phiền não hết, nhân quả diệt, được thường trụ.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Dứt trừ hai bên, là nhân quả của hai mươi lăm hữu, vô minh, ái đều hết.”

“Bấy giờ, Bồ-tát Quang Minh Biến Chiếu Cao quý Đức Vương” cho đến “Thế giới đều trang nghiêm rất thanh tịnh.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Cõi có hai thứ, báo hạnh của Phật có báo hạnh của chúng sinh và vương độ của Phật, bắt đầu là pháp thân không có tướng mạo nhất định, không có nơi chốn nhất định. Cõi nước của chúng sinh có sạch có nhơ. Khi mới thành đạo, Đức Phật phải ở tịnh độ của chúng sinh. Vì sao? Vì hạnh chúng sinh đã thành thục, nên chúng

sinh thanh tịnh, không ngoài cõi xấu ác. Tự báo độ không có phương hướng, không cần nói tên. Cõi nước vô thắng là cõi nước chúng sinh.

Nói Tịnh độ, là nơi khi mới thành Phật. Nay, thế giới này thanh tịnh, nghĩa là khi Đức Di-lặc thành Phật, thế giới Ta Bà này sẽ biến thành thanh tịnh, nên chúng sinh thanh tịnh, cũng không ngoài tịnh độ.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Đã nêu giải thích mười việc xong. Chúng đương thời có người không thấu suốt, cho rằng, Đức Thích-ca chỉ tu chín việc, không tu tịnh độ. Cho nên Bồ-tát Đức Vương đã vì họ bày tỏ nghi ngờ mà nêu lên câu hỏi. Sau đây là Phật đáp: “Chư Phật mười phương, chẳng có vị nào không tu mười việc, đáp rằng: Một nhân không tròn đầy, thì không được thành Phật, đâu thể mỗi mình ta được thiếu công hạnh này? Vì hạng người si mê ở đời mà nói cõi này có mặt trời, mặt trăng, còn ở phương khác thì không có. Người nghi ngờ như thế đâu khác gì với người si mê kia.”

Lập ví dụ đã xong. Sau đây là hạng người ngu, thấp hèn, vì lòng tin chưa lập, nên Đức Phật xa chỉ cõi Phật vô thắng ở phương Tây, để bảo cho chúng sinh biết rằng: “Cõi nước của ta, nơi ta đang cư ngụ là hiện đến cõi này để hóa độ. Biết được rằng, tìm lời nói này là vô một Đức Phật xuất hiện ở đời, không có nhơ, không có sạch. Về việc ấy, như đã nói trong phẩm Công Đức ở đầu. Trong kinh này, đã nói tịnh độ của Mãn Nguyệt Như lai ở phương Đông. Đức Phật Mãn Nguyệt đang ngụ ở cõi nước kia, đâu có mang nỗi nghi rằng, cung vua của Đức Thích- ca là ô uế? Đáp: “Ngay ở cõi nước thuần tịnh kia, tâm không có chấp, cũng không chấp nhận Bồ-tát Đức Vương nêu lên câu hỏi này, vì đồng với câu hỏi nhất định “Có”, nhất định “Không”. Nêu biết được hai nước này đều nói về một bên, làm cho chúng sinh đều được tiến tu.”

Lại nữa, “Này người thiện nam! Thế nào là Bồ-tát” cho đến “đầy đủ năm công đức như vậy?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Công đức thiên hạnh thứ năm, thứ sáu mà văn kinh không nêu ra. Theo kinh khác thì bốn thiền là thiên hạnh. Năm công đức này là gốc của tu thiền.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Đều là duyên của người tu định, nếu các căn và người sinh ở biên địa, đâu thể tu thiền định được?”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Công đức thứ năm, dùng năm việc làm thể. Công đức thứ nhất, thứ hai do lìa các nạn, nên có thể tu định. Công đức thứ ba, thứ tư do nhân duyên đã gieo trồng từ đời trước, nên được các vị trời che chở, mọi người yêu kính. Việc thứ năm tức là quả định,

giải thích năm việc đã xong.

Nay, Bồ-tát Đức Vương chấp giáo xưa làm câu hỏi: Giáo xưa nói: “Do bố thí nên được năm việc này. Nay, vì sao nói nhờ kinh Đại Niết- bàn mà được năm việc?”

Phật đáp: Ngày xưa nhân bố thí mà được năm việc là không nhất định, không thường hằng, nay, nhờ kinh Niết-bàn, được năm việc này là nhất định, là thường hằng, cho đến được vô lậu, nên biết được giáo Pháp Hoa về trước không có người nhập đạo. Dù có người thật sự đắc đạo, cũng không nên nói chẳng phải vô lậu.” Xét lời này của Phật, nên biết rằng không có người hiểu lý.”

“Quang Minh Biến Chiếu Cao Quý Đức Vương” cho đến “Thành tựu đầy đủ công đức thứ năm.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Là nhất định, là thường hằng. Mỗi pháp đều đối lập với năm việc trước. Bệnh khát ái đối với bốn việc dưới không nhất định, cũng có phần có quả, là có phần quả của ba cõi, vô thường đổi khác. tam-muội Kim cương, có năm việc trên thì được bốn thiền. tam-muội Kim cương vượt hơn trong định là nói đức của tam- muội đó.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Đều nói về định, trước cạn, sau sâu, trong đây có ba đoạn:

1. Y theo hạnh Không mà thành tựu muôn hạnh.

2. Nói về các định vương này là quả của muôn hạnh.

3. Nói chẳng những rõ biết “Không”, mà còn biết rõ muôn hữu.

Lại nữa, “Này người thiện nam! Thế nào là Bồ-tát” cho đến “Thành tựu đầy đủ công đức thứ sáu.”

Xét: Pháp sư Bảo Lượng nói: “Công đức thứ sáu lấy tam-muội Kim cương làm thể. tam-muội Kim cương tức là Trí nhất thiết, lúc ấy sự ràng buộc của Tập đế dứt hết, với thể do khổ, vô thường này, quả khổ cũng chấm dứt. Quả Phật vô học nhậm vận mà đến, chính là thời điểm mà tâm Kim cương bắt đầu tròn đầy trong công dụng này, gọi là học Phật, không được gọi Vô học. Cho nên nói kim cương là cùng cực của các định.

Y theo tất cả đức này, lược chia thành tám đoạn:

1. Từ câu “Đều có công năng phá tan tất cả các pháp” trở xuống, là nói về lúc được định kim cương, đã biết rõ lý Thế đế một cách cùng tận.

2. “Từ trụ trong địa này” cho đến “Không thấy chúng sinh thật” trở xuống, là nói đều nhận thấy lý chân đế cùng khắp.

1. Từ câu “Tất cả tam-muội đều quy thuộc” trở xuống, là nói lúc được định này, tất cả tam-muội đều quy thuộc tam-muội Kim cương.

2. Từ câu “Ví như người tắm biển v.v... trở xuống, là nói khi được định này thì chẳng những quy thuộc thôi, mà còn sử dụng các định này làm thể, trong một tâm vận dụng được tất cả định.

3. Từ câu “Nếu có Bồ-tát trụ định Kim cương, thấy tất cả đều không có chướng ngại...trở xuống, là nói chứng đắc Thiên nhãn thông đầy đủ.

4. Từ “Như do Càn-đà... trở xuống là nói đã có lậu tận thông”.

5. Từ “Nếu Bồ-tát trụ tam-muội Kim cương, trong một niệm có khả năng biến hóa thân như Phật... trở xuống là nói về công dụng của thân thông đầy đủ.

6. Từ câu “Ví như Kim cương, nếu vào lúc giữa trưa thì màu nó không nhất định... trở xuống, thường có ba ví dụ nhằm khen ngợi tam- muội Kim cương, có công năng biến hóa, ứng hiện các thứ, đều đem lại lợi ích cho chúng sinh. Cho nên khi chứng tâm Kim cương, thì các kiết buộc ràng dứt hết, lý chiếu soi cùng khắp, chính là dùng đoạn văn này làm “y cứ”.”

“Đại Bồ-tát tu Đại Niết-bàn” cho đến “đầy đủ Bát-nhã ba-la- mật.”

Xét: Pháp sư Tăng Tông nói: “Lời khen thứ nhất, y theo “Hạnh không” mà thành tựu muôn hạnh.”

“Này người thiện nam!Ví như vật gì bị Kim cương chạm phải đều vỡ tan” cho đến tu tập tất cả các tam muội khác. Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: Thứ hai là nói định này đứng đầu trong các định, là quả của muôn hạnh.

Này người thiện nam! Nếu có Bồ tát an trụ như thế cho đến mười phương cũng giống như thế. Xét: Pháp sư Tăng Tông nói: Thứ ba là nói chẳng phải chỉ rõ biết không mà còn thấy hữu.

Này người thiện nam! Như từ núi Càn-đà cho đến “Ban đầu vô tâm nói là ta sẽ diệt.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Thứ tư là nói về công năng dứt trừ tất cả “Hoặc”.

“Nếu có Bồ-tát an trụ tam-muội như vậy” cho đến “Đều tùy theo sự hiểu biết của mình mà được nghe tam-muội Kim cương này.”

Xét: Pháp sư Tăng Tông nói: “Thứ năm là nói có năng lực vận dụng biến hóa.”

“Bồ-tát an trụ tam-muội như vậy” cho đến “Thấy tất cả pháp như

xưa vô tướng.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Thứ sáu lại nêu cảnh “Không” nói là các đức sở dĩ được thành tựu, đều do khéo biết về “Không”.

“Vì sao gọi là tam-muội Kim cương?” cho đến “Thành tựu đầy đủ công đức thứ sáu.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Đủ năm việc nói trên, thì được bốn thiền, tam-muội Kim cương, cao quý trong tất cả định, là nói tính chất của tam-muội đó, có hai thứ:

1. Phá tan hữu.

2. Thành sáu Độ.

Không có vật nào không bị kim cương làm vỡ tan, dụ cho vật thể có tạo tác bị kim cương hủy hoại nói trên đều tập trung quy thuộc: Sắp được thành tựu muôn hạnh làm thí dụ. Trước nói sở quy của pháp, sáu pháp sau đây là ví dụ không có chướng ngại: Nói sáu thông là giải thích rộng về công năng của Kim cương. Trước là giải thích chung các thông, sau chỉ nói riêng ba thông.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Thứ bảy là giải thích danh từ Kim cương.”