Đại Tập 133 · Bộ Kinh Sớ XIX · Số 1763 (Quyển 41–71)

Đại Bát - Niết - Bàn Kinh Tập Giải - Quyển 61

ĐẠI BÁT-NIẾT-BÀN KINH TẬP GIẢI

QUYỂN 61

Phẩm 23: SƯ TỬ HỐNG (Phần 8)

• Nói rộng nghĩa chuyển chướng.

• Giải thích rộng nghĩa tu thân, nêu bốn con rắn đựng trong một cái trắp làm ví dụ.

• Giải thích rộng ý nghĩa tu giới, giải thích rộng ý nghĩa tu tâm, giải thích rộng ý nghĩa tu tuệ, nói lại ý nghĩa tu thân giới, tâm, tuệ.

• Nói lại ý nghĩa chuyển nặng thành nhẹ, chuyển nhẹ thành nặng.

• Bồ-tát Sư Tử Hống nêu lại sáu việc làm câu hỏi, cho rằng không cần tu đạo.

• Đức Phật nêu bảy người ở sông Hằng để làm thí dụ, nói về cần phải tu đạo. Đáp rông các câu hỏi ở trước.

• Nói về Phật tánh là thường, nên không ở trong nhân, như mười hai nhân duyên không có chỗ ở nhất định.

“Bồ-tát Sư Tử Hống bạch Phật rằng: “Bạch Đức Thế tôn!” cho đến “Chuyển báo nặng của địa ngục thành thọ báo nhẹ ở hiện đời?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Phẩm trên đã nói hai ví dụ ngu, trí, chưa nói về hành vi của hai người. Nay nói về thân giới, tâm tuệ là việc làm của người trí, để chứng minh rằng, đạo có năng lực chuyển chướng.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Dưới đây, là nói rộng tướng của hai nghiệp thiện ác, nghĩa là có người dùng nghiệp như thế này thì chuyển, dùng nghiệp như thế này thì không chuyển.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Sau đây là phần ba, nói rộng về pháp mà hai người trên đã thực hành. Sẽ nói về pháp sở hành, nên một mặt trước nêu hai người. Y theo trong đây để nói về phạm hạnh thanh tịnh, gồm có ba thứ. Nếu y theo kinh giáo ngày nay, thì tu thân giới, tâm tuệ, tất cả nghiệp đều không nhất định. Tu thân: Tạo ra quán bốn niệm xứ.

Tu giới là thanh tịnh thân, miệng, ý, được giới chánh ngữ, chánh nghiệp. Tu thân: Được giải thích nhất định. Tu tuệ là Nhập kiến giải vô lậu, nếu tu bốn pháp này, thì sẽ chuyển nghiệp nặng thành thọ báo nhẹ. Nói về nghĩa này thật khó hiểu. Vì nếu tu tướng lành thì ngăn tướng nặng, thành tướng nhẹ. Về lý cũng có thể đúng, nhưng nay, tu bốn pháp này chính là vô lậu. Sức vô lậu ban đầu tự nó có khả năng đối trị nghiệp nặng, còn nghiệp nhẹ khác thì chẳng phải năng lực của chính mình. Thọ báo từ cõi trời, cõi người, đâu có chuyển. Về lý, thật không có nhẹ, nay sở dĩ có lời nói này là vì đối với người ngu. Người ngu nghe nói lời này, bèn muốn siêng tu. Nếu tu bốn pháp này được thành tựu, thì nghiệp nặng sẽ dứt trừ trước, nghiệp khác vẫn còn phải chịu trong cõi trời, cõi người. vốn trước đây là quyến thuộc của nhà nặng, hễ tạo nghiệp nặng này thì phải có phương tiện, chứ chẳng phải bỗng nhiên nặng ngay. Nếu làm cho không hướng về bốn pháp, thì chớ nói nhẹ, nặng, đều phải chịu quả báo địa ngục.

Nay, đã tu bốn lực, nghiệp nhẹ khác không thể riêng chịu quả báo nặng. Vì thọ nghiệp nhẹ ở cõi trời, cõi người, nên nói rằng chuyển nặng thành nhẹ. Về nghĩa chuyển nhẹ thành nặng cũng giống như vậy. Nghiệp nhẹ lẽ ra được sinh cõi trời, cõi người. Đã không có năng lực của tâm giới, tức thọ nghiệp này trong ba đường, cũng không phải nghiệp nhẹ thọ ở chỗ nặng.”

“Phật nói: Tất cả chúng sinh gồm có hai hạng” cho đến “Thân giới, tâm tuệ, đó gọi là ngu si.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Dưới đây có “Lại nữa” để nói về bốn pháp này, mượn một câu sâu, cạn, rộng lược làm lời. Ở đây còn phán quyết chung hai con đường ngu trí, để nói về tu và không tu.”

“Sao gọi là không tu thân” cho đến “Không tu hạnh Thánh, gọi là không tu tuệ.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Lớp thứ nhất năm căn là thân nghiệp, cũng là phiền não, vì dẫn đầu cho nên nói.”

“Lại nữa”, người không tu thân thì không thể đầy đủ” cho đến “Người không tu tuệ, vì không tu phạm hạnh.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Lớp thứ hai là giới để ngăn ngừa thân, giới không đầy đủ, nghĩa là không tu thân.”

“Lại nữa”, người không tu thân thì không thể quán thân” cho đến “Không khéo giữ gìn tâm, gọi là không tu tuệ.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Lớp thứ ba y cứ vào môn quán để làm nghĩa.

“Lại nữa”, người không tu thân thì không thể quán sâu” cho đến “Không thể đầy đủ Bát-nhã ba-la-mật.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Lớp thứ tư, y cứ môn vô thường làm nghĩa.”

“Lại nữa”, người không tu thân thì tham đắm thân mình” cho đến “Không thể phân biệt được pháp thiện ác….”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Lớp thứ năm, nói lại không quán là quả ở trên.”

“Lại nữa”, người không tu thân không dứt ngã kiến” cho đến “Người không tu tuệ, không dứt tâm si mê.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Lớp thứ sáu, vì không dứt thân kiến, nên không gọi là tu.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Trên đây, y cứ vào nghĩa quan hệ nhau để nói về bốn pháp. Nếu ai thực hành được bốn pháp này thì sẽ được điều mà họ mong cầu, sẽ thành người trí.”

“Lại nữa”, người không tu thân, thì không thể quán thân” cho đến “Ân cung cấp áo cơm ngày xưa.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Lớp thứ bảy, không thể quán năm lỗi của thân. Ở đây có năm lớp nói về năm môn, đây là nói chung về lỗi của năm môn.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Từ đây trở xuống, cuối cùng là chim cánh vàng, thứ hai là nói riêng về bốn pháp.”

“Này người thiện nam! Ví như có vị vua nuôi bốn con rắn độc” cho đến “Một trong bốn con rắn này tức giận, thì sẽ hại chết người.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Dụ cho môn khổ.”

“Này người thiện nam! Như người bị bệnh đã lâu, phải nên hết lòng” cho đến “Thân tất cả chúng sinh cũng giống như vậy.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Dụ cho môn vô thường.”

“Này người thiện nam! Cũng như trong thân cây chuối, không có ruột chắc, thân tất cả chúng sinh cũng giống như vậy.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Dụ cho về môn “Không” vô tánh.

“Này người thiện nam! Như rắn, chuột, chó sói, mỗi con đều rắp

tâm hãm hại lẫn nhau” cho đến “Bốn đại của chúng sinh cũng giống như vậy.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Ví dụ về môn “Không tự tại”.

“Này người thiện nam! Ví như con ngỗng đầu đàn không ưa thích chỗ gò mả” cho đến “không quán sát như vậy, thì không gọi là tu

thân.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Gồm bảy ví dụ, nói về môn Bất tịnh. Bảy thứ là:

1. Chủng tử (hạt giống) bất tịnh.

2. Trụ xứ bất tịnh.

3. Xuất môn bất tịnh.

4. Thể tánh bất tịnh.

5. Chín lỗ bất tịnh.

6. Các vi trùng bất tịnh.

7. Làm nhiễm ô vật dụng, y phục sạch.

“Người không tu giới. Này người thiện nam! Nếu không thể quán sát” cho đến “Người quán sát như vậy, gọi là không tu giới.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Kẻ ác không thấy lỗi của họ. Người thiện thường biết tội mình, khéo xét lỗi mình, giới, tuệ nên biết năng lực của nó.”

“Người không tu tâm, chẳng thể quán tâm” cho đến “Người không thể quán như thế gọi là không tu tâm.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Tâm chấp tướng đứng đầu các lỗi lầm.”

“Người không tu tuệ, không quán trí tuệ” cho đến “Người không quán như thế, thì không gọi là tu tuệ.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Chân tuệ, mẹ của Chư Phật, Bồ- tát, có công năng tu tập, gọi là hạt giống.”

“Này người thiện nam! Trong Bậc nhất nghĩa” cho đến “Nếu có người thấy như vậy, thì gọi là không tu tuệ.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Lớp thứ bảy, lớp này rất sâu, thân là giả. Giới, tâm, tuệ cũng giống như vậy.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Sau đây là nói về tu. Ý chứng đắc của bốn pháp này cho rằng nếu tu luống dối, thì bốn pháp này sẽ mau thành, nếu cái “Có” ấy tồn tại, thì dù thực hành vô ích. Bậc nhất nghĩa ở đây chẳng phải là Bậc nhất nghĩa “Không”, chỉ vì nói tâm chấp thật có của phàm phu, y cứ vào tâm này làm bậc nhất. Nếu thấy thân là thật, không từ nhân duyên sinh ra như thế thì tu thân chẳng được nói là tu. Các pháp khác cũng giống như thế.”

“Này người thiện nam! Nếu có người không tu giới thân, tuệ, tâm” cho đến “Giống như địa ngục có việc gì khổ?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Cho là không tu bốn pháp, thì chắc chắn mắc tội tướng, nói là ta có, dù nghe người trí nói, cũng không sinh

sợ hãi.”

“Ví như con lằn xanh ăn mật bị dính” cho đến “Tội nghiệp của người này cũng giống như vậy.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nhằm nói lại người ngu vì che giấu tội lỗi mình, không ăn năn sám hối, nên biến tội nhỏ thành tội lớn, chỉ nêu ba thứ để làm thí dụ.”

“Bồ-tát Sư Tử Hống bạch Phật rằng: “Bạch Đức Thế tôn! Vì sao người này làm cho báo nhẹ ở hiện tại trở thành cảm thọ quả báo địa ngục?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Ở trên nói không tu bốn việc, mà chưa nói về lý do không tu. Vì muốn nói cụ thể các việc ác ở dưới, nên nêu câu hỏi.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Trên đã nói rộng lược về sáu môn, bốn pháp này xong. Nay, sau đây là đoạn bảy lại nêu hai người để làm câu kiết: Giải thích rộng về tội ác của người ngu, nói lược về việc lành của người trí.”

“Phật nói: Này người thiện nam! Tất cả chúng sinh” cho đến “Báo nhẹ hiện đời, sẽ phải thọ báo nặng ở địa ngục.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nêu năm việc của hai lớp, để giải thích lý do không tu bốn việc nên chuyển nhẹ thành nặng.”

Bồ tát Sư Tử Hống bạch Phật rằng: “Bạch Đức Thế tôn! Người nào có khả năng chuyển báo địa ngục trở thành thọ báo nhẹ ở hiện đời?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Vì hiểu trống không, nên sở dĩ tội không dứt, là vì tâm người đó không mê đắm.”

“Người này làm cho nghiệp ác rất nặng” cho đến “Làm cho báo nặng của địa ngục trở thành thọ báo nhẹ ở hiện đời.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Tội ác sinh ra ngang trái, không có cội rễ, hiểu rõ về không, vì từ lý nên có năng lực lớn. Cho nên vàng ròng dù ít, nhưng vẫn hơn đống hoa.”

“Này người thiện nam! Do các nghĩa này, nên chẳng phải tất cả nghiệp” cho đến “Cũng chẳng phải tất cả chúng sinh đều chịu báo nhất định.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Tổng kiết ý chí ở trên.”

Bồ tát Sư tử Hống bạch Phật rằng: “Bạch Đức Thế tôn!” cho đến “Đều không được Đại Bát Niết-bàn này.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Đoạn sáu là khuyên tu. Vì đạo có công năng chuyển chướng, cho nên khuyên tu. Có hai câu hỏi, đây là

câu hỏi thứ nhất: “Nếu nói nghiệp là chướng không nhất định, mà tánh là nhất định. Nhân thì nhất định tốt đẹp hơn không nhất định. Vì sao không dùng tánh để chứng đắc?

Pháp sư Tăng Tông nói: “Vẫn trở thành bảy lối chấp vô tánh ở trước, cho rằng: “Nếu có tánh thì tự nhiên thành Phật, cần gì phải khuyên tu? Chính là vì khuyên tu mới được, nên biết rằng, khi được thành Phật mới có tánh. Gồm có bốn đoạn:

1. Năm câu hỏi, làm cho trong nhân vô tánh, nếu chắc chắn có thì tự nhiên thành Phật. Đức Phật dùng bảy hạng người để đáp chung.

2. Nói pháp mà Như Lai thấy biết là chân thật, rõ ràng sáng suốt, khác với phàm phu. Phàm phu như người mù rờ voi, Như Lai thì vì đã hội nhập Trung đạo, nên không cần khuyên. Nêu thể của Phật tánh, để nghiệm xét không lầm.

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Nếu muốn gần lìa chướng nặng, xa chứng thì không quả Phật thì gì hơn tu đạo, cho nên mới khuyên tu”.

“Bạch Đức Thế tôn ! Nếu tất cả chúng sinh đều có Phật tánh” cho đến “Cần gì phải tu tập tám Thánh đạo?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Đây là câu hỏi thứ hai. Tánh là nhân của định, sức nhân thì mạnh, vì mạnh, nên không cần tu đạo để giúp đỡ nhau”.

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Dưới đây, là bỏ năm lớp của phàm phu. Trên đây là lớp thứ nhất, câu hỏi của Bồ-tát Sư Tử Hống: “Nếu chúng sinh có Phật tánh chánh nhân, thì sao không tự nhiên chứng đắc Niết- bàn? Rồi mới tu nhân duyên luống dối ư?”

“Bạch Đức Thế tôn! Như trong kinh này nói: “Người bị bệnh” cho đến “Vì sao? Vì là Phật tánh.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Sau đây có sáu việc chứng tỏ không có tu đạo, để thành câu hỏi thứ hai. Việc thứ nhất này là nêu lên kinh.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Lớp thứ hai cho rằng nếu chúng sinh đã có chánh nhân, do năng lực của chánh nhân, đáng lý tự nhiên thành Phật, cần gì phải tu đạo?” sau đây sẽ nêu lên năm việc để chứng minh thành câu hỏi này, nói về không cần sức đạo.”

“Bạch đức Thế tôn! Ví như mặt trời, mặt trăng, không gì có thể ngăn che” cho đến “Vì không do năng lực tu tập Thánh đạo.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Trong đây nêu ba việc: Một là nói mặt trời, mặt trăng tự nhiên, đến núi Át-đà; hai là nói sông chắc chắn chảy ra biển; ba là nói xiển-đề chắc chắn đọa địa ngục, đều không cần

nhân duyên.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Trong đây nêu ba việc để làm chứng.” “Bạch Đức Thế tôn! Nếu Nhất-xiển-đề phạm bốn trọng cấm” cho

đến “chẳng phải do tu tập mà được.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Việc thứ năm nói được Bồ-đề không do tu đạo, chính là qun hệ Phật tánh để chứng minh rằng nghiệp chướng không nhất định.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Đây là việc thứ tư.”

“Bạch Đức Thế tôn! Ví như đá nam châm, dù đặt cách xa sắt” cho đến “Nên không cần siêng năng tu tập Thánh đạo.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: Đây là việc “Sự thứ sáu, lại không có pháp riêng lẻ, vì trực tiếp do tánh, cả hai đều hút sắt.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Đây là việc thứ năm.”

“Phật nói: “Lành thay! Lành thay, này người Thiện nam!” cho đến “Thoát khỏi bọn giặc cướp, lòng rất vui sướng.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Đáp câu hỏi đầu. Bảy người đều đủ tay chân dụ cho Phật tánh. Người có tập lội thì lội qua sông được. Kẻ không tập lội, thì không lội qua được, dụ cho tu đạo. Chúng sinh cũng giống như vậy, đều có Phật tánh, nhưng nếu không tu Thánh đạo thì sẽ không được Niết-bàn. Là do lỗi của phiền não. Chúng sinh do ba việc nên bị đọa vào sinh tử:

1. Vì tắm gội, ví như dứt phiền não.

2. Vì sợ bọn cướp, dụ cho sợ khổ sinh tử.

3. Vì hái hoa, dụ cho tu công đức.

Pháp sư Tăng Tông nói: “Dưới là xiển-đề, trên đến Chư Phật thành bảy người. Nếu là người vì tắm gội: Là nói bậc Thánh vô lậu, dứt hẳn phiền não, như tắm gội, rửa sạch chất nhơ bẩn, hoặc vì sợ hãi: Người Nhị thừa Thanh văn sợ hãi bốn ma, hoặc là Phàm phu hái hoa tham năm dục thế gian, để thỏa thích tâm mình. Ba hạng người này vì đều có việc làm, nên đều lội xuống sông, vận dụng cả thân tay của mình, nói hoặc phàm, hoặc Thánh, vì tâm mong mỏi khác nhau, nên trong dòng sông sinh tử. Mỗi người đều tu điều lành của mình, tùy dùng năng lực của mình, nên có bảy hạng người khác nhau.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Nay, dùng bảy người ở sông Hằng để đáp câu hỏi thứ nhất: “Như bên sông Hằng, bảy người đều có đủ tay, chân, nếu không tập lội thì không thể lội qua sông được. Chúng sinh dù có Phật tánh, nhưng phải tập lâu “Duyên” nhân lành, mới mong được thành Phật. Vì sao lại hỏi rằng: “Tự nhiên hành đạo mà được thành Phật

ư?”

Trong đây, mượn sông Hằng để làm thí dụ, nghĩa là dùng sinh tử làm sông, nói dù chúng sinh còn ở trong sông sinh tử, nhưng vì chưa nhận thức sinh tử và đạt đến quán sát, tin hiểu lời nói của bậc Thánh, mới nhận ra lỗi lầm của sinh tử kia, nên nói là xuống sông. Ý xuống sông, gồm có ba nghĩa:

1. Dụ cho dứt trừ phiền não.

2. Sợ tám khổ sinh tử.

3. Như tu muôn điều lành, bảy người ở sông Hằng này dù đều đã từng là Nhất-xiển-đề, nhưng phải thực hành khác với đương thời. Người thứ ba, vì tin thường, nên sợ công hạnh được thành là nhờ vào sự hiểu biết này, vẫn được thoát khỏi sinh tử.”

“Này người thiện nam! Sông lớn sinh tử cũng giống như vậy” cho đến “Như người thứ nhất bên sông Hằng.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Người thứ nhất đó là Xiển-đề.” “Này người thiện nam! Bọn Nhất-xiển-đề có sáu nhân duyên”

cho đến “Cho nên thường đọa trong ba đường ác.”

Xét: Pháp sư Tăng Tông nói: “Đầu tiên, dụ cho ngoại đạo, phàm phu, cho đến xiển-đề, vì xiển đề không có trí tuệ, không có tâm chánh kiến, vì không tập bởi tu đạo.”

“Người thứ hai có ý muốn lội qua” cho đến “Như người thứ hai bên sông Hằng.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Người thứ hai, tạm nổi lên nhưng lại chìm. Người không tập bơi, vốn không tu giới, định, tuệ.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Dù rằng tập quán sát bốn ý chỉ, nhưng vì trí lực chưa sâu, nên người đó vẫn còn lui sụt. Nói “Chìm rồi lại nổi lên”, nghĩa là vì tập quán thấy nghĩa lý là nổi lên, chưa thể gọi tên. Nói nổi lên rồi lại chìm xuống, vì sức lớn nên nổi, là đã quán vô thường, khổ…, đối với ngoại đạo, phàm phu là sức lớn. Người không tập bơi, như sức quán cạn cợt.”

“Người thứ ba, có ý muốn lội qua” cho đến “Như người thứ ba bên sông Hằng.”

Pháp sư Tăng Lượng nói: “Ví dụ được pháp Noãn trở lên.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Năm căn đã lập, cho đến mười lăm tâm kiến đế trở xuống, đều không thối vị.”

“Người thứ tư có y muốn lội qua” cho đến “Như người thứ tư bên sông Hằng.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Ví như bốn quả.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Quán bốn phương, nghĩa là người bốn quả, quán đế bình đẳng. Trụ: Vì tập lội nên không chìm. Vì Tiểu thừa không hy vọng tiến lên nữa, nên như trụ. Vì không biết chỗ xuất ly, là người giáo hóa chúng sinh trong sinh tử, hoặc khéo vận dụng phương tiện cho nên biết xuất ly. Người Nhị thừa vì không biết tuệ của đấng Đại sĩ, nên nói “Không biết xuất ly.”

“Người thứ năm, có ý muốn lội qua” cho đến “Như người thứ năm bên sông Hằng.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Ví như Duyên giác không tự ngộ, có một ít vượt hơn Thanh văn.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Như Duyên giác. Nói quán phương đã qua, nghĩa là so sánh với Thanh văn, căn, lực là hơn. Dù không hướng về Phật, nhưng vì dứt tập khí mà trừ “Hoặc” ngoài ba cõi, nên về nghĩa nói là cách.”

“Người thứ sáu có ý muốn lội qua” cho đến “Như người thứ sáu bên sông Hằng.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Ví như Bồ-tát.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Sơ Địa trở lên, cho đến Thập địa, chỗ cạn: “Hoặc” mà Sơ địa dứt không bằng Nhị thừa chứa nhóm nhân đã lâu, năng lực lành được huân tu, so lường sinh tử trong một niệm. “Hoặc” của họ dù còn, nhưng dứt thì không khó, tức là sinh tử có bờ mé, nên nói là chỗ cạn.”

“Người thứ bảy có ý muốn lội qua” cho đến “Ngọn núi cao lớn, dụ cho Đại Niết-bàn.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Ví như Đức Phật.” Pháp sư Tăng Tông nói: “Núi lớn, là Niết-bàn.”

“Này người thiện nam! Các người như vậy, ở bên sông Hằng này” cho đến “Tất cả chúng sinh không được Niết-bàn.”

Xét: Pháp sư Tăng Tông nói: “Người có đủ tay, chân mà không tập bơi dù có Phật tánh, nhưng không tu tu tập đạo, thì do đâu mà được thành Phật ư? Ví dụ này đã giải thích, thì năm câu hỏi tự tiêu.”

“Này người thiện nam! Ví như người thầy thuốc” cho đến “Liền được Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Tay, chân là nhân của tập bơi. Vì không tu tập giới, định, tuệ, nên không thể lội qua sông được.”

“Này người thiện nam! Ông nói chúng sinh đều có Phật tánh” cho đến “Vì không tu Thánh đạo, nên không được thấy.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Đáp câu hỏi thứ hai. Trước nêu,

sau cùng là chứng minh, dụ cho Bồ-đề. Rưới, dây kéo nước, múc nước, lấy, dụ cho tám Thánh đạo.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Nêu việc thứ năm để đáp riêng, nói có nhân quả vì như đá nam châm, đâu thể không cần tu đạo ư?”

Pháp sư Bảo Lượng nói: Đây là “Đáp câu hỏi thứ hai. Đá nam châm hút được sắt. Nếu “Duyên” không đủ thì không thể. Chúng sinh cũng vậy. Dù có Phật tánh, nhưng nếu không tu đạo thì không được. Có người đi ở chỗ hoang vắng, dụ cho cho phàm phu đi trong sinh tử. Khát nước là nghĩ chán khổ, gặp được giếng là kinh giáo Niết-bàn. Rất sâu: Lý tánh của nhân quả khó biết. Dù không thấy nước, nhưng phải biết rằng chắc chắn có. Tanh nhân quả dù khó biết, nhưng ở lai sẽ có. Tìm kiếm, rưới, dùng dây kéo, dụ cho tu đạo. Giếng dù có nước, nhưng không có rưới, thì không được. Phật tánh của chúng sinh, làm sao không tu đạo mà thấy được ư?”

“Này người thiện nam! Như ông vừa nói: “Ở thế gian có người bệnh” cho đến “Ta nói nghĩa như vậy cho các Bồ-tát nghe.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: Đây là “Đáp chứng minh ban đầu.

Phiền não, phần đoạn đã hết, nhậm vận tự thành Phật.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Nêu việc thứ ba. Sở dĩ nói đều khác nhau, là vì Bồ-tát Lục trụ, chẳng lẽ thường truyền bá mà không cần tu ư?”

“Này người thiện nam! Ví như hư không, đối với chúng sinh” cho đến “Vì chắc chắn được, nên ta nói tất cả đều có Phật tánh.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Sau đây nêu ba việc, chẳng phải trong, chẳng phải ngoài làm thí dụ. Hư không chẳng phải trong, ngoài, mà chúng sinh hiện đang thọ dụng. Phật tánh chẳng phải trong ngoài, nên chúng sinh chắc chắn có dùng.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Vì y cứ ở nhân mà cầu, nên nói “Chẳng phải có”. Vì không lìa nhân mà có quả, nên nói “Chẳng phải không”. Chẳng phải không có nhân xuất ly: Phải nhờ liễu nhân mới thấy. Không phải ở đây tạo ra, ở đây thọ, là không phải ngay thân này tu nhân, ngay thân này thọ quả. Chẳng phải người này tạo nghiệp nhân, người kia chịu quả báo, là nắm lấy một người từ đầu đến cuối, dù hành vi khác nhau, nhưng chẳng phải thân này tu tập “Duyên” nhân. Vị lai mới thấy. Về nghĩa thích hợp, chẳng phải người này tạo nhân, người kia chịu quả.

Người kia tạo nghiệp, người kia chịu quả báo: Chẳng phải người khác tu điều lành, người khác thấy tánh. Chẳng phải không có tạo tác, không có thọ, là phải tu nhân, lý đó không thể khác, đâu có việc đầu

cuối không có tạo tác mà không thọ quả ư?”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Sau đây là thứ ba, trải qua tánh của chánh nhân. Hư không chẳng phải ở trong năm ấm, cũng chẳng phải ngoài năm ấm. Vì sẽ được thành Phật, nên nói chúng sinh đều có.”

“Này người thiện nam! Ví như chúng sinh gây ra các nghiệp” cho đến “Lúc thời gian hòa hợp mới được quả báo.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Vì lấy tánh nhân được quả làm thí dụ. Nghiệp chẳng phải trong, ngoài: Như bố thí chẳng phải riêng mình ta, nên chẳng phải trong. Vì được chẳng phải người thọ, nên chẳng phải ngoài. Vì trung gian của hai vị trí trong, ngoài này không thật có, chứ chẳng phải xưa không nay có, chẳng đến từ bên ngoài, chẳng phải không có nhân xuất phát.

Vì diệt nên chẳng phải một, chẳng phải tạo nghiệp ở đây, vì nối nhau nên không khác. Chẳng phải tạo nghiệp ở nơi này, thọ báo ở nơi khác. Do nhân mà có quả, chứ chẳng phải không có tạo nghiệp, không có thọ báo, vì khi thời gian hòa hợp, thì sẽ thọ quả báo.”

“Phật tánh của chúng sinh cũng giống như vậy” cho đến “Bấy giờ được thấy Phật tánh, không gọi là tạo tác.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Vì từ liễu nhân thấy, nên chẳng phải xưa không mà nay có. Trong là duyên nhân, ngoài là chánh nhân. Nhân khắp không có trong ngoài, vì trong nhân không thật có, nên “chẳng phải có”. Vì từ hai nhân thấy, nên “chẳng phải không có”. Cũng chẳng phải nhân khắp, nên chẳng phải ở đây, kia. Chẳng phải không có nhân duyên, vì do tu đạo mới thấy được Phật tánh, nên chẳng phải từ nơi khác đến, nghĩa là chẳng phải không có nhân. Khoảng giữa của lời đáp chung, là ba chứng minh.”

“Này người thiện nam! Ông nói: “Như đá nam châm” cho đến “Có Phật hay không, pháp giới vẫn thường trụ.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Hoặc” là nhân để tạo ra quả. Nay nói vì có nhân, nên quả mới xuất hiện, nhân không tạo ra pháp khác, vì củi không tạo ra lửa, nên không có tác giả, vì củi không có thì lửa sẽ tắt, nên không có hư hoại.”

Pháp sư Tăng Tông nói: Đây là “Đáp lại câu hỏi thứ năm, vẫn giải thích vì hợp với pháp khác, nên pháp khác sinh, đâu phải dùng Phật tánh để hút Bồ-đề?

“Này người thiện nam! Nếu nói Phật tánh ở trong chúng sinh” cho đến “Tất cả chúng sinh đều có Phật tánh.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Không dùng một pháp làm thể,

không trụ pháp giới, gồm mười tám giới, nhập ấm cũng như vậy. Mười hai nhân duyên cùng khắp ba đời, không có trụ xứ gọi là thường. Quả nhập hư không cũng vậy, dụ cho Phật tánh chẳng phải một pháp, hễ tròn đầy thì được, còn chấp nghiêng lệch thì mất. Bốn đại cũng không có nghiệp, nghĩa là năng lực của bốn đại dù đều bình đẳng, nhưng cuối cùng mỗi đại đều không giống nhau, năng lực bốn đại đều bình đẳng, sắc cứng, mềm khác nhau, là do nhân khác, nên quả không có tác giả.

Đại Bát - Niết - Bàn Kinh Tập Giải - Quyển 62

ĐẠI BÁT-NIẾT-BÀN KINH TẬP GIẢI

QUYỂN 62

Phẩm 23: SƯ TỬ HỐNG, (Phần 9)

• Nêu ví dụ người mù nói về con voi.

• Nói về ý nghĩa Phật tánh chẳng phải “Tức” sáu pháp, chẳng phải lìa sáu pháp.

• Nói về mười hai nhân duyên như Tín v.v… của Phật tánh.

• Nói về tướng không lui sụt của Bồ-tát, ngày ăn một hạt mè, một hạt đậu…

• Nêu việc Bồ tát phát nguyện bố thí thân cho chúng sanh.

• Nêu lên việc Bồ-tát vì chúng sinh chịu khổ không lui sụt.

• Nêu ra ví dụ về tám thứ không nghĩ bàn của biển.

“Này người thiện nam! Ví như có vị vua bảo một vị quan” cho đến “Do đó nên nói sắc là Phật tánh.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Đều dùng tay sờ, dụ cho nghe thấy. Đều không mô tả về hình thể con voi, thấy nghiêng lệch chẳng phải là voi. Cũng chẳng phải không nói, nghĩa là đều hiểu được từng bộ phận voi, nên chẳng phải không nói. Sắc là Phật tánh: Tánh của chánh nhân khác, thành quả cũng khác. Vì chấp nghiêng lệch là lỗi. Như mầu vàng ròng là một, Bàn-đà là “Khác”.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Lượt thứ hai, nói Như Lai nói tánh khác nhau. Phàm phu đã chân mà không lầm lẫn, nên phải tu. Vị vua dụ cho Phật, đại thần dụ cho kinh giáo thường trụ. Voi, dụ cho lý trong giáo. Người mù tùy vị trí sờ mó mà nói là voi. Chúng sinh không có tuệ nên chấp ấm nói là “Ngã”.

Nói lìa ấm có “Ngã”: Đây là chấp thái quá, sau đây sẽ là “Phi”. Chẳng phải “Tức” sáu pháp, nghĩa là vì năm ấm hình thành, giả gọi là người. Phật tánh ở quả, chẳng lẻ ngay sáu pháp chẳng phải nhân, vì không do cảm quả, nên nói là không lìa.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Người mù sờ voi, nếu từng bộ phận

riêng, thì sẽ không được hình dáng con voi, ngoại đạo, phàm phu chấp lấy năm ấm và lìa ấm, mỗi thứ chấp đều chẳng phải Phật tánh. Nhưng trước sau không lìa sáu pháp này. Có các ngoại đạo dù nói có “Ngã”, mà thật là vô “Ngã”, nghĩa là năm ấm giả hợp, gọi là chúng sinh, không có có “Ngã” ngoài năm ấm riêng lẻ.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Ở trên nêu sắc, ở đây nêu tâm trải khắp, gọi là bốn ấm.”

“Có thuyết nói thọ là Phật tánh” cho đến “Cho đến chẳng phải ngã, chẳng phải lìa ngã”.

“Này người thiện nam! Các ngoại đạo dù nói có “Ngã” cho đến “Bậc nhất nghĩa “Không”, nên gọi là Phật tánh.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Cứ theo tình mê hoặc là lìa nên là “Tức” ấm, “Ngã” nối nhau không dứt! Về sau, lại sửa đổi cho rằng, “Lìa” ấm có “Ngã” riêng.”

“Này người thiện nam! Đại Từ, đại Bi gọi là Phật tánh” cho đến “Phật tánh chính là Như Lai”.

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Vì nói duyên tánh nhân, chúng sinh chắc chắn sẽ được Phật tánh, nên gọi là “Có”. Nối nhau không khác tức Như Lai.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Thứ ba là phát ra thể của Phật tánh.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Thứ tư là trải “duyên” nhân, công hạnh của bốn vô lượng, tức là “Duyên” nhân lành, Bồ-tát thường thực hành như bóng với hình. Phật tánh gọi là Như Lai, nghĩa là thực hành bốn vô lượng, gần thì được Nhất tử địa của Sơ trụ, xa thì tròn đầy được địa vị Phật, nên gọi là Như Lai.”

“Phật tánh, gọi là Đại tín tâm” cho đến “Tất cả chúng sinh đều có Phật tánh.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nêu sáu pháp môn giúp làm sáng tỏ ý chỉ của Phật tánh.”

“Này người thiện nam! Các pháp đã nói ở trên” cho đến “Tất cả chúng sinh đều có Phật tánh.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Tổng kết tông chỉ trên.”

“Này người thiện nam! Nếu ta nói sắc là Phật tánh” cho đến “Cho đến nói thức cũng giống như vậy.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nếu nói sắc là Phật tánh, còn các pháp khác không phải thì chúng sinh tà kiến nghe nói, sẽ khởi lên điên đảo.”

“Này người thiện nam! Nếu chúng sinh hiểu rõ Phật tánh” cho

đến “Cùng khen ngợi, lễ bái, thăm hỏi.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Đã khuyên tu danh hiệu kinh này nên nói là phước của người tu.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Lượt thứ tư chính là khuyên tu.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Lượt thứ năm là kiết khuyên, nói về ý cần phải tu đạo.”

“Này người thiện nam! Nếu có người nào trải qua vô lượng, đời trong quá khứ” cho đến “Rồi mới được nghe tên kinh này.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Khen nhân của người tu.”

Này người Thiện nam! Phật tánh không thể suy nghĩa bàn luận” cho đến “Kinh Đại Niết-bàn cũng không thể suy nghĩa bàn luận.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Khen ngợi Tam bảo, Phật tánh, kinh pháp không thể suy nghĩa bàn luận, để làm sáng tỏ ý chỉ khuyến tu không luống dối.”

“Bồ-tát Sư Tử Hống bạch Phật rằng: “Bạch Đức Thế tôn!” cho đến “Được Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Bồ-tát Sư Tử Hống lãnh hội, đồng thời nêu lên lợi ích mà chúng đương thời có được, Đức Phật liền cho phép.”

Bồ tát Sư Tử Hống bạch Phật rằng: “Bạch Đức Thế tôn! Nếu Đức Thế tôn nói là Như Lai” cho đến “Thì làm sao riêng mình ta lại thọ hóa sinh?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Lượt thứ mười là khen Phật. Do kinh điển mà Phật nói rất hợp với chân lý, nên khen ngợi. Chỉ vì nói là do đức từ sinh, nên hỏi trước.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Trong bốn sinh, hóa sinh là hơn cả mà Đức Phật đã vì chúng sinh, nên phải thọ thai sinh. Cho nên ân đức của Phật rất sâu nặng, vì thế mà khen.”

“Bấy giờ, Bồ-tát Sư Tử Hống liền quỳ, thẳng chắp tay nói kệ khen ngợi Phật:

Xét: Pháp sư Tăng Tông nói: “Như Lai là vị đứng đầu trong các vua giáo hóa khắp cả chúng sinh, cho nên sau cùng, nêu lên lời khen ngợi.”:

“Như Lai nhóm vô lượng công đức” cho đến Có khả năng “Rống như vô lượng Sư tử rống.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Cõi nước Bất động kia dùng bài kệ để khen vịnh, vì chí đạo đức hưng thạnh.”

Đại Bát-Niết-Bàn Kinh Tập Giải - Quyển 63

ĐẠI BÁT-NIẾT-BÀN KINH TẬP GIẢI

QUYỂN 63

Phẩm 24: BỒ-TÁT CA-DIẾP (Phần 1)

• Giải thích rộng nghĩa Tỳ-kheo Thiện Tinh cắt đứt gốc lành.

• Nêu việc Thiện Tinh phá hoại kiết cõi Dục, được Bốn thiền khi chưa cắt đứt gốc lành.

• Nêu ra việc Thiện Tinh nói về Duyên khởi của Ni-càn Khổ Đức.

• Giải thích về nghĩa dứt mất gốc lành.

• Giải thích ý nghĩa dứt mất gốc lành mà Phật tánh không dứt.

• Giải thích Phật tánh như hư không, chẳng thuộc ba đời.

• Giải thích nghĩa nghiệp thân, miệng của Xiển-đề đều không phải là thiện.

- Giải thích ý nghĩa vì sao cho Thiện Tinh xuất gia.

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nói về hạnh đồng có trái, không trái, phẩm Sư Tử Hống ở trước đã nói về không sai trái, phẩm này sẽ nói về trái. Vì sao? Vì phẩm trước đã nói: “Dù có Phật tánh, nhưng phải tu điều lành để được thành Phật”. Phẩm này nói: “Dù có Phật tánh, nhưng dứt mất việc lành là lấp bít Phật tánh. Do đó nên biết cả hai phẩm đều nói về tánh, mà khác nhau ở chỗ có trái và không sai trái.”

Pháp sư Pháp Dao nói: “Phẩm trước đã nói rộng về Phật tánh chẳng phải một: hoặc nhân hoặc quả, chẳng phải nhân, chẳng phải quả. Hoặc là nhân, hoặc là duyên, hoặc thiện, không phải thiện. Hoặc nói tâm là đúng, hoặc nói tâm là sai, hoặc nói lìa ấm, hoặc không như vậy. Các thuyết dù chẳng phải một đường, nhưng Phật tánh là “Một”, tức là không thể chấp nghiêng lệch một pháp nào là đúng, còn các pháp khác là sai.

Nay, Bồ-tát Ca-diếp dẫn thuyết không nhất định của Bốn mươi chín năm, để chứng minh rằng, chấp nghiêng lệch đều trái với ý Phật, nghĩa là chấp dĩ vãng đã sai lầm, thì chấp nay há là đúng ư? Nếu người

nào chấp nghiêng lệch thuyết đã nói trên, đều không đúng ý Phật. Văn kinh có nói: “Dưới đến phiền não, các kiết, chúng sinh, năm ấm, pháp lành, đều là Phật tánh. Lại nói tánh chẳng phải trong, chẳng phải ngoài, vừa trong, vừa ngoài, chẳng phải có, chẳng phải không, vừa có, vừa không. Lại, y theo xiển-đề, hoặc người có gốc lành, bốn trường hợp lẫn nhau đều nói về Phật tánh. Lại, dẫn bảy người ở sông Hằng không lìa nước Phật tánh. Lại nói: “Bảy người như vậy, hoặc thiện, hoặc bất thiện, hoặc đạo phương tiện, hoặc đạo giải thoát, hoặc nhân, hoặc quả đều là Phật tánh”. Văn kinh như thế đâu thể dùng một pháp để chấp ng- hiêng lệch ư? Nếu không xét kiết từ đầu đến cuối mà nói về Phật tánh thì đều nêu một bên cho là quyết định, chỉ lấy quả làm Phật tánh, thì e rằng sẽ mất đi sự nhận biết về ý chỉ của Phật tánh kia!

Phẩm trước đã nói trong sông sinh tử có bảy người, nói rằng chẳng những nhờ năng lực của Phật tánh, nên tự được Bồ-đề, không tu đạo ư? Nay, nói trong sông Niết-bàn có bảy hạng người, người xiển-đề nghe kinh Niết-bàn, sau đó, lại chê bai, không tin mà dứt mất gốc lành. Nhưng ánh sáng của âm thanh Niết-bàn âm thầm đem lại lợi ích xa, cho là xuống sông Niết-bàn, huống chi sáu người còn lại ư? Nay, nói bảy người dù khác nhau, nhưng đều không lìa nước Phật tánh. Dù rằng cả hai phẩm đồng nói về Phật tánh, nhưng về trường hợp biện luận thì khác nhau.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Câu hỏi thứ ba mươi bốn ở trên nói về tánh yên vui, mà phẩm Sư Tử Hống ở trước đã phát ra luận này, lại nêu rõ ý chỉ, cũng có người chưa hiểu rõ. Nay, trở thành câu hỏi gốc, ở trước nói về xiển-đề, dù dứt mất gốc lành, nhưng vẫn còn có Phật tánh. Nay, nhân việc Tỳ-kheo Thiện Tinh, mà giải thích rộng về việc dứt mất gốc lành của xiển-đề. Và lý do của việc sinh trở lại, để nói về chỗ dứt là khởi làm điều lành, tức là nghĩa chánh nhân tồn tại.

Giải thích lý do sinh trở lại, là do lý “duyên” nhân đầy đủ. Cũng vì nhân quả đối nhau thì Trung đạo rõ ràng. Hai vị Thánh thành tựu lẫn nhau, cùng làm sáng tỏ tông chỉ mầu nhiệm, chỉ nói về lý cùng khắp, không cần văn rộng.

Đại khái chia ra sáu phẩm:

1. Nói về dứt mất gốc lành.

2. Nói sinh trở lại.

3. Nói về Trung đạo.

4. Giải rõ tu đạo.

5. Khuyên.

6. Khen Phật.

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Bồ-tát Sư Tử Hống và Ca-diếp chỉ nói về Phật tánh, ý chỉ lớn là khác nhau: Sư Tử Hống thì y theo thứ lớp, nói theo lý. Bồ-tát Ca-diếp lại nói theo điên đảo. Thuyết mà Bồ-tát Sư Tử Hống đã nói, là nói trực tiếp từ nhân đến quả. Dựa vào lý tín tâm, không nói trước dứt mất gốc lành, sau là nghĩa sinh lại. Thuyết mà Bồ-tát Ca- diếp nói, cũng nói là tu theo thứ lớp nhân. Nhưng vì công hạnh đó chưa lập, lại dứt lòng tin, thành Nhất-xiển-đề. Về sau với ý nhàm chán sinh lại, có thể sinh ra việc lành, lại tiến đến thành Phật, chính vì khác nhau ở điểm này, tức là Bồ-tát Sư Tử Hống dù nói dứt mất điều lành, nhưng vẫn chưa nói về sinh lại. Nay điều mà Bồ-tát Ca-diếp sắp nói, là nói sau khi dứt điều lành, là nghĩa sinh lại. Đại khái chia thành chín môn:

1. Nói về sự dứt mất gốc lành.

2. Giải thích lý do dứt điều lành, vì căn tánh chúng sinh không nhất định.

3. Nói về tranh luận, do căn tánh khác nhau, nên chiêu cảm giáo điều khác nhau, gây nên chấp lẫn nhau, trái với Trung đạo.

4. Nói rộng về chấp đắm, khởi tà kiến, vì căn tánh không nhất định, không thể nhập lời Phật dạy, mỗi chúng sinh đều theo đối tượng mình chấp, rồi chê bai, làm mất ý chỉ.

5. Sau khi nói, đều từ tự cứu vớt, được sinh lại gốc lành.

6. Nói đều được quả thường.

7. Giải thích về cái chết của chúng sanh, vì lấy ba lậu làm nhân, nên chiêu cảm quả báo vô thường. Quả Phật do dùng chân giải làm tư chất, dứt bỏ hết lậu mà thể thường.

8. Khen kinh.

9. Khen Phật.

Đạo Tuệ Tư ký chép: “Bồ-tát Sư Tử Hống hỏi Phật về việc ở Song thọ. Bồ-tát Ca-diếp thì hỏi Phật từ khi Phật đắc đạo đến nay, phân biệt thời gian bắt đầu và sau cùng, đó là khác nhau. Lại, phẩm này y theo con người để nói về tánh. Phẩm trước y cứ vào pháp để nói về tánh.”

Pháp sư Trí Tú nói: “Đại khái chia phẩm này thành sáu đoạn:

1. Nói về dứt gốc lành mà Phật tánh không dứt.

2. Nói sinh lại gốc lành.

3. Nói Trung đạo chẳng phải trong, chẳng phải ngoài, chẳng phải có, chẳng phải không.

4. Nói về không tranh luận.

Nói về phạm hạnh.

6. Khen Phật.

“Bồ-tát Sư Tử Hống bạch Phật rằng: “Bạch Đức Thế tôn!” cho đến “là bậc Đại y sư, làm Đại Dược Vương.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Sau đây, thứ nhất là nói về người dứt mất gốc lành, tướng trạng dứt mất gốc lành.

Muốn đặt ra câu hỏi, trước nêu lên giải thích của Bồ-tát Sư Tử Hống: “Tỳ-kheo Thiện Tinh là người không thể sửa trị.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Y theo phần nói về dứt mất gốc lành, tự có sáu lượt:

1. Nói về lòng từ của Như Lai chẳng phải không bình đẳng. Chỉ vì Thiện Tinh không thọ chứ chẳng phải lỗi của Như Lai.

2. Nêu rộng việc lỗi lầm.

3. Nói về dứt mất gốc lành của ba đời.

4. Nói Như Lai biết đủ căn lực, biết chuyển bậc hạ thành bậc trung….

5. Nói rộng về tranh luận. Giải thích do chúng sinh không đạt được ý chỉ của giáo, gây ra tội sâu nặng.

6. Nói sở dĩ dứt gốc lành, vì khởi rộng tà kiến.”

Pháp sư Trí Tú nói: “Trong đoạn thứ nhất có sáu phần:

1. Nói về dứt mất gốc lành.

2. Nói căn không nhất định.

3. Nói về tranh luận.

4. Nói về chấp đắm.

5. Nói về tà kiến.

“Tỳ-kheo Thiện Tinh là con trai của Phật khi còn là Bồ-tát.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Sau đây, sẽ nêu ba việc để chứng minh rằng, Tỳ-kheo Thiện Tinh chẳng phải là người không thể sửa trị được, làm cho trước nói có kiết sâu nặng, nên nói rằng “Sao Đức Phật không cứu?”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Dưới đây là câu hỏi thứ nhất, sao Đức Phật không nói pháp cho Thiện Tinh trước?”

“Sau khi xuất gia, thọ trì, đọc tụng, phân biệt giải thích mười hai bộ kinh.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: Kế là nói về Thiện Tinh có lòng tin, chẳng phải không có.

Dứt kiết cõi Dục, được bốn thiền.

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Kế là nói chẳng phải Thiện Tinh không có các gốc lành như niệm… .”

“Sao Như Lai nói Thiện Tinh” cho đến “Người không thể sửa trị phải ở kiếp trụ của địa ngục.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Đây là câu hỏi về lược kiết”

“Vì sao Như Lai không giảng nói chánh pháp cho Thiện Tinh, rồi sau nói cho Bồ-tát?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Chữa bệnh ngay lúc chứng bệnh mới bắt đầu nhuốm thì trị được, không trị trước thì phải vào lúc hữu lậu, chẳng phải là lòng Từ bình đẳng”

“Nếu Như Lai Thế tôn không thể cứu” cho đến “Có lòng Từ thương xót lớn, có phương tiện lớn?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nếu đáng chữa trị mà không chữa trị, là không có lòng từ.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Thứ hai là trách cứ không có từ bi. Thứ ba là dụ cho không có phương tiện.”

Phật bảo “Này người thiện nam! Ví như cha mẹ” cho đến “Phải dạy bảo trước cho đứa con nào biết về sự nghiệp thế gian?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Trước là đáp lại sự yêu thương bình đẳng của người cha. Dù rằng người cha dạy bảo, có đứa trước đứa sau, nhưng vẫn không trái với nghĩa yêu thương bình đẳng, để dụ cho lòng từ bi bình đẳng của Đức Phật không có thiên vị riêng tư.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Sau đây, trước là đáp câu hỏi thứ hai: “Từ lâu ta đã biết Thiện Tịnh kia sẽ dứt mất gốc lành, nên trong ngần ấy năm tháng, ta đã bao phen dìu dắt, nói pháp cho họ để làm việc lợi ích cho đời sau.”

“Bồ-tát Sư Tử Hống bạch Phật rằng: “Bạch Đức Thế tôn!” cho đến “Nhưng vì xót thương nên cũng thứ lớp dạy bảo.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Con người dùng sự biết thấy làm vui, lòng yêu thương của người cha dù bình đẳng, nhưng đối với đứa con nào có khả năng thành đạt nhanh chóng ở đời, thì nên dạy dỗ cho đứa đó trước.”

“Này người thiện nam! Như Lai cũng giống như vậy” cho đến “Nhưng cũng được sinh ra các hạt giống lành cho đời sau.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Ý hợp thí dụ, ý ở chỗ không nghiêng lệch, thì sẽ có nhiều lợi ích. Đối với người hóa độ rộng lớn bằng một ngọn đèn, thì phải được giáo hóa trước.”

“Này người thiện nam! Như ba thứ ruộng” cho đến “Hạng thứ ba, dụ cho Nhất-xiển-đề.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nghĩa như giải thích ở trên.”

“Này người thiện nam! Như Đại Sư tử lúc giết voi lớn” cho đến “Khi giảng nói pháp cho các Bồ-tát nghe, cũng dụng công như lúc nói pháp cho Nhất-xiển-đề.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Sau cùng dùng một năng lực phương tiện như trên nói: “Dù rằng cha mẹ dạy dỗ các con có đứa trước đứa sau, nhưng cách vận dụng lòng yêu thương thật sự bình đẳng. Nay, sẽ nói về phương tiện ba thời gian, thường dùng hết sức mình.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Đáp câu hỏi thứ ba, nói Đức Phật chẳng phải không có Đại phương tiện, chỉ vì đối với Thiện Tinh, phương tiện mà không hiện rõ mà thôi! Như Sư tử kia, trong hai lần đi săn, dù sức lực ngang nhau, nhưng thỏ thì không sánh bằng sư tử.”

“Này người thiện nam! Một thuở nọ, Ta ngự trong thành Vương Xá” cho đến “Nhưng Thiện Tinh không hề có tâm tin nhận.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Gồm nêu ba việc, đây là duyên khởi thứ nhất. Bạc-câu-la là tên một ác quỷ. Nói về giáo hóa rộng khắp, lấy đức tin làm gốc, mà xiển-đề thì cắt đứt niềm tin, là giải thích lý do không nhận lãnh giáo hóa.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Sau đây là đoạn hai, nói rộng về lỗi dứt điều lành.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Sau đây chính là nói về trạng thái cắt đứt gốc lành của Thiện Tinh, gồm chứng minh về lời đáp câu hỏi thứ hai, thứ ba ở trước. Đức Phật dù có phương tiện đại Từ, nhưng vì Thiện Tinh có ý hỏi ra về tịnh tín, nên không có lợi ích.”

“Này người thiện nam! Một dạo nọ, Ta ở nước Ca-thi-la” cho đến “Nhưng Thiện Tinh không hề có tâm tin nhận.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Đây là duyên khởi thứ hai.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Đã dùng “Bất tín” làm tâm, đồng thời cũng ngăn cản người khác vì niềm tin, nên đã đem vi trùng chết của tâm đặt để trên dấu vết của Phật, làm cho tai, mắt luống sinh ý tưởng khác lạ.”

“Này người thiện nam! Một thuở nọ, Ta và Thiện Tinh” cho đến “Nhưng Thiện Tinh không hề có lòng tín nhận.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Duyên khởi thứ ba, dù rằng đều nêu không tin, nhưng đối với việc này, biện luận nghiêng lệch, lời nói trái ngược, mất hẳn tôn thánh, càng thấy tâm ấy! Cho nên có hai câu hỏi về “Khổ Đắc”, là muốn biết chính việc đó có thích hợp với lời Phật dạy về khổ đắc hay không, đã xét nghiệm bản thân mình trái với với lời nói, do Thiện Tinh mà khuyên răn.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Sự giáo hóa của bậc Thánh không có phương hướng nhất định, cho nên ứng với chúng sinh chẳng phải một. Khổ đắc kia đã có tâm ganh ghét với A-la-hán, thì làm sao cứu được?”

“Này người thiện nam! Tỳ-kheo Thiện Tinh dù rằng đọc tụng” cho đến “Nhưng ta thật sự cho rằng không có nhân quả.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Đây là nói không có tuệ, nếu điều lành do kiến giải sinh thì không thể dứt, nếu không từ hiểu biết sinh thì hễ gặp phải tà liền dứt. Trước kia dù đã đọc tụng, nhưng nếu không do hiểu biết sinh, thì cũng không thể cứu chữa”, là đáp câu hỏi thứ hai. Khéo biết về pháp tướng, “Biết” có hai thứ: Hiện biết và biết nhau, nói Phật chẳng hiện, chẳng phải biết tất cả.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Dù thọ trì mười hai bộ kinh, nhưng không hiểu rõ ý chỉ kinh, cho nên lui sụt, chê bai, thậm chí dứt mất gốc lành, huống chi không thọ trì, thì làm sao cứu chữa được?”

“Này người thiện nam! Nếu ông không tin” cho đến “Hiện thân sẽ đọa vào địa ngục A-tỳ.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Lời nói luống dối không có công hiệu, không bằng thật nghiệm. Đọa vào địa ngục: Điều lành không chứa nhóm, sẽ không lấy gì để diệt thân. Tội đã chín muồi, quả báo đến, cho nên đọa.”

“Này người thiện nam! Tỳ-kheo Thiện Tinh dù đã vào Phật pháp” cho đến “Nhưng bị bạn ác, La-sát, Đại quỷ giết hại.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Phật nói nhân quả ba thừa, mà Thiện Tinh không hề được một điều gì, vì không có lòng tin, nên không được gì cả. Vì buông lung, vì ác tri thức. Buông lung là tai hại bên trong, bạn ác là duyên bên ngoài. Đủ hai việc ác này, cuối cùng dứt mất gốc lành, dù có vào biển cả, cũng không đạt được gì, người không tin trí tuệ tuy vào biển pháp cũng không được gì. Tự giết mình chết, dụ cho buông lung. Ác quỷ giết hại, dụ cho bạn ác.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Thọ ký Thiện Tinh kia chắc chắn sẽ đọa vào địa ngục. Một phen dường như bất từ mà là đại từ. Vì sao? Vì nếu không thọ ký thì sẽ “Làm cho lòng tin tà của con người lớn thêm.”

“Này người thiện nam! Cho nên Như Lai thương xót” cho đến “Vì tà ác, nên không bỏ ác kiến.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: Đây là “Đáp câu hỏi thứ ba. Dù thương xót, Đức Phật nói pháp cho Thiện Tinh nghe, nhưng vì ông buông lung quá đỗi, nên không thể thay đổi được gì.”

“Này người thiện nam! Trước nay, ta thấy Thiện Tinh này” cho

đến “Thiện Tinh là hạng Nhất-xiển-đề thấp hèn, dứt hẳn gốc lành sẽ đọa vào địa ngục một kiếp trụ.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: Đây là “Đáp câu hỏi thứ tư. Nếu nội tâm có chút điều lành, có thể dùng phương tiện truyền trao bên ngoài, thì người này có thể cứu độ. Ngược lại, nếu nội tâm không có chút việc lành nào, thì dù có dùng phương tiện bên ngoài đi nữa, cũng không biết làm sao!”

Pháp sư Bảo Lượng nói: Đây là “Đáp câu hỏi thứ nhất. Nếu Thiện Tinh có mảy may việc lành, thì Đức Phật đâu có huyền ký sẽ phải đoạ một kiếp trụ trong địa ngục, là người không thể cứu chữa ư? Bởi Thiện Tinh là Nhất-xiển-đề!”

“Này người thiện nam! Vì như người té xuống hầm phân” cho đến “Do đó nên không tránh được tội đọa địa ngục.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Đưa tay mò dụ cho Đại phương tiện. Đầu tóc, dụ cho chút việc lành nhỏ nhoi.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Dù có điều lành ở vị lai, nhưng việc xấu ác ở hiện tại quá nặng, vì không có gì để giúp phát triển, nên cả hai đời đều phục, đoạn.”

“Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật rằng: “Bạch Đức Thế tôn! Vì sao Như Lai huyền ký Thiện Tinh kia sẽ phải đọa địa ngục A-tỳ?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Thiện Tinh thấy Phật, nổi tâm tức giận, liền đọa vào địa ngục. Phật đứng lại dường như bất từ. Vì muốn xin Phật giải thích, nên mới nêu lên câu hỏi này.”

“Này người thiện nam! Tỳ-kheo Thiện Tinh có nhiều quyến thuộc” cho đến “Thậm chí không có mảy may gốc lành”.

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Ý đáp: “Nếu không đi qua, thì không ghi chép, nghĩa là bên ngoài thì làm cho người tăng thêm nhiều điều ác, bên trong thì từ lâu đã cam chịu tội nặng, do đó trước kia đã thọ ký chắc chắn đọa vào địa ngục. Và hiện nay, với dĩ vãng kia, kiết quả là đọa vào ngục Vô gián, chẳng lẽ không có lòng từ hay sao? Chính là lý do hủy diệt nhân ác kia, chân thật không hai, nghĩa là vì con người nghe lời Phật nói, không tin lời của Thiện Tinh, tức là không làm thêm nhiều điều ác bên ngoài, làm cho Thiện Tinh chịu tội ít.”

“Này người thiện nam! Từ lâu ta đã biết Tỳ-kheo Thiện Tinh này” cho đến “Đó gọi là giải Lực thứ năm của Như Lai”.

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Vì không ngoài, nên không sinh ra người tội. Lực giải thứ năm là lực tánh trong mười lực”.

“Bạch Đức Thế tôn! Vì sao Nhất-xiển-đề không có pháp lành?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Trên đã nói hiện tại không có tánh tuệ, gọi là dứt gốc lành, chưa nói về năm căn và điều lành ở vị lai, nên mới hỏi”.

Pháp sư Tăng Tông nói: “Sau đây là đoạn thứ ba, nói về dứt điều lành của hai đời”.

Pháp sư Trí Tú nói: “Sau đây là đoạn hai, nói về nghĩa dứt gốc lành. Có sáu lượt nói về nghĩa gốc lành. Đây là lượt thứ nhất, tìm tướng trạng dứt gốc lành”.

“Này người thiện nam! Hạng Nhất-xiển-đề vì dứt mất gốc lành cho đến” giết Nhất-xiển-đề không phạm tội sát”.

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Sát sinh là giết hại cho nên tội.

Xiển-đề không có điều lành, chỉ có tội ác tâm, không phạm tội sát”. “Bạch Đức Thế tôn! Vì Nhất-xiển-đề không hề có pháp lành, nên

gọi là Nhất-xiển-đề phải chăng?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Muốn thưa hỏi về điều lành vị lai, nên trước nói về quyết định này, rằng gốc lành của xiển-đề, không bao giờ khởi?”

Pháp sư Trí Tú nói: “Lượt thứ hai nêu sau cuối để khẳng định Phật”.

“Phật nói: Đúng vậy!” Đúng vậy.

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nghĩa sau rốt, là có gần xa. Một đời, cho đến một kiếp, vì muốn mở ra đầu mối của luận kia, nên mới đáp “Như vậy”.

“Bạch Đức Thế tôn! Tất cả chúng sinh có ba thứ pháp lành” cho đến “Dứt các pháp lành, gọi là Nhất-xiển-đề ư?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nêu ba đời là nghĩa, lấy ứng sinh ở vị lai, tức nay chưa sinh, cho nên không thể dứt, là ý chỉ sau cùng, chưa thể nào thấy được”.

Pháp sư Trí Tú nói: “Lượt thứ ba, trách cứ pháp vị lai chưa khởi, chưa khởi, tức là không thể dứt. Không nên dứt điều lành, nên thành xiển-đề”.

“Này người thiện nam! Dứt có hai thứ” cho đến “Nên ta nói rằng, Nhất-xiển-đề dứt hết gốc lành”.

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Diệt mà không nối tiếp, gọi là dứt, tánh dứt, chướng dứt, nghĩa là tâm có ba thứ: Là Thiện, bất thiện, vô ký. Nếu người thường, thì lúc khởi tâm bất thiện, vô ký, dù không có tâm lành, nhưng vì trực tiếp tâm này không duyên đều, nên tâm lành không nối nhau, đó nói là tánh dứt. Vì hiện tại không có tà kiến, nên không

gọi là chướng dứt. Xiển-đề hiện đang có chướng tà kiến nặng làm cho vị lai không sinh vào hiện tại, đó gọi là có đủ hai dứt”.

Pháp sư Pháp Dao nói: “Thêm câu hỏi hữu, vô ở trước, vì hiện tại không có, nên được nói là dứt mất gốc lành, vì vị lai có, nên được nói là: “Đều có Phật tánh”

“Này người thiện nam! Ví như người bị té trong hầm phẩn” cho đến “Cho nên gọi là không thể cứu giúp”.

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Ý ví dụ là vì chỉ rõ là “Chướng dứt”. Việc lành ở vị lai dù có sức khởi, nhưng vì giao tiếp bị tà kiến trong hiện tại làm che lấp, nên không thể khởi được, thành ra không thể cứu khổ.

“Do nhân duyên Phật tánh nên có thể cứu vớt” cho đến “Hạng Nhất-xiển-đề cũng giống như vậy.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nói là tánh của chánh nhân. Dứt gốc lành của duyên nhân, chẳng phải dứt chánh nhân. Do năng lực chánh nhân, nên việc lành từ lâu sinh trở lại, chẳng phải ba đời, nghĩa là giải thích nghĩa không dứt. Chánh nhân là nối nhau thường, vì thường nên không có đến, đi. Như hột giống bị hư, nghĩa là dùng bất thiện, vô ký làm chánh nhân. Năng lực của hai pháp yếu kém, trong đời hiện tại, sẽ không sinh điều lành, lấy hạt giống hư làm thí dụ.”

“Bạch Đức Thế tôn! Hạng Nhất-xiển-đề không dứt Phật tánh” cho đến “Sao lại nói rằng dứt tất cả pháp lành?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nhân lời nói không dứt ở chánh nhân trên để đặt câu hỏi. Do năng lực của chánh nhân chắc chắn cảm đến quả Phật. Quả thiện, nhân thiện, cả hai đều không dứt, nên biết chẳng phải xiển-đề.”

Pháp sư Trí Tú nói: “Lượt thứ tư, là tiếp theo ý chỉ của tánh không dứt ở trên, vẫn dùng làm câu hỏi: Phật tánh là thiện Xiển-đề không thể dứt, làm sao thành xiển-đề.

Này người thiện nam! Nếu trong các chúng sanh hiện ở đời cho đến thì không được gọi là Nhất-xiển-đề.

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: Phật tánh là thiện. Nếu người nào hiện có Phật tánh thì chẳng phải xiển-đề. Nói về chánh nhân là nghĩa tánh của hạt giống, không dùng làm tánh của “Nhân duyên”.”

“Như tánh “ngã” của chúng sinh ở thế gian” cho đến “Vì sẽ thấy, nên nói chúng sinh đều có Phật tánh.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Lấy ngã thế gian làm ví dụ để chứng minh nghĩa hiện tại “không có”. Vì sẽ thấy, là ở trên nói “Chúng

sinh hiện tại không có tên là thường, vì đều có khổ. Vì “Sẽ thấy” là có, chứ chẳng phải hiện có.”

“Do nghĩa này nên Bồ-tát Thập trụ trang nghiêm đầy đủ mới được thấy đôi chút.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Ở trên nói rằng sẽ thấy là có, ở đây nói là lúc đang thấy. Vì thấy đôi chút gọi là nhân. Thấy hoàn toàn gọi là quả. Nhân gọi là được, quả là bị được. Nay lấy được làm Phật tánh, là nói quả trong nhân.”

“Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật rằng: “Bạch Đức Thế tôn! Phật tánh là thường” cho đến “Thì lòng thương này há không phải là điều lành ư?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Ở trên nói Phật tánh là thường, không có ba đời. Lại nói: “Phật tánh sẽ thấy ở vị lai. Thời gian trước, sau này xâm lấn nhau, tức là nghĩa thường, vì chưa được rõ ràng, nên dùng hư không để gạn lọc.”

Pháp sư Trí Tú nói: “Lượt thứ năm có hai câu hỏi: Câu hỏi thứ nhất “trách cứ tánh chẳng phải ba đời, chẳng lẽ lại nói rằng vị lai”? Câu hỏi thứ hai: “Trách cứ rằng, đã có lòng từ yêu thương, đâu cho rằng chẳng phải điều lành ư?

“Phật nói: “Lành thay! Lành thay, này người Thiện nam!” cho đến “Chẳng phải quá khứ, chẳng phải vị lai, chẳng phải hiện tại.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Thuật thành nghĩa trên không có ba đời.”

“Tất cả chúng sinh có ba thứ thân” cho đến “Vì thân đời vi lai thanh tịnh, nên gọi là Phật tánh.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Phật tánh đã nói, là nói quả trong nhân, chẳng phải lỗi ăn nhập nhau của hai lời nói trước, sau.”

“Bạch Đức Thế tôn! Như nghĩa mà Phật đã nói như vậy” cho đến “Tất cả chúng sinh đều có Phật tánh?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Hỏi rằng: “Nếu Phật tánh là thường, mà đã là thường thì vô sinh, vô diệt, chẳng phải tướng hữu vi, vì sao nói chúng sinh đều có Phật tánh?”

Pháp sư Trí Tú nói: “Lượt thứ sáu có hai câu hỏi liên quan:

1. Nếu chẳng phải ba đời, thì chúng sinh hiện tại không nên “Có” Phật tánh?

2. Nếu chúng sinh “Có” Phật tánh, thì lẽ ra Phật tánh đồng thể với chúng sinh?”

“Này người thiện nam! Phật tánh của chúng sinh dù ở hiện tại không có, nhưng chẳng thể nói là “Không”.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Dù không có tướng hiện tại, mà cuối cùng sẽ được công dụng. Vì sau cùng sẽ được công dụng, nên đối với chúng sinh là “Có”.”

“Như tánh hư không dù không có ở hiện tại, nhưng chẳng được nói là vô.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Hư không chẳng có hiện tướng, nhưng được nói chúng sinh có dụng hiện tại. Phật tánh cũng như vậy, dù chẳng phải hiện có, nhưng chúng sinh ở hiện tại cũng được có công dụng.”

“Tất cả chúng sinh dù đều là vô thường, nhưng Phật tánh này là thường trụ không thay đổi.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Muốn giải thích rộng, vì để khẳng định tánh của dụ nên nêu lại hai môn.”

“Cho nên trong kinh này ta nói” cho đến “Giống như hư không, chẳng phải trong, chẳng phải ngoài.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Vì nói không có trong, không có ngoài nên nói là thường.”

“Như hư không kia có trong, có ngoài” cho đến “Phật tánh của chúng sinh cũng giống như vậy.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nếu có trong, ngoài thì chẳng phải duy nhất. Nếu có số phần thì chẳng phải thường. Trong thì không có ngoài, ngoài thì không có chính giữa. Chính giữa thì không có trong, đâu nói là khắp ư?”

“Như ông nói rằng, hạng Nhất-xiển-đề” cho đến “Nghiệp của Nhất-xiển-đề cũng giống như vậy.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Tâm đứng đầu thiện, ác mà bị tà kiến làm hư hoại, nên dù có ý niệm thương xót, cũng không bao giờ thành thiện. Nghĩa trong ví dụ hiện tại.”

“Này người thiện nam! Như Lai biết đầy đủ các căn, lực” cho đến “Nói rằng tất cả pháp đều không có tướng nhất định.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Sau đây, là phần hai, nói căn tánh không thể nhất định có thể tiến, có thể lùi. Nói lùi là để răn họ, nói tiến là nhằm khuyến khích họ, nói là phần khuyên răn.”

Pháp sư Tăng Tông nói: “Dưới đây là phần thứ tư, nói Như Lai vì biết căn, lực, nên chuyển bậc hạ thành bậc trung. Do căn không nhất định, nên có thể tiến, có thể lùi, Như Lai không bao giờ buông bỏ.”

“Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật rằng: “Bạch Đức Thế tôn!” cho đến “Vì sao lại cho Thiện Tinh xuất gia?”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Ở trên nói biết căn, chưa nói biết lợi ích của căn, mà cho Thiện Tinh xuất gia, không được lợi ích Phật pháp. Dùng dấu vết để quán sát, vì giống như không biết lợi ích của người, nên nêu lên các câu hỏi.”

“Phật nói: Này người thiện nam! Thuở ta mới xuất gia” cho đến “Ta là Như Lai có đủ mười Lực.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nói là biết lợi ích của căn.”

Pháp sư Bảo Lượng nói: “Phật biết Thiện Tinh sẽ dứt gốc lành, nên mới cho xuất gia, để sinh ra chút pháp lành, mở mang tư chất cho đời sau. Vả lại, nếu không xuất gia, thì Thiện Tinh sẽ gây ra thêm nhiều điều ngang ngược độc ác khác nữa. Vì lý do đó, nên Đức Phật mới dẫn dắt ông vào đạo. Như kinh gia đã nêu rõ dấu vết của Điều-đạt, cuối cùng vẫn chưa phát được quyền của Thiện Tinh. Do đây mà nói rằng, văn kinh không nên ngăn dứt việc này. Suy lý tìm nghĩa, lẽ ra chẳng phải sự thật, bởi chưa cùng tận.”

“Này người thiện nam! Phật quán sát chúng sinh có đầy đủ pháp lành” cho đến “Có thể dứt gốc lành, đầy đủ căn bất thiện.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nói là nhân lui sụt. Nhân lui sụt có bốn:

1. Không quán sát bạn lành.

2. Dù gần, nhưng không nghe chánh pháp.

3. Dù nghe pháp, nhưng không suy nghĩ ý nghĩa.

4. Dù suy nghĩ ý nghĩa, nhưng không tu hành đúng như lời Phật dạy nói.”

“Này người thiện nam! Như Lai còn biết người này, trong hiện đời” cho đến “Bấy giờ, có thể sẽ sinh gốc lành trở lại.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nói là nhân tiến. Nhân tiến cũng có bốn: Lược nêu hai nhân: Gần bạn lành và nghe chánh pháp.”

“Này người thiện nam! Ví như có con suối cách xóm làng không xa” cho đến “gọi là đầy đủ năng lực biết các căn.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nói lùi là tạm như vậy, mà sinh ra điều lành, là nhất định. Suối, dụ cho quả Phật. Xóm làng dụ cho ba cõi. Nước, dụ cho thường, lạc. Khát, dụ cho tám khổ. Người trí, dụ cho Đức Phật. Không có con đường nào khác, dụ cho tám khổ đáng nhàm chán. Thường, lạc thật đáng ưa thích, tám con đường nhất định.”

“Bấy giờ, Đức Thế tôn nhặt một chút đất” cho đến “Không so sánh với đất ở mười phương.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Nói về người lui sụt, dù rằng

không lâu mà người lui sụt thì rất nhiều. Tiến bộ dù chắc chắn, nhưng người tiến lại ít!”

“Này người thiện nam! Có người bỏ thân, lại được thân người” cho đến “Có thể nhập Niết-bàn, như đất trong móng tay.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Tiến, nghĩa là từ sáng đi vào sáng.”

“Bỏ thân người rồi, được thân ba đường” cho đến “Như số đất ở các thế giới trong mười phương.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Trên là nói chung tất cả chúng sinh. Đây là nêu riêng người xuất gia và người kính tin kinh Niết-bàn, là khác nhau.”

“Này người thiện nam! Như Lai đã biết tường tận căn tánh của chúng sinh như vậy” cho đến “Cho nên gọi là Phật có năng lực tri căn.”

Xét: Pháp sư Tăng Lượng nói: “Kết thúc ý chỉ trên.”