Đại Tập 36 · Bộ Hoa Nghiêm I · Số 274–278

Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm - Quyển 25 - Phẩm 22: Mười Địa (Phần 3)

KINH ĐẠI PHƯƠNG QUẢNG PHẬT

HOA NGHIÊM

QUYỂN 25

Phẩm 22: MƯỜI ĐỊA (Phần 3)

Các Bồ-tát nghe xong

Hành pháp Địa thứ tư

Lòng đều rất vui mừng

Phấn khởi thật không lường

Trời mưa tuôn hoa báu

Tung bay như tuyết rơi

“Hay thay, Kim Cang Tạng!”

Khen Đại sĩ: “Lành thay!”

Vua Tha hóa tự tại

Cùng với những tùy tùng

Ở trên giữa hư không

Lòng đều rất hoan hỷ

Phóng ra quang minh đẹp

Tấu lên âm nhạc trời

Khen công đức Thế Tôn

Và những chúng Bồ-tát

Những thể nữ Thiên cung

Đều dùng tiếng rất hay

Đồng thanh khen Thế Tôn

Và nói lời như vầy:

“Từ xa xưa Thế Tôn

Đã cần khổ cầu nguyện

Đạo Vô thượng Chánh chân

Đến nay vừa mới được

Lợi ích cho trời, người

Hằng lâu mới được gặp

Thích-ca Mâu-ni Phật

Ngày nay đến Thiên cung

Lâu lắm rồi, nay mới

Lay động tướng biển lớn

Vô số đời, lâu lắm

Nay mới phóng diệu quang

Chúng sinh từ lâu lắm

Nay mới được an lạc

Lâu lắm mới nghe được

Tiếng đức Từ bi vang

Bờ qua những công đức

Lâu lắm nay mới gặp

Thánh vương hay phá hết

Lòng kiêu mạn chúng con

Vô thượng đáng cung kính

Mà nay được cúng dường

Hay mở các Thiên đạo

Khiến thành Nhất thiết trí

Thế Tôn rất thanh tịnh

Vô lượng như hư không

Chẳng nhiễm pháp thế gian

Như hoa sen trong nước

Rất cao lớn giữa đời

Như núi Tu-di chúa

Vượt cao trên biển cả

Vậy nên vui mừng lễ.”

Như vậy các Thiên nữ

Đều dùng những tiếng hay

Lòng cung kính ca tụng

Rồi chiêm ngưỡng Thế Tôn

Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt

Thưa với Kim Cang Tạng:

Xin hãy nói hành tướng

Nhân duyên Địa thứ năm!

Bồ-tát Kim Cang Tạng nói với Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt:

–Này Phật tử! Đại Bồ-tát đã đầy đủ Địa thứ tư, muốn được Địa thứ năm thì phải dùng mười tâm bình đẳng.

Những gì là mười tâm bình đẳng?

1. Pháp Phật quá khứ.

2. Pháp Phật vị lai.

3. Pháp Phật hiện tại.

4. Giới tịnh.

5. Tâm tịnh.

6. Trừ kiến nghi hối tịnh.

7. Đạo phi đạo tịnh.

8. Hành trí kiến tịnh.

9. Các pháp Bồ-đề phần chuyển thắng tịnh.

10. Giáo hóa chúng sinh tịnh.

Bồ-tát nhờ mười tâm bình đẳng đó mà được vào Địa thứ năm.

Bồ-tát trụ ở địa Nan thắng thì khéo tu pháp Bồ-đề, thâm tâm thanh tịnh, cầu chuyển thắng đạo thì có thể đắc được Phật quả.

Bồ-tát đó được sức đại nguyện nên lòng Từ bi chẳng bỏ tất cả; được sức niệm tuệ đạo nên tu tập phước tuệ chẳng bỏ. Từ đó sinh ra phương tiện nên muốn được chuyển lên địa trên, là thắng đạo sáng suốt về pháp quán.

Bồ-tát nhận sự hộ trì của chư Phật nên sinh ra tâm định không thoái, biết đúng như thật: Đó là Khổ thánh đế, đó là Khổ tập đế, đó là Khổ diệt đế, đó là Khổ diệt đạo đế.

Bồ-tát đó giỏi biết Thế đế, giỏi biết Đệ nhất nghĩa đế, giỏi biết Tướng đế, giỏi biết Sai biệt đế, giỏi biết Thuyết đế, giỏi biết Sự đế, giỏi biết Sinh khởi đế, giỏi biết Tận vô sinh đế, giỏi biết Nhập đạo

đế, giỏi biết tất cả Bồ-tát theo thứ lớp thành tựu các Địa, sinh khởi Như Lai trí đế.

Bồ-tát theo ý chúng sinh khiến cho họ vui mừng, biết Thế đế đạt đến một thừa; biết Đệ nhất nghĩa đế phân biệt tự tướng các pháp; biết tướng đế các pháp đều khác; biết Sai biệt đế, phân biệt ấm, giới, nhập; biết Thuyết đế do thân tâm khổ não; biết Khổ đế những cõi sinh nối tiếp nhau; biết Tập đế rốt ráo diệt tất cả não; biết Diệt đế đưa đến pháp không hai; biết Đạo đế do Nhất thiết chủng trí; biết tất cả pháp thứ lớp thành tất cả địa Bồ-tát; biết Như Lai trí đế bằng năng lực tin hiểu; biết đắc Vô tận đế trí. Như vậy, Bồ-tát dùng những đế trí này để biết đúng như thật tất cả pháp hữu vi là hư ngụy, dối trá, chỉ trụ trong chốc lát, mê hoặc lừa dối kẻ phàm phu.

Bồ-tát, lúc bấy giờ, đối với chúng sinh, đại Bi càng nhiều hơn nên sinh ánh sáng đại Từ. Được trí tuệ lực như vậy, Bồ-tát chẳng bỏ tất cả chúng sinh, thường cầu trí tuệ Đức Phật. Quán như thật tất cả pháp hữu vi đời trước đời sau để biết chúng sinh từ vô minh có ái đời trước, nên sinh ra lưu chuyển sinh tử, về chỗ ngũ ấm chẳng thể vượt ra, gom thêm khổ não. Trong đó, không có ngã, không ngã sở, không chúng sinh, không nhân, không người biết, không tuổi thọ. Đời sau cũng như vậy. Không thật có như vậy mà ngu si tham trước, chẳng biết rốt ráo có ra, không ra.

Bồ-tát lại suy nghĩ: “Chúng sinh phàm phu rất là kỳ lạ, vì vô minh si tối nên có vô số thân đã diệt, đang diệt, sẽ diệt. Sinh tử như vậy mà họ chẳng thể đối với thân phát sinh tư tưởng chán lìa, ngược lại làm lớn thêm vòng khổ của năm đường. Chúng trôi dạt trong dòng nước sinh tử, chẳng thể quay lại được. Chúng về với ngôi nhà năm ấm, chẳng thể lìa bỏ. Chúng chẳng biết, chẳng sợ loài rắn độc bốn đại, chẳng thể nhổ ra mũi tên kiến chấp kiêu mạn, chẳng thể diệt trừ lửa tham sân si, chẳng thể phá hoại sự ngu tối của vô minh, chẳng thể làm khô cạn biển lớn khát ái, chẳng cầu Bậc Đạo Sư Mười Lực Đại Thánh. Chúng thường theo ý ma, ở trong thành trì sinh tử, thường bị sự điều khiển tri giác các ác. Khổ não như vậy, chúng sinh cô độc không có người cứu, không có nhà ở, không có đạo rốt ráo.

Chỉ có ta, một người độc nhất không cùng bọn với chúng, tu tập phước tuệ, dùng tư lương đó khiến cho chúng sinh này trụ ở chỗ thanh tịnh hoàn toàn…, cho đến được trí lực vô ngại trong tất cả pháp.”

Suy nghĩ như vậy, Bồ-tát từ chánh quán phát sinh ra chánh lực phát nguyện: “Tất cả căn lành hành động của ta là đều vì cứu độ chúng sinh, vì tất cả chúng sinh cầu an lạc, vì lợi ích tất cả chúng sinh, vì giải thoát tất cả chúng sinh, vì tất cả chúng sinh không khổ não, vì tất cả chúng sinh không thô ác, vì tất cả chúng sinh được tâm thanh tịnh, vì giáo hóa tất cả chúng sinh, vì diệt những khổ ưu não của tất cả chúng sinh…, nên ta làm thỏa mãn nguyện ấy.”

Bồ-tát trụ ở địa Nan thắng chẳng quên các pháp nên gọi là niệm; quyết định trí tuệ nên gọi là trí; biết kinh sách theo thứ lớp nên gọi là có đạo, tự hộ và hộ người khác nên gọi là tàm quý; chẳng bỏ trì giới nên gọi nên gọi là kiên tâm; suy nghĩ đúng là phải chỗ không phải chỗ nên gọi là người giác; chẳng theo người khác nên gọi là theo trí; giỏi phân biệt câu chữ các pháp nên gọi là theo tuệ; giỏi tu thiền định nên gọi là được thần thông; theo pháp thế gian mà hành nên gọi là phương tiện, giỏi tập hợp tư lương phước đức nên gọi là không chán đủ; thường cầu nhân duyên trí tuệ nên gọi là chẳng xả; tập hợp nhân duyên đại Từ, đại Bi nên gọi là không mệt mỏi; thường nhớ nghĩ chân chính nên gọi là xa lìa phá giới; thâm tâm cầu mười Lực Phật, bốn Sự không sợ, mười tám pháp Bất cộng nên gọi là người thường niệm Phật pháp; thường khiến cho chúng sinh lìa ác tu thiện nên gọi là trang nghiêm cõi Phật, gieo trồng những phước đức, trang nghiêm ba mươi hai tướng tốt, tám mươi vẻ đẹp nên gọi là thực hành các thứ nghiệp thiện; cầu trang nghiêm thân miệng ý Phật nên gọi là thường hành tinh tấn; cúng dường tất cả Bồ-tát thuyết pháp nên gọi là ưa rất cung kính, đối với tất cả phương tiện của Bồ-tát, lòng không ngại nên gọi là tâm vô ngại; thường ưa giáo hóa chúng sinh nên gọi là ngày đêm xa lìa tâm khác.

Khi Bồ-tát tu hành như vậy, dùng bố thí giáo hóa chúng sinh; ái ngữ, lợi ích, đồng sự cũng giáo hóa chúng sinh, lại dùng sắc thân thị hiện giáo hóa chúng sinh; cũng dùng thuyết pháp giáo hóa chúng

sinh; cũng thị hiện các việc làm của Bồ-tát để giáo hóa chúng sinh; cũng thị hiện việc lớn của Đức Phật để giáo hóa chúng sinh; cũng thị hiện lỗi xấu của sinh tử để giáo hóa chúng sinh; cũng thị hiện các trí tuệ đức Phật để lợi ích giáo hóa chúng sinh.

Bồ-tát tu tập như vậy, dùng đại thần lực bằng nhiều thứ nhân duyên, tạo phương tiện giáo hóa chúng sinh.

Bồ-tát đó tuy dùng nhiều phương tiện nhân duyên, nhưng tâm thường đối với Đức Phật không mất căn lành.

Bồ-tát đó lại thường cầu chuyển thắng pháp để lợi ích chúng sinh.

Bồ-tát đó lợi ích chúng sinh nên biết về những việc của thế gian như: sách vở về kỹ thuật, văn chương, toán số, các tánh chất của vàng đá, phương thuốc trị bệnh, ghẻ lở khô gầy, quỷ dữ, thuốc độc; kỹ nhạc ca múa, cười đùa vui vẻ, đất nước thành quách, tụ lạc, nhà đất, vườn rừng ao du ngoạn, hoa trái, dược thảo, vàng, bạc, lưu ly, san hô, hổ phách, xa cừ, mã não… mà thị hiện những vật bảo.

Bồ-tát còn biết: Mặt trời, mặt trăng, năm chòm sao, nhị thập bát tú, xem tướng kiết hung, động đất mộng quái và các tướng trong thân.

Bồ-tát bố thí, trì giới để thu phục tâm mình, Thiền định, Thần thông, bốn Vô lượng tâm, bốn Vô sắc định, những việc không não loạn để an ổn cho chúng sinh. Thương xót chúng sinh, Bồ-tát phát ra pháp như thế này, thường khiến cho họ vào pháp vô thượng của chư Phật.

Bồ-tát trụ ở địa Nan thắng thì gặp được hàng trăm ngàn vạn ức Phật. Bồ-tát tôn trọng tán thán cung kính, cúng dường: Y phục, ẩm thực, ngọa cụ, y dược, than cận nghe pháp. Nghe pháp rồi xuất gia làm Pháp sư nói pháp ích lợi thì đạt được Tam-muội đa văn… cho đến qua hàng trăm ngàn vạn ức kiếp mà chẳng quên mất thì tất cả căn lành phước đức trở nên sáng tịnh. Ví như vàng ròng đã luyện thành, xa cừ đã mài dũa trong suốt thì ánh sáng càng vượt hơn.

Bồ-tát trụ ở trong Địa đó, nhờ sức trí tuệ phương tiện nên căn lành công đức càng thanh tịnh hơn, các Bồ-tát bậc dưới không bì kịp.

Lại như mặt trời, mặt trăng, tinh tú, cung điện chư Thiên được gió mang chúng đi nhưng chẳng lệch đường đi, Bồ-tát cũng như vậy trụ ở địa Nan thắng, dùng phương tiện tư duy nên phước đức căn lành càng thêm minh tịnh hơn lên mà chẳng thủ chứng, cũng chẳng mau thành đạo Vô thượng.

Này Phật tử! Đó gọi là nói lược về địa Nan thắng của Bồ-tát. Bồ-tát trụ trong Địa đó thường làm vua cõi trời Đâu-suất-đà, các căn mạnh mẽ có thể tiêu diệt thu phục hết tất cả ngoại đạo. Các vị có tạo các nghiệp như Bố thí, Ái ngữ, Lợi hành, Đồng sự đều chẳng lìa niệm Phật, chẳng lìa niệm pháp…, cho đến chẳng lìa niệm Nhất thiết chủng trí, Bồ-tát thường phát sinh ý nghĩ: “Đối với tất cả chúng sinh, ta sẽ làm người đứng đầu, làm người thắng hơn…; cho đến đối với tất cả chúng sinh, ta làm người y chỉ”.

Này Phật tử! Bồ-tát đó nếu muốn cần hành tinh tấn thì trong giây lát được ngàn ức Tam-muội…, cho đến có thể thị hiện ngàn ức Bồ-tát để làm quyến thuộc. Nếu Bồ-tát dùng nguyện lực thần thông tự tại thì lại hơn cả số này, mà trăm ngàn vạn ức ngần ấy kiếp chẳng thể tính biết.

Khi ấy, Bồ-tát Kim Cang Tạng muốn một lần nữa làm sáng tỏ nghĩa này, nói kệ khen rằng:

Những Bồ-tát đầy đủ

Hành pháp Tứ địa xong

Tư duy ba đời Phật

Trừ hối nghi răn lòng

Tri kiến đạo phi đạo

Bồ-đề hóa chúng sinh

Như vậy quán bình đẳng

Được vào Địa thứ năm

Bốn Niệm xứ làm nỏ

Tín, năm Căn làm tên

Bốn Chánh cần làm ngựa

Bốn Như ý xe rong

Năm Lực làm áo giáp

Phá những giặc não phiền

Dũng kiện chẳng thoái chuyển

Vào thẳng Địa thứ năm

Áo vô cấu tàm quý

Tịnh giới làm hương thơm

Vòng hoa bằng bảy Giác

Thiền định làm hương xoa

Trí tuệ dùng phương tiện

Đủ thứ niệm trang nghiêm

Như vậy thì được nhập

Vườn rừng Đà-la-ni

Bốn Như ý là chân

Chánh niệm là đầu cổ

Từ bi, mắt tịnh minh

Lợi trí tuệ là răng

Dùng không, vô ngã rỗng

Phá các giặc não phiền

Bậc Nhân Sư Tử ấy

Hay vào Địa thứ năm

Bồ-tát đó đã được

Trụ ở Địa thứ năm

Chuyển tu pháp Tịnh thắng

Đều vì đạo Thế Tôn

Thường hành tâm Từ bi

Chưa từng có chán mệt

Thường vì Địa thứ năm

Tu tập các pháp lành

Tập nhiều hai tư lương

Phước đức và trí tuệ

Các năng lực phương tiện

Rõ quán pháp Địa trên

Thường được Phật gia hộ

Được thành tựu tuệ niệm

Thứ lớp giỏi tu quán

Chân thật biết các Đế

Khổ, tập, Diệt, Chánh đạo

Tối thượng trong thế gian

Nói sinh khởi sai khác

Trí vô sinh Như Lai

Quán các Đế như vậy

Tâm vi diệu sạch trong

Tuy chưa thể chứng được

Giải thoát không ngăn ngại

Nhờ thật có trí tuệ

Và cùng sức niềm tin

Được thắng hơn tất cả

Các trí tuệ thế gian

Quán các Đế như vậy

Biết rõ pháp hữu vi

Hư ngụy chẳng chân thật

Không một tướng vững bền

Nên được ở chư Phật

Quang minh của Từ bi

Vì khắp những chúng sinh

Chuyên tâm cầu tuệ Phật

Biết hữu vi sau trước

Chúng sinh rất đáng thương

Đọa chỗ tối vô minh

Bị nhân duyên ái buộc

Bồ-tát đó hay diệt

Khổ não của thế gian

Biết pháp không trường thọ

Giống như các cỏ cây

Chúng sinh do hai thứ

Phiền não và nhân duyên

Kể từ những đời trước

Đến đời sau cũng vậy

Nối nhau chẳng gián đoạn

Chẳng thể chấm dứt khổ

Do đó sinh xót thương

Ta sẽ độ thoát họ

Năm ấm chẳng còn sinh

Chẳng sợ bốn đại ác

Chẳng nhổ các tên tà

Chẳng diệt lửa ba độc

Chẳng trừ tối vô minh

Chìm trong biển ái lớn

Không có mắt trí tuệ

Xa rời thầy dẫn đường

Biết việc như vậy rồi

Càng thêm siêng tinh tấn

Thực hành các nghiệp thiện

Đều vì độ chúng sinh

Thường giữ tuệ chánh niệm

Có đạo, có tàm quý

Giữ tâm giác theo trí

Lại chuyển cho tăng thêm

Tu phước tuệ không nhàm

Trì giới chẳng yếu kém

Không mệt cầu đa văn

Chánh tu tịnh cõi Phật

Gieo tướng tốt âm thanh

Nhân duyên không chán đủ

Các nghiệp thiện đã làm

Đều vì lợi ích chúng.

Vì lợi ích thế gian

Tạo lập những kinh sách

Tánh vàng đá, y dược

Việc ca múa đùa cợt

Nhà, lầu các, lâm viên

Y phục các ẩm thực

Bày đủ các thứ báu

Khiến mọi người hoan hỷ

Xem nhật, nguyệt, ngũ tinh

Và hai tám vì sao

Đất động, tướng lành dữ

Sách mộng, các việc quái

Bố thí, giới sạch trong

Ly dục, tu thiền định

Bốn Vô lượng, Thần thông…

Cho thế gian an lạc

Bồ-tát đại trí tuệ

Được địa Nan thắng xong

Cúng dường vạn ức Phật

Theo nghe pháp Thế Tôn

Thì căn lành tu được

Hết thảy được thanh tịnh

Giống như báu xa cừ

Mài sáng cùng vàng ròng

Ví như cung điện báu

Gió giữ nên đứng vững

Chẳng bị nhiễm thế pháp

Như hoa sen trong nước

Bồ-tát trụ Địa đó

Thường làm Đâu-suất vương

Các căn chuyển thông minh

Phá tan ngoại đạo kiến

Các nghiệp thiện đã làm

Đều vì trí Thế Tôn

Được sức Phật không sợ

Thường độ các chúng sinh

Bồ-tát được tu tập

Sức tinh tấn càng hơn

Liền có được ngàn ức

Những Tam-muội diệu thâm

Cúng dường ngàn ức Phật

Rung động ngàn thế giới

Nếu theo nguyện lực ấy

Thì số này không lường

Như vậy Địa thứ năm

Đủ loại phương tiện hành

Bậc Đại nhân Thượng trí

Đúng pháp giải nói xong.

❧

Địa thứ sáu:

Các Bồ-tát nghe nói

Hành tướng của Địa trên

Thì ở giữa hư không

Mưa xuống châu báu đẹp

Pháp ánh sáng sạch trong

Cúng dường cho Đức Phật

“Hay thay” Họ đều khen,

“Lành thay, Kim Cang Tạng!”

Ở trên giữa hư không

Mưa đủ loại châu báu

Tướng ánh sang xen nhau

Vi diệu rất đáng thích

Các chuỗi ngọc, hoa hương

Cờ lọng tung lên Phật

Tha hóa tự tại vương

Cùng với những quyến thuộc

Mưa các vật báu đẹp

Như tuyết bay khắp nơi

Ca ngợi cúng dường Phật

Và khen Kim Cang Tạng.

“ Hay thay” Họ đều khen…

“Giảng địa này rất hay!”

Ngàn vạn ức Thiên nữ

Ở trên giữa hư không

Tấu lên nhiều âm nhạc

Ngợi khen công đức Phật

Họ đều nói lên rằng:

“Điều Đức Như Lai dạy

Vi diệu không có lường

Diệt sạch các khổ não

Các pháp vốn tánh không

Không có tướng gì cả

“Không” chẳng có phân biệt

Bình đẳng như hư không

Không có tướng đi, đứng

Cũng chẳng có hý luận

Bản lai thường thanh tịnh

Như hư không phân biệt

Như người hay thông đạt

Tất cả tánh các pháp

Đối với có với không

Lòng ấy chẳng lay động

Chỉ dùng tâm đại Bi

Vì độ những chúng sinh

Đó là những Phật tử

Từ pháp, miệng Phật sinh

Thường tu hành bố thí

Lợi ích cho chúng sinh

Xưa nay tuy thanh tịnh

Giữ vững tâm trì giới

Tuy tâm không bị hại

Mà vẫn hành nhẫn nhục

Tuy biết pháp là lìa

Mà vẫn hành tinh tấn

Tuy đã diệt phiền não

Mà vẫn vào các thiền

Tuy đã hiểu pháp không

Mà phân biệt các pháp

Tuy nhiều trí tịch diệt

Vẫn cầu lợi cho đời

Người hay diệt các ác

Tên gọi là Đại nhân.”

Như vậy các Thiên nữ

Dùng trăm ngàn tiếng hay

Xưng tán ca tụng xong

Im lặng chime ngưỡng Phật

Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt

Thỉnh Kim Cang Tạng rằng:

“Hành tướng gì phải có

Để thành Địa thứ sáu?”

Bồ-tát Kim Cang Tạng nói:

–Này Phật tử! Đại Bồ-tát đã đủ năm Địa, muốn vào Địa thứ sáu, phải dùng mười pháp bình đẳng.

Những gì là mười?

1. Do vô tánh nên tất cả pháp bình đẳng.

2. Do vô tướng nên tất cả pháp bình đẳng.

3. Do vô sinh nên tất cả pháp bình đẳng.

4. Do vô diệt nên tất cả pháp bình đẳng.

5. Do xưa nay thanh tịnh nên tất cả pháp bình đẳng.

6. Do không hý luận nên tất cả pháp bình đẳng.

7. Do chẳng lấy chẳng bỏ nên tất cả pháp bình đẳng.

8. Do xa lìa nên tất cả pháp bình đẳng.

9. Do như huyễn, mộng, bóng dáng, tiếng vang, trăng trong nước nên tất cả pháp bình đẳng.

10. Do có không chẳng phải hai nên tất cả pháp bình đẳng.

Bồ-tát do mười pháp bình đẳng này mà được vào Địa thứ sáu.

Như vậy, Bồ-tát quan sát tánh của tất cả các pháp có thể nhẫn chịu thuận theo Địa thứ sáu thì tuy Vô sinh pháp nhẫn chưa hiện tiền nhưng tâm đã thành tựu minh lợi thuận nhẫn. Bồ-tát đó quán tướng tất cả pháp như vậy, lấy đại Bi làm đầu thì đại Bi thêm lớn. Quán tướng sinh diệt của thế gian thì Bồ-tát sinh ý nghĩ nơi thọ thân của thế gian mà có đều do ngã, tham trước vào ngã. Nếu lìa chấp trước ngã thì không có chỗ sinh. Tất cả phàm phu thường theo tà niệm, hành theo đạo tà, do sự tối tăm của ngu si làm cho tham đắm vào ngã, hành động sinh ra ba nghiệp là tội nghiệp, phước nghiệp, bất động nghiệp; sinh ra chủng tử của tâm hữu lậu. Do tâm hữu lậu, hữu thủ nên sinh ra thân sinh tử. Nghĩa là, nghiệp chính là đất, thức là hạt giống, vô minh che lấp, nước ái thấm nhuần, tâm ngã tưới đủ thứ các tà kiến, khiến cho tăng trưởng sinh ra mầm danh sắc. Nhân danh sắc nên sinh ra các căn. Các căn hợp lại nên có xúc. Từ xúc sinh ra thọ. Do thọ nên sinh ra ái. Ái tăng trưởng nên có thủ. Thủ làm nhân duyên nên có hữu. Từ hữu sinh ra thân năm ấm gọi là sinh. Năm ấm suy tàn gọi là già. Năm ấm diệt gọi là chết. Do nhân duyên già chết mà có ưu bi, khổ não, các sự khổ tụ tập. Đó là mười hai nhân duyên.

Không có người gom tập lại, không có kẻ làm tiêu tan đi, duyên hợp thì có, duyên tán thì không. Như vậy, Bồ-tát ở trong Địa thứ sáu quan sát thuận theo mười hai nhân duyên, lại sinh ra ý niệm: Vì chẳng biết đúng như thật về Đệ nhất nghĩa nên có vô minh. Vô minh sinh nghiệp đó là hành. Nương theo hành có thức ban đầu. Cùng với thức cộng sinh có bốn thủ ấm, y vào thủ ấm thì có danh sắc. Danh sắc thành tựu thì có lục nhập. Căn, trần hợp lại nên có xúc. Xúc nhân duyên nên sinh ra thọ. Tham lạc thọ thì gọi là ái. Ái tăng trưởng thì gọi là thủ. Từ thủ tạo ra nghiệp thì gọi là hữu. Nghiệp báo thành năm ấm thì gọi là sinh. Năm ấm thay đổi thì gọi là lão. Năm ấm tan hoại gọi là tử. Lúc tử biệt ly, long tham luyến nóng bức lên gọi là bi, phát ra tiếng kêu khóc. Năm thức là khổ, ý thức là ưu. Ưu khổ càng nhiều thêm gọi là não. Như vậy chỉ

sinh ra khối khổ lớn. Mười hai nhân duyên đó không ngã, không ngã sở, không người làm, không người sai làm. Nếu có người làm thì có việc để làm, nếu không có người làm thì không có việc để làm. Trong Đệ nhất nghĩa không có người làm, không có việc để làm.

Bồ-tát lại sinh ý nghĩ: “Ba cõi hư vọng chỉ do tâm tạo tác, mười hai duyên phần đều từ nơi tâm. Vì sao? Vì theo sự việc mà phát sinh tâm dục. Tâm đó tức chính là thức, việc chính là hành. Hành lừa dối tâm nên gọi vô minh. Chỗ thức sở y gọi là danh sắc. Danh sắc tăng trưởng gọi là lục nhập. Ba việc hòa hợp thì có xúc. Xúc cộng với sinh gọi là thọ. Tham đắm chỗ thọ gọi là ái. Ái chẳng bỏ gọi là thủ. Thủ đó hòa hợp gọi là hữu. Từ hữu phát sinh gọi là sinh. Sinh biến đổi gọi là lão. Lão hoại diệt gọi là tử.

Lại nữa, vô minh có hai hoạt động:

1. Si trong duyên.

2. Làm nhân cho hành.

Hành cũng có hai hoạt động:

1. Sinh quả báo đời vị lai.

2. Làm nhân cho thức.

Thức cũng có hai hoạt động:

1. Có thể thọ sinh.

2. Làm nhân cho danh sắc.

Danh sắc cũng có hai hoạt động:

1. Khiến cho thức phát sinh nối tiếp nhau.

2. Làm nhân cho sáu nhập.

Lục nhập cũng có hai hoạt động:

1. Duyên sáu trần.

2. Làm nhân cho xúc.

Xúc cũng có hai hoạt động:

1. Có thể xúc cho đối tượng.

2. Làm nhân cho thọ.

Thọ cũng có hai hoạt động:

1. Cảm giác với việc.

2. Làm nhân cho ái.

Ái cũng có hai hoạt động:

1. Sinh tâm tham luyến với sự yêu mến.

2. Làm nhân cho thủ.

Thủ cũng có hai hoạt động:

1. Tăng trưởng phiền não.

2. Làm nhân cho hữu.

Hữu cũng có hai hoạt động:

1. Có thể sinh vào cảnh giới.

2. Làm nhân cho sinh.

Sinh cũng có hai hoạt động:

1. Phát sinh ra năm ấm.

2. Làm nhân cho lão.

Lão cũng có hai hoạt động:

1. Khiến cho các căn già cả.

2. Làm nhân cho tử.

Tử cũng có hai hoạt động:

1. Phá hoại thân năm ấm.

2. Do chẳng thấy biết đúng mà khiến cho chốt sống nối tiếp nhau chẳng dứt.

Lại nữa, vô minh duyên các hành thì vô minh khiến hành chẳng gián đoạn, trợ giúp thành hành vậy. Hành duyên thức thì khiến thức chẳng gián đoạn, giúp thành thức vậy. Thức duyên danh sắc thì khiến cho danh sắc chẳng gián đoạn, giúp thành danh sắc vậy…; cho đến sinh duyên lão tử ưu bi khổ não thì khiến cho tử chẳng gián đoạn, giúp thành tử vậy. Vô minh diệt thì các hành diệt…, cho đến sinh diệt nên lão tử ưu bi khổ não diệt. Nhân diệt nên quả cũng diệt.

Lại nữa, vô minh, ái và thủ, ba phần đó chẳng gián đoạn đường phiền não. Hành và hữu, hai phần đó chẳng gián đoạn đường nghiệp. Những phần nhân duyên khác thì chẳng gián đoạn đường khổ. Đời

trước, đời sau nối tiếp nhau vậy do ba đường đó chẳng đoạn. Ba đường đó chẳng có ngã và ngã sở nên có sinh diệt.

Lại nữa, vô minh và hành chính là việc đời quá khứ. Thức, danh sắc, lục nhập, xúc, thọ chính là việc đời hiện tại. Ái, thủ, hữu, sinh, lão, tử chính là việc đời vị lai. Do đó mà có sự xoay chuyển của ba đời. Vô minh diệt nên các hành diệt, gọi là thuyết đoạn tương tục của ba đời.

Lại nữa, mười hai nhân duyên nói lên ba khổ: Vô minh, hành, thức, danh sắc, lục nhập gọi là hành khổ; xúc, thọ gọi là khổ khổ; ái, thủ, hữu, sinh, lão, tử, ưu bi, khổ não gọi là hoại khổ. Vô minh diệt nên các hành diệt… cho đến sinh diệt nên các lão tử diệt, đây gọi là thuyết gián đoạn ba khổ tương tục.

Lại nữa, nhân vô minh sinh nên các hành sinh, vô minh diệt nên các hành diệt, vì tánh các hành là không. Những cái khác cũng vậy. Vô minh làm các hành sinh ra gọi là thuyết sinh phước. Vô minh diệt các hành diệt gọi là thuyết diệt phược. Những cái khác cũng như vậy.

Lại nữa, vô minh làm các hành sinh đó là thuyết quán không thật có tùy thuận. Vô minh diệt các hành diệt là thuyết thuận theo quán tâm diệt. Những cái khác cũng như vậy. Như vậy, phép thuận nghịch mười thứ quán về mười hai nhân duyên còn gọi là phân nhân duyên theo thứ lớp thuộc về tự giúp nhau thành pháp, chẳng rời nhau, theo ba đường mà hoạt động, phân biệt đời trước, đời sau ba khổ sai biệt, từ nhân duyên khởi lên sự sinh diệt trói buộc, quán sát không cùng tận.

Bồ-tát đó tùy theo mười hai nhân duyên, không ngã, không nhân, không chúng sinh, không thọ mạng thì lìa khỏi tác giả, người sai làm không chủ, mà theo các nhân duyên. Khi quán như vậy thì pháp môn Không giải thoát hiện ra. Diệt việc này còn chẳng nối tiếp thì pháp môn Vô tướng giải thoát hiện ra. Biết hai thứ này, chẳng còn hỷ lạc về các cõi, chỉ có đại Bi giáo hóa chúng sinh thì pháp môn Vô nguyện giải thoát hiện ra. Bồ-tát tu hành ba môn giải thoát, lìa khỏi tướng ngã, lìa khỏi tướng tác giả, người nhân, lìa khỏi tướng có không thì tâm Bi tăng thêm. Do tâm Bi nên tu hành

tinh tấn, đối với pháp Bồ-đề, chưa được đầy đủ muốn khiến cho đầy đủ.

Bồ-tát sinh ý nghĩ: “Pháp hữu vi hòa hợp thì tăng, ly gián thì giảm; đủ duyên thì tăng, chẳng đủ thì giảm. Ta biết lỗi của pháp hữu vi nên chẳng cần hòa hợp, vì đủ các nhân duyên giáo hóa chúng sinh nên cũng chẳng cần diệt pháp hữu vi.”

Bồ-tát biết pháp hữu vi vô tánh như vậy, chẳng có tướng kiên cố, không sinh không diệt, cùng với đại Bi hòa hợp, chẳng bỏ chúng sinh thì liền được ánh sang Bát-nhã ba-la-mật vô ngại hiện ra. Được trí tuệ đó đầy đủ, tu tập nhân duyên Vô thượng Bồ-đề mà chẳng trụ ở pháp hữu vi, quán tướng tịch tĩnh của tánh pháp hữu vi mà cũng chẳng trụ trong ấy, vì muốn đầy đủ pháp Bồ-đề vô thượng.

Bồ-tát trụ ở địa Hiện tiền được Tam-muội Thắng không, Tam-muội Tánh không, Tam-muội Đệ nhất nghĩa không, Tam-muội Cứu cánh không, Tam-muội Đại không, Tam-muội Hiệp không, Tam-muội Sinh không, Tam-muội Như thật ly hư vọng không, Tam-muội Lược không, Tam-muội Ly phân biệt bất phân biệt không…, hàng vạn Tam-muội như vậy hiêïn ra. Tam-muội Vô tướng vô nguyện cũng như vậy. Bồ-tát đó trụ ở địa Hiện tiền thì các tâm thâm tâm, quyết định, chân, sâu xa thậm thâm, không thoái chuyển, không rộng, vô biên, lạc trí, tuệ phương tiện hòa hợp… Những tâm như vậy càng lớn thêm, thuận theo Vô thượng Bồ-đề, tất cả Luận sư chẳng thể khuynh động. Vào giới trí địa, chuyển đổi Thanh văn, Bích-chi-phật địa, quyết định hướng về Phật trí, tất cả chúng ma và các phiền não đã chẳng thể phá hoại. An trụ trong ánh sáng trí tuệ của Bồ-tát, tu cửa giải thoát Không, Vô tướng, Vô nguyện, chuyên dùng phương tiện trí tuệ của hành pháp trợ Bồ đề.

Bồ-tát đó trụ ở địa Hiện tiền thì đối với Bát-nhã ba-la-mật càng tăng nhiều hơn, được Minh thượng thuận nhẫn nên thuận theo pháp đó không có trái ngược. Bồ-tát trụ ở địa Hiện tiền được thấy trăm ngàn vạn ức Phật, tôn trọng tán thán, cung kính cúng dường y phục, ẩm thực, ngọa cụ, y dược, thân cận các Đức Phật. Ở chỗ các Đức Phật lắng nghe chánh pháp, theo đúng lời dạy mà tu hành,

khiến cho Đức Phật hoan hỷ. Người đó trở nên hoàn hảo hơn, biết kho tàng Phật pháp, cho đến vô lượng trăm ngàn vạn ức kiếp tất cả căn lành nên minh tịnh. Ví như vàng ròng dùng lưu ly mài dũa thì ánh sáng trở nên đẹp hơn.

Bồ-tát trụ ở địa Hiện tiền dùng tuệ phương tiện nên tất cả căn lành trở nên minh tịnh hơn, các địa khác chẳng bằng. Ví như ánh sáng mặt trăng khiến cho thân của chúng sinh mát mẻ, bốn thứ gió thổi chẳng thể ngăn được.

Bồ-tát ở địa Hiện tiền thì căn lành trở nên hoàn hảo hơn có thể diệt lửa phiền não của chúng sinh, bốn thứ ác ma đã chẳng thể phá hoại.

Này Phật tử! Đó là lược nói về địa Hiện tiền của Bồ-tát. Bồ-tát trụ ở địa này, phần nhiều làm vua trời Tha hóa tự tại, trí tuệ thông minh, có thể phá tan tất cả kẻ tăng thượng mạn, Thanh văn vấn nạn chẳng thể làm cho cùng tận. Thực hành các việc như Bố thí, Ái ngữ, Lợi hành, Đồng sự thì Bồ-tát chẳng lìa niệm Phật, chẳng lìa niệm pháp…, cho đến chẳng lìa Nhất thiết chủng trí.

Bồ-tát thường sinh ý nghĩ: “Ta đối với tất cả chúng sinh, sẽ làm người đứng đầu, làm người thắng hơn…; cho đến đối với tất cả chúng sinh, ta làm người y chỉ.”

Bồ-tát đó nếu muốn siêng tu tinh tấn thì trong giây lát, được trăm ngàn vạn ức Tam-muội…, cho đến thị hiện trăm ngàn ức Bồ-tát để làm quyến thuộc. Nếu dùng nguyện lực thì có thể hơn số đó, trăm ngàn vạn ức kiếp chẳng thể tính biết được.

Bấy giờ, Bồ-tát Kim Cang Tạng muốn làm sáng tỏ ý nghĩa này, nói kệ khen rằng:

Các Bồ-tát đã được

Hành đầy đủ năm Địa

Biết các pháp vô tánh

Vô tướng, không sinh diệt

Xưa nay thường thanh tịnh

Các hý luận cũng không

Các pháp thường lìa tướng

Chẳng lấy cũng chẳng bỏ

Tánh không giống như huyễn

Lìa hai, không phân biệt

Hành thuận theo như vậy

Vào xong Địa thứ sáu

Trụ Minh lợi thuận nhẫn

Bằng năng lực trí tuệ

Quan sát đến tất cả

Tướng thế gian sinh diệt

Biết hết các thế gian

Đều từ vô minh có

Nếu diệt được vô minh

Thì thế gian không có

Chẳng hoại duyên quả báo

Hành động và giả danh

Quả thật không tác giả

Mà người nhận cũng không

Quán hữu vi như vậy

Như mây, tướng không thật

Chẳng biết nghĩa Chân đế

Gọi đó là vô minh.

Từ đó sinh nghiệp ý

Miệng, thân tạo quả hành

Từ hành nên có thức

Danh sắc sinh ra liền

Như vậy tuần tự sinh

Khối khổ não sinh tử

Biết rõ về ba cõi

Chỉ có từ lòng tham

Biết mười hai nhân duyên

Chỉ ở trong một tâm

Như vậy thì sinh tử

Chỉ từ tâm phát sinh

Nếu tâm bị tiêu diệt

Thì sinh tử hết luôn

Vô minh hai hoạt động

Duyên si, tạo ra nghiệp

Cho đến phần già chết

Hoại tan năm ấm tụ

Từ những việc thế này

Sinh ra đủ khổ não

Việc đó nếu chấm dứt

Thì khổ não cũng diệt

Nếu vô minh đầy đủ

Nối nhau thì chẳng diệt

Nếu chấm dứt nhân duyên

Thì không còn tương tục

Ái, thủ và vô minh

Tức là đường phiền não

Nghiệp là hữu và hành

Phần còn lại là khổ

Vô minh, hành quákhứ

Thức, danh sắc, lục nhập

Xúc, thọ là hiện tại

Còn lại là tương lai

Si, thức và danh sắc

Lục nhập là hành khổ

Xúc thọ là khổ khổ

Còn lại là hoại khổ

Sinh từ các duyên sinh

Nên có các rang buộc

Nếu diệt hết mọi duyên

Thì trói buộc không còn

Quả sinh từ các nhân

Nhân diệt thì quả diệt

Như vậy xem các pháp

Thì tự tánh đều không

Tùy thuận với vô minh

Thì có những thế gian

Nếu chẳng còn thuận theo

Thì đoạn liền với “hữu”

Đây có thì kia có

Đây không thì kia không

Như vậy mười quán pháp

Pháp nhân duyên thậm thâm

Nhân duyên theo giai đoạn

Khứ, lai và hiện tại

Hoạt động theo một tâm

Phân biệt có ba đường

Ba thứ khổ khác nhau

Sinh diệt cùng trói buộc

Không thật có cùng tận

Thực hành quán thuận nghịch

Bồ-tát vào như vậy

Mười hai pháp nhân duyên

Biết “không” như mộng huyễn

Không người làm người nhận

Quán nhân duyên như vậy

Người tu trí với không

Diệt nhân chẳng tương tục

Đi vào hành vô tướng

Biết hai hư giả ấy

Trong ấy chẳng mong cầu

Chỉ dùng tâm đại Bi

Thường độ cho chúng sinh

Như vậy các Đại nhân

Tu tập môn giải thoát

Lòng bi yêu thích Phật

Các công đức không lường

Được vạn Tam-muội Không

Định Vô tướng, Vô nguyện

Trí tuệ càng tiến thêm

Vào đến Thượng thuận nhẫn

Được trí không ngăn ngại

Giải thoát của Bồ-tát

Như vậy các căn lành

Chuyển thắng lợi minh tịnh

Cúng dường Phật không lường

Chư Phật đã khen ngợi

Ở chỗ các Thế Tôn

Căn lành càng lớn thêm

Như đem báu lưu ly

Mài dũa với vàng ròng

Ánh sáng càng rực rỡ

Báu khác chẳng bì kịp

Như trăng đi trên không

Mát mẻ cho tất cả

Bốn thứ gió thổi mạnh

Chẳng thể khiến hết mát

Trí tuệ của Bồ-tát

Diệt các lửa phiền não

Bốn ma chẳng hoại được

Nghĩa ấy cũng như vậy

Bồ-tát trụ Địa ấy

Thường làm Thiện Hóa vương

Các căn đều thông minh

Phá tan tăng thượng mạn

Thực hành các nghiệp thiện

Đều theo trí tuệ thông

Thanh văn dù vấn nạn

Chẳng thể hỏi tận cùng

Phật tử đó nếu muốn

Tinh tấn thân như vậy

Thì khoảnh khắc liền được

Ức trăm ngàn Tam-muội

Thấy được trăm ngàn ức

Thế giới Phật mười phương

Như trời thu trong mát

Ánh trăng đẹp sạch trong

Như vậy Địa thứ sáu

Thâm diệu, thật khó biết

Thanh văn chẳng rõ biết

Đại sĩ lược nói xong.

❧

Địa thứ bảy:

Lúc bấy giờ Thiên chúng

Ở trên giữa hư không

Mưa hương hoa trân bảo

Như mây trên Thế Tôn

Vui mừng phát tiếng vang

Tất cả khen: Hay thay!

Hay thay! Kim Cang Tạng

Biết rõ Đệ nhất nghĩa

Vô lượng khối công đức

Hoa sen trong thế nhân

Nói hạnh thượng diệu ấy

Lợi ích những thế gian

Vua Tha hóa tự tại

Mưa hoa báu quang minh

Rơi lả tả cúng dường

Trừ phiền não của người

Chư Thiên và Thiên vương

Đều cùng nhau nói rằng

“Nghe nghĩa của địa ấy

Thì được lợi vô cùng”

Liền trổi trăm ngàn thứ

Những âm nhạc rất hay

Các Thiên nữ ngợi khen

Nhờ nương thần lực Phật

Chư Phật, Đấng Tịch Diệt

Hay chuyển ác làm lành

Tất cả các thế gian

Đều chung cùng cung kính

Tuy ra khỏi thế gian

Mà dạy pháp thế gian

Biết thân đồng tướng thật

Mà hiện nhiều loại thân

Tuy dùng các ngôn ngữ

Diễn nói pháp tịch diệt

Mà biết ở ngôn ngữ

Không có tướng âm thanh

Hay qua trăm ngàn cõi

Thượng diệu cúng chư Phật

Biết thân, cõi của Phật

Lìa tướng, trí tự tại

Tuy giáo hóa chúng sinh

Mà không tưởng ta, người

Gồm hết công đức lớn

Trong ấy chẳng chấp trước

Vì kiến chấp tướng thủ

Lửa ba độc đốt đời

Chẳng chấp thủ các tướng

Từ bi sinh tinh tấn

Chư Thiên và Thiên nữ

Hoan hỷ bày cúng dường

Tán thán xong như vậy

Lặng lẽ quán Thế Tôn

Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt

Thỉnh Kim Cang Tạng rằng:

“Đại chúng đều thanh tịnh

Xin nói Địa thứ bảy.”

Bồ-tát Kim Cang Tạng nói:

–Này Phật tử! ĐạiBồ-tát đã đầy đủ Địa thứ sáu rồi, muốn vào Địa thứ bảy thì từ tuệ phương tiện sinh ra mười diệu hạnh.

Những gì là mười?

1. Khéo tu Không, Vô tướng, Vô nguyện mà vận dụng lòng Từ bi.

2. Ở trong chúng sinh theo pháp bình đẳng của chư Phật mà chẳng bỏ sự cúng dường chư Phật.

3. Thường ưa tư duy cửa không khí mà tu tập phước đức tư lương.

4. Xa lìa ba cõi mà trang nghiêm cho ba đời.

5. Rốt ráo tịch diệt các lửa phiền não nhưng vì chúng sinh phát sinh pháp diệt lửa phiền não tham, sân, si.

6. Thuận theo các pháp như huyễn, như mộng, như trăng trong nước chẳng hai tướng mà phát sinh phân biệt đủ các loại phiền não và chẳng mất quả báo của nghiệp.

7. Biết tất cả nước Phật rỗng không như hư không đều là tướng ly mà phát sinh hạnh làm tịnh Phật quốc.

8. Biết tất cả Pháp thân Phật không có thân mà phát sinh sắc thân ba mươi hai tướng tốt, tám mươi vẻ đẹp để tự trang nghiêm.

9. Biết âm thanh chư Phật chẳng thể nói, tướng tịch diệt mà tùy theo tất cả phát sinh đủ chủng loại âm thanh trang nghiêm.

10. Biết hết chư Phật, ở trong một niệm, thông đạt cả ba đời mà biết tất cả tướng, các thứ thời, các thứ kiếp được Vô thượng Bồ-đề, tùy theo sự tin hiểu của chúng sinh mà nói như vậy.

Đây gọi là tuệ từ phương tiện phát sinh mười diệu hạnh.

Đại Bồ-tát tu diệu hạnh này thì phương tiện tuệ như vậy xuất hiện, nên gọi là vào Địa thứ bảy.

Bồ-tát đó trụ ở Địa thứ bảy thì vào vô lượng cõi chúng sinh,

vào vô lượng pháp giáo hóa chúng sinh của chư Phật, vào vô lượng thế giới, vào vô lượng đất nước thanh tịnh của chư Phật, vào vô lượng những pháp sai biệt, vào vô lượng trí chư Phật được đạo vô lượng, vào vô lượng những kiếp số, vào vô lượng các Đức Phật thông đạt ba đời, vào vô lượng sự ưa muốn sai biệt của chúng sinh, vào vô lượng sắc thân sai biệt của chư Phật, vào vô lượng sự hiểu biết của tâm hành, các căn sai biệt của chúng sinh và chư Phật, vào vô lượng âm thanh ngôn ngữ khiến cho chúng sinh hoan hỷ của chư Phật, vào vô lượng tâm sở sai biệt của tâm chúng sinh, vào vô lượng hạnh theo trí tuệ của chư Phật, vào thị hiện vô lượng tin hiểu của Thanh văn thừa, vào vô lượng sự thuyết nhân duyên của đạo khiến cho chúng sinh tin hiểu của chư Phật, vào vô lượng trí tuệ tu tập thành của Bích-chi-phật, vào vô lượng tuệ thậm thâm đã nói của chư Phật, vào vô lượng sự hành đạo của các Bồ-tát, vào vô lượng việc tu hành Đại thừa đã nói của chư Phật khiến cho chúng sinh được vào. Bồ-tát phát sinh ý nghĩ: “Như vậy, các Đức Phật có vô lượng, vô biên thế lực lớn. Thế lực như vậy ta nên tu tập. Được thế lực này chẳng thể phân biệt.”

Bồ-tát tư duy trí tuệ như vậy, tu tập tuệ đại phương tiện, an trụ ở Phật trí. Do pháp bất động, nên thường sinh ra đủ loại đạo để độ chúng sinh không chướng ngại. Đi, đứng, nằm, ngồi đều có thể phát sinh ra pháp độ chúng sinh, xa lìa những ấm, cái; trụ ở những oai nghi, thường chẳng xa lìa những niệm tưởng như vậy.

Bồ-tát ở trong một niệm đầu đủ mười Ba-la-mật và sự tu hành mười Địa. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát ở trong mỗi một niệm lấy đại Bi làm đầu để tu tập Phật pháp, hồi hướng tất cả về đại trí tuệ. Mười Ba-la-mật thì Bồ-tát đem thiện căn do sự tu tập để cầu Phật đạo hồi hướng cho chúng sinh. Bố thí ba-la-mật có thể diệt tất cả lửa nóng phiền não.

Trì giới ba-la-mật đó lấy Từ bi làm đầu; đối với tất cả chúng sinh, không có tâm làm tổn hại.

Nhẫn nhục ba-la-mật cầu căn lành không chán đủ.

Tinh tấn ba-la-mật đó thì tâm tu đạo chẳng mất thường hướng về Nhất thiết trí.

Thiền ba-la-mật đó thì nhận được cửa bất sinh của các pháp.

Bát-nhã ba-la-mật có thể sinh ra vô lượng trí môn.

Phương tiện ba-la-mật đó thì cầu tăng thêm trí tuệ.

Nguyện ba-la-mật thì các ma ngoại đạo chẳng thể phá hoại.

Lực ba-la-mật thì đối với tất cả pháp tướng nói đúng như thật.

Trí ba-la-mật thì trong từng niệm như vậy đầy đủ mười Ba-la-mật.

Khi Bồ-tát đó đầy đủ mười Ba-la-mật thì bốn Nhiếp pháp, ba mươi bảy phẩm, ba giải thoát môn, tất cả pháp trợ Vô thượng Bồ-đề… ở trong từng niệm từng niệm đều đầy đủ hết.

Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt hỏi Bồ-tát Kim Cang Tạng:

–Này Phật tử! Đại Bồ-tát chỉ cần Địa thứ bảy là đầy đủ pháp trợ Bồ-đề hay tất cả các Địa cũng có đầy đủ?

Bồ-tát Kim Cang Tạng nói:

–Này Phật tử! Đại Bồ-tát, ở trong các Địa đều đầy đủ hết phá trợ Bồ-đề, nhưng địa Viễn hành là hơn các Địa nên nói như vậy. Vì sao vậy? Vì các Đại Bồ-tát ở trong Địa thứ bảy công hạnh đầy đủ, vào đường trí tuệ thần thông.

Này Phật tử! Bồ-tát ở Địa thứ nhất phát nguyện duyên vào tất cả Phật pháp, đầy đủ pháp trợ Bồ-đề.

Ở Địa thứ hai, trừ các cấu trong lòng, đầy đủ pháp trợ Bồ-đề.

Ở Địa thứ ba, càng tăng trưởng, được ánh sáng pháp, đầy đủ pháp trợ Bồ-đề.

Ở Địa thứ tư, Bồ-tát vào đạo, đầy đủ pháp trợ Bồ-đề.

Ở Địa thứ năm, hành thuận theo pháp thế gian, đầy đủ pháp trợ Bồ-đề.

Ở Địa thứ sáu, vào môn thậm thâm, đầy đủ pháp trợ Bồ-đề.

Địa thứ bảy này sinh ra tất cả Phật pháp, đầy đủ pháp trợ Bồ đề. Vì sao vậy? Vì Đại Bồ-tát ở trong Địa này được sự hành đạo của những trí tuệ. Do các lực này nên Địa thứ tám tự nhiên được thành.

Này Phật tử! Ví như hai thế giới, một thanh tịnh, một cấu uế. Khoảng giữa hai thế giới đó khó có thể qua được. Muốn qua được

thế giới này phải dùng thần thông và sức đại nguyện. Bồ-tát cũng như vậy, tu hành ở tạp đạo thì khó có thể vượt qua được, phải dùng đến sức đại nguyện, sức đại trí tuệ, sức đại phương tiện thì mới qua được.

Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt nói:

–Bồ-tát thứ bảy hành động đã là tịnh? Hay còn là cấu?

Bồ-tát Kim Cang Tạng nói:

–Từ Hoan hỷ địa trở đi, hành động của Bồ-tát đều lìa khỏi nghiệp của tội. Vì sao vậy? Vì hồi hướng quả vị Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, những hành động tùy theo địa thanh tịnh chẳng gọi là đã vượt qua.

Này Phật tử! Ví như Chuyển luân thánh vương cỡi voi báu lớn du hành bốn thiên hạ, thấy những chúng sinh bần cùng khốn khổ nhà vua tuy không khổ nhưng vẫn chưa thoát khỏi thân người. Nếu vua bỏ thân vua sinh ở cõi Phạm, du hành một ngàn thế giới, hiện uy lực lớn thì lúc bấy giờ mới gọi là thoát khỏi thân người.

Bồ-tát cũng vậy, từ Địa thứ nhất ở tại những Ba-la-mật thừa, biết ý nghĩ và hành động của tất cả chúng sinh và các cấu bẩn phiền não, nhưng chẳng bị ô nhiễm cấu bẩn phiền não. Tuy đi đường thiện đạo chẳng gọi là vượt qua. Nếu xả tất cả, tu hạnh công đức, vào đến Địa thứ tám, lúc bấy giờ gọi là đi bằng thừa thanh tịnh, biết hết tất cả những cấu bẩn phiến não mà chẳng bị sự nhiễm ô của cấu bẩn phiền não thì mới gọi là vượt qua.

Này các Phật tử! Bồ-tát trụ ở Địa thứ bảy thì qua khỏi tham dục…, những cấu bẩn phiền não. Ở Địa thứ bảy này chẳng gọi là có phiền não, chẳng gọi là không phiền não. Vì sao vậy? Vì tất cả phiền não chẳng phát sinh, nên chẳng gọi là có phiền não. Mong cầu trí tuệ Như Lai nhưng chưa mãn nguyện nên chẳng gọi là không phiền não.

Bồ-tát trụ ở Địa thứ bảy thành tựu nghiệp thanh tịnh thân, miệng, ý. Nghiệp bất thiện phiền não của Bồ-tát ấy đã lìa bỏ hết, còn thiện nghiệp thì còn tu tập.

Lại nữa, kinh sách của thế gian, như đã nói ở Địa thứ năm, tự nhiên có được. Ở tam thiên đại thiên thế giới, Bồ-tát được làm Đại

sư rất là hy hữu, trừ Như Lai.

Bồ-tát Địa thứ tám, không có thâm tâm diệu hạnh nào của chúng sinh mà có thể bằng được. Thiền định, Thần thông, Giải thoát, Tam-muội của Bồ-tát đó chẳng tùy theo thiền sinh mà tùy theo ý muốn. Bồ-tát trụ ở địa Viễn hành, ở trong từng niệm, từng niệm tu tập đầy đủ phương tiện tuệ và tất cả pháp trợ Bồ-đề, trở nên vượt hơn, đầy đủ. Có thể vào các Tam-muội Thiện phục, Thiện tuệ, tấn tuệ, Kiên cố an trụ, Tri thần thông môn, Tịnh pháp giới, Thuận Phật giáo, Chủng chủng nghĩa tạng, Bối sinh tử hướng Niết-bàn… đầy đủ trăm vạn Tam-muội như vậy làm thanh tịnh địa này.

Bồ-tát đó được những tam mưội này thì trí tuệ phương tiện hoàn hảo thanh tịnh, đắc sâu sức đại Bi nên gọi là qua khỏi địa Thanh văn, Bích-chi-phật, đi đến địa Phật trí. Bồ-tát đó trụ ở Địa này thì tu hành vô lượng nghiệp thân vô tướng, hành vô lượng nghiệp miệng, ý vô tướng. Hạnh Bồ-tát thanh tịnh nên được Vô sinh pháp nhẫn soi sáng các pháp.

Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt nói:

–Thưa Phật tử! Bồ-tát trụ ở Địa thứ nhất có vô lượng nghiệp thân, vô lượng nghiệp miệng, vô lượng nghiệp ý rồi có thể qua khỏi Thanh văn, Bích-chi-phật địa không?

Bồ-tát Kim Cang Tạng nói:

–Nhờ duyên vào pháp lớn nên qua khỏi chứ chẳng phải sức thật hành, còn Địa thứ bảy là do sức thật hành vậy. Tất cả Thanh văn, Bích-chi-phật chẳng thể phá hoại được. Ví như người sinh tại vương gia thì hơn tất cả. Vì sao vậy? Vì địa vị tôn quý. Thân kia to lớn, trí tuệ thành tựu thì mới chân thật vượt hơn tất cả. Bồ-tát cũng như vậy, khi mới phát tâm thì đã hơn Nhị thừa vì thâm tâm phát đại nguyện thanh tịnh. Hiện nay, Bồ-tát trụ ở địa này thì lực trí tuệ hơn Thanh văn và Bích-chi-phật.

Này Phật tử! Bồ-tát trụ ở Địa thứ bảy được Vô hành thậm thâm viễn ly. Nghiệp thân, miệng, ý đều cầu thắng pháp mà chẳng lìa bỏ. Do tâm chuyển thắng nên tuy tu hành thật tế mà chẳng chứng thật tế.

Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt nói:

–Thưa Phật tử! Bồ-tát từ Địa nào thì có thể tịch diệt?

Ngài Kim Cang Tạng nói:

–Từ Địa thứ sáu có thể vào tịch diệt, Bồ-tát trụ ở Địa này, ở trong từng niệm từng niệm, có thể vào tịch diệt mà chẳng chứng tịch diệt. Bồ-tát đó thành tựu nghiệp thân, miệng, ý nhiều không thể nghĩ bàn; hành thật tế mà chẳng chứng thật tế. Ví như có người đi thuyền vào biển, giỏi phép đi biển, giỏi biết tướng trạng của nước thì chẳng bị nạn chìm đắm trong nước. Như vậy, Bồ-tát trụ ở Địa thứ bảy này, ngồi thuyền những Ba-la-mật có thể tu hành thực tế mà chẳng chứng thực tế.

Bồ-tát do lực đại nguyện như vậy nên được lực trí tuệ. Từ thiền định trí tuệ phát sinh lực đại phương tiện, nên tuy rất muốn Niết-bàn mà hiện thân sinh tử; tuy có bà con vây quanh mà lòng thường xa lìa. Do nguyện lực nên Bồ-tát thọ sinh ở ba cõi mà chẳng bị ô nhiễm của thế pháp, tâm thường vắng lặng. Do năng lực phương tiện mà lại tinh tấn hành theo Phật trí, chuyển đổi Thanh văn, Bích-chi-phật địa. Đạt được Phật pháp tạng mà thị hiện ma giới. Tuy vượt qua bốn ma mà thị hiện hành động ma. Tuy hiện hạnh ngoại đạo mà chẳng bỏ Phật pháp. Tuy hiện thân tất cả thế gian mà lòng thường ở tại pháp xuất thế gian. Tất cả việc trang nghiêm thì hơn các Trời, Rồng, Dạ-xoa, Càn-thát-bà, A-tu-la, Ca-lâu-la, Khẩn-na-la, Ma-hầu-la-già, Nhân phi nhân, Tứ Thiên vương, Thích Đề-hoàn Nhân, Phạm Thiên vương…, mà chẳng bỏ pháp lạc, pháp ái.

Bồ-tát thành tựu trí tuệ như vậy, trụ ở địa Viễn hành thì gặp được trăm ngàn vạn ức na-do-tha Đức Phật, tôn trọng, tán thán, cung kính, cúng dường y phục, ẩm thực, ngọa cụ, y dược cúng dường các Đức Phật, hộ trì Phật pháp. Sự vấn nạn trí tuệ của các Thanh văn, Bích-chi-phật chẳng thể phá hoại. Bồ-tát thương xót khắp chúng sinh nên pháp nhẫn trở nên thanh tịnh. Vô lượng trăm ngàn vạn ức na-do-tha kiếp, căn lành Bồ-tát đó trở nên vượt hơn.

Ví như vàng ròng dùng các thứ báu đẹp trang nghiêm xen lẫn vào càng trở nên sáng đẹp hơn, các kim loại khác chẳng bì kịp. Bồ-tát cũng như vậy, trụ ở địa Viễn hành, tất cả căn lành từ phương tiện

trí tuệ phát sinh càng trở nên sáng tịnh hơn, không ai có thể phá hoại được.

Ví như ánh sáng mặt trời thì ánh sáng mặt trăng, sao chẳng thể bì kịp; tất cả bùn nước đều có thể khô kiệt. Bồ-tát cũng như vậy, trụ ở địa Viễn hành thì căn lành trở nên vượt hơn, mà tất cả Thanh văn, Bích-chi-phật địa chẳng thể bì kịp, lại có thể làm khô kiệt bùn nhơ phiền não.

Này các Phật tử! Đó gọi là lược nói địa Viễn hành của Đại Bồ-tát. Bồ-tát trụ ở địa đó phần nhiều làm vua trời Tha hóa tự tại, các căn mạnh mẽ có thể phát sinh nhân duyên ngộ đạo cho chúng sinh. Căn lành đã làm như Bố thí, Ái ngữ, Lợi hành, Đồng sự đều chẳng rời niệm Phật, chẳng rời niệm pháp…, cho đến chẳng rời niệm Nhất thiết chủng trí đầy đủ.

Bồ-tát đó thường sinh tâm: “Ta đối với tất cả chúng sinh sẽ làm người đứng đầu, làm người thắng hơn…, cho đến đối với tất cả chúng sinh ta làm người y chỉ.”

Bồ-tát đó nếu muốn như vậy cần hành tinh tấn thì ở trong giây lát được trăm ngàn ức na-do-tha Tam-muội…, cho đến có thể hiện trăm ngàn ức na-do-tha Bồ-tát để làm quyến thuộc. Nếu dùng nguyện lực tự tại thị hiện thì hơn cả số này mà hàng trăm ngàn vạn ức kiếp chẳng thể tính biết.

Bấy giờ, Bồ-tát Kim Cang Tạng muốn một lần nữa làm sáng tỏ nghĩa này, nói kệ khen rằng:

Tâm định trí tuệ sâu

Đủ hành Địa sáu xong

Một lúc sinh phương tiện

Tuệ vào Địa thứ bảy

Hành Không, Vô tướng, Nguyện

Mà tu tâm Từ bi

Thuận pháp Phật bình đẳng

Mà cúng dường Thế Tôn

Tuy dùng trí quán Không

Mà tu phước không chán

Tuy trang nghiêm ba cõi

Mà lòng ưa viễn ly

Tuy lòng tịch diệt luôn

Mà vẫn diệt pháp ác

Chẳng hai tướng, hành không

Mà hành tâm Từ bi

Tuy quán tất cả cõi

Trống rỗng như hư không

Mà vẫn trang nghiêm tốt

Các cõi Phật sạch trong

Tuy biết thân chư Phật

Pháp tướng đồng vô tướng

Mà trồng ba hai tướng

Tám mươi vẻ đẹp xinh

Tuy biết pháp âm thanh

Chẳng có tướng ngôn ngữ

Mà khen Phật bằng tiếng

Thì được pháp chiếu sáng

Bồ-tát mà như vậy

Liền vào địa thứ bảy

Trụ địa đó hay quán

Nghiệp chúng sinh không lường

Cũng biết pháp chư Phật

Giáo hóa cho chúng sinh

Thế giới vô số kiếp

Tướng sai biệt các pháp

Lại biết các chúng sinh

Sinh đủ thứ dục lạc

Biết nói pháp ba thừa

Khiến chúng sinh tin hiểu

Ta nên cầu giáo hóa

Thành tựu chúng sinh đó

Dùng tư duy như vậy

Phương tiện tuệ hòa hợp

Bốn uy nghi ở trong

Thường hành đạo như vậy

Mỗi một niệm ở trong

Đủ cả pháp Bồ-đề

Là Thí, Giới, các loại…

Mười thứ Ba-la-mật

Như vậy, các Bồ-tát

Phước đức đã tu hành

Đều cho các chúng sinh

Là Thí ba-la-mật,

Diệt cấu ác trong lòng

Là Giới ba-la-mật,

Chẳng bị sáu trần hại

Nhẫn nhục ba-la-mật,

Thường phát sinh pháp thắng

Tinh tấn ba-la-mật,

Chẳng lay động tâm đạo

Là Thiền ba-la-mật,

Vô sinh nhẫn chiếu minh

Bát-nhã ba-la-mật,

Hồi hướng đạo Thế Tôn

Phương tiện ba-la-mật,

Cầu được đạo thắng hơn

Là Nguyện ba-la-mật,

Không có thể phá hoại

Là Lực ba-la-mật

Hay hiểu lời chân thật

Là Trí ba-la-mật

Pháp trợ Bồ-đề trên

Niệm niệm đều luôn giữ

Phát đại nguyện mênh mông

Duyên vào với đại pháp

Địa công đức đầu tiên

Gọi đó là Cụ túc.

Địa thứ hai tên là:

Trừ các tâm cấu ác

Thứ ba: Nguyện tăng minh

Địa thứ tư: Nhập đạo

Thứ năm: Tùy thế hành

Thứ sáu: Nhập thâm pháp

Thứ bảy: Gom tất cả

Đủ pháp Bồ-đề phần

Các công đức phát sinh

Và dùng tất cả nguyện

Công đức như vậy nên

Khiến vào Địa thứ tám

Tất cả các hành động

Tự nhiên được thanh tịnh

Địa Viễn hành khó qua

Sức đại Trí có thể

Như khoảng giữa hai nước

Khó có thể vượt quá

Ở trong địa thứ bảy

Thanh tịnh như Thánh vương

Tuy trụ ở đường đó

Chẳng gọi qua tất cả

Thứ tám nếu đến liền

Là Tuệ địa Bồ-tát

Bấy giờ vượt ý giới

Trụ ở trong trí nghiệp

Như Thiên vương, Phạm vương

Chẳng thể gọi là người

Bồ-tát không bị tội

Như hoa sen trên nước

Trụ Địa đó, Bồ-tát

Qua khỏi các dục tham…

Chẳng gọi “có phiền não”

Chẳng gọi đã diệt hết

Vào trong đường chính đó

Không có các phiền não

Còn nguyện cầu Phật đạo

Chẳng được gọi là tận

Ở trong những thế gian

Kinh sách, việc kỹ thuật

Chú thuật và tụng văn

Tự nhiên biết sáng tỏ

Tu tập các thiền định

Và cả những thần thông…

Vô lượng tâm lợi đời

Việc đó đều phát sinh.

Bấy giờ Bồ-tát ấy

Vượt qua khỏi Nhị thừa

An trụ Địa thứ bảy

Bồ-tát trong các hành

Do khi tâm mới phát

Sức nguyện lớn nên hơn

Nay Địa này ở trong

Tự dùng sức trí tuệ

Giống như con quốc vương

Khi sinh đã tôn quý

Sau do công đức thành

Được mọi người tôn trọng

Trụ đây được trí sâu

Tinh tấn càng them tăng

Niệm niệm vào tịch diệt

Chẳng chấp thủ chẳng đắc

Như người chèo thuyền khéo

Vào trong biển mênh mông

Tuy nước sâu đi khó

Mà chẳng bị hại chìm

Bồ-tát tu chuyển thắng

Phương tiện trí tuệ nên

Công đức đều đầy đủ

Thế gian chẳng biết được

Cúng dường vô lượng Phật

Tâm ấy chuyển sạch trong

Như vàng ròng xen báu

Xen lẫn nên rất đẹp

Được ánh sang tuệ Phật

Làm khô cạn nước ái

Như ánh sáng vầng nhật

Làm khô cạn đất bùn

Trụ địa đó thường làm

Tha hóa tự tại vương

Các căn đều mạnh mẽ

Các đạo quả đạt thông

Nếu muốn siêng tinh tấn

Được thấy ức trăm ngàn

Na-do-tha chư Phật

Sức nguyện thì lại hơn

Địa thứ bảy tuệ tịnh

Nhị thừa và Thiên nhân

Đều ngoài cảnh giới ấy

Nay đã lược nói xong.

❧