Đại Tập 36 · Bộ Hoa Nghiêm I · Số 274–278

Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm - Quyển 23 - Phẩm 22: Mười Địa (Phần 1)

KINH ĐẠI PHƯƠNG QUẢNG PHẬT

HOA NGHIÊM

QUYỂN 23

Phẩm 22: MƯỜI ĐỊA (Phần 1)

Bấy giờ, Đức Thế Tôn ở trên bảo điện Ma-ni tại cung vua trời Tha hóa tự tại cùng với đại chúng Bồ-tát không còn thoái chuyển đối với quả vị Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, từ thế giới khác đến nhập hội.

Những vị Bồ-tát này, tất cả trí tuệ, hàng động của Bồ-tát đều tự tại, được vào chỗ trí tuệ của chư Phật Như Lai, có thể giỏi giáo hóa tất cả thế gian. Trong một niệm, có thể hiện khắp những thần thông, đầy đủ cả nguyện của Bồ-tát. Ở tất cả trời, tất cả kiếp, tất cả đất nước, thường tu tất cả hạnh Bồ-tát, đầy đủ phước đức trí tuệ của Bồ-tát không cùng tận. Có thể vì tất cả mà làm lợi ích, có thể đến bờ kia, có tất cả trí tuệ phương tiện của Bồ-tát, có thể khiến cho chúng sinh quay lưng lại với đường sinh tử để hướng về của Niết-bàn. Các vị chẳng còn gián đoạn với tất cả hạnh của Bồ-tát, giỏi đi vào tất cả thiền định giải thoát Tam-muội của Bồ-tát; các hành động, thần thông trí tuệ thị hiện tất cả. Tất cả thần túc vô tác của Bồ-tát đều được hết. Trong khoảnh khắc, các vị Bồ-tát này có thể đi đến đại hội của chư Phật ở mười phương, thăm hỏi thưa thỉnh thọ trì bánh xe pháp, thường dùng tâm lớn để cúng dường các Đức Phật, thường hay tu tập sự nghiệp theo hành động của những Đại Bồ-tát. Thân Bồ-tát ấy hiện khắp vô lượng thế giới; âm thanh của các vị nghe được khắp nơi; tâm thông đạt, thấy rõ ba đời, tu tập đầy đủ tất cả công đức của Bồ-tát.

Những Đại Bồ-tát như vậy, công đức vô lượng, vô biên, dù cả vô số kiếp mà nói cũng chẳng thể nói. Danh hiệu những Bồ-tát ấy

là: Kim Cang Tạng, Bảo Tạng, Liên Hoa Tạng, Đức Tạng, Liên Hoa Đức Tạng, Nhật Tạng, Nguyệt Tạng, Tịnh Nguyệt Tạng, Chiếu Nhất Thiết Thế Gian Trang Nghiêm Tạng, Trí Tuệ Chiếu Minh Tạng, Diệu Đức Tạng, Chiên-đàn Đức Tạng, Hoa Đức Tạng, Ưu-bát-la Hoa Đức Tạng, Thiên Đức Tạng, Phước Đức Tạng, Vô Ngại Thanh Tịnh Trí Đức Tạng, Công Đức Tạng, Na-la-diên Đức Tạng, Vô Cấu Tạng, Ly Cấu Tạng, Chủng Chủng Lạc Thuyết Trang Nghiêm Tạng, Đại Quang Minh Võng Tạng, Tịnh Minh Uy Đức Vương Tạng, Đại Kim Sơn Quang Minh Uy Đức Vương Tạng, Nhất Thiết Tướng Trang Nghiêm Tịnh Đức Tạng, Kim Cang Diệu Đức Tướng Trang Nghiêm Tạng, Diêm Xí Tạng, Túc Vương Quang Chiếu Tạng, Hư Không Vô Ngại Diệu Âm Tạng, Đà-la-ni Công Đức Trì Nhất Thiết Thế Gian Nguyện Tạng, Hải Trang Nghiêm Tạng, Tu-di Đức Tạng, Tịnh Nhất Thiết Công Đức Tạng, Như Lai Tạng, Phật Đức Tạng, Giải Thoát Nguyệt Tạng…

Những Đại Bồ-tát như vậy nhiều vô lượng, vô biên, chẳng thể nghĩ bàn, chẳng thể xưng nói, trong đó Bồ-tát Kim Cang Tạng làm Thượng thủ.

Bấy giờ, Đại Bồ-tát Kim Cang Tạng nương theo thần lực của Đức Phật, vào Tam-muội Bồ-tát trí tuệ quang minh, tức thời mười phương thế giới, ở mỗi phương qua những thế giới nhiều như số vi trần của mười ức cõi Phật, có những Đức Phật nhiều như số vi trần của mười ức cõi Phật đều hiện thân với danh hiệu là Kim Cang Tạng. Mười phương thế giới đều cũng như vậy. Các Đức Phật đồng thanh khen ngợi:

–Hay thay, hay thay! Này Kim Cang Tạng! Ông có thể vào được Tam-muội Bồ-tát đại trí tuệ quang minh đó. Như vậy, những Đức Phật nhiều như số vi trần của thế giới mười phương, đều đồng một danh hiệu, gia hộ thêm cho ông uy thần như là bản nguyện lực, đại uy thần lực của Phật Lô-xá-na. Ông có đại trí tuệ muốn tuyên nói cho tất cả Bồ-tát về pháp minh của chư Phật chẳng thể nghĩ bàn, như là vào địa trí tuệ, bao gồm tất cả căn lành, phân biệt hoàn toàn tất cả pháp, pháp trí rộng, quyết định nói các pháp, trí không phân biệt giỏi phân biệt, tất cả pháp thế gian chẳng thể nhiễm, căn lành

thanh tịnh xuất thế gian, được trí lực chẳng thể nghĩ bàn, được cảnh giới nhân trí của Nhất thiết trí. Như là, đúng sự thật nói về sự sai khác mười địa của Bồ-tát, Bồ-tát an trụ mười địa, phân biệt nói về pháp vô lậu, dùng đại trí tuệ quang minh phân biệt hoàn toàn để tự trang nghiêm, vào đầy đủ trí môn, theo chỗ ứng trụ mà lớp giảng nói, được ánh sáng giảng thuyết vô ngại, đầy đủ trí địa vô ngại, chẳng quên mất tâm Bồ-tát, giáo hóa thành thục tất cả chúng sinh giới, đến được tất cả chỗ trí quyết định.

Này Kim Cang Tạng! Ông phải nói sự sai biệt của pháp môn này, đó là thần lực của chư Phật. Ông có thể đủ sức nhận thần lực trí tuệ của Như Lai, tự thanh tịnh căn lành, thanh tịnh pháp giới, lợi ích chúng sinh, vào Pháp thân, Trí thân. Đối với tất cả Phật được thọ ký, được thân cao lớn trong tất cả thế gian, qua tất cả đường thế gian, thanh tịnh được căn lành xuất thế gian.

Ngay lúc ấy, các Đức Phật mười phương cho Kim Cang Tạng thân chân thật vô lượng, cho biện tài thuyết giảng vô ngại, cho trí tuệ thanh tịnh giỏi phân biệt, cho giỏi nhớ nghĩ chẳng quên, cho tuệ giỏi quyết định, cho đến chỗ Nhất thiết trí, cho lực không hư hoại của chư Phật, cho không sợ hãi của chư Phật, cho trí vô ngại của chư Phật phân biệt các pháp, giỏi mở cửa pháp; cho tất cả nghiệp thân, miệng, ý thượng diệu của chư Phật. Vì sao vậy? Vì được Bồ-tát đại trí tuệ quang minh, cũng chính là bản nguyện lực của Bồ-tát, trực tâm thanh tịnh, trí tuệ minh bạch, giỏi tập hợp pháp trợ đạo, giỏi tu bản nghiệp, ghi nhớ vô lượng pháp, tin chắc chắn pháp thanh tịnh quang minh, giỏi được môn Đà-la-ni chẳng thể hoại, được ấn chứng bằng ấn trí pháp giới.

Bấy giờ, chư Phật mười phương đều đưa tay phải xoa đỉnh đầu Bồ-tát Kim Cang Tạng.

Bồ-tát Kim Cang Tạng liền ra khỏi Tam-muội, bảo các vị Bồ-tát:

–Này các Phật tử! Nguyện của những Bồ-tát đó nhất định không có lỗi, chẳng thể hư hoại, rộng lớn như pháp giới, rốt ráo như hư không, che khắp tất cả chúng sinh của các thế giới Phật trong mười phương vì cứu độ tất cả thế gian, được sự hộ trì của thần

lực chư Phật. Vì sao vậy? Vì những Đại Bồ-tát đã vào được trí địa của các Đức Phật quá khứ, cũng vào được trí địa của các Đức Phật vị lai và hiện tại. Những gì là trí địa của Đại Bồ-tát? Trí địa của Đại Bồ-tát có mười thứ mà các Đức Phật quá khứ, vị lai và hiện tại đã nói. Hôm nay nói và sẽ nói chính là những Địa đó. Ta sẽ nói đúng như vậy.

Những gì là mười?

1. Hoan hỷ.

2. Ly Cấu.

3. Minh.

4. Diệm.

5. Nan thắng.

6. Hiện tiền.

7. Viễn hành.

8. Bất động.

9. Thiện tuệ.

10. Pháp vân.

Đó là mười Địa mà các Đức Phật ba đời đã nói, đang nói và sẽ nói. Ta chẳng thấy có cõi chư Phật nào mà chẳng nói mười địa đó. Vì sao vậy? Vì mười Địa này chính là đạo Tối thượng diệu, là pháp môn sáng suốt tối thượng của Bồ-tát. Đây là phân biệt mười Địa.

Này Phật tử! Việc ấy chẳng thể nghĩ bàn, đó là thuận theo trí tuệ các Địa.

Bồ-tát Kim Cang Tạng nói tên mười Địa của Bồ-tát xong rồi thì yên lặng không nói nữa.

Bấy giờ, tất cả Bồ-tát nghe tên mười Địa của Bồ-tát xong đều khao khát muốn được nghe giải thích. Tất cả đều tự nghĩ: “Vì nhân duyên gì Bồ-tát Kim Cang Tạng nói xong tên của mười Địa thì yên lặng như vậy?”

Khi ấy, trong chúng Đại Bồ-tát, có vị Bồ-tát tên là Giải Thoát Nguyệt biết ý niệm của các Bồ-tát nên dùng kệ hỏi:

Người chánh niệm trí tuệ

Vì sao nói danh hiệu

Các địa của Bồ-tát

Rồi yên lặng chẳng giải?

Nay các Đại Bồ-tát

Đều do dự trong lòng

Vì sao nói tên đó

Mà chẳng diễn ý nghĩa?

Các Bồ-tát đại Trí

Đều muốn được lắng nghe

Như vậy nghĩa các địa

Nguyện phân biệt nói lên!

Các chúng Bồ-tát

Không tỳ vết sạch trong

An trụ không thoái chuyển

Đầy đủ đức công trí

Đều đem lòng cung kính

Chiêm ngưỡng Bậc Đại Nhân

Nguyện muốn nghe Ngài nói

Như khát nghĩ nước ngon!

Bấy giờ, Bồ-tát Kim Cang Tạng nghe nói thế, muốn làm vừa lòng chúng, dùng kệ đáp:

Hành động các Bồ-tát

Đứng đầu khó nghĩ bàn

Phân biệt mười Địa đó

Căn bản của chư Phật

Vi diệu rất khó thấy

Tâm không thể thông suốt

Phát ra từ tuệ Phật

Nếu nghe thì hoang mang

Giữ tâm như Kim cang

Tin sâu trí tuệ Phật

Cho là diệu đệ nhất

Lòng không có nghi nan

Xa lìa tâm chấp ngã

Và hoạt động của tâm

Các Bồ-tát như vậy

Mới có thể lắng nghe

Trí tịch diệt vô lậu

Phân biệt nói rất khó

Như vẽ vào như không

Như bắt làn gió thổi

Ta nghĩ trí Thế Tôn

Tối thượng khó nghĩ bàn

Chúng sinh ít tin được

Vậy nên ta im lặng.

Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt nghe xong lời nói này, liền nói với Bồ-tát Kim Cang Tạng:

–Này Phật tử! Chúng Đại Bồ-tát này, lòng thẳng trong sạch, giỏi thi hành đạo Bồ-tát, khéo huân tập pháp trợ đạo, giỏi cung kính cúng dường các Đức Phật, gieo trồng nhiều căn lành ở chỗ vô lượng Đức Phật, thành tựu vô lượng công đức thâm hậu; lìa khỏi ngu si, nghi hoặc, hối hận, không có tham lam và các kết sử; thâm tâm tin hiểu, ở vững bất động trong pháp đó, chẳng theo lời dạy của người khác. Vậy nên, này Phật tử, ông phải nương theo thần lực Đức Phật mà diễn bày nghĩa này cho những Bồ-tát đó, làm cho họ đối với pháp sâu xa ấy đều có thể chứng biết.

Khi ấy, Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt muốn lập lại nghĩa này nên nói kệ khen:

Nguyện nói pháp yên ổn

Hạnh Bồ-tát cao tột

Phân biệt nơi các Địa

Khiến trí tuệ sạch trong

Trí chúng sạch không bẩn

Tin hiểu thật chính xác

Đối vô số chư Phật

Chứng tri nghĩa mười Địa.

Bồ-tát Kim Cang Tạng nói:

–Này Phật tử! Các đại chúng đó tuy đều thanh tịnh, lìa khỏi ngu si, nghi hoặc, hối tiếc, ở trong pháp đó, chẳng theo lời dạy người khác, nhưng số còn lại thì ưa pháp nhỏ, khi nghe sự kiện sâu xa khó ngó bàn đó, hoặc sinh ra nghi ngờ, người đó phải chịu đựng những khổ não lâu dài. Ta thương những người này nên phải yên lặng.

Khi ấy, Bồ-tát Kim Cang Tạng muốn lập lại lần nữa ý nghĩa này nên nói kệ rằng:

Chúng đó tuy thanh tịnh

Lìa nghi ngờ, trí sâu

Tâm họ đã quyết định

Chẳng thuận theo người khác,

Như Tu-di chẳng động

Chẳng loạn như biển lớn

Kẻ khác tu chẳng lâu

Trí tuệ chưa tỏ lường,

Theo thức chẳng theo trí

Nghe rồi sinh hối nghi

Họ sẽ đọa đường ác

Ta vì thương chẳng nói!

Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt nói:

–Thưa Phật tử! Xin hãy nương theo thần lực của Đức Phật khéo phân biệt pháp chẳng thể nghĩ bàn này. Nhờ sự hộ niệm của chư Phật khiến cho chúng dễ tin hiểu. Vì sao? Vì nói rõ nghĩa mười địa thì chư Phật mười phương ứng theo pháp hộ niệm, tất cả Bồ-tát hộ trì việc đó, tinh tấn siêng làm. Vì sao vậy? Vì đó là hành động tối thượng của Bồ-tát được đến với tất cả các Phật pháp. Ví như tất cả văn tự đều được tóm lược của chương đầu. Chương đầu là gốc, không có một chữ nào mà chẳng thuộc vào chương đầu.

Này Phật tử! Như mười Địa ấy là căn bản của tất cả Phật pháp, Bồ-tát tu hành đầy đủ mười Địa đó thì có thể được tất cả trí tuệ. Vậy nên, này Phật tử! Xin hãy nói rõ nghĩa này thì chư Phật sẽ hộ niệm, gia hộ thêm thần lực, khiến cho người tin nhận chẳng thể phá hoại.

Khi đó, Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt muốn ý nghĩa sáng tỏ, nói kệ rằng:

Hay thay, người trí tuệ

Đầy đủ hạnh sạch trong

Xin nói hạnh mười Địa

Pháp vào trong mười Địa,

Đầy đủ cả trí tuệ

Được rồi, chứng Bồ-đề

Tất cả Phật mười phương

Tối thắng, Nhân Trung Tôn,

Đều hộ niệm ông cả

Nói nghĩa mười Địa đó

Mười Địa là căn nguyên

Là hoạt động của trí

Cũng là đạo rốt ráo

Pháp tu của chư Phật,

Ví như các văn tự

Đều gom ở chương đầu

Trí công đức chư Phật

Mười Địa là căn bản.

Bấy giờ, các vị Bồ-tát, cùng một lúc, đồng thanh nói kệ thỉnh Bồ-tát Kim Cang Tạng:

Người trí tuệ thượng diệu

Nói giỏi thật không lường

Đức trọng như vua núi

Từ mẫn nói mười địa!

Giới, Niệm, Tuệ thanh tịnh

Tuyên dương nghĩa mười Địa

Căn bản của mười Lực

Bản hạnh trí không ngại

Công đức giới, định, tuệ

Đủ trong tâm của ngài

Kiêu mạn các tà kiến

Đều bị diệt tận cùng

Chúng này không nghi hoặc

Nguyện được nghe giảng giải

Như bệnh mong thầy thuốc

Như đói nghĩ ăn ngon

Chúng tôi cũng như vậy

Nghe vị pháp ngọt lành

Vậy xin ngài rộng lòng

Mở cửa Địa thứ nhất

Cho đến Địa thứ mười

Nói thứ lớp cho tôi.

Bấy giờ, Đức Phật Thích-ca Mâu-ni, từ tướng bạch hào giữa hai long mày, phóng ra ánh sáng lực Bồ-tát, có trăm ngàn a-tăng-kỳ ánh sáng làm quyến thuộc, soi khắp thế giới, chư Phật trong mười phương, không chỗ nào là không chiếu đến. Các khổ trong ba đường ác nhờ đó mà chấm dứt. Chiếp khắp đại chúng trong hội thuyết pháp của chư Phật trong mười phương, hiển hiện năng lực chẳng nghĩ bàn của Như Lai. Ánh sang đó soi khắp thân của các vị Bồ-tát trong đại hội của chư Phật mười phương rồi thì tụ ở trên giữa hư không thành đài mây ánh sáng lớn.

Các Đức Phật mười phương cũng lại như vậy, từ tướng bạch hào giữa hai lông mày đều phóng ra ánh sáng lực Bồ-tát, có trăm ngàn a-tăng-kỳ ánh sáng làm quyến thuộc, hiển hiện thần lực chẳng thể nghĩ bàn của Như Lai, chiếu soi hết tất cả đại hội của chư Phật và tất cả đại chúng của Đức Phật Thích-ca Mâu-ni ở thế giới Ta-bà cùng Bồ-tát Kim Cang Tạng và tòa Sư tử. Chiếu xong, ánh sáng tụ ở trên giữa hư không thành đài mây ánh sáng lớn. Khi đó, trong những đài mây ánh sáng lớn, nhờ thần lực của chư Phật nói kệ khen rằng:

Chư Phật không ai bằng

Công đức như hư không

Mười Lực, không sợ hãi

Tối tôn trên thế gian

Ở trước Phật Thích-ca

Thần lực này hiện lên

Do Phật lực hiện bày

Tạng Pháp vương vô úy

Nói tu hành các Địa

Các Địa, nghĩa không đồng

Nhờ thần lực chư Phật

Không ai phá hoại được

Nếu người nghe Pháp bảo

Thì chư Phật hộ trì

Dần dần đủ các Địa

Đã được thành Phật đạo

Nếu người nào chịu nghe

Tuy tại biển mênh mông

Và trong lửa kiếp tận

Nhất định được nghe kinh

Nếu người si nghi ngờ

Chẳng bao giờ được nghe

Vậy nên, nay Phật tử!

Nói đạo trí các Địa

Nhờ thế lực quán pháp

Thứ lớp mà tu hành

Được đến với địa khác

Đều được lợi ích hơn

Lợi tất cả thế gian

Nguyện nói chớ gián đoạn.

Bấy giờ, Bồ-tát Kim Cang Tạng quan sát mười phương, muốn khiến cho đại chúng Tăng thêm kính tin, nói kệ thêm:

Đạo Thánh của chư Phật

Rất khó hiểu vi diệu

Chẳng đắc do suy nghĩ

Do người trí thực hành

Tánh ấy từ xưa nay

Tịch nhiên không sinh diệt

Không từ gốc đến nay

Diệt trừ các khổ não

Xa lìa các cảnh giới

Đồng với tướng Niết-bàn

Không giữa, không sau cùng

Ngôn ngữ chẳng nói được

Vượt qua cả ba đời

Tướng ấy như hư không

Tu hành của chư Phật

Rất tịch diệt sạch trong

Lời nói khó nói được

Sự tu hành cũng vậy

Bằng lời nói còn khó

Huống gì dạy cho người

Trí tuệ của chư Phật

Ngoài suy nghĩ của tâm

Chẳng thể nghĩ bàn được

Chẳng có ấm, giới, nhập

Chỉ dùng trí biết thông

Chẳng phải thức biết được

Khó biết vết hư không

Sao chỉ được tướng ấy?

Nghĩa mười Địa như vậy

Tâm ý chẳng nghĩ được

Việc đó tuy là khó

Phát nguyện làm Từ bi

Dần đần đủ các Địa

Vi diệu rất khó thấy

Dùng tâm chẳng biết thông

Phải nhờ Phật lực nói

Các ông phải cùng chung

Một lòng nghe cung kính

Đã thuận theo trí tuệ

Đi vào tướng các địa

Cả ức kiếp không lường

Nói ra chẳng thể tận

Nay chân thật lược nói

Trọn vẹn về nghĩa ấy

Một lòng cung kính đợi

Nương nhờ Phật lực nói

Lớn tiếng xướng luận bàn

Danh nghĩa chẳng trái nhau

Thần lực Phật không lường

Nay thân ta đều nói

Những điều ta nói đó

Như giọt nước biển khơi.

Bồ-tát Kim Cang Tạng nói kệ này rồi, bảo với đại chúng:

–Này các Phật tử! Nếu chúng sinh huân tập đầy căn lành, tu tập các hạnh thiện, giỏi tập hợp pháp trợ đạo, cúng dường các Đức Phật, tu tập các pháp Bạch tịnh thì được sự hộ trì của Thiện tri thức, vào được tâm sâu rộng, tin ưa đại pháp, lòng luôn hướng về đại Bi, thích cầu trí tuệ của chư Phật. Chúng sinh như vậy thì mới có thể phát tâm Vô thượng Bồ-đề, được Nhất thiết chủng trí, được mười Lực, được không lo sợ, được đầy đủ Phật pháp, cứu độ tất cả thế gian, tịnh tâm đại Từ bi, hướng về mười phương bằng trí hoàn toàn vô ngại; là tịnh tất cả các nước Phật, là ở trong một niệm biết sự việc ba đời, lại tự tại chuyển bánh xe đại pháp, thị hiển rộng lớn thần lực của đức Phật. Đại Bồ-tát nên sinh tâm như vậy.

Này các Phật tử! Tâm đó lấy đại Bi làm đầu; trí tuệ tăng lên, làm phương tiện giúp đỡ; trực tâm và thâm tâm hoàn hảo, lượng đồng với Phật lực, quyết định trọn vẹn chúng sinh lực và Phật lực. Hướng đến trí vô ngại, thuận theo trí tự nhiên, có thể nhận lấy tất cả Phật pháp, dùng trí tuệ giáo hóa rộng lớn như pháp giới, rốt ráo như hư không đến tận đời vị lai. Bồ-tát phát tâm như vậy tức thời

vượt qua khỏi địa vị phàm phu, nhập vào quả vị Bồ-tát, sinh ra trong nhà của Đức Phật, dòng họ tôn quý, không thể chê trách hiềm nghi, vượt qua tất cả đạo thế gian, vào đạo xuất thế gian, ở trong pháp Bồ-tát, thuộc hàng những Bồ-tát, bình đẳng vào trong chủng tánh Như Lai ba đời, nhất định rốt ráo Vô thượng Bồ-đề. Bồ-tát trụ ở pháp như vậy thì gọi là trụ ở địa Hoan hỷ bằng pháp bất động.

Này các Phật tử! Đại Bồ-tát trụ ở địa Hoan hỷ thì nhiều hoan hỷ, nhiều chánh tín, nhiều thanh tịnh, nhiều vui mừng, nhiều nhu hòa, nhiều chịu đựng, chẳng ưa đấu tranh, chẳng ưa não loạn chúng sinh, chẳng ưa sân hận.

Này các Phật tử! Các Bồ-tát trụ ở địa Hoan hỷ đó, do niệm các Đức Phật nên sinh tâm hoan hỷ, niệm các Đại Bồ-tát nên sinh tâm hoan hỷ, niệm các hạnh Bồ-tát nên sinh tâm hoan hỷ, niệm các tướng thanh tịnh Ba-la-mật nên sinh tâm hoan hỷ, niệm các Bồ-tát cùng chúng thù thắng nên sinh tâm hoan hỷ, niệm các năng lực của Bồ-tát chẳng thể hư hoại nên sinh tâm hoan hỷ, niệm các pháp giáo hóa của Như Lai nên sinh tâm hoan hỷ, niệm có thể vì lợi ích của chúng sinh nên sinh tâm hoan hỷ, niệm sự đi vào các môn trí tuệ phương tiện của tất cả Đức Phật, tất cả vị Bồ-tát nên sinh tâm hoan hỷ.

Bồ-tát ấy phát khởi ý nghĩa: “Ta chuyển đổi cảnh giới tất cả thế gian nên sinh hoan hỷ, vào trong bình đẳng của tất cả Phật nên sinh lòng hoan hỷ, xa lìa phàm phu nên sinh lòng hoan hỷ, gần địa vị trí tuệ nên sinh long hoan hỷ, đoạn trừ tất cả đường ác nên sinh long hoan hỷ, cho tất cả chúng sinh làm chỗ nương nhờ nên sinh lòng hoan hỷ, thân cận nhìn thấy tất cả các Đức Phật nên sinh lòng hoan hỷ, sinh vào cảnh giới các Đức Phật nên sinh lòng hoan hỷ, vào tất cả hàng Bồ-tát nên sinh lòng hoan hỷ, lìa tất cả khủng bố nên sinh lòng hoan hỷ.” Vì sao? Vì Bồ-tát đó được địa Hoan hỷ thì sợ hãi đều không còn. Những sợ hãi ấy là: sợ không sống được, sợ tên xấu, sợ chết, sợ đọa đường ác, sợ uy đức của đại chúng. Lìa tất cả những sợ như vậy. Vì sao? Vì Bồ-tát đó không còn tướng ngã, thân còn chẳng ham huống là vật dụng. Vậy nên, Bồ-tát không có nỗi sợ không sống

được. Lòng chẳng hy vọng cung kính cúng dường rằng “Ta đáng được chúng sinh cúng dường, cung cấp các điều cần thiết.” Vậy nên, Bồ-tát không có sợ danh ác, xa lìa ngã kiến, không có ngã tướng nên không có sự sợ chết.

Bồ-tát lại sinh ý nghĩ: “Ta nếu chết rồi, được sinh ra ắt được thấy chư Phật và Bồ-tát. Vậy nên không có nỗi sợ đọa đường ác. Chí muốn của ta không ai bằng, huống gì có ai hơn. Vậy nên không có nỗi sợ uy đức đại chúng.” Như vậy, Bồ-tát mãi mãi lìa khỏi tất cả những sự khủng bố.

Này các Phật tử! Bồ-tát đó lấy đại Bi làm đầu, đối với tất cả chúng sinh, lòng không hiềm hận, lòng chánh trực kiên cố, tự nhiên thanh tịnh, lại còn siêng tu tất cả căn lành. Đó là lòng tin tăng lên, tu hành nhiều tịnh tâm, tâm xác định thanh tịnh; bằng nhiều lòng tin phân biệt, sinh ra đại Bi, thành tựu đại Từ, chẳng mệt mỏi lười biếng; dùng tàm quý trang nghiêm, thành tựu nhẫn nhục nhu hòa, kính thuận giáo pháp của chư Phật, tin tưởng tôn trọng Thiện tri thức, ngày đêm thường tu tất cả căn lành, thường ưa thích pháp, cầu đa văn không chán, đúng theo chánh pháp đã nghe chánh niệm quan sát, lòng chẳng tham trước, chẳng cầu danh tiếng tốt, chẳng cầu tư lợi, thường phát sinh lòng báu không biết chán, ưa Nhất thiết trí, muốn được lực không sợ pháp bất cộng của chư Phật, cầu trợ các pháp Ba-la-mật, lìa khỏi các dối trá, làm đúng như lời nói, thường nói lời thật, chẳng làm bẩn nhà của chư Phật, chẳng bỏ giới Bồ-tát, sinh ra Nhất thiết chủng trí, lòng chẳng động như núi chúa, chẳng ưa việc thế gian, thành tựu căn lành xuất thế gian, tập hợp pháp Bồ-đề không biết chán, thường cầu đạo thắng nhất trong các thắng. Bồ-tát thành tựu pháp tịnh địa như vậy thì gọi là an trụ địa Hoan hỷ.

Bồ-tát an trụ địa Hoan hỷ như vậy thì phát các đại nguyện, sinh ra định tâm như vầy: “Ta sẽ dùng âm thanh tịnh cúng dường tất cả các Đức Thế, tất cả đồ cúng tùy ý cúng dường. Phát đại nguyện như vậy, rộng lớn như pháp giới, rốt ráo như hư không, đến tận cùng đời vị lai, cúng dường hết chư Phật trong tất cả kiếp, dùng đầy đủ đại cúng dường không có ngưng nghỉ.

Lại nữa, kinh pháp mà tất cả chư Phật đã nói ta đều thọ trì hết, giữ lấy pháp Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác của tất cả chư Phật. Đều thuận theo hết pháp giáo hóa của tất cả chư Phật. Đều có thể giữ gìn hết tất cả những Phật pháp. Phát đại nguyện như vậy, rộng lớn như pháp giới, cùng tận như hư không, đến tận đời vị lai đều giữ gìn hết tất cả Phật pháp trong tất cả kiếp, không có ngưng nghỉ.

Lại nữa, tất cả chư Phật trong tất cả thế giới, từ trời Đâu-suất xuống, vào ở trong thai, sinh ra xuất gia, khi thành Phật đạo, được khuyến thỉnh chuyển bánh xe pháp lớn, rồi thị hiện vào đại Niết-bàn.

Lúc ấy, ta đến tận nơi cúng dường, lấy pháp làm đầu, chuyển cả ba đời. Phát đại nguyện như vậy, rộng lớn như pháp giới, cùng tận như hư không, đến tận cùng đời vị lai, đến hết tất cả kiếp. Phụng nghinh cúng dường tất cả các Đức Phật không có ngưng nghỉ.

Lại nữa, tất cả sự tu hành của Bồ-tát rộng lớn không lường, chẳng thể hoại, không phân biệt, bao gồm các Ba-la-mật, sự thanh tịnh các địa, sinh ra các pháp trợ đạo, tướng chung, tướng riêng, tướng có, tướng không, có thành, có hoại. Tất cả sự tu hành của Bồ-tát, các đạo quả và bổn hạnh của các Ba-la-mật; giáo hóa tất cả khiến cho họ nhận lấy tu hành, lòng được tăng trưởng. Phát đại nguyện như vậy, rộng lớn như pháp giới, cùng tận như hư không, đến tận cùng vị lai, trong hết tất cả kiếp. Sự tu hành của Bồ-tát dùng những pháp giáo hóa, thành thục chúng sinh, không có ngừng nghỉ.

Lại nữa, tất cả chúng sinh hoặc có sắc, hoặc không sắc; có tưởng; không tưởng, chẳng có tưởng, chẳng không tưởng; noãn sinh, thai sinh, thấp sinh, hóa sinh, bị ba cõi rang buộc, vào với sáu đường, tất cả nơi sinh, bị danh sắc giữ lấy. Bồ-tát giáo hóa cho họ thành thục, đoạn dứt tất cả đường thế gian, khiến cho vào Phật pháp, có tất cả trí tuệ, không sợ ai cả. Phát đại nguyện như vậy, rộng lớn như pháp giới, cùng tận như hư không, đến tận cùng đời vị lai, hết tất cả kiếp, giáo hóa tất cả chúng sinh không có ngưng nghỉ.

Lại nữa, tất cả thế giới rộng, hẹp và trung bình; vô số lượng

chẳng thể phân biệt, chẳng thể hoại, chẳng thể động, chẳng thể nói to, nhỏ, đứng ngay thẳng, đứng nghiêng ngã, bằng phẳng vuông tròn… theo các vị trí thế giới như vậy, như lưới Nhân-đà-la sai biệt. Thế giới mười phương sai biệt như vậy Bồ-tát đều biết hết như hiện tại. Phát nguyện như vậy, rộng lớn như pháp giới, cùng tận như hư không, đến tận cùng đời vị lai, hết tất cả kiếp, những thế giới như vậy Bồ-tát đều biết hết như hiện tại không ngưng nghỉ.

Lại nữa, tất cả cõi Phật vào một cõi Phật, một cõi Phật vào tất cả cõi Phật. Mỗi một cõi Phật trang nghiêm không lường, lìa những cấu bẩn, đầy đủ trí tuệ thanh tịnh. Chúng sinh đều đầy ở trong ấy, thường có sức đại thần thông của chư Phật theo lòng chúng sinh mà thị hiện. Phát nguyện như vậy, rộng lớn như pháp giới, cùng tận như hư không, đến tận cùng đời vị lai, hết tất cả kiếp, làm thanh tịnh đất nước như vậy không có ngưng nghỉ.

Lại nữa, tất cả Bồ-tát đồng tâm, đồng học, gom chung các căn, không có thù oán, đồng một cảnh giới, tâm bình đẳng hoà hợp, thường chẳng lìa nhau, theo đối tượng ấy có thể thân Phật, tự ở trong lòng đều có thể biết rõ cảnh giới chư Phật và thần thông trí lực, thường được thần thông tùy ý, có thể du hành hết tất cả đất nước, đến tất cả Phật hội đều hiện thân tướng; tất cả chỗ sinh, đều sinh vào trong ấy, đại trí tuệ chẳng có thể nghĩ bàn như vậy, đầy đủ hạnh Bồ-tát. Phát đại nguyện như vậy, rộng lớn như pháp giới, cùng khắp như hư không, đến tận cùng đời vị lai, hết tất cả kiếp hành đạo đại trí tuệ như vậy không có ngưng nghỉ.

Lại nữa, cõi bánh xe không thoái lui, hành đạo Bồ-tát, hành động của nghiệp thân miệng ý chẳng vô ích. Chúng sinh thấy được liền đạt được Phật pháp; nghe âm thanh ta thì được trí tuệ chân thật; thấy ta thì lòng liền hoan hỷ, lìa các phiền não như vua cây thuốc và được hành đạo Bồ-tát như vậy. Phát đại nguyện như vậy, rộng lớn như pháp giới, cùng khắp như hư không, đến tận cùng đời vị lai, hết tất cả kiếp hành đạo chẳng thoái lui, hành động chẳng vô ích, không có ngưng nghỉ.

Lại nữa, tất cả thế giới đều chứng đắc được Vô thượng Bồ-đề. Ở đầu một sợi lông thị hiện vào thai, xuất gia, ngồi đạo tràng,

thành Phật đạo chuyển pháp luân, độ chúng sinh, thị hiện đại Niết-bàn, hiện những thần thông trí lực của Như Lai, theo căn cơ của tất cả chúng sinh mà hóa độ. Ở trong từng niệm từng niệm được Phật đạo, biết tất cả pháp thật tướng của Niết-bàn. Dùng một âm thanh khiến cho tất cả chúng sinh đều phát sinh hoan hỷ, thị hiện đại Niết-bàn mà chẳng gián đoạn sự tu hành của Bồ-tát; chỉ dạy cho chúng sinh địa vị đại trí, khiến cho họ biết tất cả pháp đều là giả ngụy. Dùng đại trí tuệ thần thông tự tại sinh ra biến hóa tràn đầy pháp giới. Phát đại nguyện như vậy, rộng lớn như pháp giới, cùng khắp như hư không, đến tận cùng đời vị lai, hết tất cả kiếp được việc Phật đạo, cầu đại trí tuệ, đại thần thông… không có ngưng nghỉ.

Này các Phật tử! Bồ-tát trụ ở địa Hoan hỷ dùng mười nguyện làm đầu, sinh ra trăm vạn a-tăng-kỳ đại nguyện như vậy… Do mười pháp không thể cùng tận mà phát sinh nguyện đó. Vì để mãn nguyện này nên siêng tu hành tinh tấn.

Những gì là mười pháp không thể cùng tận?

1. Chúng sinh không thể cùng tận.

2. Thế giới không thể cùng tận.

3. Hư không không thể cùng tận.

4. Pháp giới không thể cùng tận.

5. Niết-bàn không thể cùng tận.

6. Phật ra đời không thể cùng tận.

7. Trí tuệ chư Phật không thể cùng tận.

8. Tâm sở duyên không thể cùng tận.

9. Khởi trí không thể cùng tận.

10. Thế gian chuyển, pháp chuyển, trí chuyển không thể cùng tận.

Nếu chúng sinh tận nguyện ta mới tận. Nếu thế giới hư không, pháp giới, Niết-bàn, Phật ra đời, trí tuệ chư Phật, đối tượng của tâm, khởi trí, các chuyển tận thì nguyện ta mới tận. Nhưng chúng sinh thật chẳng thể tận; thế giới, hư không, pháp giới, Niết-bàn, Phật ra đời, trí tuệ chư Phật, đối tượng của tâm, khởi trí, các

chuyển thật chẳng thể tận; nên các nguyện căn lành của ta cũng chẳng thể cùng tận.

Này các Phật tử! Bồ-tát quyết định phát đại nguyện như vậy thì được tâm an ổn, tâm nhu hòa, tâm điều thuận, tâm chẳng sân nhuế, tâm chẳng bẩn, tâm chẳng phóng dật, tâm tịch diệt, tâm thẳng, tâm điều nhuận, tâm chẳng sân nhuế, tâm chẳng bẩn. Như vậy thì thành người tin, ưa dùng sự tin tưởng để phân biệt công đức. Tin sự hành đạo đời trước của chư Phật, tin thực hành các Ba-la-mật thì được tăng trưởng, tin vào hoàn toàn các Địa được công đức thù thắng, tin được thành mười lực của Phật, tin đầy đủ bốn pháp không sợ, tin pháp bất cộng chẳng thể hoại, tin pháp chư Phật chẳng thể nghĩ bàn, tin thần lực tự tại của chư Phật vô lượng, vô biên, tin vô lượng hạnh môn của các Đức Như Lai, tin từ nhân duyên đến thành quả báo… Nói tóm lại tin khắp các hạnh của các Bồ-tát, trí tuệ công đức và uy thần lực của chư Phật.

Này các Phật tử! Bồ-tát phát sinh ý niệm này: Chánh pháp của chư Phật sâu xa như vậy, ly tướng như vậy, tịch diệt như vậy, rỗng không như vậy, vô tướng như vậy, vô tác như vậy, ô nhiễm như vậy, vô lượng như vậy, rộng lớn như vậy, khó hoại như vậy… mà các phàm phu thì lòng rơi vào tà kiến, vô minh si tối che mắt trí tuệ của chúng, thường dựng lên cờ kiêu mạn, rơi vào lưới khát ái, thuận theo dối trá, thường ôm lòng ganh ghét mà tạo ra nhân duyên cho chỗ sinh ra thân đời sau. Chúng huân tập nhiều tham dục, sân hận, ngu si sinh ra những nghiệp ác. Gió mạnh thù hận thổi lửa tâm tội, khiến cho thường cháy rực lên. Có làm việc thì cũng đều tương ứng điên đảo với dục lưu, hữu lưu, kiến lưu, vô minh lưu nối tiếp nhau khởi lên nơi tâm ý, thức gieo trồng ở đất ba cõi, sinh ra mầm cây khổ não. Đó là danh sắc, danh sắc hòa hợp tăng trưởng lục nhập. Căn trần đối nhau sinh ra xúc, xúc sinh ra thọ. Ham thích thọ nên sinh ra ái; ái tăng thưởng nên sinh thủ; thủ làm nhân duyên nên lại sinh ra hữu cho đời sau. Có nhân duyên nên có sinh, già, chết, ưu, bi, khổ não.

Như vậy, nhân duyên huân tập các nhóm khổ, thọ các khổ não. Trong đó không ngã, không ngã sở, không tác giả, không người

nhận, không người biết, như cỏ cây ngói đá, lại như hình ảnh, như tiếng vang. Kẻ phàm phu đáng thương chẳng giác ngộ nên chịu khổ. Ở đây, Bồ-tát thấy những chúng sinh chẳng thoát khỏi các khổ liền sinh ra trí tuệ đại Bi. Những chúng sinh đó, ta nên cứu hộ, khiến cho họ được an vui của Phật đạo rốt cùng, Bồ-tát liền sinh ra trí tuệ đại Từ. Đại Bồ-tát thuận theo pháp đại Từ bi như vậy, dùng tâm thâm diệt trụ ở địa thứ nhất. Đối với tất cả Phật, học làm theo đại Trí, tức thời có thể thí hết các sở hữu. Đối với vàng, bạc, ngọc, ma-ni, xa cừ, mã não, lưu ly, san hô, hổ phách, kha bối, trân bảo anh lạc, đồ trang nghiêm thân và voi ngựa, xe cộ, nhân dân, nô tỳ, đất nước, thành ấp, vườn rừng dạo xem, thê thiếp, con trai, con gái… tất cả vật yêu mến đều đem cho hết. Đối với đầu, mắt, tai, mũi, chi tiết tay chân, vì rất trọng nên Bồ-tát Phật chẳng tham tiếc.

Đại Bồ-tát trụ ở Sơ địa, có thể thi hành bố thí lớn. Bồ-tát đó dùng tâm đại Bi cứu tất cả chúng sinh, siêng cầu việc lợi ích cho thế gian mà lòng không mệt mỏi lười biếng, vậy nên Bồ-tát sinh ra công đức không mệt mỏi. Đối với kinh điển có thể tự hiểu rõ, vậy nên Bồ-tát sinh ra công đức biết kinh điển. Được trí tuệ biết kinh điển như vậy thì có thể giỏi trù lượng việc nên làm, việc chẳng nên làm. Đối với chúng sinh thượng, trung, hạ thì Bồ-tát tùy nghi làm lợi ích cho họ, vậy nên Bồ-tát thường sinh ra công đức trí thế gian. Được công đức trí thế gian thì biết thời biết lượng, tàm quý trang nghiêm, tu tập đạo tự lợi và lợi người khác, vậy nên Bồ-tát sinh ra công đức tàm quý. Công đức như vậy, tinh tấn tu hành, lòng chẳng giải đãi thoái chuyển thì đó là công đức tinh tấn chẳng thoái, tức là được sức chịu đựng. Được sức chịu đựng ấy rồi, Bồ-tát siêng cúng dường tất cả các Đức Phật, theo lời nói của Đức Phật, tu hành đúng theo lời nói.

Này các Phật tử! Bồ-tát đó đều biết sinh khởi như vậy chính là Pháp tịnh địa. Những điều đó gọi là: Tín, từ, bi, thí, không có mệt mỏi, biết các kinh điển, giỏi giải pháp thế gian, tàm quý chịu đựng, cúng dường các Đức Phật, làm đúng như lời nói.

Lại nữa, Bồ-tát đó trụ ở địa Hoan hỷ, nếu ít thấy chư Phật thì dùng sức chú nguyện nên thấy khắp hàng trăm vạn ức na-do-tha các

Đức Phật Thế Tôn, lòng rất vui mừng, thân tâm yêu kính, đem những đồ vừa ý tối thượng cúng dường các Đức Phật và tất cả chúng Tăng. Rồi Bồ-tát đem phước đức này mà hồi hướng về quả vị Vô thượng Bồ-đề. Bồ-tát đó nhân cúng dường các Đức Phật nên phát sinh giáo hóa chúng sinh. Bồ-tát phần nhiều dùng hai pháp nhiếp để giúp đỡ chúng sinh. Đó là Bố thí và Ái ngữ.

Hai Nhiếp pháp sau đối với điều chưa thông đạt giỏi thì dùng sức tín giải tu hành. Sự cúng dường chư Phật, giáo hóa chúng sinh của Bồ-tát thì đều có thể nhận lấy thực hành các Pháp tịnh địa. Những công đức như vậy đều hồi hướng Nhất thiết chủng trí, càng thêm sáng tỏ thì có thể dùng được. Ví như thợ vàng luyện vàng theo sức lửa, điều hòa lửa thích hợp thì tăng thêm sắc sáng.

Như vậy, Bồ-tát cúng dường chư Phật, giáo hóa chúng sinh thực hành Pháp tịnh địa. Những công đức này đều hồi hướng Nhất thiết chủng trí càng thêm sáng tỏ, sử dụng tùy ý.

Này các Phật tử! Đại Bồ-tát đó, ở trong địa thứ nhất, tu hành quả tướng mạo, từ chỗ Phật, Bồ-tát và Thiện tri thức hỏi han nghe nhớ pháp để thành tựu, không chán bỏ. Bồ-tát đó trụ ở địa thứ nhất, ở chỗ chư Phật, Bồ-tát và Thiện tri thức hỏi nghe nhớ tu hành tướng quả mạo trong địa thứ hai không có nhàm chán. Như vậy, hành quả tướng mạo trong địa thứ ba, tư, năm, sáu, bảy, tám, chín, mười là từ chỗ chư Phật, Bồ-tát và Thiện tri thức hỏi han nghe, nhớ mà thành tựu pháp mười Địa, không nhàm chán. Bồ-tát đó giỏi biết pháp đối trị của các địa, giỏi biết sự thành hoại của các địa, giỏi biết quả của các địa, giỏi biết phân biệt được các địa, giỏi biết hạnh thanh tịnh của các địa, giỏi biết thi hành từ một địa đến một địa của các địa, giỏi biết chỗ đúng và chỗ sai của các địa, giỏi biết sự đổi chỗ của các địa, giỏi biết nghiệp thắng tiến của các địa, giỏi biết các địa được không thoái chuyển… cho đến giỏi biết pháp Tịnh địa của tất cả Bồ-tát vào vị trí địa của Như Lai.

Này các Phật tử! Như vậy Bồ-tát giỏi biết sự tu hành của các Địa: Từ chưa phát Địa thứ nhất cho đến biết được Địa thứ mười, không có chướng ngại. Bồ-tát được ánh sáng trí tuệ của các Địa, cho đến biết được ánh sáng của chư Phật. Như vị chủ buôn lớn đem

nhiều nhiều người buôn, muốn đến ngôi thành lớn thì trước hỏi đường đi, lầm lỗi khi lui về, lợi hại ở đường đi. Từ chỗ chưa xuất phát đó, biết nghỉ đêm trên đường cho đến giỏi biết việc đến ngôi thành đó, có thể dùng trí tuệ suy nghĩ trù lượng đủ các đồ đạt để dùng, khiến cho không có thiếu thốn; dẫn mọi người đí đúng đường, đến được ngôi thành lớn, trong con đường nguy hiểm thì khỏi các hoạn nạn, bản thân chủ buôn và mọi người đều không ưu buồn.

Đại Bồ-tát cũng như vậy, trụ nơi Địa thứ nhất mà giỏi biết pháp đối trị các Địa, cho đến giỏi biết tất cả Pháp tịnh địa của Bồ-tát để vào trí địa của Như Lai.

Lúc bấy giờ, Bồ-tát tập hợp của cải đại phước đức trí tuệ làm chủ buôn cho chúng sinh, tùy nghi giáo hóa khiến cho họ vượt khỏi sinh tử, nơi ác, nạn hiểm, bày ra con đường yên ổn…, cho đến khiến cho họ trụ ở thành lớn Nhất thiết chủng trí, không có các não. Vậy nên, Bồ-tát thường lòng chẳng mệt mỏi, siêng tu bản hạnh các địa, cho đến giỏi vào trí địa của Như Lai.

Này các Phật tử! Đó gọi là nói lược về việc Bồ-tát vào địa Hoan hỷ, còn nói rộng thì có vô lượng trăm ngàn vạn ức a-tăng-kỳ sự việc, Bồ-tát trụ địa Hoan hỷ thì đa phần làm vua cõi Diêm-phù-đề, giàu sang, quyền lực, thường ủng hộ chánh pháp, có thể dùng đại thí bảo hộ cho chúng sinh, tiêu trừ hoàn toàn những cấu bẩn keo kiệt tham lam của chúng sinh, thường hành bố thí lớn mà không cùng tận; làm những thiện nghiệp như Bố thí, Ái ngữ, Lợi hành, Đồng sự… Những phước đức đó đều chẳng rời khỏi niệm Phật, chẳng rời khỏi niệm pháp, chẳng rời khỏi niệm các đồng sự, chẳng rời khỏi niệm hành đạo Bồ-tát, chẳng rời khỏi niệm những Ba-la-mật, chẳng rời khỏi mười địa, chẳng rời khỏi niệm các lực, không sợ pháp bất cộng…, cho đến chẳng rời khỏi niệm Nhất thiết chủng trí. Bồ-tát thường sinh ý nghĩ: “Ở giữa tất cả chúng sinh, ta sẽ làm đứng đầu, làm hơn, làm lớn, làm diệu, làm trên, làm không gì trên, làm dẫn đường, làm tướng, làm soái, làm tôn trưởng…, cho đến ở trong tất cả chúng sinh, ta làm người y chỉ.”

Này các Phật tử! Nếu Bồ-tát đó muốn bỏ nhà, cần hành tinh

tấn ở trong Phật pháp thì liền có thể bỏ nhà, vợ con, năm dục. Được xuất gia rồi, Bồ-tát cần hành tinh tấn thì trong chốc lát, được năm trăm Tam-muội, được thấy trăm Đức Phật, biết thần lực của trăm Đức Phật, có thể lay động trăm thế giới Phật, có thể bay qua trăm thế giới Phật, có thể sống lâu trăm kiếp, có thể biết việc đời quá khứ, đời vị lai đều trăm kiếp, có thể giỏi vào cả trăm pháp môn, có thể biến một thân ra làm một trăm. Ở mỗi một thân có thể thị hiện hàng trăm Bồ-tát để làm quyến thuộc. Nếu dùng nguyện lực tự tại thì hơn số này, trăm ngàn vạn ức na-do-tha kiếp chẳng thể kể biết được.

Khi ấy, Bồ-tát Kim Cang Tạng muốn làm sáng nghĩa này, nên một lần nữa nói kệ khen rằng:

Nếu có những chúng sinh

Tu tập nhiều căn lành

Thành tựu pháp thanh bạch

Thân cận các Thế Tôn

Sức tin ưa thanh tịnh

Thuận theo tâm Từ bi

Người như vậy hay phát

Trí tuệ Phật không lường

Nhất thiết trí chư Phật

Vô lượng lực sạch trong

Sức nhận lãnh bền chắc

Thành tựu pháp Thế Tôn

Lòng bi cứu thế gian

Tịnh tu các nước Phật

Diễn bày chuyển pháp luân

Phát nguyện vô thượng ấy

Một niệm thông ba đời

Mà không có khác biệt

Hiện chủng loại sai biệt

Là để dạy thế gian

Lược nói, vì cầu hết

Công đức các Thế Tôn

Phát ra lòng rộng lớn

Giống như cõi hư không

Bi, trí tuệ đứng đầu

Phương tiện hợp tu hành

Tâm chánh trực, tận cùng

Lực ấy không có lường

Tâm hướng không chướng ngại

Chẳng theo lời người khác

Đồng chư Phật bình đẳng

Mà sinh tâm vĩ đại

Các Phật tử phát sinh

Tấm lòng báu như vậy

Lìa khỏi phàm phu địa

Vào chỗ hành của Phật

Liền sinh nhà đức Phật

Chẳng còn gì hồ nghi

Tất đồng như chư Phật

Đạo Vô thượng ắt thành

Khi sinh tâm như vậy

Được ngay Sơ địa liền

Lòng ấy chẳng hề động

Giống như núi chúa lớn

Bồ-tát đó liền có

Tướng đại Hỷ hiện lên

Lòng ấy thường thanh tịnh

Việc lớn đủ sức làm

Lòng chẳng ưa tranh đấu

Chẳng gây phiền chúng sinh

Không có lòng sân hận

Ưa cung kính, tàm quý

Lại tu hành long thẳng

Giữ gìn các căn mình

Thường nghĩ cứu Thế Tôn

Niệm cầu trí Thế Tôn

Lòng sinh ra Hoan hỷ

Thì khởi năm khủng bố

Khó sống, chết, tên xấu

Cõi ác, uy của chúng

Do chẳng tham trước ngã

Và cùng các ngã sở

Những người Phật tử đó

Xa lìa những sợ hãi

Thường hành tâm Từ bi

Hằng có tin cùng kính

Đức tàm quý hoàn toàn

Ngày đêm them pháp thiện

Ưa công đức chân thật

Chẳng thích theo các dục

Như có pháp được nghe

Thường hay suy nghĩ rõ

Không tham trước về thân

Bỏ các tâm lợi dưỡng

Vui với Bồ-đề luôn

Một lòng cầu Phật trí

Tu hành Ba-la-mật

Lìa khỏi lòng dối nịnh

Theo lời nói thực hành

Luôn nói lời chân thật

Chẳng bẩn nhà chư Phật

Chẳng bỏ học Bồ-tát

Lìa mong việc thế gian

Ưa ra khỏi cõi thế

Không chán cầu pháp lành

Tinh tấn càng thêm tăng

Những Bồ-tát như vậy

Thích tham các công đức

Mà phát khởi đại nguyện

Cầu muốn thấy Thế Tôn

Giữ pháp đến chỗ Phật

Hành diệu hạnh Bồ-tát

Giáo hóa khắp chúng sinh

Tịnh tất cả cõi Phật

Trong nước Phật của ta

Đầy những Đại Bồ-tát

Những Bồ-tát đồng tâm

Thấy nghe chẳng vô ích

Trong tất cả vi trần

Chư Phật thành Phật đạo

Phát vô lượng, vô biên

Những thệ nguyện như vậy

Nguyện đó không tận cùng

Như hư không chúng sinh

Pháp giới và Niết-bàn

Chư Phật phát ra tuệ

Tâm duyên khởi theo trí

Nguyện ta trụ như vậy

Nguyện như vậy khởi lên

Tâm nhu nhuyến điều thuận

Hay tin công đức Phật

Mà quán đến sinh chúng

Biết khởi từ nhân duyên

Thì lòng Từ bi sinh

Đối với chúng sinh khổ

Ta sẽ cứu độ liền

Ta vì chúng sinh đó

Hành đủ loại bố thí

Như đất nước giàu đẹp

Tất cả những châu báu

Voi ngựa và xe cộ

Quyến thuộc và nhân dân

Đầu mắt và tay chân

Da thịt, thí không tiếc

Cầu đủ thứ sách kinh

Lòng không có mệt mỏi

Ý nghĩa ấy giải rõ

Hay theo đời mà hành

Sức tàm quý nhận lãnh

Khiến tăng trưởng dần dần

Hay đem lòng cung kính

Cúng dường Phật không lường

Suốt ngày đêm người trí

Thường như vậy tu hành

Căn lành chuyển sáng tịnh

Giống như vàng luyện thành

Bồ-tát trụ địa đó

Mười trụ hay biết rõ

Khi tuần tự tu hành

Không có những chướng ngại

Ví như chủ khách buôn

Những thương nhân muốn lợi

Trước hỏi việc gian nan

Nguy hiểm trên dặm đường

Bồ-tát trụ Sơ địa

Giỏi biết hành các địa

Mà không có ngại ngăn

Có thể đến Phật địa

Trụ trong Sơ địa đó

Thường làm vua Diêm-phù

Giỏi biết đến các pháp

Thường hành tâm Từ bi

Như pháp mà hóa tạo

Tất cả đều kính tin

Khuyên tu hành bố thí

Để cầu trí Thế Tôn

Bồ-tát nếu bỏ nước

Xuất gia trong pháp Phật

Siêng tu hành tinh tấn

Liền được trăm Tam-muội

Thấy được trăm Thế Tôn

Chấn động trăm đất nước

Trăm nước chiếu quang minh

Bay đi cũng như vậy

Dạy trăm cõi chúng sinh

Vào với trăm cửa pháp

Việc trăm kiếp nghĩ thông

Thị hiện ra trăm thân

Hay dùng trăm Bồ-tát

Mà thị hiện quyến thuộc

Bằng nguyện lực vị ấy

Thì hơn số đó nữa

Nay sáng nghĩa Sơ địa

Chỉ lược giải nói lên

Nếu muốn nói rộng rãi

Thì ức kiếp chẳng cùng

Bồ-tát địa thứ nhất

Tên gọi là Hoan hỷ

Lợi ích cho chúng sinh

Nay đã phân biệt xong.

Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm - Quyển 24 - Phẩm 22: Mười Địa (Phần 2)

KINH ĐẠI PHƯƠNG QUẢNG PHẬT

HOA NGHIÊM

QUYỂN 24

Phẩm 22: MƯỜI ĐỊA (Phần 2)

Tất cả chúng Bồ-tát

Nghe nói nghĩa về Địa

Tâm họ đều thanh tịnh

Vui mừng thật vô cùng.

Họ đều từ chỗ ngồi

Vọt lên giữa hư không

Dùng những hoa rất đẹp

Rải cúng Kim Cang Tạng

Đều nói lời khen ngợi

Hay thay, Kim Cang Tạng!

Đại trí, không sợ hãi

Nói rõ địa Bồ-tát

Đại sĩ Giải Thoát Nguyệt

Biết tâm chúng thanh tịnh

Muốn nghe Địa thứ hai

Nói về những hành tướng

Liền thỉnh Kim Cang Tạng

Xin Đại trí thuyết giảng

Hành tướng Địa thứ hai

Tất cả đều muốn nghe.

Bồ-tát Kim Cang Tạng nói với Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt:

–Này Phật tử! Đại Bồ-tát đã đầy đủ Địa thứ nhất, muốn được

Địa thứ hai thì phải sinh ra mười Trực tâm.

Những gì là mười?

1. Tâm nhu hòa.

2. Tâm điều hòa.

3. Tâm nhận lónh.

4. Tâm chẳng phóng dật.

5. Tâm tịch diệt.

6. Tâm chân thật.

7. Tâm chẳng xen tạp.

8. Tâm không tham tiếc

9. Tâm thắng.

10. Tâm lớn.

Bồ-tát do mười tâm đó mà được vào Địa thứ hai.

Bồ-tát trụ địa Ly cấu thì tự nhiên xa lìa tất cả sự sát sinh, từ bỏ đạo trượng, không có lòng sân hận, có tàm có quý. Đối với tất cả chúng sinh, Bồ-tát sinh lòng Từ bi, thường cầu việc vui, chẳng còn long ác gây hại đến chúng sinh, huống gì làm hại họ.

Bồ-tát tránh xa những việc trộm cướp, đối với vật dụng sinh hoạt thường biết vừa đủ. Nếu vật thuộc người khác thì người khác thọ dụng. Đối với những đó mà chẳng cho thì chẳng lấy.

Bồ-tát lìa khỏi tà dâm, tự thấy đủ sắc của vợ, đối với phụ nữ của người khác chẳng phát sinh một ý niệm với họ. Xa lìa vọng ngữ, Bồ-tát thường nói lời chân thật, lời chắc chắn, lời hòa thuận…, thậm chí trong mơ còn chẳng nói dối, huống gì là cố ý làm.

Bồ-tát lìa khỏi nói hai lưỡi, không có lòng phá hoại. Đối với sự đấu tranh ly tán người, Bồ-tát không ưa hòa hợp.

Bồ-tát lìa khỏi ác khẩu, những lời nói thô tục, ác độc thì tự hại thân mình cùng hại người khác. Những lời nói như vậy…, Bồ-tát đều lìa bỏ hết. Bồ-tát từ bỏ những lời nói vô nghĩa, thường nói những lời đáng nói, nên làm hay chẳng nên làm, thường nói cười đúng lúc, lời ích lợi, lời thuận pháp, lời có cân nhắc…, thậm chí khi cười đùa còn không phạm vào huống gì là cố ý làm.

Bồ-tát chẳng tham vật của người khác. Nếu vật thuộc về người

khác thì người khác giữ dụng, Bồ-tát chẳng hề nghĩ: “Ta sẽ lấy nó”. Bồ-tát xa lìa lòng sân hại, thường đối với chúng sinh, cầu lòng thương mến, lòng Từ bi.

Bồ-tát lìa khỏi việc xem đoán tướng, thực hành chánh kiến, nhất định chỉ tin nhân duyên, tội phước. Bồ-tát lìa khỏi dối trá, chánh tín Tam bảo, có tâm quyết định.

Bồ-tát thường hộ đạo trọn vẹn như vậy và suy nghĩ: “Tất cả chúng sinh rơi vào cõi ác đều do con đường mười điều bất thiện. Ta sẽ ở lành pháp, cũng sẽ vì người nói các pháp lành, chỉ dạy sự hành động chân chính. Vì sao vậy? Nếu con người chẳng tự làm lành mà nói pháp cho người khác khiến cho họ sống theo pháp thiện thì không thể có.”

Lại nữa, Bồ-tát suy nghĩ sâu xa rằng, đi theo mười đường bất thiện thì đọa vào địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ; đi theo mười đường thiện thì sinh trong cõi người thậm chí đến cõi trời Hữu đảnh.

Lại nữa, mười con đường thiện cùng với trí tuệ hòa hợp tu hành, nếu tâm yếu kém, ưa công đức ít, chán sợ ba cõi, lòng đại Bi mỏng manh, theo người khác nghe pháp thì đến Thanh văn thừa. Nếu đi theo mười con đường thiện đó, chẳng nghe theo người khác, tự nhiên được biết, chẳng thể đầy đủ phương tiện đại Bi mà có thể đi sâu vào những pháp nhân duyên thì đến Bích-chi-phật thừa. Nếu đi theo mười con đường thiện, thanh tịnh đầy đủ, tâm ấy rộng lớn vô lượng, vô biên, đối với chúng sinh phát tâm đại Từ bi, có sức phương tiện, chí nguyện vững bền, chẳng bỏ tất cả chúng sinh, cầu đại trí tuệ của Đức Phật, thanh tịnh các địa Bồ-tát và thanh tịnh những Ba-la-mật, vào địa hạnh sâu rộng thì có thể được mười Lực của Đức Phật, bốn Sự không sợ, bốn trí vô ngại, đại Từ, đại Bi…, cho đến đầy đủ Nhất thiết chủng trí, huân tập các Phật pháp. Vậy nên, ta nên đi theo mười con đường thiện, cầu Nhất thiết trí.

Bồ-tát lại có suy nghĩ: “Mười con đường bất thiện thì trên hết là nhân duyên của địa ngục, ở giữa là nhân duyên của súc sinh, dưới cùng là nhân duyên của ngạ quỷ.”

Ở trong tội sát sinh thì có thể khiến cho chúng sinh bị đọa vào địa ngục, súc sinh và ngạ quỷ. Nếu sinh trong lời người thì bị hai

thứ quả báo là chết yểu và nhiều bệnh.

Tội của trộm cướp cũng khiến cho chúng sinh bị đọa vào ba đường ác. Nếu sinh trong loài người thì bị hai thứ quả báo là nghèo cùng và của cải chúng chẳng được tự do.

Tội tà dâm cũng khiến cho chúng sinh bị đọa vào ba đường ác. Nếu sinh trong loài người thì bị hai thứ quả báo là vợ chẳng trinh thuận và bà con chẳng theo ý.

Tội nói dối cũng khiến cho chúng sinh bị đoạ vào ba đường ác. Nếu sinh trong loài người thì bị hai thứ quả báo là bị nhiều người báng bổ và bị người lừa dối.

Tội hai lưỡi cũng khiến cho chúng sinh bị đọa vào ba đường ác. Nếu sinh trong loài người thì bị hai thứ quả báo là quyến thuộc độc ác, thân tộc bất hòa.

Tội ác khẩu cũng khiến cho chúng sinh bị đọa vào ba đường ác. Nếu sinh trong loài người thì bị hai thứ quả báo là thường nghe tiếng ác và lời nói luôn gây tranh cãi.

Tội lời nói vô nghĩa cũng khiến cho chúng sinh bị đọa vào ba đường ác. Nếu sinh trong loài người thì bị hai thứ quả báo là lời nói chẳng được tin và lời nói không rõ ràng.

Tội tham dục cũng khiến cho chúng sinh bị đọa vào ba đường ác. Nếu sinh trong loài người thì bị hai thứ quả báo là nhiều ham muốn và chẳng khi nào biết chán, biết đủ.

Tội sân não cũng khiến cho chúng khiến cho chúng sinh bị đọ vào ba đường ác. Nếu sinh trong loài người thì bị hai thứ quả báo là thường bị người xoi bói và thường bị mọi người não hại.

Tội tà kiến cũng khiến cho chúng sinh bị đọa vào ba đường ác. Nếu sinh trong loài người thì bị hai thứ quả báo là sinh vào gia đình tà kiến và thường sinh lòng dối trá.

Này các Phật tử! Mười con đường bất thiện như vậy đều là nhân duyên của khối khổ lớn.

Bồ-tát lại suy nghĩ: “Tại sao chẳng bỏ mười con đường bất thiện đó mà tu hành mười con đường thiện, đồng thời cũng khiến cho người khác cũng tu hành mười con đường thiện này?”

Nghĩ như vậy rồi, Bồ-tát liền bỏ mười con đường bất thiện, đi vào mười con đường thiện và cũng khiến cho người khác ở đường thiện.

Bấy giờ, Bồ-tát đối với tất cả chúng sinh, phát sinh lòng yên ổn, lòng vui, lòng từ, lòng bi, lòng thương, lòng lợi ích, lòng bảo hộ, lòng hướng dẫn, lòng hướng dẫn lớn, lòng xem như bản thân và sinh ý niệm:

Những chúng sinh đó rơi vào tà kiến, đuổi theo tà tâm, đi theo đường tà hiểm rất đáng xót thương.

Ta nên khiến cho chúng vào con đường chánh kiến và pháp chân thật. Chúng sinh đó thường gây đấu tranh phân biệt ta và người.

Ta nên khiến cho chúng vào trong đại Từ. Những chúng sinh đó thường tham tài vật không biết chán biết đủ, luôn luôn dung tà mạng mà sinh sống.

Ta nên khiến cho chúng sống theo nghiệp thân miệng ý thanh tịnh. Những chúng sinh đó chạy theo tham dục, sân nhuế, ngu si, thường bị thiêu đốt của đủ thứ lửa lớn phiền não, chẳng thể quyết chí cầu phương tiện cần thiết để ra khỏi.

Ta nên khiến cho chúng diệt trừ lửa phiền não, gặp được chỗ mát mẻ. Những chúng sinh đó thường bị sự che lấp của vô minh, vào nơi rất tối tăm, lìa khỏi ánh sáng tuệ, vào trong đường sinh tử nguy hiểm, chạy theo đủ thứ loại tà kiến không lường.

Ta nên khiến cho chúng được mắt tuệ thanh tịnh không chướng ngại. Nhờ mắt đó nên biết tướng như thật tất cả pháp, được tất cả trí như thật, không chướng ngại, không lệ thuộc người khác. Những chúng sinh đó bị đọa vào đường sinh tử, sắp rớt xuống địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ, vào lưới tà kiến, bị sự che trùm của đủ thứ rừng rậm ngu si, chạy theo đường lối hư vọng tà, thường bị sự tối tăm của ngu si, lìa xa thầy dẫn đường, chẳng phải con đường giải thoát mà cho là đường giải thoát, thuận theo tâm ma, xa lìa ý Phật.

Ta nên khiến cho chúng qua khỏi con đường sinh tử hiểm nghèo gian nan, ở vào chỗ người Nhất thiết trí, nơi thành lớn không sợ, không có các phiền não, sự trôi dạt của bốn dòng sông dục, hữu, kiến, vô minh. Chúng trôi theo dòng sinh tử vào trong sông ái

lớn, bị sự xâm thực của những thế lực phiền não, chẳng thể tìm con đường giải thoát; thường bị nhục giác, nhuế giác, não giác và trùng ác làm hại; lại vị than ở trong nước nên bị La-sát nắm bắt, chìm vào dòng nước xoáy sâu năm dục, lún sâu vào bùn lầy hỷ ái; sự cháy khô của đất ngã mạn không chỗ đi về; đối với tụ lạc của oán tặc mười hai nhập chẳng thể ra được, chẳng gặp thầy dẫn đường để có thể vượt thẳng ra.

Ta nên đối với chúng sinh đó phát sinh đại Từ bi, dùng sức căn lành mà cứu vớt chúng; khiến cho chúng được chỗ yên ổn, lìa các khủng bố, ở yên vùng đất báu Nhất thiết trí tuệ. Những chúng sinh đó, tâm rất tham lam, có nhiều ưu bi, khổ não, hoạn nạn, yêu ghét ràng buộc, cùm dục kèm giữ, vào nơi rừng rậm của ba cõi.

Ta nên khiến cho chúng lìa xa tất cả sự chấp trước vào ba cõi, khiến cho chúng ở nơi Niết-bàn ly tướng vô ngại. Những chúng sinh đó chấp chặt ngã, ngã sở; ở trong hang ổ năm ấm chẳng thể tự ra khỏi; thường theo bốn điên đảo, nương nhờ làng xóm trống không sáu nhập, bị sự xâm nhập của của rắn độc bốn đại, bị sự giết hại của những giặc phiền não nên chịu tất cả vô lượng khổ não này.

Ta nên khiến cho chúng lìa khỏi các tham lam, ở nơi tịch tĩnh. Đó là đoạn trừ tất cả chướng ngại được yên ổn Niết-bàn. Những chúng sinh đó, lòng chúng hẹp hòi, ưa thích pháp nhỏ, xa lìa tất cả trí tuệ vô thượng, chấp trước Tiểu thừa, chẳng có trí cầu pháp xuất ly của Đại thừa.

Ta nên khiến cho chúng ở nơi tâm rộng lớn vô lượng, vô biên đạo pháp chư Phật. Đó gọi là Đại thừa Vô thượng.

Này các Phật tử! Tùy thuận sức trì giới như vậy thì Bồ-tát đó có thể phát sinh lòng rộng đại Từ bi.

Bồ-tát đó trụ ở địa Ly cấu được thấy hàng trăm ngàn vạn ức na-do-tha những Đức Phật Thế Tôn, dùng quần áo, đồ ăn thức uống, ngọa cụ, y dược, những vật dụng mà cúng dường. Đối với Đức Phật phát sinh lòng cung kính, lại thọ trì nghiệp đạo mười thiện…, cho đến sẽ chứng đắc được quả vị Vô thượng Bồ-đề, nhất định chẳng mất giữa chừng. Bồ-tát đó trong trăm ngàn vạn ức kiếp xa lìa xan tham,

phá giới cấu bẩn, tịnh tu công đức bố thí, trì giới. Ví như luyện vàng ròng bằng lửa, làm hết bẩn chuyển thành sáng sạch.

Bồ-tát cũng như vậy, trụ ở địa Ly cấu với trăm ngàn…, cho đến vô lượng trăm ngàn vạn ức kiếp, xa lìa cấu bẩn xan tham, phá giới, tịnh tu công đức bố thí, trì giới.

Bồ-tát, lúc bấy giờ, đối với bốn Nhiếp pháp, ái ngữ them nhiều, mười Ba-la-mật, Giới ba-la-mật rõ thật hơn, các Ba-la-mật khác cũng đều tu tập, theo địa mà tăng trưởng!

Này Phật tử! Đó gọi là địa Ly cấu thứ hai của Đại Bồ-tát.

Bồ-tát trụ ở địa đó, phần nhiều làm Chuyển luân thánh vương, làm Đại Pháp vương, được pháp lực lớn, thanh tựu bảy báu, có sức tự tại, có thể trừ tất cả cấu bẩn xan tham và sự phá giới của chúng sinh. Dùng phương tiện thiện xảo khiến cho chúng sinh sống theo mười pháp thiện, làm đại bố thí chẳng cùng tận. Làm các nghiệp thiện như: Bố thí, Ái ngữ, Lợi hành, Đồng sự. Những phước đức đó đều chẳng lìa niệm Phật, chẳng lìa niệm Pháp…, cho đến chẳng lìa niệm Nhất thiết chủng trí đầy đủ. Thường phát sinh tâm đó thì trong tất cả chúng sinh, ta làm người đứng đầu, làm kẻ thắng hơn…, cho đến trong tất cả chúng sinh, ta làm người để họ nương tựa.

Này Phật tử! Bồ-tát đó nếu muốn bỏ nhà, cầu tu hành tinh tấn ở trong Phật pháp thì liền có thể bỏ nhà, vợ con, năm dục. Được xuất gia rồi, tu hành tinh tấn thì trong giây lát được ngàn Tam-muội, được thấy ngàn vị Phật, biết ngàn thần lực Phật, có thể lay động ngàn thế giới Phật, có thể bay qua ngàn thế giới Phật, có thể chiếu soi ngàn thế giới Phật, có thể giáo hóa chúng sinh ngàn thế giới, có thể sống lâu ngàn kiếp, có thể biết sự việc đời quá khứ, đời vị lai mỗi ngàn kiếp, có thể biến thân thành ngàn thân, mỗi một thân có thể thị hiện ngàn Bồ-tát để làm quyến thuộc. Nếu dung nguyện lực tự tại thị hiện thì khơn cả số này mà trăm ngàn vạn ức na-do-tha kiếp chẳng thể tính biết được.

Bấy giờ, Bồ-tát Kim Cang Tạng muốn một lần nữa làm rõ nghĩa này nên nói kệ rằng:

Bồ-tát vào Nhị địa

Tâm nhu nhuyến, điều hòa

Giữ vững, chẳng phóng dật

Chẳng tạp, chẳng tịch diệt

Cũng chẳng có tham tiếc

Đầy đủ và lớn hơn

Đã được mười tâm đó

Thì Nhị địa vào xong

Bồ-tát trụ Địa ấy

Các công đức thành tựu

Thường lìa khỏi sát sinh

Chẳng não hại tất cả

Thường lìa trộm cướp nữa

Cũng chẳng có tà dâm

Chẳng chia rẽ, nói dối

Nói lời ác, vô nghĩa

Tài vật của người khác

Lòng tham trước chẳng sinh

Với chúng sinh chẳng hại

Lòng thẳng, hành chánh kiến

Không có long kiêu mạn

Ý dối trá cũng không

Nhu hòa chẳng phóng dật

Hộ trì lời Thế Tôn

Có những khổ não nặng

Địa ngục cùng súc sinh

Thân ngạ quỷ cháy rực

Đều từ lòng ác sinh

Ta nay đã lìa khỏi

Những việc ác như vậy

Tu hành đạo thật chân

Pháp lành của tịch diệt

Từ người đến Hữu đảnh

Những nơi hưởng thọ lạc

Niềm vui ba thừa, thiền

Đều sinh từ mười thiện

Nghĩ suy như vậy xong

Lòng thường chẳng phóng dật

Tự thân trì tịnh giới

Cũng dạy người gìn giữ

Quán khắp những chúng sinh

Chịu khổ não đủ thứ

Nghĩ thương như vậy xong

Chuyển sinh lòng Bi rộng

Phàm phu rất đáng thương

Đọa ở những tà kiến

Lòng mang nhiều hận sân

Thường ưa sinh đấu tranh

Năm dục ưa thích luôn

Tham cầu không có chán

Do nhân duyên ba độc

Ta nên độ cho họ

Tối ngu si phủ ngăn

Rơi đường hiểm sinh tử

Vào lưới tà kiến dày

Rơi vào lồng thế gian

Thường bị những ma tặc

Phiền não hủy hoại tan

Hạng này rất đáng thương

Ta nên độ thoát họ

Chìm sâu nước phiền não

Trôi dạt trong bốn dòng

Chịu đầy đủ không lường

Những khổ độc ba cõi

Ở trong tổ năm ấm

Sinh lòng ngã, ngã sở

Khổ này muốn thoát ra

Phải siêng năng hành đạo

Bỏ Phật tuệ tối thượng

Mà sinh lòng hạ liệt

Khiến trụ vào trí Phật

Phát tinh tấn không lường

Bồ-tát trụ địa ấy

Gom công đức vô số

Được gặp các Đức Phật

Phụng sự và cúng dường

Nhờ những nhân duyên đó

Căn lành chuyển sạch trong

Giống như vàng ròng tốt

Luyện dùng sức lửa nung

Phật tử trụ địa ấy

Thường làm Chuyển luân vương

Khiến cho những chúng sinh

Đi theo mười đường lành

Từ ban đầu phát tâm

Tu tập các phước đức

Nguyện đem cứu thế gian

Khiến được mười Lực Phật

Nếu muốn bỏ ngôi vua

Xuất gia tu học đạo

Tinh tấn siêng tu hành

Được vào ngàn Tam-muội

Được thấy ngàn Thế Tôn

Chánh thọ pháp cúng dường

Bồ-tát trụ địa ấy

Hiện rõ việc như vậy

Nếu dùng nguyện lực ấy

Hiện những việc thần thông

Độ thoát được chúng sinh

Số này thành không lường

Thường vì các thế gian

Siêng cầu những việc tốt

Giải đầy đủ như trên

Đã xong Địa thứ hai.

❧

Địa thứ ba:

Những Bồ-tát nghe về

Hành chẳng thể nghĩ bàn

Lòng đều rất hoan hỷ

Cung kính không có lường

Tức thời giữa hư không

Những hoa hương mưa xuống

Như mây rơi khắp nơi

Cúng dường Kim Cang Tạng

Đều đồng thanh khen rằng:

“Hay thay, Kim Cang Tạng!

Giỏi nói các Đại nhân

Hộ trì tịnh giới hạnh

Với tất cả chúng sinh

Lòng có đầy thương xót

Và diễn giải nói lên

Hành tướng Địa thứ hai.”

Hạnh Bồ-tát vi diệu

Không có khác, chân thật

Những vị Bồ-tát đó

Đủ hành vi sạch trong

Vì tất cả chúng sinh

Thường cầu việc tốt lành

Diễn nói Ly cấu địa

Địa thứ hai đã xong

Trời, người cung kính ngưỡng

Địa thứ ba xin giảng

Chỉ rõ trí tu hành

Thực hành của Bồ-tát

Nguyện nói những Đại nhân

Đức thi hành bố thí

Trì giới và nhẫn nhục

Tinh tấn hành thiền định

Trí tuệ phương tiện giỏi

Và cùng tâm Từ bi

Làm sao hành pháp đó?

Tịnh các hạnh chư Phật

Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt

Thưa Kim Cang Tạng rằng:

“Bồ-tát vào Tam địa

Phải bằng những tâm nào?”

Bồ-tát Kim Cang Tạng nói với Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt:

–Này Phật tử! Những Đại Bồ-tát thanh tịnh Địa thứ hai rồi, muốn được Địa thứ ba thì phải dùng mười thâm tâm.

Những gì là mười?

1. Tâm tịnh.

2. Tâm dũng mãnh.

3. Tâm chán.

4. Tâm ly dục.

5. Tâm không thoát.

6. Tâm bền vững.

7. Tâm minh tịnh.

8. Tâm không đủ.

9. Tâm thắng.

10. Tâm lớn.

Bồ-tát do mười tâm đó mà được vào Địa thứ ba.

Bồ-tát trụ ở sang suốt có thể quan sát tất cả pháp hữu vi đúng như thật tướng. Đó là vô thường, khổ, vô ngã, bất tịnh, hư hoại, chẳng lâu, chẳng thể tin tưởng, chẳng sinh, chẳng diệt, chẳng từ đời trước đến, chẳng đi về đời sau, chẳng trụ ở hiện tại. Bồ-tát quan sát

tướng chân thật của tất cả pháp hữu vi như vậy thì biết được các pháp không tác động; không sinh khởi, không đến, không đi, mà những chúng sinh bị ưu bi khổ não yêu ghét ràng buộc không có dừng lại, không cố định chỗ sinh; chỉ vì lửa tham, sân, si đốt cháy làm càng thêm khổ não đưa đến khổ lớn cho đời sau, không có thật tánh, giống như huyễn hóa. Thấy như vậy rồi thì đối với tất cả pháp hữu vi trở nên lìa chán, hướng về trí tuệ của Đức Phật. Bồ-tát đó biết trí tuệ của Như Lai chẳng thể nghĩ bàn, chẳng thể cân lường, có thế lực lớn, không ai thắng được, không có tạp tướng, không có suy tàn; có khả năng đến được đại thành không sợ, yên ổn; có thể cứu chúng sinh thoát khổ não không lường. Thấy biết Phật trí không lường, thấy pháp hữu vi vô lượng khổ não như vậy, thì đối với tất cả chúng sinh, Bồ-tát sinh ra mười tâm thù thắng.

Những gì là mười?

1. Chúng sinh cô độc không ai cứu.

2. Nghèo nàn không nơi giúp đỡ.

3. Lửa ba độc cháy rực chẳng dứt.

4. Bị giam ở ngục ba cõi bền chắc.

5. Thường ở trong những rừng gai ác phiền não.

6. Không có sức chính quán.

7. Ở trong thiện pháp, tâm rất ít mong cầu.

8. Mất diệu pháp của Phật.

9. Thường thuận theo dòng nước sinh tử.

10. Sợ hãi Niết-bàn.

Bồ-tát đó thấy những khổ não của chúng sinh thì phát đại tinh tấn: Đối với những chúng sinh đó nên cứu, ta nên dạy, nên khiến cho thanh tịnh, nên khiến cho chúng được giải thoát, nên vào chỗ thiện, nên khiến cho an ổn, nên khiến cho hoan hỷ, nên khiến cho biết chỗ đúng, nên khiến cho được độ thoát, nên khiến cho diệt khổ.

Bồ-tát nhàm chán lìa tất cả pháp hữu vi như vậy, nhớ mãi chúng sinh, thấy Nhất thiết trí lợi ích không lường. Tức thời, Bồ-tát muốn đủ trí tuệ của Đức Phật để cứu độ chúng sinh nên siêng hành đạo Bồ-tát và có suy nghĩ: “Những chúng sinh bị đọa trong những

phiền não khổ lớn. Ta phải dùng những phương tiện gì để cứu vớt chúng đây? Khiến cho chúng được mãi mãi trụ nơi an vui tột cùng. Tức chúng phải biết ở trong trí tuệ giải thoát vô ngại thì mới có thể được điều này. Trí tuệ giải thoát vô ngại đó chẳng ngoài trí thông đạt các pháp như thật, thật hành tuệ vô hành. Tuệ sáng như vậy từ đâu mà được? Phải biết rằng, chẳng lìa khỏi đa văn mà có trí tuệ quyết định.”

Bồ-tát lại có ý niệm này: “Tất cả Phật pháp lấy gì làm gốc? Chẳng lìa việc nghe pháp, Bồ-tát biết như vậy thì cầu tất cả pháp. Càng thêm tinh cần ngày đêm nghe nhận, không có chán đủ, thích pháp, yêu pháp, y vào pháp, thuận pháp, viên mãn pháp, đầy đủ pháp, hoàn tất pháp, quy về pháp, cầu pháp, tùy thuận thực hành pháp. Bằng những phương tiện cầu pháp của Bồ-tát như vậy. Như đối với trân bảo không còn tiếc rẻ. Đối với các vật này, chẳng phát sinh tư tưởng cho là khó khăn, chỉ đối với người nói pháp thì phát sinh tư tưởng khó gặp gỡ. Vì cầu pháp nên đới với vật trong ngoài, không gì mà chẳng thể bỏ được. Đất nước, nhân dân, ngọc ma-ni, bảy báu, voi ngựa, xe cộ, các báu anh lạc, đồ trang nghiêm thân, thê thiếp, con cái, chi tiết tay chân…, đem thân thí cho, không gì tiếc rẻ.”

Lại vì cầu pháp nên đối với người nói pháp tận tâm cung kính, cúng dường, cung cấp, hầu hạ, phá trừ kiêu mạn, ngã mạn, đại mạn; đối với những khổ não ác đều có thể nhẫn nhục. Vì rất mong cầu pháp nên nếu được một câu pháp chưa từng nghe thì xem hơn là được trân báu đầy trong ba ngàn cả ngàn thế giới. Được nghe một bài kệ hơn được làm vua Chuyển luân thánh, làm Thích Đề-hoàn Nhân, làm vua trời Phạm ở vô lượng kiếp.

Có người đến nói với Bồ-tát đó rằng: “Ta có một câu nói pháp của Đức Phật có thể làm thanh tịnh đạo Bồ-tát. Hôm nay, nếu ông có thể vào trong hầm lửa, chịu được khổ lớn thì ta sẽ đem trao cho.”

Bồ-tát đó suy nghĩ: “Ta nhận được một câu pháp thì giả sử dù cho khắp ba ngàn cả ngàn thế giới đầy lửa, từ cõi trời Phạm ta cũng tự gieo mình xuống, huống gì là chút lửa nhỏ này. Ta chịu hết những khổ của địa ngục còn được để cầu pháp, huống gì là những

khổ não nhỏ mọn trong cõi người. Vì cầu pháp nên Bồ-tát phát tâm như vậy.

Lại như được nghe pháp thì Bồ-tát lòng thường hỷ lạc, có thể chính quán hết. Bồ-tát đó nghe các pháp rồi, thu phục tâm mình, ở nơi vắng vẻ sinh ý nghĩ: “Đúng theo lời dạy mà tu hành thì mới được Phật pháp. Nếu chỉ dùng miệng nói thì không có được.”

Bồ-tát như vậy thì lìa khỏi dục ác, pháp bất thiện, có giác, có quán, lìa dục sinh hỷ lạc thì vào Sơ thiền. Diệt giác quán, bên trong thanh tịnh, tâm trú một chỗ, không giác không quán, định sinh hỷ lạc thì vào Nhị thiền. Lìa hỷ, hành xả, thành tựu niệm tuệ, than thọ lạc mà các Hiền thánh đã nói, có thể xả hỷ, nghĩ thọ lạc thì vào Tam thiền. Đoạn bỏ khổ vui, lo mừng đã diệt, chẳng khổ chẳng vui, xả niệm thanh tịnh thì vào Tứ thiền.

Bồ-tát vượt qua tất cả sức tướng, diệt tất cả tướng hữu đối, không niệm tất cả tướng sai khác nên biết Hư không vô biên liền vào cõi hư không vô sắc định.

Qua tất cả tướng hư không, biết Thức vô biên thì liền vào cõi Vô sở hữu vô sắc định. Qua tất cả tướng thức, biết không sở hữu thì liền vào cõi Vô sở hữu vô sắc định. Qua tất cả cõi vô sở hữu biết phi hữu tưởng, phi hữu tưởng yên ổn thì liền vào cõi Phi hữu tưởng phi vô tưởng vô sắc định. Thuận các pháp tu hành mà chẳng lệ thuộc vào lạc thọ.

Bồ-tát đó dung tâm Từ rộng lớn không lường, không sân hận, không não hại, dùng sức tin hiểu đầy khắp mười phương. Tâm Bi, tâm Hỷ, tâm Xả cũng như vậy.

Bồ-tát đó có sức thần thông, có thể lay động mặt đất. Một than biến làm nhiều thân, nhiều thân biến làm một thân, hiện ra biến mất, ra đi trở về, xuyên qua đá cứng như đi trong hư không, ngồi kiết già mà đi giống như chim bay, bước đi trong nước như đi trên đất, vào trong đất như vào nước. Thân phát ra lửa khói như khối lửa lớn, có uy đức, có thể sờ mó xoa nắn mặt trời, mặt trăng. Thân có lực tự tại cho đến trời Phạm. Thiên nhĩ Bồ-tát đó thanh tịnh hơn cả tai trời, người, nghe hết âm thanh xa gần của người và trời.

Bồ-tát đó dùng Tha tâm trí biết như thật tâm người khác. Tâm

dục biết như thật tâm dục. Tâm ly dục biết như thật tâm ly dục. Tâm sân, tâm ly sân; tâm si, tâm ly si, tâm cấu, tâm ly cấu; tâm nhỏ, tâm lớn; tâm rộng, tâm hẹp; tâm loạn, tâm vô loạn; tâm định, tâm bất định; tâm trói, tâm mở; tâm có hữu thượng, tâm vô thượng…, biết như thật… tâm hữu thượng… tâm vô thượng.

Bồ-tát đó nhớ biết chỗ đã sinh sống đời trước. Từ một đời, hai đời…, cho đến trăm ngàn vạn ức na-do-tha đời; từ một kiếp, hai kiếp…, cho đến trăm ngàn vạn ức na-do-tha kiếp. Vô thượng thành hoại trong những kiếp ấy, những nhân duyên đã trải qua trong những kiếp ấy Bồ-tát đều có thể nghĩ nhớ như: “Ta sinh ở xứ đó, dòng họ như vậy, tên họ như vậy, ăn uống như vậy, khổ vui như vậy, sống lâu như vậy…” Ta chết ở đó, sinh ở nơi này; chết ở nơi này, sinh ở chỗ đó… Đại loại như vậy, Bồ-tát đều có thể nhớ biết.

Thiên nhãn thanh tịnh của Bồ-tát đó hơn mắt của người và trời, nhìn thấy những chúng sinh chết chỗ này sinh chỗ kia, hình sắc đẹp xấu, nghèo hèn, giàu sang, đi theo đường thiện hay ác, tùy theo nghiệp nhận lấy quả. Bồ-tát đều biết đúng như thật. Như là: Những chúng sinh đó đã tạo ra nghiệp ác của thân, nghiệp ác của miệng, nghiệp ác của ý, nghịch chống Hiền thánh, tin nhận tà kiến, phát sinh nhân duyên gây tội nghiệp, nên khi thân qua đời phải đọa vào đường ác. Những chúng sinh thành tựu nghiệp thiện của thân, nghiệp thiện của miệng, nghiệp thiện của ý, chẳng nghịch chống Hiền thánh, tin nhận chánh kiến, thực hành nhân duyên tạo thiện nghiệp, nên qua đời sinh vào chỗ thiện.

Bồ-tát đó đối với các thiền định giải thoát Tam-muội có thể vào có thể ra mà chẳng sinh vào các chỗ ấy; có chỗ ở pháp trợ Bồ-đề thì dùng nguyện lực nên có thể sinh trong ấy.

Bồ-tát đó trụ ở địa Minh địa, thấy hàng trăm ngàn vạn ức na-do-tha các Đức Phật Thế Tôn, cung kính cúng dường, tôn trọng tán thán, y phục, thực thẩm, đồ nằm, y dược.

Bồ-tát thân cận các Đức Phật nghe nhận kinh pháp, theo đúng lời nói mà tu hành.

Bồ-tát đó quán các pháp chẳng sinh chẳng diệt, do những duyên mà có. Những trói buộc về dục, hữu, vô minh đã huân tập ở

trong ngàn ức kiếp đều trở nên nhỏ nhoi mỏng manh, chẳng tích tập nữa. Vì chẳng tích tập nên đoạn được tà tham, tà sân, tà si. Ví như vàng ròng được thợ rất giỏi luyện đổi sang tánh ròng tốt đẹp, ánh sáng hơn bội phần.

Bồ-tát cũng như vậy, trụ ở Minh địa chẳng huân tập ba sự rang buộc, nên đoạn trừ được tà tham, tà sân, tà si, nên các căn lành chuyển đổi thêm sáng suốt. Tâm Bồ-tát đó nhẫn nhục, mỹ diệu, không hoại, bất động, chẳng bẩn, chẳng cao thấp. Tất cả hành động chẳng mong báo đáp mà đối với người khác có hành động nhỏ thì mong báo đáp, chẳng dối trá, chẳng nhiễm loạn…, trở nên tịnh minh hơn.

Bồ-tát, lúc bấy giờ, đối với bốn Nhiếp pháp, ái ngữ, lợi ích nhiều thêm, mười Ba-la-mật, Nhẫn nhục ba-la-mật, Tinh tấn ba-la-mật thắng thêm, các pháp trợ đạo khác đều trở nên minh tịnh.

Này các Phật tử! Đó gọi là lược nói về thứ ba, Minh địa của Bồ-tát. Bồ-tát trụ ở trong địa đó phần nhiều được làm Thích Đề-hoàn Nhân, trí tuệ mạnh báu; có thể dùng phương tiện chuyển đổi chúng sinh, khiến cho họ lìa khỏi dâm dục; hành động thiện nghiệp như Bố thí, Ái ngữ, Lợi hành, Đồng sự; đều chẳng rời khỏi niệm Phật, chẳng rời khỏi niệm pháp…, cho đến chẳng rời khỏi niệm Nhất thiết chủng trí.

Bồ-tát thường có ý nghĩ: “Ta sẽ đối với tất cả chúng sinh làm kẻ đứng đầu, làm người thắng hơn…, cho đến đối với tất cả chúng sinh sẽ làm người để họ y chỉ.”

Bồ-tát đó nếu muốn cầu tu hành tinh tấn thì ở trong khoảnh khắc, có thể được mười vạn Tam-muội…, cho đến có thể thị hiện mười vạn Bồ-tát để làm quyến thuộc. Nếu Bồ-tát dùng nguyện lực thần thông tự tại thì hơn cả số này, trăm ngàn vạn ức na-do-tha ngần ấy kiếp chẳng thể tính biết được.

Khi ấy, Bồ-tát Kim Cang Tạng muốn một lần nữa làm sáng tỏ nghĩa, nên nói kệ khen rằng:

Tâm Bồ-tát tín sâu

Thì được Địa thứ ba

Lòng thanh tịnh rất mạnh

Chán lìa dục, chẳng thoái

Nhận lãnh vững không chán

Thắng, lớn đầy đủ cả

Bằng những tâm như trên

Được vào Địa thứ ba

Người trí trụ Minh địa

Quán các pháp hữu vi

Bất tịnh, vô thường, khổ

Tướng bại hoại, vô ngã

Không có tánh chắc bền

Diệt trong từng ý niệm

Như vậy, suy nghĩ biết

Không có tướng đến đi

Thấy các pháp hữu vi

Như bệnh, như ghẻ chóc

Bị tâm ái rang buộc

Sinh những khổ ưu bi

Chỉ vì tham sân si

Lửa mạnh đã thiêu đốt

Từ vô thỉ đến nay

Cháy rực thường chẳng dứt

Với tất cả, tức thời

Sinh chán lìa ba cõi

Với giặc ác hữu vi

Lòng không còn tham trước

Chỉ cầu trí Như Lai

Không lường, không giới hạn

Sâu xa, khó nghĩ bàn

Thanh tịnh không các khổ

Thương xót các sinh chúng

Không phước tuệ nghèo cùng

Lửa ba độc thường cháy

Người cứu hộ cũng không

Đọa ở trong địa ngục

Thảm thiết khổ không lường

Kẻ phàm phu phóng dật

Chìm trong biển não phiền

Mù tối không nhìn thấy

Mất pháp bảo Thế Tôn

Thường theo dòng sinh tử

Sợ hãi điều không sợ

Ta đối chúng sinh đó

Độ thoát họ phải siêng

Tinh tấn cầu trí tuệ

Vì người làm lợi hơn

Suy nghĩ tìm phương tiện

Mà cứu độ nên dùng

Chỉ có trí vô ngại

Thâm diệu của Thế Tôn

Nhân gì có trí ấy?

Hành, không hành tuệ sinh?

Nghĩ suy trí tuệ đó

Từ đa văn khởi lên

Tính toán xong như vậy

Siêng cầu pháp đa văn

Ngày đêm thường tinh tấn

Nghe nhận chẳng mệt nhàm

Đọc tụng, yêu thích pháp

Chỉ pháp là quý tôn

Vì muốn cầu được pháp

Dùng những thứ trân bảo

Những vợ con than ái

Những bà con tùy ý

Đất nước và thành ấp

Những báu vật sinh hoạt

Hoan hỷ mà bố thí

Không luyến tiếc trong lòng

Đầu, mắt, tai, mũi, lưỡi

Răng, miệng và tay chân

Chi tiết thân, máu, thịt

Tủy não và tim gan

Đem cho những thứ này

Chẳng lấy làm gian nan

Nếu được nghe chánh pháp

Đó là hiếm có hơn

Giả sử có người nói

Với Bồ-tát này rằng:

“Nay nếu ông chịu nhảy

Vào lửa lớn cháy hừng

Sau đó cho ông pháp

Của Thế Tôn đã nói.”

Nghe rồi liền hoan hỷ

Tự nhảy không nghi nan

Giả sử ba ngàn cõi

Lửa lớn đầy ở trong

Từ trời Phạm nhảy xuống

Chẳng đủ làm khó khăn

Nếu vì cầu một câu

Nói pháp của Thế Tôn

Để cứu những khổ não

Được nó rất khó khăn

Từ lúc tâm mới phát

Cho đến Phật đạo thành

Ta trong giai đoạn ấy

Các kiếp này tận cùng

Vì muốn cầu được pháp

Chịu đựng khổ A-tỳ

Huống gì những khổ não

Nhỏ mọn của thế gian

Do nhân duyên nghe pháp

Hay được vững chánh niệm

Nhờ giữ được chánh niệm

Có thể sinh các thiền

Những Tam-muội thâm diệu

Và năm thứ thần thông

Phát sinh theo thứ lớp

Chẳng phát sinh tự tại

Bồ-tát trụ địa đó

Lòng quyết định thực hành

Cúng dường nhiều Đức Phật

Đã nói pháp cho mình

Đoạn tà, ái, si, nhuế

Các phước đều mỏng manh

Ví như thành vàng luyện

Chỗ ấy điều hòa xong

Bồ-tát trụ địa đó

Kho phước đức đầy tràn

Thường làm vua Đao-lợi

Tự tại bỏ dục dâm

Yêu thích công đức Phật

Hóa đạo chúng không lường

Đều hay khiến trụ vào

Trong Phật đạo cao thượng

Bồ-tát trụ địa đó

Hay dùng lòng dịu dàng

Siêng tu hành tinh tấn

Tam-muội được trăm ngàn

Thấy trăm ngàn chư Phật

Tướng tốt trang nghiêm thân

Lòng ấy chuyển mạnh mẽ

Nguyện lực thù thắng hơn

Thường thấy các chúng sinh

Siêng cầu việc tốt lành

Phân biệt giải thoát ấy

Minh địa thứ ba xong.

❧

Địa thứ tư:

Các Phật tử nghe nói

Về địa hành như trên

Không thể lường sâu xa

Lòng đều rất vui mừng

Tung hoa hương rất quý

Cúng dường cho Thế Tôn

Đất đai và biển lớn

Đều chấn động khắp cùng

Trên trời các Thiên nữ

Ở giữa cõi hư không

Đều dùng tiếng vi diệu

Ngợi khen thượng pháp này

Vua Tha hóa tự tại

Nghe rồi rất vui mừng

Mưa xuống Ma-ni báu

Tung lên Phật cúng dường

Vui mừng khen ngợi rằng:

Hay thay, Phật xuất thế!

Tạng công đức lan tràn

Chúng ta được lợi ích

Hôm nay ta nghe xong

Nghĩa địa hành Bồ-tát

Việc đó kiếp trăm ngàn

Khó nghe mà được nghe

Xin nói Địa tiếp theo

Cho người trời lợi ích

Đều muốn nghe vui mừng

Ý nghĩa hành các Địa

Giải Thoát Nguyệt lần nữa

Thỉnh Kim Cang Tạng rằng:

“Nguyện vì các Bồ-tát

Nói hành Địa thứ tư.”

Bồ-tát Kim Cang Tạng nói với Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt:

–Này Phật tử! Những Đại Bồ-tát tịnh Địa thứ ba rồi, muốn được Địa thứ tư phải dùng mười pháp môn.

Những gì là mười?

1. Quan sát chúng sinh giới.

2. Quan sát pháp giới.

3. Quan sát thế giới.

4. Quan sát hư không giới.

5. Quan sát thức giới.

6. Quan sát Dục giới.

7. Quan sát Sắc giới.

8. Quan sát Vô sắc giới.

9. Quan sát Thắng tín giải giới.

10. Quan sát Đại tâm giới.

Bồ-tát nhờ mười pháp môn minh mà được vào Địa thứ tư.

Bồ-tát trụ ở Diệm địa thì liền ở nhà của Như Lai, được có thế lực, được pháp bên trong. Có mười trí?

Những gì là mười?

1. Tâm chẳng thoái chuyển.

2. Ở trong Tam bảo được lòng chẳng mất, sự thanh tịnh rốt ráo.

3. Tu tập quán sinh diệt.

4. Tu tập các pháp xưa nay chẳng sinh.

5. Thường tu tập sự thành hoại của thế gian.

6. Tu tập nghiệp nhân duyên nên có sinh.

7. Tu tập phân biệt sự sai khác của môn sinh tử Niết-bàn.

8. Tu tập nghiệp chúng sinh chẳng diệt.

9. Tu tập đời trước, đời sau sai biệt.

10. Tu tập hiện tại thường tiêu diệt chẳng trụ.

Bồ-tát hành mười tâm trí thì sinh vào nhà của Phật, thì được thế lực.

Này Phật tử! Đại Bồ-tát trụ ở Địa thứ tư đó mà quán nội thân, tuân theo thân quan sát, tinh cần một lòng thì trừ được tham ưu của thế gian. Quán ngoại thân, tuân theo thân quan sát, tinh cần một lòng thì trừ được tham ưu của thế gian. Quán nội ngoại thân, tuân theo thân quan sát, tinh cần một lòng thì trừ được tham ưu của thế gian.

Quán nội thọ, ngoại thọ, nội ngoại thọ; nội tâm, ngoại tâm, nội ngoại tâm, nội pháp, ngoại pháp, nội ngoại pháp…, tuân theo những pháp đó mà quan sát, tinh cần một lòng, thì trừ được tham ưu của thế gian.

Bồ-tát đó, nếu các pháp ác và bất thiện chưa phát sinh, thì chẳng sinh, siêng tinh tấn phát tâm chánh và đoạn; nếu các pháp ác và bất thiện đã phát sinh thì liền được đoạn trừ, siêng tinh tấn phát tâm chánh đoạn. Chưa sinh ra các thiện pháp thì làm cho phát sinh, siêng tinh tấn phát tâm chánh hành; đã sinh các thiện pháp rồi thì được trụ chẳng mất, càng tu thêm nữa, siêng tinh tấn phát tâm chánh hành.

Bồ-tát đó tu hành bốn Như ý túc. Muốn thành tựu định đoạn hành, tu Như ý túc, thì y chỉ nhàm chán, y chỉ xa hoa, y chỉ diệt tận, hồi hướng Niết-bàn. Định tinh tấn, định tâm, định tuệ, đoạn hành thành tựu, tu Như ý túc y chỉ nhàm chán, y chỉ xa lìa, y chỉ tận diệt, hồi hướng Niết-bàn.

Bồ-tát đó tu hành Tín căn, Tinh tấn căn, Niệm căn, Định căn, Tuệ căn y chỉ nhàm chán, xa lìa, diệt, hồi hướng Niết-bàn. Bồ-tát đó tu hành Tín lực, Tinh tấn lực, Niệm lực, Định lực, Tuệ lực, y chỉ yếm ly, diệt; hồi hướng Niết-bàn.

Bồ-tát đó tu hành Niệm giác phần, Trạch pháp giác phần, Tinh tấn giác phần, Hỷ giác phần, Ỷ giác phần, Định giác phần, Xả giác phần y chỉ yếm, ly, diệt hồi hướng Niết-bàn.

Bồ-tát đó tu hành Chánh kiến, Chánh tư duy, Chánh ngữ, Chánh Nghiệp, chánh Mạng, chánh Tinh tấn, chánh Niệm, chánh

định y chỉ yếm ly, diệt hồi hướng Niết-bàn.

Bồ-tát đó dung tâm chẳng xả chúng sinh, tu hành bằng bản nguyện trợ, lấy đại Bi làm đầu, đại Từ phối hợp hành động, là bao gồm cả Nhất thiết trí, làm trang nghiêm nước Phật, là đủ các lực không sợ, là pháp bất cộng, ba mươi hai tướng tốt tám mươi vẻ đẹp của Phật, là đầy đủ âm thanh, là thuận theo giải thoát sâu xa của Phật, là tư duy đại trí tuệ phương tiện nên làm.

Này các Phật tử! Bồ-tát trụ ở địa Diệm thì các thân kiến… chấp ngã, chấp chúng sinh, chấp nhân, thọ giả, tri giả, kiến giả; chấp năm ấm, mười hai nhập, mười pháp giới; sự co duỗi, cuốn mở, hiện ra biến mất, tìm cầu hành động tham ái của tâm, bảo thủ kiến chấp làm chỗ quy về, làm chỗ đất ở đều đoạn trừ hết.

Bồ-tát đó càng thêm tinh tấn, sinh ra trí tuệ phương tiện trợ đạo pháp, theo chỗ tu hành, lòng trở nên nhu hòa, kham nhận hữu dụng, không có mệt mỏi, chuyển cầu thượng pháp, tăng thêm trí tuệ, cứu tất cả thế gian, thuận theo các bậc Thầy cung kính, nhận lời chỉ dạy, y theo lời nói tu hành.

Bồ-tát đó, lúc bấy giờ, biết ơn, biết đền ơn, lòng trở nên hòa thiện, cùng ở chung nơi an lạc. Lòng ngay thẳng, long nhu nhuyến không có tà vạy. Tu hành hạnh chánh định, không có kiêu mạn, thuận theo lời răn dạy, thong được ý người nói. Đầy đủ tâm thiện, tâm nhu nhuyến, tâm tịch diệt, tâm nhẫn nhục như vậy thì tư duy tu hành các Pháp tịnh địa.

Bồ-tát đó, lúc bấy giờ, thành được tinh tấn chẳng chuyển, tinh tấn chẳng xả, tinh tấn chẳng nhiễm, tinh tấn chẳng hoại, tinh tấn chẳng chán mệt, tinh tấn rộng lớn, tinh tấn vô biên, tinh tấn dũng mãnh, tinh tấn không gì bằng, tinh tấn cứu tất cả chúng sinh. Các Bồ-tát tu tập tinh tấn như vậy…, tâm ngay thẳng thanh tịnh chẳng mất, thâm tâm tin giải sáng suốt, căn lành tăng trưởng, xa lìa thế gian, cấu trược bất tín đã diệt hết, không nghi không hối, hiện tiền đầy đủ tất cả việc đại tín giải của đức Phật, chẳng chán chẳng bỏ, tự nhiên tâm an lạc không lường thường hiện rõ.

Bồ-tát trụ ở Diệm địa thứ tư có thể thấy số trăm ngàn vạn ức na-do-tha những Phật Thế Tôn, tôn trọng tán thán, cung kính cúng

dường y phục, ẩm thực, ngọa cụ, y dược; gần gũi các Đức Phật, một lòng nghe pháp, tin nhận vâng làm. Bồ-tát thường ở chỗ Đức Phật xuất gia tu đạo. Lòng vui thích, lòng thâm sâu của Bồ-tát đó thanh tịnh tin hiểu bình đẳng trở nên sáng tỏa, sống lâu nhiều kiếp. Trăm ngàn vạn ức na-do-tha ngần ấy kiếp căn lành trở nên thù thắng. Ví như dùng vàng ròng làm đồ trang sức thì những thứ vàng khác chẳng bì kịp. Như vậy, Bồ-tát trụ ở Diệm địa này thì căn lành chuyển tăng, các Bồ-tát địa dưới chẳng thể bì kịp. Ví như ngọc Ma-ni, ánh sáng của nó trong sạch có thể soi khắp bốn phương, các thứ báu khác chẳng bì kịp, dù ở trong nước mưa ánh sáng chẳng diệt.

Bồ-tát trụ ở Diệm địa, thì các Bồ-tát ở các địa dưới chẳng thể bì kịp; tất cả những ma và những phiền não đều chẳng thể phá hoại.

Này các Phật tử! Đó là lược nói về Địa thứ tư, Diệm địa của Bồ-tát. Bồ-tát trụ ở trong địa đó, thường được làm vua trời Tu-dạ-ma, giáo hóa chúng sinh, phá được tâm ngã; thiện nghiệp đã làm như Bố thí, Ái ngữ, Lợi hành, Đồng sự đều chẳng lìa niệm Phật, chẳng lìa niệm pháp…, cho đến chẳng lìa niệm Nhất thiết chủng trí đầy đủ, Bồ-tát thường phát sinh ý nghĩ: “Ta sẽ đối với tất cả chúng sinh làm người đứng đầu, làm kẻ thắng hơn…; cho đến đối với tất cả chúng sinh, ta làm người y chỉ.”

Bồ-tát đó như muốn chuyên cần tu hành tinh tấn thì trong giây lát, được trăm ức Tam-muội…, cho đến thị hiện trăm ức Bồ-tát để làm quyến thuộc. Nếu Bồ-tát dung nguyện lực thị hiện tự tại thì hơn cả số này, trăm ngàn vạn ức na-do-tha ngần ấy kiếp chẳng thể tính biết được.

Lúc bấy giờ, Bồ-tát Kim Cang Tạng một lần nữa muốn làm sáng tỏ nghĩa này, nói kệ khen rằng:

Các Bồ-tát đầy đủ

Tu hành Minh địa xong

Quan sát các chúng sinh

Pháp và cả thế giới

Thức, Dục, Sắc hư không

Vô sắc, rất tin hiểu

Tâm lớn thanh tịnh nên

Được vào Địa thứ tư

Liền ở nhà Thế Tôn

Thêm lớn được thế lực

Chẳng lui đạo Thế Tôn

Tin Tam bảo chẳng hoại

Xem các pháp diệt sinh

Tất cả xưa nay không

Biết thế gian thành bại

Theo nghiệp mà có sinh

Nghiệp chúng sinh sai biệt

Sinh tử khác Niết-bàn

Quán pháp đời trước, sau

Tướng chẳng trụ, diệt luôn

Các vị Đại Bồ-tát

Đắc pháp như vậy xong

Xót thương các chúng sinh

Tu thân, thọ, tâm, pháp

Trong ngoài bốn Niệm xứ

Y cứ nơi nhàm chán

Cũng y chỉ tịch diệt

Hồi hướng về Niết-bàn

Diệt trừ các pháp ác

Thiện pháp được lớn thêm

Tu tập bốn Chánh cần

Bốn Như ý túc hành

Tu hành theo năm Lực

Và tu tập năm Căn

Tu hành bảy Giác ý

Tám đường Thánh thực hành

Tu tập pháp như vậy

Đều là vì chúng sinh

Trợ giúp cho bản nguyện

Lòng Từ bi đứng trên

Gồm cả Nhất thiết trí

Trang nghiêm cõi Thế Tôn

Thành tựu mười thứ Lực

Vô úy, pháp Bất cộng

Những âm thanh lời nói

Đạo pháp diệu sâu xa

Và giải thoát vô ngại

Trí phương tiện mênh mông

Từ thân kiến đầu tiên

Đến sáu mươi hai kiến

Chúng sinh và ngã nhân

Thọ mạng, tri kiến ấy

Ở các ấm, nhập, giới

Đi đến chỗ tham trước

Khi được Địa thứ tư

Đều đã diệt lìa xong

Đoạn các nghiệp phiền não

Tâm ấy chuyển sáng suốt

Những nghiệp thiện đã làm

Đều vì cứu thế gian

Bồ-tát, lòng nhu hòa

Thường chẳng bị buông lung

Sử dụng ý chánh trực

Cầu lợi cho chúng sinh

Như việc mong cầu ấy

Đều vì đạo Vô thượng

Đạt vị Đại trí tuệ

Lợi ích cho thế gian

Thâm tâm cúng dường Thầy

Tu hành đúng như nói

Biết ân, báo đáp ân

Dễ dạy, không sân hận

Không có tâm dối trá

Nhu hòa cùng vui ở

Pháp như vậy tu hành

Tinh tấn chẳng thoái chuyển

Bồ-tát thành địa này

Chẳng mất tâm chánh trực

Tin hiểu cùng tịnh tâm

Các căn lành them lớn

Các cấu trược thế gian

Việc chẳng tin, nghi, hối

Tất cả pháp như vậy…

Đều được trừ diệt hết

Những Bồ-tát ở trong

Diệm địa thứ tư đó

Được gặp Phật không lường

Nghe nói pháp thính thọ

Ở chỗ các Thế Tôn

Xuất gia không bị lùi

Như vàng ròng trang sức

Vàng khác chẳng bì kịp

Bồ-tát trụ địa đó

Những công đức thâm tâm

Trí tuệ và phương tiện

Hành đạo đã sạch trong

Thậm chí nghìn ức ma

Đều chẳng thể phá hoại

Như ngọc sáng chân diệu

Nước mưa chẳng làm tối

Bồ-tát trụ địa đó

Được trời, người cúng dường

Thường làm Dạ-ma vương

Chuyển đổi các tà kiến

Đã làm các nghiệp lành

Đều vì trí tuệ Phật

Lòng ấy thường vững bền

Chẳng thể chuyển động được

Nếu tinh tấn siêng hành

Được trăm ức Tam-muội

Thấy trăm ức Thế Tôn

Nguyện lực thì hơn đó

Như vậy Địa thứ tư

Tên là Diệm, sạch trong

Vô lượng phước trí tuệ

Nay đã giảng thuyết xong.