Đại Tập 7 · Bộ A-hàm VII · Kinh Tạp A-hàm · Số 3

Biệt Dịch Kinh Tạp A- hàm- Quyển II

BIỆT DỊCH KINH TẠP A-HÀM

QUYỂN II

TỤNG 1: Phần 2

23. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở trong khu Hàn lâm (rừng lạnh) thuộc thành Vương xá.

Bấy giờ Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

–Tuổi thọ loài người ngắn ngủi, hội họp phải chia ly, nên phải siêng năng hành đạo, tịnh tu phạm hạnh. Vậy các ông không được biếng nhác, phải tu hạnh thiện, tu đúng pháp nghĩa, hành động chân chính.

Khi đó Ma vương nghe lời dạy này, tự nghĩ: “Sa-môn Cù-đàm ở nơi rừng lạnh thuộc thành Vương xá, đang giảng dạy pháp quan trọng cho các Thanh văn. Ta phải đến đó để quấy nhiễu”. Ma vương nghĩ như thế rồi bèn hóa ra một thanh niên, đến chỗ Phật, đảnh lễ dưới chân Ngài, đứng qua một bên, nói kệ:

Đời người quá dài

Không có khổ não

Thường được an ổn

Đường chết không có.

Đức Phật biết Ma vương Ba-tuần đến quấy nhiễu, nên nói kệ:

Đời người ngắn ngủi

Khổ hại quá nhiều

Hãy mau tu thiện

Như cứu đầu cháy

Nên biết Ba-tuần

Muốn đến quấy nhiễu.

Ma vương nghe Phật nói kệ, tự nghĩ: “Sa-môn Cù-đàm đã biết

tâm niệm của ta”. Ma vương sanh tâm hối hận ưu sầu khổ não, liền biến mất trở về Thiên cung.

24. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu Hàn lâm thuộc thành Vương xá.

Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

–Các hành vô thường, qua nhanh không ngừng, là pháp hư hoại, không thể nương nhờ, cần phải thoát ly mau, hướng đến đường giải thoát.

Ma vương Ba-tuần tự nghĩ: “Sa-môn Cù-đàm đang ở nơi rừng lạnh thuộc thành Vương xá, thuyết pháp như vậy cho các Thanh văn. Ta nên đến đó để quấy nhiễu.” Ma vương nghĩ thế rồi, bèn hóa ra một thanh niên, đến chỗ Phật, đứng một bên, nói kệ:

Ngày đêm vẫn vậy

Mạng sống trở lại

Như bánh xe quay

Chuyển vận không ngừng.

Phật biết Ma vương quấy nhiễu, nên nói kệ:

Mạng theo ngày đêm chết

Đời sống nhiều nguy nan

Như dòng sông quá nhỏ

Mau cạn không còn gì

Thế nên này Ba-tuần,

Không được gây nhiễu loạn.

Ma tự nghĩ: “Đức Phật đã biết tâm ta”. Ma liền ưu sầu, khổ não, hối hận, biến mất, trở về Thiên cung.

25. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại vườn trúc Ca-lan-đà thuộc thành Vương xá.

Bấy giờ là nửa đêm về sáng, Đức Thế Tôn đang kinh hành trong

rừng. Khi trời gần sáng, Ngài rửa chân, vững thân ngồi ngay thẳng, đặt niệm trước mặt.

Ma vương tự nghĩ: “Sa-môn Cù-đàm ở tại vườn trúc Ca-lan-đà, thuộc thành Vương xá, nửa đêm về sáng, kinh hành trong rừng. Sáng sớm, vị Sa-môn ấy rửa chân, vào tịnh thất, ngồi ngay thẳng, đặt niệm trước mặt. Nay ta hãy đến đó quấy nhiễu”. Ma vương nghĩ xong liền hóa ra một thanh niên, đứng trước Phật, nói kệ:

Tâm ta biến hóa được

Lưới trùm khắp hư không

Sa-môn gặp phải ta

Không thể nào giải thoát.

Đức Phật biết Ma đến nhiễu loạn, nên nói kệ:

Thế gian có năm dục

Kẻ ngu bị chúng trói

Đoạn sạch các dục này

Vĩnh viễn không còn khổ

Ta đã đoạn hết dục

Ý không còn nhiễm đắm

Ba-tuần ngươi nên biết

Ta phá lưới dục rồi.

Ma vương nghe Phật nói kệ này, tâm rất ưu sầu khổ não vì không đạt ý nguyện, bèn biến hình trở về Thiên cung.

26. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại vườn trúc Ca-lan-đà, thuộc thành Vương xá.

Vào nửa đêm về sáng, Đức Thế Tôn tọa thiền rồi kinh hành. Gần sáng Ngài rửa chân đi vào phòng, nằm nghiêng bên hông phải, hai chân xếp lên nhau, hướng tâm đến ánh sáng, chánh niệm tỉnh giác, tưởng đến lúc thức dậy.

Ma vương Ba-tuần tự nghĩ: “Sa-môn Cù-đàm ở tại vườn trúc Ca-lan-đà, thuộc thành Vương xá, kinh hành, ngồi nằm, lúc sáng sớm rửa chân vào phòng, nằm nghiêng bên phải, hai chân xếp lên nhau, hướng

tâm đến ánh sáng, chánh niệm tỉnh giác, tưởng đến lúc thức dậy. Ta nên tới đó gây nhiễu loạn”. Ma vương nghĩ xong, bèn hóa ra một thanh niên, ở trước Phật, nói kệ:

Sao ngủ như vậy

Sao ngủ như vậy

Vì sao còn ngủ?

Như vào tịch diệt

Đã xong việc chưa?

Mà an lòng ngủ?

Đến khi trời sáng

Vẫn còn nằm ngủ!

Đức Phật biết Thiên ma đến gây nhiễu loạn, nên nói kệ:

Lưới ái nhốt chúng sanh

Che khắp hết mọi nơi

Nay ta phá lưới này

Đoạn trừ hẳn các ái

Diệt tận hết sanh hữu

An ổn vui Niết-bàn

Này Ma vương Ba-tuần

Ngươi làm được gì Ta?

Khi Ma vương nghe kệ xong, ưu sầu khổ não, liền biến mất, trở về Thiên cung.

27. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở trong núi Kỳ-xà-quật, thuộc thành Vương xá, gặp lúc trời mưa lâm râm, sấm chớp chiếu sáng khắp nơi. Vào đêm ấy, Đức Phật đi kinh hành ngoài đất trống.

Ma vương Ba-tuần tự nghĩ: “Sa-môn Cù-đàm ở trong núi Kỳ-xà-quật, thuộc thành Vương xá, vào ban đêm trời mưa lâm râm, sấm chớp lòe sáng khắp nơi, vị ấy đang kinh hành ngoài đất trống. Ta nên đến đó quấy nhiễu”. Ma vương nghĩ như thế rồi bèn ở trên núi, xô tảng đá lăn xuống đến gần chỗ Thế Tôn. Bấy giờ tảng đá lớn kia, tự nhiên tan nát.

Thế Tôn nói kệ:

Dầu ngươi phá Linh thứu

Tan nát như hạt bụi,

Làm biển lớn, đại địa,

Đều khô cạn, nát tan,

Muốn bậc chánh giải thoát

Sanh ý nghĩ sợ hãi,

Hay khiến cho giật mình

Không thể nào làm được.

Lúc ấy Ma vương tự nghĩ: “Sa-môn Cù-đàm đã biết tâm niệm của ta”, nên ưu sầu khổ não, liền biến mất trở về Thiên cung.

28. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở trong núi Kỳ-xà-quật, thuộc thành Vương xá. Vào khoảng nửa đêm, Đức Thế Tôn đang kinh hành nơi đất trống. Sau đó Ngài rửa chân, vào tịnh thất, chánh thân ngồi ngay, đặt niệm trước mặt.

Ma vương Ba-tuần tự nghĩ: “Sa-môn Cù-đàm ở trong núi Kỳ-xà-quật thuộc thành Vương xá, đang kinh hành trên đất trống. Ta nên đến đó quấy nhiễu!”. Ma vương liền biến thành con mãng xà, thân hình dài lớn, như chiếc thuyền to, hai mắt sáng rực như cái bát nước Kiểu-tát-la, le lưỡi như lửa cháy, như chớp sáng, hơi thở vào ra như tiếng sấm lớn, ngay ở trước Phật, quấn lấy Ngài, cất đầu giơ cao cổ, phủ trên đầu Đức Phật.

Thế Tôn biết Ma quấy nhiễu nên nói kệ:

Ta sống nơi tịch tĩnh

Nhất tâm chánh giải thoát,

Thiền định, thân tu hành

Như pháp Phật quá khứ

Rắn độc rất hung dữ

Hình dạng thật đáng sợ

Muỗi, ruồi, bọ chét, rận

Những xúc não như vậy,

Không động sợi lông Ta,

Huống chi làm Ta sợ.

Giả sử hư không nứt

Trời đất đều chấn động

Tất cả các chúng sanh

Đều sanh tâm hãi hùng,

Nhưng muốn Ta kinh sợ,

Không thể nào làm được.

Giả sử có tên độc

Bắn trúng vào tim Ta,

Ngay khi bị tên độc

Cũng không cầu cứu giúp

Nhưng loại tên độc ấy

Không thể nào trúng Ta.

Ma vương nghe Phật nói kệ, tự nghĩ: “Sa-môn Cù-đàm đã biết tâm ta!” nên Ma sanh tâm sợ hãi, ưu sầu, hối hận, biến mất, trở về Thiên cung.

29. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở nơi rừng Mạn trực, thuộc thành Vương xá. Vào đầu đêm, Đức Phật tọa thiền, kinh hành, giữa đêm rửa chân rồi vào phòng, nằm nghiêng bên phải, hai chân gác lên nhau, đặt tâm ở ánh sáng, nghĩ đến khi thức dậy.

Ma vương Ba-tuần biết tâm Phật, tự nghĩ: “Sa-môn Cù-đàm ở trong rừng Mạn trực, thuộc thành Vương xá, vào đầu đêm tọa thiền, kinh hành, đến trước giữa đêm thì rửa chân, vào phòng, nằm nghiêng bên phải, hai chân xếp lên nhau, đặt tâm ở ánh sáng, nghĩ đến khi thức dậy. Ta hãy đến đó quấy nhiễu!”

Bấy giờ Ma vương hóa ra một thanh niên, đến trước Như Lai, nói kệ:

Tại sao không làm việc

Lại nằm dài ngủ nghỉ

Ngủ mãi không thức dậy

Nào khác gì người say.

Người không tiền, thất nghiệp,

Mới rảnh rỗi ngủ vùi

Người sản nghiệp đầy đủ

Cũng thích thú ngủ nghỉ.

Bấy giờ Thế Tôn biết Ma đến quấy nhiễu, nói kệ:

Ta chẳng ở không, ngủ

Cũng chẳng phải ngủ say

Ta không có tài sản

Vì thế nên ngủ nghỉ

Ta có nhiều pháp tài

Thế nên ta ngủ yên

Ta ngay trong khi ngủ

Niệm hơi thở vào ra

Đều có nhiều lợi ích

Chưa từng bị tổn giảm

Nghỉ thì không lo lắng

Ngủ yên không sợ hãi

Ví như có tên độc

Người bị bắn vào tim

Thường chịu nhiều đau khổ

Vẫn tìm được giấc ngủ

Ta đã nhổ tên độc

Vì sao lại không ngủ?!

Ma nghe kệ ấy, tự nghĩ: “Sa-môn Cù-đàm đã biết tâm ta”. Tâm ma buồn bã áo não, bèn trở về Thiên cung.

30. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở nơi hang Thất diệp, trong núi Tỳ-bà-ba-thế, thuộc thành Vương xá. Có một Tỳ-kheo tên Cầu Đức ở một mình trong hang đá đen, núi Tiên, sống nơi yên tịnh, siêng năng tinh tấn, dứt mọi phóng dật, đoạn trừ ngã kiến, một thời gian đạt giải thoát, tự thân chứng đắc, rồi lại bị thoái thất, lần thứ hai, thứ ba cho đến lần thứ sáu, cũng bị thoái thất.

Tỳ-kheo tự nghĩ: “Hiện nay ta sống một mình, tu hành tinh tấn, đã sáu lần bị thoái thất. Nếu ta bị thoái thất nữa thì sẽ tự sát bằng dao”.

Ma vương Ba-tuần biết Đức Phật ở trong hang Thất diệp, núi Tỳ-bà-ba-thế, thuộc thành Vương xá và đệ tử của Sa-môn Cù-đàm tên là Cầu Đức ở một mình trong hang đá đen, núi Tiên, thành Vương xá, tu hành tinh tấn, tâm không phóng dật, một thời được giải thoát, tụ thân tác chứng, đắc rồi lại thoái, như vậy đến sáu lần.

Ma vương tự nghĩ: “Nếu Tỳ-kheo Cầu Đức vào lần thứ bảy chứng đắc được, thì ta bị tổn hại”.

Ma vương nghĩ thế, ra khỏi cảnh giới Ma, ôm đàn lưu ly đến chỗ Phật, gảy đàn xướng kệ:

Đại trí, đại tinh tấn

Có thần thông lớn lao

Được tự tại trong pháp

Hào quang rất rực rỡ

Thanh văn đệ tử Ngài

Nay đang muốn tự sát

Bậc Tối Thượng Thế Gian

Xin hãy mau ngăn lại

Vì sao tu pháp Ngài

Không chứng, lại muốn chết?

Khi Ma vương nói kệ xong, Đức Phật bảo Ma vương:

–Này Ba-tuần, ngươi là bạn thân lớn của những kẻ phóng dật. Lời ngươi nói là theo ý riêng, chớ không vì vị Tỳ-kheo kia mà nói.

Thế Tôn đọc kệ:

Người nào không khiếp nhược

Tinh tấn vững tu hành

Thường vui nơi thiền định

Ngày đêm tu pháp thiện

Làm khô kiệt ái dục

Phá ma quân của ngươi

Nay bỏ thân cuối này

Vĩnh viễn nhập Niết-bàn.

Bấy giờ Ma vương ưu sầu khổ não bỏ đàn lưu ly, buồn bã hối hận, trở về Thiên cung.

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

–Ta cùng các ông đến núi Tiên nhân, chỗ Tỳ-kheo Cầu Đức.

Đức Phật đưa các Tỳ-kheo đến chỗ Cầu Đức, thấy bên thi thể của Cầu Đức có đám khói tụ ở phương Đông, Ngài bảo các Tỳ-kheo:

–Các ông thấy đám khói này không?

Các Tỳ-kheo thưa:

–Bạch Thế Tôn, thấy. Ở phía Nam, Tây, Bắc thi thể của Cầu Đức cũng có khói tụ như vậy.

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

–Đấy là Ba-tuần biến hình bao quanh chỗ Cầu Đức, tìm tâm thức của vị ấy.

Đức Phật bảo Tỳ-kheo:

–Tỳ-kheo Cầu Đức đã nhập Niết-bàn, không có thần thức, không đến phương nào cả.

Ma vương biến hình là một thanh niên, nói kệ:

Trên dưới và bốn phương

Tìm cầu thức Cầu Đức

Không biết đi về đâu

Thần thức vào chốn nào.

Thế Tôn nói với Ba-tuần:

–Bậc trượng phu này, phá tan các thứ ma quân của ngươi, đã vào Niết-bàn.

Đức Phật dạy như vậy, các Tỳ-kheo nghe lời Phật dạy, đều hoan hỷ phụng hành.

31. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở xóm Ưu-lâu-tần-loa, bên bờ sông Ni-liên-thiền, cạnh cây Bồ-đề, sau khi Ngài thành đạo chưa bao lâu.

Ma vương tự nghĩ: “Đức Phật đang ở dưới bóng cây Bồ-đề, bên bờ sông Ni-liên, thuộc xóm Ưu-lâu-tần-loa, thành đạo chưa bao lâu. Ta

nên đến đó tìm lỗi lầm của vị ấy”. Nghĩ thế rồi, Ma vương đến chỗ Phật, nói kệ:

Ngài một mình chỗ vắng

Im lặng thường tịch tĩnh

Thân tâm luôn rạng ngời

Các căn đều hỷ lạc.

Như người mất tài sản

Sau đó tìm lại được

Nay Ngài hưởng thiền định

Hoan hỷ cũng như vậy.

Đã từ bỏ ngôi vua

Lại không mong danh lợi

Sao không cùng mọi người

Cùng nhau kết bạn thân.

Thế Tôn nói kệ đáp:

Ta đã đắc thiền định

Tâm Ta thường tịch tĩnh

Phá ma dục của ngươi

Đạt pháp tài vô thượng

Các căn ta điềm đạm

Trong lòng được lặng không

Phá ma dục ngươi rồi

Tu hành ý hoan hỷ

Một mình lìa ồn ào

Kết bạn thân làm chi?

Ma vương nói kệ:

Ngài đã đạt chánh đạo

An ổn hướng Niết-bàn

Đã chứng đắc diệu pháp

Nên giữ kín trong lòng

Cần phải độc quyền biết

Sao lại dạy cho người?

Thế Tôn nói kệ:

Những người không theo Ma

Hỏi Ta pháp bờ kia

Ta vì họ phân biệt

Sự thật để diệt khổ

Giữ tâm, không phóng dật

Ma không tìm được lỗi.

Ma vương lại nói kệ:

Ví như núi đá trắng

Màu sắc như cục mỡ

Bọn quạ không biết rõ

Bay đến để mổ ăn

Đã không được vị gì

Dập mỏ trở về không

Ta nay cũng như vậy

Mệt nhọc chẳng được gì.

Bấy giờ Ma vương nói kệ ấy xong, ưu sầu khổ não, rất hối hận, bèn đến một chỗ trống, ngồi chồm hổm, cầm mũi tên vẽ trên đất, suy tìm mưu kế.

Khi ấy ba người con gái của Ma, một tên Cực Ái, hai tên Duyệt Bỉ, ba tên Thích Ý. Ba Ma nữ này đến bên cha, nói kệ:

Cha nay là Trượng phu

Vì sao lòng ưu sầu?

Con sẽ dùng bẫy dục

Bẩy như thể bắt chim

Đem đến giao cho cha

Tùy ý cha sử dụng.

Ma vương nói kệ đáp:

Vị ấy khéo đoạn dục

Dục không thể lôi kéo

Đã vượt cảnh giới ma

Thế nên ta sầu khổ.

Ba Ma nữ kia biến ra hình dáng rất xinh đẹp, đến chỗ Phật, lạy sát chân Ngài, đứng qua một bên.

Ba cô gái đồng lên tiếng bạch Phật:

–Chúng con đến đây để cúng dường và xin hầu hạ Ngài.

Bấy giờ Đức Thế Tôn đã chứng đắc vô thượng, đoạn sạch ái dục, nên không để ý đến. Lần thứ hai, lần thứ ba, họ cũng thưa như vậy, Đức Phật vẫn không ngó ngàng tới.

Ba Ma nữ, lùi lại một chỗ, bàn luận với nhau:

–Phàm đàn ông, sở thích khác nhau, hoặc yêu người nhỏ, hoặc yêu người vừa, hoặc yêu người lớn.

Thế rồi, một ma nữ hóa ra sáu trăm người nữ, có cả gái còn nhỏ, đồng nữ, thiếu nữ, gái vừa lấy chồng, gái đã có con, gái chưa có con. Nhiều hạng nữ nhân được hóa ra như vậy, cùng đến chỗ Phật, bạch với Ngài:

–Thế Tôn, chúng con đến đây cúng dường Đức Thế Tôn và xin được gần gũi hầu hạ, tùy Ngài sai khiến.

Đức Phật không để ý tới. Lần thứ hai, thứ ba cũng nói như vậy, Ngài đều không chút bận tâm.

Lúc ấy các Ma nữ lại lui về một chỗ, bàn luận với nhau: “Vị này chắc đã đắc quả vô thượng, đoạn ái dục, chứng giải thoát. Nếu chẳng như vậy thì khi thấy chúng ta, ắt phải cuồng loạn tâm ý mê muội. Chúng ta nên đến chỗ vị ấy, nói kệ để vấn nạn:

Ma nữ Cực Ái nói kệ:

Ngồi đoan chính bên cây

Yên tĩnh tự tư duy

Là vì mất tài sản

Hay muốn tài sản lớn

Trong thành phố, xóm làng

Đều không tâm ái, vướng

Sao không cùng mọi người

Cùng nhau kết bạn thân?

Thế Tôn nói kệ đáp:

Ta được nhiều tài sản

Trong tâm luôn tịch diệt

Ta phá quân ái dục

Không vướng sắc trần nào

Tọa thiền riêng một mình

Hưởng an lạc đệ nhất

Vì nhân duyên như vậy

Không cần đến bạn bè.

Ma nữ Thích Ý lại nói kệ:

Tỳ-kheo trú chốn nào

Vượt qua năm dòng thác

Dòng thứ sáu cũng qua

Nhập nẻo thiền định nào

Vượt dục đến bờ kia

Vĩnh viễn thoát trói buộc?

Thế Tôn nói kệ:

Thân được vui khinh an

Tâm luôn đạt giải thoát

Tâm xa lìa nẻo nghiệp

Ý không còn thoái chuyển

Đoạn giác quán chứng thiền

Xa lìa sân, dục, động

An trú vào chốn ấy

Vượt được năm dòng chảy

Và vượt dòng thứ sáu

Tu pháp tọa thiền này

Vượt qua lưới dục lớn

Và thoát hẳn bể khổ.

Ma nữ Duyệt Bỉ nói kệ:

Đã đoạn trừ ái kết

Xa lìa những buộc ràng

Có nhiều người mong muốn

Vượt dòng chảy, bờ chết,

Chỉ có bậc Trí tuệ

Vượt qua những nạn này.

Thế Tôn lại nói kệ:

Đại tinh tấn Như Lai

Dùng chánh pháp cứu độ

Như pháp đạt giải thoát

Người trí rất vui mừng.

Ba Ma nữ không đạt ước nguyện, trở về chỗ cha. Ma vương mắng ba Ma nữ bằng kệ:

Ba gái ma phá Phật

Hình dáng nhanh như điện

Gặp Bậc Đại Tinh Tấn

Như tơ bị gió thổi,

Dùng móng tay phá núi,

Lấy răng cắn sắt cục,

Trẻ ngu dùng tơ sen

Muốn treo hòn núi lớn.

Phật vượt các ràng buộc

Muốn tranh luận với Ngài

Như lấy bẫy bắt gió

Muốn hạ trăng xuống đất

Lấy tay tát biển lớn

Hy vọng biển cạn khô.

Phật đã lìa tham vướng

Muốn đến cùng tranh luận

Như nhảy qua Tu-di

Tìm đất trong biển lớn

Phật đã đắc giải thoát

Làm sao đến tranh luận.

Ma vương ưu sầu hối hận, liền biến mất, trở về Thiên cung.

32. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở trong núi Linh thứu, thuộc thành Vương xá. Đức Phật vì các Tỳ-kheo mà tán thán pháp Niết-bàn.

Ma vương tự nghĩ: “Đức Phật ở thành Vương xá vì các Tỳ-kheo mà tán thán pháp Niết-bàn. Ta hãy đến đó quấy nhiễu.” Nghĩ thế

xong, Ma vương bèn biến hóa thành một trăm người, năm mươi người rất đẹp, năm mươi người rất xấu.

Các Tỳ-kheo trông thấy rất kinh ngạc, vì sao kẻ rất xinh đẹp, người lại quá xấu xí.

Đức Phật biết Ma đến muốn quấy nhiễu nên bảo Ba-tuần:

–Ngươi ở mãi trong đêm dài sanh tử, mang đủ những hình dáng đẹp xấu như vậy rồi. Ngươi phải làm thế nào để vượt qua bờ khổ, biến hóa như vậy thì có ích gì? Ai có tham ái với nam hay nữ, ngươi nên biến hóa những hình tướng ấy cho họ. Ta không còn tưởng về nam hay nữ, ngươi biến hóa những hình tướng như thế để làm gì?

Đức Phật dạy như vậy, các Tỳ-kheo nghe lời Phật dạy, đều hoan hỷ phụng hành.

Kệ tóm lược:

Trường thọ, hà đế và quyến cương

Thùy miên, kinh hành, đại độc xà

Vô sở vi, Cầu Đức, ma nữ

Hoại loạn biến hình và hảo ố.

33. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

–Kiên trì bảy hạnh thì đạt được địa vị Đế Thích. Tại sao? Ngày xưa khi Đế Thích còn làm người, khởi đầu tu tập, hiếu thuận với cha mẹ, cung kính bậc Tôn trưởng, nói lời nhu hòa, không nói hai lưỡi, ưa bố thí không tham lam keo kiệt, thường nói lời chân thật không dối trá, không sân hận, nếu sanh giận hờn thì liền suy nghĩ để từ bỏ.

Thế Tôn nói kệ:

Đối với cha mẹ

Hiếu thuận hết lòng

Đối với Tôn trưởng

Ý rất kính trọng

Nói lời nhu hòa

Hiền thiện tốt đẹp

Từ bỏ hai lưỡi

Xan tham sân giận

Trời Tam thập tam

Đều bày tỏ rằng

Người tu hạnh ấy

Chúng ta không bằng

Nên để riêng ngài

Tôn làm Thiên chủ.

Đức Phật giảng như vậy, các Tỳ-kheo nghe lời Phật dạy, đều hoan hỷ phụng hành.

34. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở trong đại giảng đường bên bờ hồ Di-hầu, thuộc nước Tỳ-xá-ly.

Có một Ly-xa tên Ma-ha-ly, đến chỗ Phật, lạy dưới chân Ngài, ngồi qua một bên, bạch:

–Thưa Thế Tôn, Ngài có bao giờ gặp Đế Thích chưa?

Đức Phật đáp: –Ta có thấy.

Ly-xa lại thưa:

–Có quỷ Dạ-xoa hình dạng như Đế Thích. Vị mà Thế Tôn thấy phải chăng là quỷ Dạ-xoa kia?

Đức Phật bảo Ly-xa:

–Chính là Đế Thích, Ta biết rõ vị ấy. Dạ-xoa có hình dạng như Đế Thích, Ta cũng biết rõ. Hành động và việc đã làm của Đế Thích, Ta đều biết rõ.

Khi Đế Thích còn là người, rất hiếu thuận với cha mẹ, cung kính các bậc Tôn trưởng, nói lời nhu hòa, không nói hai lưỡi, trừ bỏ tham lam keo kiệt, thường thích bố thí, nói lời chân thật, đoạn trừ sân si, không sanh hận thù.

Thế Tôn nói kệ:

Đối với Cha mẹ

Hết sức hiếu thuận

Thân tâm cung kính

Với các Tôn trưởng

Lời nói nhu hòa

Hiền thiện tốt đẹp

Không nói hai lưỡi

Xan tham sân hận

Trời Tam thập tam

Đều tán dương rằng:

Vị hành giả này

Chúng ta không bằng

Phải mời riêng ngài

Tôn làm vua trời.

Đức Phật dạy như vậy, các Tỳ-kheo nghe lời Phật dạy, đều hoan hỷ phụng hành.

35. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Có một Tỳ-kheo đến chỗ Phật, lạy dưới chân Ngài, đứng qua một bên, thưa:

–Bạch Thế Tôn, vì sao gọi là Đế Thích? Làm gì để trở thành Đế Thích?

Đức Phật bảo Tỳ-kheo:

–Đế Thích trước đây cũng là người, có bố thí, sanh tâm thuần tín, bố thí thức ăn uống, các món ăn ngon, các loại vòng hoa, các loại hương thơm, hương đốt, hương xoa, tài sản, vải vĩc, giường nằm ngồi, do nhân duyên này nên chư Thiên gọi vị ấy là Đế Thích.

Có Tỳ-kheo bạch Phật:

–Tại sao Đế Thích có tên là Phú-lan-đản-na?

Phật bảo Tỳ-kheo:

–Ngày xưa khi Đế Thích còn là người đã thực hành bố thí không hạn chế, bố thí luôn luôn, nên chư Thiên gọi là Phú-lan-đản-na.

Hỏi:

–Tại sao Đế Thích có tên là Ma-khư-bà?

Đức Phật bảo Tỳ-kheo:

–Ngày xưa, Đế Thích là vị Bà-la-môn tên là Ma-khư-bà.

Hỏi:

–Vì nhân duyên gì Đế Thích tên là Bà-sa-bà?

Phật dạy:

–Vị ấy luôn luôn đem y phục bố thí cho Sa-môn, Bà-la-môn, vì nhân duyên này nên có tên Bà-sa-bà.

Hỏi:

–Vì nhân duyên gì Đế Thích tên Kiều-thi-ca?

Phật dạy:

–Khi Đế Thích còn làm người, thuộc họ Kiều-thi-ca nên tên là Kiều-thi-ca.

Hỏi:

–Vì nhân duyên gì Đế Thích tên là chồng của Xá-chỉ?

Phật dạy:

–Đế Thích cưới Vương nữ của vua A-tu-la Tỳ-ma-chất-đa-la, nên tên là chồng của Xá-chỉ. Hỏi:

–Vì nhân duyên gì Đế Thích tên là Ngàn mắt?

Phật dạy:

–Khi Đế Thích còn là người, hết sức sáng suốt, xét đoán sự việc chỉ trong thời gian rất ngắn, có khả năng xử đoán ngàn việc, vì nhân duyên này nên tên là Ngàn mắt.

Hỏi:

–Vì nhân duyên gì Đế Thích tên là Nhân-đà-la?

Phật dạy:

–Đế Thích ở ngôi vị vua trời, xử lý việc trời, nên gọi là Nhân-đà-la.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

–Vì đủ bảy nhân duyên trên nên chư Thiên gọi vị ấy là Đế Thích.

Đức Phật dạy như vậy, các Tỳ-kheo nghe lời Phật dạy, đều hoan hỷ phụng hành.

36. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

–Ngày xưa có một Dạ-xoa, hình dáng bé nhỏ, nhan sắc xấu ác, thân hình đen thui, không ai ưa nhìn, ngồi trên ngai của Đế Thích. Chư Thiên cõi trời Tam thập tam thấy Dạ-xoa ấy ngồi trên ngai của Đế Thích, đều rất phẫn nộ nên mắng nhiếc đủ điều.

Bấy giờ Dạ-xoa, tướng xấu giảm bớt phát sanh tướng đẹp, dần dần to lớn hơn. Chư Thiên mắng chửi, phẫn nộ càng nhiều thì thân hình Dạ-xoa càng lớn, nhan sắc càng đẹp, càng dễ thương.

Chư Thiên cùng nhau đến chỗ Đế Thích, thưa:

–Có một Dạ-xoa quá xấu xí, thân hình rất nhỏ, ngồi trên ngai của Đế Thích. Chư Thiên chúng con cùng nhau hết sức mạ lỵ, thế mà tên Dạ-xoa ấy, nhan sắc trở nên xinh đẹp, thân hình dần dần to lớn.

Đế Thích bảo:

–Thật có loại Dạ-xoa, được mắng nhiếc càng nhiều, thân hình càng xinh đẹp, tên là “Được nuôi dưỡng bằng sự phẫn nộ của mọi người”.

Bấy giờ Đế Thích trở về, hướng đến chỗ ngồi của mình, mặc áo bày vai bên phải, tay bưng lò hương, nói với Dạ-xoa:

–Thưa Đại Tiên, tôi là Đế Thích. Tôi là Đế Thích.

Đế Thích ba lần xưng tên, Dạ-xoa nhỏ trở lại, hình sắc xấu dần, cho đến bị tiêu diệt mất.

Đế Thích ngồi lại trên ngai của mình, bảo chư Thiên:

–Từ đây về sau đừng sanh phẫn nộ. Nếu có tiếp xúc với điều xấu ác thì cẩn thận chớ nổi sân hận.

Đế Thích nói kệ:

Bị xâm phạm, khinh khi

Chớ có coi khinh lại

Với kẻ xâm hại mình

Đối họ bằng từ tâm.

Người không sân, không hại,

Thường nên thân gần gũi,

Họ là bậc Hiền thánh

Hay đệ tử Thánh hiền.

Những người hay nóng giận

Là bị núi giận ngăn

Khi dấy khởi lòng giận

Nên hạn chế tối thiểu

Đây gọi là pháp thiện

Như cương chế ngựa dữ.

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

–Đế Thích ở địa vị vua trời, thọ hưởng các dục lạc, còn có thể chế ngự lòng giận, lại thường tán thán sự hạn chế được lòng sân hận, huống chi Tỳ-kheo các ông, tin nơi nhà thế tục chẳng phải là nhà thật nên lìa bỏ đi học đạo, cạo bỏ râu tóc, mặc pháp y, mà không chế ngự lòng sân, tán than việc bỏ lòng sân hay sao! Thế nên các Tỳ-kheo phải học như vậy.

Các Tỳ-kheo nghe lời Phật dạy, đều hoan hỷ phụng hành.

37. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Vào buổi sáng, Đức Phật mặc y, cầm bát vào thành khất thực. Sau khi thọ trai, Ngài rửa chân, cầm tọa cụ vào rừng Đắc Nhãn, xem xét khắp nơi, đến chỗ yên tịnh, ngồi kiết già bên gốc cây, trụ vào chánh định.

Bấy giờ, trong tinh xá Kỳ-đà có hai vị Tỳ-kheo, khi Tăng chúng xử đoán công việc, cùng nhau giận dữ tranh cãi. Một người im lặng nhẫn nhục. Một người phẫn nộ hung hăng. Người phẫn nộ tự thấy lỗi của mình, nên đến chỗ vị Tỳ-kheo im lặng nhẫn nhục, cầu xin sám hối.

Vị Tỳ-kheo im lặng nhẫn nhục kia không nhận sự sám hối ấy. Sự việc như vậy lan rộng, các Tỳ-kheo cùng nhau bàn luận, phát ra lời to tiếng lớn.

Đức Như Lai đang trụ trong thiền định, với thiên nhĩ thanh tịnh hơn hẳn mọi người, từ xa nghe âm thanh ấy, liền đứng dậy đi vào chỗ chúng Tăng.

Đến trước chư Tăng, Ngài trải tòa ngồi yên, bảo các Tỳ-kheo:

–Sáng nay, Ta mặc y, mang bát vào thành khất thực… cho đến… ngồi yên trong rừng, nghe các Tỳ-kheo với lời to tiếng lớn, vì sự việc gì vậy?

Các Tỳ-kheo bạch Thế Tôn:

–Thưa Thế Tôn, trong tinh xá Kỳ-đà có hai Tỳ-kheo, khi Tăng xử đoán sự việc, cùng nhau sanh giận dữ tranh cãi. Một Tỳ-kheo tự im lặng nhẫn nhục, một Tỳ-kheo thì hung hăng nhiều lời. Tỳ-kheo giận dữ ấy tự biết lỗi mình nên trở lại chí thành sám hối. Vị Tỳ-kheo im lặng không chịu nhận cho sám hối. Các Tỳ-kheo cùng nhau bàn tán rộng ra, nên có lời to tiếng lớn.

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

–Tại sao ngu si không nhận sự sám hối của người khác. Này các Tỳ-kheo, nên biết rằng ngày xưa, tại Thiện pháp đường, giữa chư Thiên, Thích Đề-hoàn Nhân đã nói kệ:

Ví như dùng vỏ bầu

Múc bơ để đốt đèn

Lửa bốc cháy bùng lên

Đốt luôn cả vỏ bầu.

Tâm sân cũng như vậy

Đốt trở lại thiện căn

Lòng ta không oán nộ

Sân đến liền tiêu tan.

Không như dòng nước chảy

Cuồn cuộn chảy vô cùng

Sân nhưng không ác khẩu

Không chạm sở đoản người.

Sở đoản như mạch máu

Ta không gây tổn thương,

Điều phục được tự thân

Là thành tựu tự lợi.

Người không sân, không hại

Bậc ấy là Thánh hiền

Hay đệ tử Hiền thánh

Phải thường thân cận họ.

Những kẻ có sân hận

Chướng ngại nặng như núi,

Khi phẫn nộ nổi lên

Ngăn chặn, còn rất ít

Đây gọi là nghiệp thiện

Như cương chế ngựa dữ.

Phật bảo các Tỳ-kheo:

–Thích Đề-hoàn Nhân ở ngôi vị Thiên vương tự tại trong cõi trời, còn phải tu hành nhẫn nhục, tán thán sự nhẫn nhục, huống chi Tỳ-kheo các ông, xuất gia, bỏ hình thế tục mà lại không nhẫn và tán thán sự nhẫn nhục hay sao?

Đức Phật dạy như vậy, các Tỳ-kheo nghe lời Phật dạy, đều hoan hỷ phụng hành.

38. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Thế Tôn dạy các Tỳ-kheo:

–Ngày xưa, Thích Đề-hoàn Nhân thống lãnh chúng chư Thiên chuẩn bị giao chiến cùng A-tu-la.

Thích Đề-hoàn Nhân nói với vua A-tu-la là Tỳ-ma-chất-đa-la:

–Nay chúng ta chẳng cần đưa nhiều người làm hại lẫn nhau, chỉ cần biện luận để quyết định hơn thua.

Tỳ-ma-chất-đa-la bảo Thích Đề-hoàn Nhân:

–Này Kiều-thi-ca, chúng ta tranh luận, nếu có thắng thua, ai sẽ phân biệt được.

Thích Đề-hoàn Nhân nói:

–Trong đám của chúng ta, như về A-tu-la cũng có người minh triết trí tuệ biện tài, có khả năng nhận thức thiện ác, quyết định hơn thua.

Tỳ-ma-chất-đa nói:

–Này Đế Thích, ngươi hãy nói trước.

Đế Thích đáp:

–Ta có thể nói, nhưng ngươi là vị trời cũ, nên nói trước.

Tỳ-ma-chất-đa nói kệ:

Ta thấy lỗi của nhẫn

Ngu cho nhẫn là pháp

Họ sợ nên phải nhẫn

Lại cho mình là thắng.

Thích Đề-hoàn Nhân nói kệ:

Mặc ngươi nói là sợ

Tự lợi là thắng nhất

Của báu, các lợi khác

Không bằng người nhẫn nhục.

Tỳ-ma-chất-đa-la nói kệ:

Người ngu không trí tuệ

Nên cần phải ngăn chặn

Như bò đi ở sau

Chen lấn lên bò trước.

Thế nên cần dao gậy

Để khuất phục kẻ ngu.

Thích Đề-hoàn Nhân nói kệ:

Ta thấy chế phục ngu

Nhẫn nhục là tối thắng

Kẻ phẫn nộ hung tợn

Ta nhẫn họ hết giận.

Người không sân, không hại

Họ chính là Hiền thánh

Hay đệ tử Thánh hiền

Phải thường thân cận họ.

Người có nhiều sân hận

Sân nặng ngăn như núi

Khi phẫn nộ nổi lên

Ngăn chặn, còn chút ít

Đây gọi là nghiệp thiện

Như cương chế ngựa dữ.

Trong Thiên chúng và chúng A-tu-la, người có trí tuệ cùng nhau bàn luận rõ ràng, cân nhắc về việc thắng bại kia. Chủ thuyết của A-tu-

la lấy việc tranh đấu làm cơ sở, còn chủ trương của Thích Đề-hoàn Nhân là chấm dứt tranh cãi, tâm không phẫn nộ, đánh nhau. Thế nên A-tu-la thua, Thích Đề-hoàn Nhân thắng.

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

–Thích Đề-hoàn Nhân tự tại trong thiên giới, luôn luôn nhẫn nhục, tán thán pháp nhẫn nhục. Tỳ-kheo các ông nếu tự mình nhẫn nhục, tán thán người nhẫn nhục, mới xứng đáng với việc xuất gia.

Đức Phật dạy như vậy, các Tỳ-kheo nghe lời Phật dạy, đều hoan hỷ phụng hành.

39. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Đức Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

Ngày xưa Thích Đề-hoàn Nhân và A-tu-la sắp đánh nhau. Sau khi chuẩn bị xong, Thích Đề-hoàn Nhân bảo chư Thiên:

–Chư Thiên chúng ta, nếu đắc thắng phải dùng năm sợi dây trói A-tu-la đem về Thiên cung.

Bấy giờ vua A-tu-la cũng ra lệnh cho chúng của mình:

–Nếu chúng ta thắng, dùng năm sợi dây trói Thích Đề-hoàn Nhân đem về cung A-tu-la.

Lúc thấy Đế Thích, Tỳ-ma-chất-đa tức giận mắng nhiếc, phát ra lời nói rất xấu ác.

Đế Thích nghe lời mắng nhiếc ấy thì chỉ im lặng không hề mắng lại.

Người đánh xe là Ma-đắc-già nói kệ:

Này chồng Thích Chỉ Ma-khư-bà

Thiên chủ vì sợ hay không sức

Tỳ-ma-chất-đa mắng ngay mặt

Bằng lời rất ác, sao vẫn nhẫn?!

Thích Đề-hoàn Nhân đáp kệ:

Ta vì nhẫn nhục chứ không sợ

Cũng chẳng phải ta không tài sức

Mà sợ Tỳ-ma-chất-đa-la

Ta dùng thắng trí tự tu nhẫn

Kẻ ngu trí thức cạn không bằng

Nên thường tranh tụng tâm không yên

Nếu ta dùng sức cấm chế người

Khác nào đồng hạng với kẻ ngu.

Người đánh xe lại nói kệ:

Trẻ ngu hay phóng túng

Tăng trưởng mạnh không ngừng

Như bò đi ở sau

Lấn lên bò phía trước

Người mạnh phải dùng dao

Kềm chế kẻ ngu ấy.

Đế Thích lại nói kệ:

Ta thấy hàng phục ngu

Chẳng gì hơn nhẫn nhục

Khi phẫn nộ bùng nổ

Nhẫn mới chế ngự được

Người ngu cho là đao

Thật ra không phải đao

Ngu không biết thiện ác

Không pháp nào chế ngăn

Thân ta có sức mạnh

Mới nhẫn được kẻ ngu

Gọi nhẫn là đệ nhất

Là thiện ở trong nhẫn.

Người yếu mới cần dao

Vì họ không làm được

Nên gọi nhẫn vì sợ

Chứ không phải thật nhẫn.

Uy lực được tự tại

Bị người khác mắng nhiếc

Im lặng không đáp lại

Đây là nhẫn thù thắng.

Hèn yếu sợ uy lực

Im lặng không chống nổi

Đây gọi là sợ hãi

Không phải là hành nhẫn.

Trẻ ngu không trí tuệ

Ác hại đến người khác

Thấy họ im lặng nhẫn

Lại cho mình là hơn.

Hiền thánh có trí tuệ

Cho nhẫn là tối thắng

Thế nên bậc Hiền thánh

Thường khen công đức nhẫn.

Trừ hại ta và ngươi

Diệt hết các tai nạn

Thấy họ nổi sân hận

Phải im lặng nhẫn nhục,

Sân hận tự tiêu tan

Không phiền sức đao gậy

Ta, người đều lợi lớn

Tự lợi và lợi tha.

Ngu cho nhẫn là sợ

Hiền trí tán thán nhẫn

Nhẫn với kẻ thắng mình

Vì sợ tạo nguy hại

Nếu tranh kẻ bằng ta

Hại cả hai, nên nhẫn

Nhẫn với người thua mình

Nhẫn này là tối thượng.

Phật bảo các Tỳ-kheo:

–Đế Thích ở cõi trời Tam thập tam rất là tự tại, thi hành vương pháp, mà còn tu nhẫn, tán thán nhẫn, huống chi các Tỳ-kheo đã bỏ hình tướng thế gian, vào đạo, cần phải tu nhẫn, tán thán nhẫn, chính là thực hành đúng pháp xuất gia.

Đức Phật dạy như vậy, các Tỳ-kheo nghe lời Phật dạy, đều hoan hỷ phụng hành.

40. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Bấy giờ Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

–Ngày trước, Thích Đề-hoàn Nhân muốn đến vườn vui chơi, ra lệnh cho người đánh xe tên Ma-đắc-lê-già, hãy bố trí ngàn chiếc xe ngựa.

Ma-đắc-lê-già vội vàng bố trí xe ngay và thưa với Đế Thích:

–Xa giá đã xong, Thiên chủ nên biết là đã đúng lúc.

Bấy giờ Đế Thích rời tòa nhà Tỳ-thiền-diên, chắp tay quay mặt về phương Đông, hướng về Đức Phật.

Ma-đắc-lê thấy Đế Thích hướng về phương Đông, chắp tay thì sanh tâm sợ hãi, làm rơi cả roi và cương ngựa đang cầm.

Đế Thích nói:

–Ngươi thấy việc gì mà kinh sợ đến nỗi rơi cả roi và cương ngựa?

Ma-đắc-lê thưa:

–Thưa người chồng của Ma-khư-thích-chỉ, thần thấy Thiên chủ chắp tay hướng về phương Đông, nên tâm sợ hãi, rớt cả roi và cương. Tất cả chúng sanh đều kính trọng Thiên chủ. Tất cả chúa đất đều thuộc về Thiên chủ. Tứ Thiên vương và trời Tam thập tam đều lễ kính Thiên chủ. Ai có đức độ hơn cả Thiên chủ nên Thiên chủ phải chắp tay đứng hướng về phương Đông?

Đế Thích đáp:

–Tất cả cung kính ta, đúng như ngươi nói. Bậc được tất cả Trời, Người đều cung kính, hiệu là Phật. Nay ta cung kính, lễ hướng về Phật.

Đế Thích nói kệ:

Này Ma-đắc-lê, ngươi phải biết

Tối thượng thế gian là Thế Tôn

Nay ta hướng Phật sanh kính tín

Thế nên chắp tay đứng lạy Ngài.

Ma-đắc-lê nói kệ:

Thiên chủ kính lễ thế gian thắng.

Tôi cũng thuận theo cung kính lễ.

Họ nói xong, chắp tay cung kính lễ, rồi lên xe đi.

Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

–Đế Thích tự tại ở ngôi vị Thiên vương, vẫn cung kính lễ bái Đức Phật. Tỳ-kheo các ông cạo bỏ râu tóc, xuất gia học đạo cần phải cung kính Phật mới đúng pháp xuất gia.

Đức Phật dạy như vậy, các Tỳ-kheo nghe lời Phật dạy, đều hoan hỷ phụng hành.

41.Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

–Ngày trước, Thích Đề-hoàn Nhân muốn đến vườn vui chơi, ra lệnh cho người đánh xe là Ma-đắc-lê là hãy bố trí ngàn chiếc xe ngựa.

Ma-đắc-lê bố trí xe ngựa xong, đến chỗ Đế Thích, thưa:

–Xa giá đã xong, xin Thiên chủ biết là đã đến lúc.

Bấy giờ Đế Thích ra khỏi Tỳ-thiền-diên đường, chắp tay hướng về phương Nam. Ma-đắc-lê thấy vậy, tâm ý kinh hãi, làm rơi cả roi và dây cương.

Đế Thích hỏi:

–Ngươi thấy việc gì mà kinh hãi đến như vậy?

Ma-đắc-lê trả lời:

–Thưa phu quân của Ma-khư-thích-chỉ, tôi thấy Thiên vương chắp tay hướng về phương Nam, nên tâm kinh sợ, rớt cả roi và cương. Tất cả chúng sanh đều kính trọng Thiên vương, tất cả chúa đất đều thuộc về Thiên vương. Trời Tứ Thiên vương và Tam thập tam thiên đều lễ kính Thiên vương. Ai có đức độ hơn Thiên vương đến nỗi khiến Thiên vương phải chắp tay đứng hướng về phương Nam.

Đế Thích đáp:

–Tất cả cung kính ta đúng như ngươi nói. Đấng được tất cả trời, người đều cung kính là Đức Phật. Nay ta cung kính lễ Bậc Đầy Đủ Giới Pháp.

Đế Thích nói kệ:

Có những vị xuất gia

Tu hành không phóng dật

Nhập tịch định lâu dài

Tu phạm hạnh tối thượng

Trừ bỏ cả ba độc

Chứng đắc pháp giải thoát

Bậc có những pháp ấy

Nay tôi cung kính lễ.

Chư đại A-la-hán

Xa lìa các tham dục

Trừ diệt sạch vô minh

Đoạn trừ các kết sử

Bậc tại gia tu thiện

Không làm các nghiệp ác

Con chánh pháp như vậy

Tôi đều cung kính lễ.

Ma-đắc-lê nói:

–Thiên vương lễ Bậc Tối Thắng, tôi nguyện được lễ theo.

Đế Thích nói xong bài kệ ấy, chắp tay kính lễ, rồi cỡi xe đi.

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

–Đế Thích sống tự tại giữa Trời, Người, vẫn cung kính lễ bái pháp, huống chi các ông đã cạo bỏ râu tóc, xuất gia học đạo mà không siêng năng cung kính pháp hay sao?

Đức Phật dạy như vậy, các Tỳ-kheo nghe lời Phật dạy, đều hoan hỷ phụng hành.

42.Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

–Ngày xưa Thích Đề-hoàn Nhân muốn đến vườn vui chơi, ra lệnh cho người đánh xe tên Ma-đắc-lê:

–Ngươi hãy chuẩn bị một ngàn chiếc xe ngựa.

Ma-đắc-lê bố trí xe ngựa xong, đến gặp Đế Thích thưa:

–Xa giá đã sẵn sàng, thưa Thiên chủ đã đúng lúc.

Bấy giờ Đế Thích ra khỏi Tỳ-thiền-diên đường, chắp tay hướng về phương Tây. Người đánh xe Ma-đắc-lê thấy việc này nên rất kinh hoàng, làm rớt cả roi và dây cương.

Đế Thích hỏi:

–Ngươi thấy gì mà kinh sợ đến như vậy?

Ma-đắc-lê thưa:

–Thưa chồng của Ma-khư-thích-chỉ, nay tôi thấy Thiên chủ chắp tay hướng về phương Tây, sanh tâm sợ hãi nên rớt cả roi và dây cương. Tất cả các loài hiện có đều cung kính Thiên chủ, tất cả chúa đất đều thuộc về Thiên chủ, trời Tứ Thiên vương và trời Tam thập tam đều lễ kính Thiên chủ. Ai có đức độ thù thắng hơn, khiến Thiên chủ phải chắp tay cung kính hướng về phương Tây?

Đế Thích đáp:

–Đúng như ngươi nói, tất cả đều cung kính ta. Bậc được tất cả trời, người đều cung kính là Tăng bảo. Nay ta kính tín, hướng về Tăng bảo.

Ma-đắc-lê nói kệ:

Thân người đầy hôi hám

Như thây chết để trần

Thường nguy khổ đói khát

Lại chuộng sống không nhà,

Nay Thiên chủ vì sao

Vô cùng cung kính họ

Họ có uy nghi gì

Và hành đạo đức gì

Xin chỉ dạy cho tôi

Xin chí tâm lắng nghe.

Thích Đề-hoàn Nhân nói kệ:

Vì họ sống không nhà

Nên ta thật chuộng họ

Họ không có kho tàng

Phòng chứa và ngũ cốc

Thoát ly những việc đời

Ăn tiết độ để sống

Khéo hộ trì giới luật

Giảng thuyết pháp vi diệu

Tâm tinh tấn dũng mãnh

Im lặng hành thánh pháp

Chư Thiên, A-tu-la

Với nhau thường gây chiến

Trong tất cả loài người

Cũng đều có phẫn nộ

Nay Bậc ta cung kính

Đều xa lìa dao gậy

Mọi người đều tích chứa

Các vị ấy xa lìa

Điều thế gian yêu, đắm

Tâm vị ấy từ bỏ

Nay ta cung kính Bậc

Xa lìa tất cả lỗi

Này Ma-đắc-lê-già

Cần phải biết việc ấy.

Ma-đắc-lê lại nói kệ:

Vương lễ bậc tối thắng

Tôi cũng cung kính theo

Ma-khư lễ vị nào

Tôi cũng lễ vị ấy.

Nói kệ xong, Đế Thích lên xe đi.

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

–Đế Thích sống tự tại giữa Trời, Người, vẫn còn kính trọng Tăng bảo, huống chi Tỳ-kheo các ông đã xuất gia tu đạo, đều phải kính trọng Tăng bảo.

Đức Phật dạy như vậy, các Tỳ-kheo nghe lời Phật dạy, đều hoan hỷ phụng hành.

Kệ tóm lược:

Đế Thích, Ma-ha-ly

Vì nhân gì Dạ-xoa

Đắc nhãn, đắc thiện thắng

Phược hệ và kính Phật

Kính Pháp, lễ chủ Tăng.

Biệt Dịch Kinh Tạp A- hàm- Quyển III

BIỆT DỊCH KINH TẠP A-HÀM

QUYỂN III

TỤNG 1: Phần 3

43. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Đức Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

–Ngày xưa, các A-tu-la tập hợp bốn loại binh gồm tượng, mã, xa, bộ, đều trang bị đầy đủ dụng cụ chiến đấu, muốn đến cõi trời Đao-lợi để đánh nhau với chư Thiên. Bấy giờ, Đế Thích nghe A-tu-la bố trí bốn loại binh, liền bảo thiên tử Tu-tỳ-la:

–Ta nghe A-tu-la bố trí bốn loại binh, ngươi cũng phải trang bị bốn loại binh để đến đánh với chúng

Tu-tỳ-la thưa:

–Việc này rất tốt.

Sau khi nói xong, Tu-tỳ-la lại phóng dật vui chơi, không nhớ đến việc ấy. Đế Thích nghe A-tu-la ra khỏi thành, lại triệu Tu-tỳ-la đến bảo:

–Nay A-tu-la đã ra khỏi thành, ngươi hãy trang bị bốn loại binh để đến đánh với chúng

Tu-tỳ-la thưa:

–Này Kiều-thi-ca, việc này rất tốt.

Tu-tỳ-la vẫn ham chơi như cũ, không chuẩn bị chiến đấu.

A-tu-la trang bị bốn loại binh, đã lên núi Tu-di, tiến gần đến đỉnh. Đế Thích lại nói:

–Ta nghe A-tu-la tiến dần đến gần rồi, ngươi hãy thống lĩnh bốn loại binh đến chống lại chúng.

Tu-tỳ-la nói kệ:

Nếu có chỗ thanh nhàn vô sự

Chỉ mong ta được ở chỗ ấy.

Đế Thích nói kệ:

Nếu có chỗ nhàn lạc như vậy

Ngươi hãy đưa ta cùng đến đó.

Tu-tỳ-la lại nói kệ:

Nay tôi lười biếng chẳng muốn đi

Không muốn trang bị, tuy nghe rõ

Thiên nữ, năm dục khắp bốn bên

Đế Thích cho tôi thỏa nguyện này.

Đế Thích nói kệ đáp:

Nếu có chỗ biếng nhác như vậy

Có trăm ngàn Thiên nữ vây quanh

Thỏa thích năm dục, hưởng an lạc

Nếu ngươi đến đó, ta theo với.

Tu-tỳ-la nói kệ:

Chỗ nào vô sự không đao binh

Không khổ, hưởng lạc, cho tôi đến.

Đế Thích nói kệ đáp:

Này Tu-tỳ-la, có việc ấy

Ta sẽ cùng ngươi hưởng vui ngay

Nếu từng thấy nghe không sợ nghiệp

Được sống an nhàn hưởng lạc hỷ

Này ngươi, nếu có chỗ như vậy

Hãy nên đi đến, ta theo ngươi

Ngươi sợ lắm việc, muốn chỗ yên

Hãy mau nhanh chóng hướng Niết-bàn!

Nghe lời ấy xong, Tỳ-la liền tập hợp bốn loại binh ra ngoài chiến đấu với A-tu-la. Chư Thiên đắc thắng, A-tu-la thua chạy, đem tất cả các loại trang cụ chiến đấu trở về cung của mình.

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

–Thích Đề-hoàn Nhân ở ngôi vị Thiên vương được đại tự tại, còn tự tinh cần, tán thán sự tinh tấn, huống chi các ông xuất gia bằng lòng tin, mặc pháp y, sao lại không siêng năng tinh tấn, tán thán tinh tấn? Ai siêng năng tinh tấn, tán thán tinh tấn là làm đúng với pháp xuất gia.

Đức Phật dạy như vậy, các Tỳ-kheo nghe lời Phật dạy, đều hoan

hỷ phụng hành.

44. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ. Đức Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

–Ngày xưa, ở chỗ A-lan-nhã, cách xa xóm làng có nhiều vị Tiên tu hành ở đó. Cách không xa ở chỗ chư Tiên ở, có chư Thiên cùng A-tu-la đánh nhau. Bấy giờ vua A-tu-la là Tỳ-ma-chất-đa-la mặc năm loại trang sức, đầu đội mão thiên quan, tay cầm phất ma-ni, che lọng hoa ở trên, mang bảo kiếm, đi giày da quý báu, đến chỗ ở của chư Tiên nhân. Ông ta không đi vào bằng cửa, mà xuyên tường vào, cũng không chào hỏi, nói chuyện với chư Tiên, rồi xuyên vách đi ra.

Bấy giờ có một vị Tiên nhân nói:

–Tỳ-ma-chất-đa-la… không có tâm cung kính, không chào hỏi nói chuyện với chư Tiên, đi ra bằng vách.

Lại có vị Tiên lên tiếng:

–Những A-tu-la nào cung kính chào hỏi chư Tiên thì chắc thắng chư Thiên, nay thế là chắc chắn thua rồi!

Có một vị Tiên hỏi:

–Đó là ai?

Một vị Tiên bảo:

–A-tu-la vương Tỳ-ma-chất-đa-la.

Tiên nhân lại nói:

–Pháp luật của A-tu-la kiến thức nông cạn, không có giáo pháp, không tâm tôn kính, cũng như hàng nông phu. Chư Thiên chắc thắng, A-tu-la phải thua.

Sau đó, Đế Thích đến gần chỗ các vị Tiên, cởi bỏ năm loại trang sức của Thiên vương, đi vào bằng cửa, thăm hỏi ủy lạo các vị Tiên, chăm sóc khắp nơi, nói với các vị Tiên:

–Các vị đều an ổn, không có phiền não phải không?

Sau khi thăm hỏi, Đế Thích đi ra bằng cửa. Có một vị Tiên nhân hỏi:

–Đây là ai mà thăm hỏi, chăm sóc, đi xem xét khắp nơi, sau đó mới đi ra, rất đúng giáo pháp, hình dáng đoan chính?

Một vị Tiên đáp:

–Đó là Đế Thích.

Một Tiên nhân nói:

–Chư Thiên rất kính thuận, hành động ôn hòa khiêm tốn.

Chư Thiên phải thắng, A-tu-la thua.

Tỳ-ma-chất-đa-la nghe chư Tiên tán thán chư Thiên, chê bai A-tu-la nên rất phẫn nộ. Chư Tiên nghe như vậy, đến chỗ A-tu-la nói:

–Chúng tôi nghe Đại vương rất phẫn nộ.

Liền nói kệ:

Chúng tôi cố đến đây

Muốn cầu xin ước nguyện

Cho chúng tôi an ổn

Không sanh sân nộ nữa

Nếu chúng tôi có lỗi

Xin chỉ dạy chúng tôi.

Tỳ-ma-chất-đa nói kệ đáp:

Không cho ngươi an ổn

Các ngươi xâm phạm ta

Hạ mình cầu Đế Thích

Với ta lại chê bai

Các ngươi cầu an ổn

Ta cho ngươi sợ sệt.

Chư Tiên nói kệ đáp:

Con người do hành động

Tự nhận lấy quả báo

Hành thiện tự nhận thiện

Hành ác, quả báo ác

Cũng như gieo hạt giống

Tùy giống được kết quả.

Nay người trồng giống khổ

Sau phải nhận quả báo

Nay ta xin an ổn

Lại cho ta sợ hãi

Từ nay trở về sau

Nguyện ngươi sợ hãi mãi!

Chư Tiên đối mặt với A-tu-la nói xong, liền nương hư không bay đi. Tỳ-ma-chất-đa-la ngay đêm ấy mộng thấy giao chiến cùng Đế Thích, tâm rất sợ hãi. Đêm thứ hai, thứ ba cũng vậy. Ngay đêm thứ ba, quả nhiên quân lính của Đế Thích đến khiêu chiến. Tỳ-ma-chất-đa cùng chư Thiên giao chiến, A-tu-la thua, Đế Thích tiến thẳng đến cung A-tu-la. Bấy giờ Đế Thích tham dự nhiều trận đánh, đều đắc thắng, sau đó đến chỗ chư Tiên.

Chư Tiên ngồi phía Đông, Đế Thích ngồi đối diện ở phía Tây. Lúc đó có gió Đông thổi, chư Tiên hướng về Đế Thích nói kệ:

Thân tôi xuất gia lâu

Dưới nách có mùi hôi

Gió thổi hướng Thiên chủ

Hãy tránh sang phía Nam

Những mùi hôi như vậy

Chư Thiên vốn không ưa.

Đế Thích nói kệ:

Tập hợp nhiều loại hoa

Làm vòng hoa trên đầu

Đủ các loại mùi thơm

Thưởng thức mãi không chán

Chư Tiên người xuất gia

Mùi như các vòng hoa

Nay tôi đội trên đầu

Lấy đó làm ưa thích.

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

–Đế Thích ở ngôi vị vua trời, luôn luôn cung kính người xuất gia. Tỳ-kheo các ông vì lòng tin xuất gia, cần phải cung kính như vậy.

Đức Phật dạy xong, các Tỳ-kheo nghe lời Phật dạy, đều hoan hỷ phụng hành.

45. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Khi ấy, vào giữa đêm Thích Đề-hoàn Nhân với dung mạo thù diệu vượt hơn trời, người, vào giữa đêm, đến gặp Đức Phật, lạy sát chân Phật, ngồi qua một bên. Trong tinh xá Kỳ-hoàn lúc đó hào quang rực rỡ, sáng hơn ban ngày. Thích Đề-hoàn Nhân nói kệ:

Trừ diệt điều gì ngủ an ổn?

Trừ diệt vật gì không ưu sầu?

Diệt một pháp gì Cù-đàm khen?

Xin nguyện vì con giải nghi vấn.

Đức Thế Tôn nói kệ đáp:

Diệt trừ phẫn nộ ngủ an ổn

Diệt trừ phẫn nộ không ưu sầu

Nhổ sạch gốc rễ gai độc giận

Hãy biết như vậy, này Đế Thích.

Như vậy phẫn nộ phá thiện mỹ

Trừ diệt phẫn nộ được ngợi khen.

Thích Đề-hoàn Nhân nghe lời Phật dạy, nhiễu quanh Phật ba vòng, hoan hỷ phụng hành.

46. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Phật dạy các Tỳ-kheo:

–Vào ngày mồng tám hằng tháng, Tứ Thiên vương sai sứ giả tuần hành khắp thiên hạ, xem xét thế gian để biết có người hiếu dưỡng cha mẹ, kính thuận bậc Tôn trưởng, phụng sự Sa-môn, Bà-la-môn, người tu tập pháp thiện và kẻ làm ác. Vì thế cần phải tu hành pháp thiện, diệt trừ các điều ác, phòng ý giữ giới. Đến ngày mười bốn trong tháng, Tứ Thiên vương lại sai thái tử đi xem xét khắp thiên hạ. Đến ngày mười lăm, Tứ Thiên vương đích thân tuần hành xem

xét, cũng như vậy.

Khi Tứ Thiên vương đã đi xem xét xong, đến gặp Đế Thích trên Pháp thiện đường, tâu:

–Trong chư Thiên và người đời có nhiều kẻ bất hiếu với cha mẹ, bất kính Sa-môn, Bà-la-môn, không phụng sự Sư trưởng và Tôn trưởng trong nhà, cho đến nhiều người không trì giới.

Bấy giờ, Đế Thích và chư Thiên nghe lời tâu này, buồn rầu không vui. Chư Thiên đều bày tỏ:

–Chư Thiên bị tổn giảm, tăng ích cho A-tu-la.

Trong thế gian, nếu có người thường siêng năng hiếu thuận với cha mẹ, cúng dường Sa-môn, Bà-la-môn, cho đến nhiều người trì giới, Tứ Thiên vương tâu việc này lên Đế Thích. Khi ấy chư Thiên rất vui mừng, đều bày tỏ:

–Người trong thế gian tu hành việc thiện, rất là hiền thiện, làm việc đáng làm, tăng ích cho chư Thiên, tổn giảm A-tu-la.

Đế Thích hoan hỷ nói kệ:

Ngày mười bốn, mồng tám

Cùng với ngày mười lăm

Và trong tháng thần túc

Thọ trì giới thanh tịnh

Người này được sanh thiên

Công đức như thân ta.

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

–Lời Đế Thích nói chưa gọi là lời thiện. Tại sao vậy? Nếu là bậc A-la-hán đã dứt sạch các lậu, việc làm đã hoàn tất, mới nên nói kệ này:

Ngày mồng tám, mười bốn

Cùng với ngày mười lăm

Và trong tháng thần túc

Thọ trì giới thanh tịnh

Người này được thắng lợi

Công đức như thân ta.

Đức Phật và bậc A-la-hán nói lên kệ này, gọi là thật thuyết, gọi

là thiện thuyết.

Đức Phật dạy như vậy, các Tỳ-kheo nghe lời Phật dạy, đều hoan hỷ phụng hành.

47. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Bấy giờ Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

–Ngày xưa, vua A-tu-la là Chất-đa bị bệnh trầm trọng. Thích Đề-hoàn Nhân đến chỗ vị ấy. A-tu-la vương nói với Đế Thích:

–Mong ông hãy làm cho ta hết bệnh, thân được an ổn, khỏe mạnh, mập mạp như xưa.

Đế Thích nói:

–Ông có thể dạy ta huyễn thuật của A-tu-la thì ta sẽ làm cho ông hết bệnh, an ổn, vui vẻ như trước.

A-tu-la lại nói:

–Hãy đợi ta hỏi các A-tu-la. Nếu được, ta sẽ dạy cho ông.

Vua A-tu-la liền hỏi các A-tu-la. Trong nhóm, có một A-tu-la gian dối thưa với Tỳ-ma-chất-đa-la:

–Từ lâu Đế Thích đã làm việc ngay thẳng, hiền thiện, không có các lời dối trá. Đại vương có thể nói với Đế Thích: “Ông học huyễn thuật gian dối của A-tu-la sẽ đọa vào địa ngục Lô lâu”. Nếu Đế Thích nói với Đại vương: “Ta không học huyễn thuật kia của A-tu-la”. Đại vương hãy bỏ đi, bệnh chắc chắn sẽ hết.

Vua A-tu-la làm theo lời ấy, nói kệ với Đế Thích:

Đế Thích ngàn mắt, chồng Xá-chỉ

Nếu biết huyễn thuật phải bị đọa

Vào trong địa ngục Lô lâu kia

Suốt cả một kiếp bị thiêu đốt.

Đế Thích nghe lời nói này, liền bảo:

–Thôi, thôi, ta không cần huyễn thuật.

Đế Thích phát ngay lời nguyện:

–Mong cho ông hết bệnh, an ổn, không nguy hiểm.

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

–Thích Đề-hoàn Nhân tuy ở địa vị vua trời, vẫn không chịu dối trá, làm việc chân thật, huống chi các ông đã xuất gia, cạo bỏ râu tóc mà lại không từ bỏ các hành động dối trá, làm việc chân thật ngay thẳng hay sao? Ai hành động ngay thật là đúng pháp xuất gia.

Đức Phật dạy như vậy, các Tỳ-kheo nghe lời Phật dạy, đều hoan hỷ phụng hành.

48. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Bấy giờ Đế Thích đến chỗ Đức Phật, khi sắp trở về, xin thọ một giới. Một giới là gì? Nếu con trở về cung gặp những kẻ oán ghét, giả như họ đến hại con, con đối với họ quyết không gây hại.

Tỳ-ma-chất-đa-la được nghe Đế Thích trì giới như vậy liền cầm gươm bén đứng đợi trên đường đi. Thích Đề-hoàn Nhân nghe vua A-tu-la đang cầm gươm bén đợi ở bên đường, từ xa nói với vua A-tu-la:

–Hãy dừng lại, dừng lại! Ông đã tự trói.

Tỳ-ma-chất-đa-la nói với Đế Thích:

–Ông ở nơi Đức Phật, thọ một giới, nói: “Nếu con trở về cung gặp những kẻ oán ghét, nếu họ hại con, con đối với họ quyết không gia hại”. Chẳng lẽ ông không có thọ giới như vậy sao?

Đế Thích đáp:

–Ta tuy thọ giới, nay bảo ông: “Hãy đứng tại chỗ! Ông đã tự trói”. Lời nói ấy đối với giới không có phạm.

Tỳ-ma-chất-đa-la nói:

–Kiều-thi-ca hãy thả ta ra.

Đế Thích đáp:

–Ngươi hãy thề rằng đối với ta không còn gây oán ghét, ta sẽ thả ngươi.

Tỳ-ma-chất-đa-la liền tuyên thệ:

Tham, sân, vọng ngữ, báng Hiền thánh

Ác báo việc ấy tôi phải chịu.

Đế Thích nghe lời thề này liền bảo Tỳ-ma-chất-đa-la:

–Nay ta thả ông.

Thích Đề-hoàn Nhân trở lại chỗ Phật, lạy sát chân Ngài, bạch:

–Thưa Thế Tôn, Tỳ-ma-chất-đa-la nghe con thọ giới, liền cầm gươm bén đợi ở bên đường, mưu đồ hại con. Khi ấy, con nói với A-tu-la: “Hãy đứng lại, đứng lại! Ông đã bị trói rồi!”. Tỳ-ma-chất-đa nói với con: “Ông ở chỗ Đức Phật thọ trì một giới: nếu ta trở về cung gặp kẻ oán ghét, giả như muốn hại ta, ta đối với họ quyết không làm hại. Ông có thọ giới như vậy không?”. Con liền đáp: “Ta tuy thọ giới, chỉ bảo ngươi đứng lại, nay ngươi tự trói, lời nói như vậy không có phạm giới”. Tỳ-ma-chất-đa liền bảo con: “Này Kiều-thi-ca, hãy thả tôi ra”. Con trả lời: “Ngươi phải thề nặng: gặp lại ta không còn sanh oán ghét, ta sẽ thả ngươi”.

Tỳ-ma-chất-đa nghe con nói, liền nói kệ:

Tham, sân, vọng ngữ, báng Hiền thánh

Ác báo việc ấy tôi phải chịu.

Con nghe lời thề này liền thả ông ta đi.

Đế Thích lại bạch Phật:

–Vị A-tu-la ấy đã phát lời thề trọng thệ. Từ nay về sau có còn gây điều ác do oán ghét không?

Phật bảo Đế Thích:

–A-tu-la nếu như không thề cũng không làm ác, huống chi đã thề rồi.

Đế Thích nghe lời Phật dạy vô cùng hoan hỷ, biến mất tại chỗ, trở về Thiên cung.

49. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Bấy giờ Phật bảo các Tỳ-kheo:

–Một lúc nọ, Đế Thích cùng A-tu-la đánh nhau. Bấy giờ chư Thiên thua, A-tu-la thắng. Khi ấy Đế Thích thấy đã bị thua, liền hồi giá muốn trở về Thiên cung. Giữa đường, ông ta thấy cây Khổ-sa-la, trên cây có ổ Kim sí điểu. Đế Thích liền ra lệnh cho người đánh xe Ma-đắc-lê:

–Trong ổ này có hai trứng chim, nếu rớt ra ắt bị thương tổn.

Ngươi hãy quay xe lại để tránh cây này.

Đế Thích hướng về Ma-đắc-lê, nói kệ:

Ngươi xem ổ trên cây

Trong ổ có hai trứng

Nếu xe chạy đụng cây

Trứng rơi chắc bị vỡ

Dầu ta đem thân này

Vào trận A-tu-la

Mạng sống bị giết chết

Quyết không hại trứng chim.

Đế Thích nói kệ xong, liền cho quay xe chạy ngược lại. Chúng A-tu-la thấy Đế Thích quay lại, phát sanh sợ hãi, bảo với nhau:

–Vừa rồi Đế Thích trá bại thoái lui, nay quay trở lại, chắc phá quân ta.

Chúng A-tu-la tức thời thoái lui, chư Thiên cũng lui quân, trở về thành mình.

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

–Thích Đề-hoàn Nhân ở ngôi vua trời vẫn luôn luôn thực hành từ bi nhẫn nhục. Các Tỳ-kheo phải học như vậy.

Các Tỳ-kheo nghe lời Phật dạy, đều hoan hỷ phụng hành.

50. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Bấy giờ là ban đêm, Thích Đề-hoàn Nhân cùng A-tu-la Bạt-lị-bà-lâu-chi, với hào quang rực rỡ cùng đến chỗ Phật, lạy dưới chân Ngài, ngồi qua một bên. Hào quang của Đế Thích và Tỳ-lâu-chi chiếu khắp khu Kỳ-hoàn sáng như ban ngày.

Bạt-lị-bà-lâu-chi ngồi ở một bên, nói kệ:

Những người thường tinh tấn

Mong cầu chắc thành tựu

Đã cầu được nghĩa lý

An ổn hưởng diệu lạc.

Đế Thích cũng nói kệ:

Những người thường tinh tấn

Mong cầu tất thành công

Đã cầu được sự nghiệp

Tu nhẫn là tối thắng.

Đế Thích bạch Phật:

–Thế Tôn, những lời chúng con nói, lời nào lợi ích, lời nào không lợi ích?

Đức Phật bảo Đế Thích:

–Người giỏi phân biệt, lời nói đều khéo léo. Nay các ngươi hãy nghe lời Ta nói:

Đức Phật nói kệ:

Tất cả chúng sanh đều vì lợi

Sự ham muốn tùy theo tâm niệm

Vui đạt ước muốn, được lợi dục

Người tinh tấn cầu ắt thành công

Đã được sự nghiệp, nhẫn tối thắng

Thế nên cần phải tu hành nhẫn.

Đế Thích và Tỳ-lâu-chi nghe lời Phật dạy, lạy sát chân Phật, biến mất tại chỗ, trở về Thiên cung.

51. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại vườn trúc Ca-lan-đà, thuộc thành Vương xá. Trong thành ấy có một người nghèo khổ, bần cùng, thật đáng thương, đối với Phật pháp sanh lòng tin thanh tịnh, giữ giới trong sạch, có tụng đọc kinh, bố thí chút ít. Do nhân duyên quả báo của bốn việc ấy, sau khi qua đời, vị đó sanh vào cõi trời Đao-lợi, ở chỗ thắng diệu hoàn toàn. Vị trời mới sanh này có ba việc thù thắng: Một là sắc thù thắng, hai là tiếng khen thù thắng, ba là tuổi thọ thù thắng.

Chư Thiên thấy vị ấy xong, liền cùng nhau cung kính, đến chỗ Đế Thích bạch:

–Vị trời mới sanh có ba việc thù thắng, hơn các vị khác.

Đế Thích nói:

–Trước đây ta đã từng thấy vị trời mới sanh kia, khi còn làm người bần cùng khốn khổ, rất tiều tụy, với tín tâm ngay thẳng hướng đến Tam bảo, giữ gìn tịnh giới, tu hành bố thí ít nhiều, nay được sanh lên Đao-lợi thiên.

Bấy giờ Đế Thích nói kệ:

Ai có tịnh tín với Tam bảo

Tâm ấy vững chắc không lay chuyển

Giữ giới đã thọ không hủy phạm

Nên biết người này không phải nghèo

Gọi là trí tuệ và sống lâu

Vì kính tín Tam bảo Vô thượng

Được sanh cõi trời hưởng thắng lạc

Thế nên cần phải học như thế.

Chư Thiên nghe kệ này hoan hỷ tín thọ, làm lễ trở về cung.

52. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại núi Kỳ-xà-quật, thuộc thành Vương xá.

Trong thành Vương xá, có chín mươi sáu loại ngoại đạo đều cùng nhau cúng tế. Đàn việt nào tín ngưỡng ngoại đạo Già-lặc thì nói: “Phải cúng dường thầy Già-lặc của tôi trước”. Tín đồ của ngoại đạo Bà-la-bà-thật cũng nói: “Phải cúng dường thầy Bà-la-bà-thật của tôi trước”. Tín đồ theo ngoại đạo Càn-đà đều bày tỏ: “Phải cúng dường thật lớn cho thầy Càn-đà của tôi trước, sau mới đến người khác”. Tín đồ của ngoại đạo Tam thủy phát biểu: “Nên cúng dường thầy Tam thủy của tôi trước”. Tín đồ theo ngoại đạo Lão thanh văn phát biểu: “Phải cúng dường thầy Lão thanh văn của tôi trước”. Tín đồ của ngoại đạo Đại thanh văn cũng nói: “Phải cúng dường thầy Đại thanh văn của tôi trước”. Tín đồ của Phật giáo cũng bày tỏ: “Phải cúng dường Đức Như Lai đạo sư và chúng Tăng của tôi trước”.

Khi ấy Thích Đề-hoàn Nhân tự nghĩ: “Dân chúng thành Vương xá sanh tà kiến lớn. Phật và Tăng đang ở đời, nếu để họ sanh tà kiến thật là bất thiện.”

Đế Thích liền biến hình thành một vị Bà-la-môn già, dung mạo

đoan chính, đi xe ngựa trắng, các thanh niên hầu hạ hai bên, hướng đến đàn tràng, đi thẳng vào giữa. Dân chúng thành Vương xá tự nghĩ: “Vị Bà-la-môn già này trước đây ở đâu? Chúng ta hãy đi theo”.

Đế Thích biết ý nghĩ trong tâm mọi người, liền quay xe về phương Nam, hướng tới núi Linh thứu, đến sân để xe dừng lại đó, xuống xe đi bộ vào chỗ Đức Phật, lạy sát chân Phật, ngồi qua một bên.

Đế Thích nói kệ:

Thánh vương chuyển pháp luân

Vượt khổ đến bờ kia

Không oán ghét sợ hãi

Con xin đảnh lễ Ngài

Có người muốn tu phước

Nên bố thí chỗ nào?

Muốn tinh tấn cầu phước

Phải sanh tâm kính tín

Ngày nay tu bố thí

Đời sau được thiện báo

Trong những phước điền nào

Cho ít, được quả lớn?

Khi ấy Đức Thế Tôn ở núi Kỳ-xà-quật, vì trời Đế Thích giảng giải về sự tối thắng trong các cuộc tế lễ, đáp bằng kệ:

Bốn quả và bốn hướng

Thiền định, Minh hạnh túc

Sức công đức sâu xa

Như nước trong biển lớn

Đây mới là thật thắng

Đệ tử Bậc Điều Ngự

Trong thế gian tối tăm

Thắp ngọn đèn trí tuệ

Thường vì các chúng sanh

Thuyết pháp làm hướng đạo

Gọi là tăng phước điền

Rộng lớn không bờ bến

Bố thí phước điền này

Được gọi là thiện thí,

Cúng tế phước điền này

Được gọi là thiện tế

Đốt vật để tế trời

Nhọc công, không phước đức

Đốt vậy không phải thiện.

Nếu đối với phước điền

Tạo nghiệp thiện chút ít

Sau được lợi ích lớn

Đốt vậy gọi là thiện.

Đế Thích cần phải biết

Đấy là phước điền tốt

Cúng dường một vị tăng

Sau quyết được quả lớn

Việc này nói đúng lúc

Thế gian hiểu lời dạy

Phật vô lượng công đức

Nói trăm kệ khen Tăng

Tối thượng trong tế tự

Phước điền, Tăng đứng đầu

Người nào trồng ít thiện

Được quả không thể lường

Thế nên Thiện trượng phu

Nên phải cúng dường Tăng

Bậc tổng trì Chánh pháp

Nên gọi là Tăng bảo.

Thí như trong biển lớn

Có nhiều loại châu báu

Biển Tăng cũng như vậy

Nhiều công đức quý giá.

Ai siêng cúng Tăng bảo

Chính là Thiện trượng phu

Đã có hoan hỷ tín,

Ai tín tâm bố thí

Nên biết người như vậy

Được ba thời hoan hỷ.

Vì ba thời hoan hỷ

Nên vượt ba nẻo ác

Trừ sạch các cấu trần

Nhổ tên độc phiền não.

Tâm tịnh, tự tay cho

Tự lợi và lợi tha

Thường cúng tế như vậy

Người này được gọi là

Bậc trí sáng thế gian

Tín tâm đã thanh tịnh

Được tới chốn vô vi

Cảnh giới rất an lạc

Người trí sanh đến đó.

Đế Thích nghe kệ xong rất hoan hỷ, biến mất tại chỗ, trở về Thiên cung. Sau khi Đế Thích trở về cung, các Trưởng giả Bà-la-môn trong thành Vương xá đều rời chỗ ngồi, mặc áo bày vai bên mặt, quỳ gối phải xuống đất, chắp tay hướng Phật, bạch:

–Cầu mong Thế Tôn và chúng Tỳ-kheo vào sáng mai hoan hỷ thọ thỉnh tới đàn lớn.

Khi ấy Đức Như Lai im lặng nhận lời. Các Trưởng giả Bà-la-môn ở thành Vương xá biết Phật im lặng thọ thỉnh, liền đảnh lễ nơi chân Phật rồi trở về nhà. Những người ấy sau khi trở về nhà đều chuẩn bị thức ăn uống thanh tịnh, thơm ngon, mọi chỗ đều tinh sạch.

Sáng sớm, họ bố trí đầy đủ tòa ngồi, nước sạch để rửa và sai sứ giả đến núi Linh thứu, bạch Thế Tôn:

–Thưa Ngài, đã đến giờ.

Bấy giờ Thế Tôn mặc y, mang bát dẫn đầu, chúng Tăng theo sau, đến thành Vương xá, vào chỗ tế đàn lớn. Đến nơi, Như Lai trải tòa ngồi trước chúng Tăng. Người trong thành bố trí tòa ngồi đẹp để chúng Tăng ngồi. Các Trưởng giả… thấy đại chúng đã ngồi ổn định, cùng nhau dâng nước sạch. Sau đó, các Trưởng giả Bà-la-môn tự tay dọn các món ăn thơm ngon. Khi ấy mọi người đều muốn được lợi ích.

Thế Tôn quan sát chúng Tăng thọ trai đã xong, liền đưa bát cho A-nan. Mọi người đều tự trải tòa ngồi, ngồi ở trước Đức Phật, nhất tâm

kính ngưỡng, cầu được nghe pháp. Đức Như Lai tán thán sự bố thí ấy, nói kệ:

Kinh sách Bà-la-môn

Tế lửa là tối thượng

Trong sách vở ngoại đạo

Bà tỉ thất tối thượng.

Những người trong thế gian

Quốc vương là tối thượng

Trong trăm sông, khe suối

Biển lớn là đứng đầu

Các tinh tú ban đêm

Ánh sáng trăng vượt trội

Trong các loại ánh sáng

Nhật quang sáng đứng đầu

Trên dưới và bốn phương

Thế gian và Trời, Người

Trong các chúng Thánh hiền

Phật tôn quý bậc nhất.

Đức Thế Tôn vì dân chúng thành Vương xá thuyết pháp giảng dạy lợi ích, làm cho họ hoan hỷ, rồi từ giã.

Đức Phật giảng như vậy, các Tỳ-kheo nghe lời Phật dạy, đều hoan hỷ phụng hành.

Kệ tóm lược:

Tu-tỳ-la, Tiên nhân

Diệt sân, ngày mồng tám

Bệnh và trì một giới

Ổ chim và Bà-lê

Người nghèo và tế lớn.

53. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở nước Câu-tát-la, du hành đến khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Vua Ba-tư-nặc nghe Đức Phật đang ở khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, nước Xá-vệ, bèn đến gặp Phật, làm lễ thăm hỏi, rồi ngồi qua một bên, bạch:

–Thưa Thế Tôn, trước đây con nghe Ngài xuất gia cầu đạo đã thành Bậc Vô Thượng Chí Chân Đẳng Chánh Giác. Có thật Ngài đã nói rõ như vậy không? Hay là người khác lưu truyền sai? Hay là vì ganh ghét, cho đến chê bai, nên nói lời này?

Đức Phật bảo vua Ba-tư-nặc:

–Lời nói ấy là lời chân thật, không phải chê bai, không thêm bớt, đúng là lời Ta nói, nói đúng như pháp, không phải nói phi pháp. Tất cả ngoại đạo không thể chê trách hay dị nghị về Ta.

Vua Ba-tư-nặc lại thưa:

–Con nghe Ngài có lời nói ấy, nhưng con chưa tin. Vì sao không tin? Trước đây có những bậc xuất gia đã lâu, là Trưởng lão Bà-la-môn kỳ cựu như: Phú-lan-na Ca-diếp, Mạt-già-lê Câu-từ-lê Tử, San-xà-da Tỳ-la-chi Tử, A-xà-đa-sí-xá-khâm-bà-la, Già-cứ-đa Ca-chiên-diên, Ni-càn-đà Xà-đề-phất-đa-la. Các vị kỳ cựu ấy vẫn chưa tự nói là đã đắc A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Huống chi Ngài tuổi trẻ, xuất gia chưa lâu, mà đã đắc đạo hay sao?

Đức Phật nói:

–Này Đại vương, thế gian có bốn việc tuy nhỏ nhưng không thể xem thường. Những gì là bốn? Một là con vua tuy còn nhỏ nhưng không thể khinh thường. Hai là rồng con tuy nhỏ nhưng không thể khinh thường. Ba là đốm lửa tuy nhỏ nhưng không thể khinh thường. Bốn là vị Tỳ-kheo tuy trẻ tuổi nhưng không thể khinh thường.

Thế Tôn nói kệ:

Vua chúa tuy còn nhỏ

Học đủ các kỹ nghệ

Sanh ở nơi chân chánh

Không xen lẫn uế tạp

Có danh vọng đẹp lớn

Khắp nơi đều nghe biết

Như vậy tuy còn nhỏ

Không thể khinh vị ấy

Muốn giữ gìn mạng mình

Không thể khinh vua nhỏ.

Sát-lợi tuy còn nhỏ

Theo pháp kế vị vua

Sau khi lên làm vua

Ra lệnh hành hình phạt

Thế nên phải kính thuận

Không được sanh khinh mạn.

Ở trong các làng xóm

Hay ở nơi vắng vẻ

Thấy rồng con còn nhỏ

Hình dáng tuy bé tí

Nhưng rồng lớn hay nhỏ

Đều có thể làm mây

Giáng trận mưa to lớn

Ai khinh thường vì nhỏ

Phải bị trúng nọc độc

Ai muốn giữ thân mạng

Không được khinh rồng nhỏ

Vì lợi ích cho mình

Cần phải tự phòng hộ.

Như đốm lửa nho nhỏ

Nếu đầy đủ điều kiện

Cháy bùng lên rất mạnh

Gặp phải trận gió lớn

Đốt cháy sạch núi rừng

Đã cháy rừng, đồng rồi

Gặp duyên lại cháy nữa

Muốn hộ trì tánh mạng

Không được khinh lửa nhỏ.

Nếu đối với tịnh giới

Mạ nhục bằng ác khẩu

Bản thân và con cháu

Tất cả đều hủy báng

Ngay trong đời vị lai

Thọ ác báo như vậy.

Thế nên tự hộ trì

Đừng gây ác cho hạng

Sát-lợi đủ quyền thế

Rồng nhỏ và lửa nhỏ

Tỳ-kheo giữ tịnh giới

Chớ khinh bốn hạng này

Vì hộ trì thân mạng

Cẩn thận nên tránh xa.

Vua Ba-tư-nặc nghe lời Phật dạy, trong lòng run sợ, toàn thân nổi gai ốc, liền rời chỗ ngồi, bày vai bên phải, chắp tay hướng Phật, bạch:

–Thế Tôn, nay con biết mình có tội lỗi vì đã hủy phạm Phật. Ví như đứa trẻ điên cuồng, ngu si không biết gì, hành động bất thiện. Cầu xin Thế Tôn thương xót, cho con được sám hối.

Đức Phật bảo vua Ba-tư-nặc:

–Ta luôn từ bi đối với Đại vương, nên nhận sự sám hối của ông.

Vua Ba-tư-nặc được sám hối xong, tâm rất hoan hỷ, làm lễ rồi từ giã.

54.Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Vua Ba-tư-nặc bản tánh nhân từ, hiếu thuận. Mẹ nhà vua vừa qua đời, ông ta thương nhớ khóc lóc, không tự chủ được. Sau khi hỏa táng mẹ xong, vua tắm rửa, y phục và mái tóc còn ướt, ngay giữa trưa đi thẳng đến gặp Phật, lạy dưới chân Ngài, rồi ngồi qua một bên.

Đức Phật hỏi vua:

–Đại vương từ đâu đến mà y phục và mái tóc còn ướt vậy?

Vua Ba-tư-nặc thưa:

–Bạch Thế Tôn, con đối với mẹ hiền rất yêu thương tôn kính. Vừa rồi, chẳng may mẹ con qua đời, con đưa linh cửu mẹ đến tận

đồng trống hỏa thiêu, an táng xong, vừa mới tắm rửa nên y phục và tóc còn ướt.

Đức Phật bảo:

–Này Đại vương, nhà vua đối với mẹ có yêu thương, kính trọng lắm không?

Nhà vua đáp:

–Con hết lòng kính yêu. Giả sử có người làm cho mẹ con sống lại, con đem đủ các thứ binh: tượng, xa, mã, bộ giao hết cho người ấy để đổi lấy mạng sống mẹ con, tâm con không hối tiếc. Giả như đem một nửa đất nước để đền ơn, con cũng không hối hận.

Nhà vua lại thưa:

–Lời Đức Phật dạy rất đúng. Tất cả chúng sanh hội họp rồi phải trở về cái chết.

Phật dạy:

–Đúng vậy! Đúng vậy! Sanh phải có tử, năm cõi bốn loài đều phải chết. Vua chúa, muôn dân, Bà-la-môn chúng… hội họp rồi sẽ phải chết. Vua Quán Đảnh uy lực tự tại, thống lĩnh đất nước, cuối cùng cũng phải chết. Thần tiên đạt năm thần thông ở rừng vắng, uống nước ăn trái cũng phải tử vong. Trời Tam thập tam hưởng an lạc tột bực, hào quang rực rỡ, ở cung điện trời, tuổi thọ rất dài rồi cũng phải hết. Các vị A-la-hán đã bỏ các gánh nặng xuống, đạt đến tự lợi, sạch các kết sử, tâm được tự tại, chánh trí giải thoát, thân tối hậu cũng trở về chỗ tan hoại. Các vị Phật Bích chi một mình không bạn, thường ở chỗ tịch tĩnh cũng sẽ tan diệt. Chư Phật chánh giác, đủ mười lực, có bốn vô úy, đắc bốn vô ngại, có thể rống tiếng sư tử, thân cũng vô thường, hội họp quy về tan diệt.

Phật dạy:

–Này Đại vương, Ta vì đại vương phân biệt các trường hợp sanh phải có tử. Tóm lại, không sanh thì không chết.

Đức Phật nói kệ:

Đã sanh phải có tử

Sống bao lâu cũng chết

Tùy nghiệp thọ duyên báo

Thiện ác đều có quả

Tu phước được sanh thiên

Làm ác đọa địa ngục

Hành đạo đoạn sanh tử

Vĩnh viễn nhập Niết-bàn.

Không trên trời dưới biển

Hay vào giữa núi đá

Không có địa phương nào

Thoát khỏi được cái chết

Chư Phật và Duyên giác

Bồ tát với Thanh văn

Còn bỏ thân vô thường

Huống chi những phàm phu.

Khi vua Ba-tư-nặc nghe lời Phật dạy, tâm ý mở thông, không còn ưu sầu, hoan hỷ từ giã.

Phật dạy như vậy, các Tỳ-kheo nghe lời Phật dạy, đều hoan hỷ phụng hành.

55. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ. Vua Ba-tư-nặc ở chỗ yên tĩnh tự suy nghĩ: “Với con người, thế nào là yêu bản thân, thế nào là hại bản thân?”. Vua lại suy nghĩ: “Nếu thân, khẩu, ý thực hành nghiệp thiện, xa lìa các điều ác, gọi là yêu bản thân. Nếu thân, khẩu, ý làm việc bất thiện, tạo các điều ác, gọi là không yêu bản thân”.

Vua Ba-tư-nặc nghĩ như thế rồi, rời chỗ yên tịnh, đến gặp Đức Phật, lạy dưới chân Ngài, ngồi qua một bên, thưa:

–Bạch Thế Tôn, con ở chỗ yên tịnh, tự nghĩ: “Thế nào là yêu bản thân? Thế nào là hại bản thân? Ai có thể với thân, khẩu, ý hành thiện, là yêu bản thân. Ai với thân, khẩu, ý hành nghiệp bất thiện, là không yêu bản thân”.

Đức Phật dạy:

–Này Đại vương, đúng như vậy! Người nào thân, khẩu, ý làm việc ác, là không yêu bản thân. Vì sao? Người vì điều ác, tuy có kẻ oán thù nhưng không chắc gì gây hại cho họ nhanh chóng. Nhưng nếu họ tự tạo nghiệp ác, thì sự tai hại rất ghê gớm. Thế nên tự mình tạo

nghiệp ác gọi là không tự yêu mình. Lại nữa, có người vì bản thân nên hành động sát, đạo, dâm, đó là gây tổn hại cho mình.

Người nào thân, khẩu, ý hành thiện, giả như họ tự nghĩ: “Ta xả bỏ vợ con, gia đình yêu mến”, người thường thì gọi đó là không yêu bản thân. Thật ra đó chính là yêu bản thân. Tại sao? Người như vậy tuy có thân quyến, bạn bè, cha mẹ, anh em với ân tình ghi xương khắc cốt, nhưng đến lúc họ già, suy, cũng không thể cứu giúp được. Cần phải tự thân, khẩu, ý mình tu hành nghiệp thiện mới có thể tự cứu độ. Đó là yêu bản thân.

Đức Phật nói kệ:

Người nào tự yêu mình

Không gây ác cho người

Người không làm điều ác

Là kẻ được an lạc.

Nếu ai tự yêu mình

Phải làm các nghiệp thiện

Mau lẹ thu nhận được

Nhiều hạnh phúc khác nhau.

Ai muốn yêu chính mình

Phải giữ gìn ba nghiệp

Thí như thành biên giới

Đồng hoang nhiều giặc cướp

Khi tai nạn chưa đến

Tự bảo vệ nghiêm mật.

Chưa nạn, không phòng hộ

Gặp nạn khổ vô cùng.

Đức Phật dạy như vậy, các Tỳ-kheo nghe lời Phật dạy, đều hoan hỷ phụng hành.

56.Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Vua Ba-tư-nặc ở chỗ vắng, tự suy nghĩ: “Thế nào là hộ trì bản thân? Thế nào là không hộ trì bản thân?”. Nhà vua lại tự nghĩ:

“Người nào tu thiện là hộ trì bản thân, người nào làm ác là không hộ trì bản thân”.

Sau khi suy nghĩ như vậy, nhà vua rời chỗ ngồi, đến gặp Đức Phật, lạy dưới chân, ngồi qua một bên, thưa:

–Bạch Thế Tôn, con ở chỗ vắng, tự nghĩ: “Thế nào là hộ trì bản thân? Thế nào là không hộ trì bản thân?”. Con lại nghĩ: “Ai tu hạnh thiện là hộ trì bản thân. Ai hành bất thiện là không hộ trì bản thân”.

Đức Phật dạy:

–Này Đại vương, đúng vậy! Đúng vậy! Nếu đem bốn loại binh là tượng binh, mã binh, xa binh, bộ binh bảo vệ chung quanh tự thân, cũng không được gọi là hộ trì bản thân. Tại sao? Đây không phải là sự hộ trì bên trong. Người nào thân, khẩu, ý làm thiện, tuy không có bốn loại binh hộ vệ, vẫn được gọi là hộ trì tự thân. Vì sao? Đây là có sự phòng hộ bên trong. Sự hộ trì bên trong này hơn là sự giữ gìn từ bên ngoài, nên được gọi là hộ trì bản thân.

Đức Phật nói kệ:

Người nào muốn tự hộ

Thường hộ thân, khẩu, ý

Tu hành các pháp thiện

Có hổ và biết thẹn

Ai không hộ ba nghiệp

Tà kiến và phiền não

Ngăn che các pháp thiện

Tùy tùng theo ma ác

Chính là tự hại mình

Thế nên phải tự hộ

Tu giới, định, trí tuệ

Phụng hành lời Phật dạy.

Đức Phật dạy như vậy, các Tỳ-kheo nghe lời Phật dạy, đều hoan hỷ phụng hành.

57. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Vua Ba-tư-nặc ngồi ở chỗ vắng, suy nghĩ: “Trong thế gian này ít có người làm được sự nghiệp giàu sang, dồi dào tài sản. Giả sử có được sự nghiệp tài sản mà không sống kiêu sa, khiêm tốn biết đủ, tiết chế thị dục, không hại chúng sanh, người như vậy ít có. Thế gian có rất nhiều người được sản nghiệp hơn người, lại kiêu căng, phóng đãng, tham đắm dục vọng, não hại chúng sanh. Người như vậy rất nhiều”.

Vua Ba-tư-nặc ở chỗ yên tịnh, suy nghĩ như thế, rồi đứng dậy, đến gặp Đức Phật, đảnh lễ sát đất, ngồi qua một bên, bạch Phật:

–Thưa Thế Tôn, con ở chỗ vắng, tự nghĩ: “Trong thế gian, nếu có người được sản nghiệp lớn, tâm biết tri túc, không phóng túng, không tham đắm các dục, không não hại người khác; người như vậy rất ít. Nếu có người được cơ nghiệp to lớn, kiêu căng, phóng đãng, tham đắm dục vọng, gây hại cho chúng sanh, người như vậy rất nhiều!”.

Đức Phật dạy:

–Này Đại vương, thật vậy! Thật vậy! Trong thế gian có nhiều người được phong bỗng lộïc rồi sanh kiêu mạn, phóng đãng, tham đắm dục vọng, gây khổ sở cho chúng sanh. Người ngu như vậy chịu khổ lâu dài, bị tổn hại rất nhiều, phải bị đọa vào địa ngục sau khi qua đời.

Này Đại vương, như người đánh cá và đệ tử của họ với phương pháp kỹ thuật bắt cá tinh xảo, dùng lưới dày bủa ngang dòng nước chảy. Con cá, con ngao, con giải, kỳ đà, các loại thủy tộc…đều lọt vào lưới. Các loài thủy tộc này, con nào bị vào lọt lưới đều nằm trong tay người đánh cá, bị lôi kéo, di chuyển tùy theo ý của người đánh cá.

Cũng như thế, có rất nhiều người ở thế gian được phong bổng lộc hơn người, lại kiêu mạn, phóng đãng, tham đắm năm dục, làm hại cho chúng sanh. Vì sao? Người ngu như vậy đã lọt vào lưới của Ma, bị lưới Ma bắt được, cử động, sinh hoạt đều do Ma sai khiến.

Thế Tôn nói kệ:

Phóng túng, đắm sự nghiệp

Hoang mê mùi năm dục

Không biết có quả ác

Như cá vào lưới dày

Nghiệp này đã thành tựu

Chịu khổ não vô cùng.

Đức Phật dạy như vậy, các Tỳ-kheo nghe lời Phật dạy, đều hoan hỷ phụng hành.

58. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Vua Ba-tư-nặc ở chỗ vắng, tự suy nghĩ: “Trong thế gian ít có người được phong bổng lộc cao mà không kiêu mạn, phóng túng, không tham năm dục, không làm hại chúng sanh. Trong thế gian có nhiều người được cơ nghiệp hơn người, lại kiêu mạn, phóng túng, tham đắm năm dục, làm hại chúng sanh”. Nhà vua suy nghĩ như vậy xong, liền rời chỗ ngồi, đến gặp Đức Phật, lạy dưới chân Ngài, ngồi qua một bên, thưa:

–Thưa Thế Tôn, con ở chỗ vắng, suy nghĩ::Trong thế gian ít có người được cơ nghiệp hơn người mà không kiêu mạn phóng túng, không tham năm dục, không hại chúng sanh. Có nhiều người được cơ nghiệp to lớn, lại tham đắm năm dục, làm hại chúng sanh”.

Phật dạy:

–Này Đại vương, thật vậy! Thật vậy! Đúng như lời nhà vua nói. Như người thợ săn đào hầm bắt nai, đuổi chúng chạy rơi vào hầm, tùy ý bắt chúng. Trong thế gian, có nhiều chúng sanh được cơ nghiệp to lớn, kiêu căng, phóng đãng, tham đắm năm dục, gây khổ sở cho chúng sanh, cũng như vậy. Người ngu như thế đã rớt vào bẫy của Ma, tùy theo Ma sai khiến, sẽ rơi vào địa ngục, chịu khổ lâu dài.

Thế Tôn nói kệ:

Phóng dật, vướng sự nghiệp

Mê muội trong năm dục

Không biết quả ác sau

Như nai rớt bẫy sâu

Phải chịu nhiều khổ não

Người làm nghiệp ác này

Sầu khổ lại chịu khổ

Hối hận làm sao kịp

Người thực hành nghiệp thiện

Sau được kết quả tốt

Lâm chung ý hoan hỷ

Sau không có hối hận.

Đức Phật dạy như vậy, các Tỳ-kheo nghe lời Phật dạy, đều hoan hỷ phụng hành.

59. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Vua Ba-tư-nặc đến gặp Phật, lạy dưới chân Ngài, ngồi qua một bên, thưa:

Thưa Thế Tôn, có một Trưởng giả tên Ma-ha-nam, nhà rất giàu, có nhiều của cải quý giá.

Đức Phật hỏi:

–Giàu to như thế nào?

Nhà vua bạch Phật:

–Nhà vị Trưởng giả ấy, số vàng bạc châu báu đến ngàn vạn ức, không thể kể hết, huống chi các loại tài sản khác. Ông ta tuy giàu có nhưng không dám ăn uống, thức ăn của ông chỉ là cám tạp thô nhám. Khi ông nấu canh, nấu cả gừng vào, nấu xong lại đem bán hết để lấy tiền sử dụng. Y phục của ông chỉ dùng vải thô, chỉ có năm tấm vải xấu để mặc bên trong, đi lại bằng xe cũ, lấy lá cây kết làm lọng để che. Chưa bao giờ thấy ông ta bố thí cho Sa-môn, Bà-la-môn, người nghèo, trẻ con. Khi muốn ăn, trước hết đóng cửa, sợ các Sa-môn, Bà-la-môn… đến khất thực.

Đức Phật dạy:

–Này Đại vương, người như thế không phải là trượng phu tốt. Vì sao? Được tài sản giàu có như vậy mà vị ấy lại không thể mở rộng lòng hưởng thụ vui vẻ một cách chân chánh, lại không thể hiếu dưỡng cha mẹ, cung cấp cho vợ con, lại không ban ơn cho nô tỳ, người làm, lại không khi nào bố thí cho các Sa-môn, Bà-la-môn, lại không cầu mong quả báu được sanh thiên. Cũng như chỗ đất mặn, có ao ít nước, vì nước mặn đắng người không uống được, nên đưa đến khô kiệt. Người ngu trong thế gian cũng như vậy, được tài sản to lớn không chịu

sử dụng để tự thân hưởng an lạc, lại không thể cung dưỡng cho cha mẹ, nuôi dưỡng vợ con. Đối với quyến thuộc, nô tỳ người ở, bạn thân tri thức đều không giúp đỡ tiền của. Tuy họ có tài sản quý báu dồi dào nhưng không lợi ích gì cả.

Phật dạy:

–Này Đại vương, vị Thiện trượng phu có sản nghiệp thường đem ra sử dụng thọ hưởng một cách an lạc chân chánh, đồng thời cúng dường Sư trưởng, cha mẹ, cho vợ con, quyến thuộc, nô tỳ người ở, bạn bè tri thức, cho đến cúng dường Sa-môn, Bà-la-môn; người nghèo nàn đến xin đều bố thí cho cả. Người thiện như vậy, tài sản quý giá tạo được gọi là thượng nghiệp, tạo những nhân an lạc và duyên sanh thiên. Người này thu hoạch tài sản, thành tựu việc thiện lớn. Ví như bên cạnh làng xóm, thành phố, có ao nước trong xanh, chảy ra nước sạch, bốn phía bằng thẳng, có nhiều cây cối, hoa trái rậm rạp, cỏ mọc mềm mại bao phủ quanh hồ. Tất cả mọi người đều được tắm rửa, được nước uống tốt. Các loại cầm thú bay lượn, chạy chơi thích thú nơi đó. Người trượng phu khéo giỏi cũng vậy… được sanh cõi trời, thành tựu thiện lớn.

Thế Tôn nói kệ:

Đất có nhiều muối mặn

Giữa có ao nước mát

Mặn đắng không uống được

Sau tự nó khô kiệt.

Kẻ khốn khổ cũng vậy

Tuy có nhiều tài bảo

Nhưng không dám ăn mặc

Cũng không đem cho người

Gọi là kẻ khốn khổ.

Có tài sản bố thí

Như vùng đất bằng rộng

Có hồ nước trong xanh

Cây rừng rậm chung quanh

Người, thú đều ưa thích

Đây gọi là người trí

Như con trâu chúa lớn

Khi sống hưởng an lạc

Lúc chết được sanh thiên.

Đức Phật dạy như vậy, các Tỳ-kheo nghe lời Phật dạy, đều hoan hỷ phụng hành.

60. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ. Trong thành, có một Trưởng giả tên Ma-ha-nam, không có con nối dõi, bị bệnh qua đời. Theo phép nước bấy giờ, ai không có con trai, sau khi qua đời thì gia tài phải nhập vào công quỹ. Vì lý do này, tài sản của Ma-ha-nam phải bị nạp cho vua.

Vua Ba-tư-nặc thân thể đầy bụi, đến gặp Phật, sau khi làm lễ, liền ngồi qua một bên. Đức Phật bảo nhà vua:

–Hôm nay vì sao Đại vương thân thể bụi bặm, dung mạo khác thường mà đến đây?

Vua Ba-tư-nặc bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, trong thành Xá-vệ có vị đại Trưởng giả tên Ma-ha-nam mới chết hôm qua. Vì không con nên tài sản của ông ta đều phải sung vào công quỹ. Con đi xem xét tài sản ông ta chẳng kể gió bụi, nên thân thể bị bụi bặm như vậy.

Đức Phật hỏi nhà vua:

–Ma-ha-nam có thật là cự phú không?

Nhà vua đáp:

–Bạch Thế Tôn, đúng vậy. Giàu có như thế nào? Vàng bạc châu báu số ngàn vạn ức, không thể tính toán, huống chi các tài sản khác. Ông ta tuy có châu báu tích chứa rất nhiều nhưng vì keo kiệt nên không dám ăn. Khi ăn, chỉ ăn lúa lép, lúa mạ, cám tạp rất thô cứng. Khi nấu canh chỉ nấu với gừng, nấu xong lại đem bán bớt để lấy tiền tiêu. Khi mặc chỉ dùng áo vải thô. Tất cả y phục chỉ có năm tấm vải xấu để mặc. Đi đâu chỉ dùng xe cũ, xấu, kết lá làm tàng lọng để che. Chưa bao giờ thấy ông ta bố thí cho Sa-môn, Bà-la-môn, hay người nghèo khốn xin ăn.

Đức Phật dạy:

–Người ngu thế đó chẳng phải là vị Thiện trượng phu. Vì sao?

Tuy có tài sản không thể mở lòng hưởng thọ an lạc chân chánh, lại không thể giúp đỡ nuôi nấng cha mẹ cùng vợ con, không ban bố cho nô tỳ người ở, không khi nào bố thí cho Sa-môn, Bà-la-môn, cũng không cầu quả báo thiện để sanh thiên.

Đức Phật lại bảo nhà vua:

–Thuở xưa, vị Ma-ha-nam ấy từng ở nơi Đức Phật Bích chi, tên Đa-già-la-sắt, vun trồng một ít căn lành. Khi đó ông ta đã bố thí thức ăn uống nhưng không chí tâm, không bằng tín tâm, không tự tay cho, không cung kính, bố thí cho qua chuyện, sau khi bố thí lại sanh tâm hối hận, tự suy nghĩ: “Thức ăn uống của ta tại sao lại cho Sa-môn trọc đầu này, không bằng đem cho kẻ tôi tớ trong nhà ta”. Khi ông ấy qua đời, được sanh vào nhà Trưởng giả cự phú bậc nhất trong thành Xá-vệ. Tuy được sanh vào nhà Trưởng giả giàu có, nhưng vì đời trước bố thí thức ăn có tâm hối tiếc, nên tự nhiên không ưa mặc y phục đẹp, lại không thích thức ăn ngon, không ưa thích đi xe ngựa có trang trí đẹp.

Đại vương nên biết, Ma-ha-nam vào thuở xưa, gia đình giàu có, vì tham tài sản tiền bạc, giết người em khác mẹ. Vì nhân duyên này bị đọa vào địa ngục, chịu khổ đau trong vô lượng vạn năm. Vì lý do này, bảy lần tài sản của ông ta bị sung công. Ma-ha-nam đối với Phật Bích chi Đa-già-la-sắt nhờ nhân duyên bố thí thức ăn, sau khi hưởng phước hết, như tội nhân lớn bị đọa vào địa ngục sau khi qua đời. Ma-ha-nam qua đời cũng như vậy, bị đọa vào địa ngục kêu gào lớn.

Vua Ba-tư-nặc lại bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, Ma-ha-nam sau khi qua đời có thật bị đọa vào địa ngục kêu gào lớn không?

Phật dạy:

–Thật bị đọa.

Nhà vua nghe vậy buồn bã rơi lệ, rồi sửa lại y phục, trịch vai áo bên phải, chắp tay nói kệ:

Tiền tài lúa vải và châu báu

Nô tỳ, người hầu và quyến thuộc

Tất cả tài sản và người hầu

Không thể mang theo, dù phần nhỏ.

Khi sự chết đến, thây cũng bỏ

Tất cả tài bảo tuy la liệt

Không có vật gì là của ta

Cũng không mang theo một vật nào.

Chẳng có vật gì đi theo ta

Như là cái bóng đi theo hình

Quả báo thiện ác làm không mất

Chỉ có nghiệp như bóng theo người.

Đức Thế Tôn nói kệ đáp:

Thiện ác đi theo người

Như bóng đi theo hình

Hình đi đến nơi đâu

Bóng theo đó không rời.

Như có ít lương thực

Vượt hiểm rất khổ não

Làm ác cũng như vậy

Không thể đến nẻo thiện.

Như lương thực dồi dào

An vui vượt đường hiểm

Người tu phước cũng thế

An ổn đến chỗ thiện.

Như xa nhà đã lâu

Đến nơi rất xa xôi

Khi an ổn về nhà

Trong tâm rất vui thích.

Vợ con cùng quyến thuộc

Hoan hỷ cùng đón tiếp

Tu thiện cũng như vậy

Nghiệp thiện đến nghinh đón

Như bà con xa cách

Gặp nhau rất vui mừng.

Thế nên phải chứa thiện

Gây phước cho đời sau

Muốn được phước đời sau

Phải tu hành chánh hạnh

Nay không bị chê trách

Đời sau hưởng an lạc.

Đức Phật dạy như vậy, các Tỳ-kheo nghe lời Phật dạy, đều hoan hỷ phụng hành.

61. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Bấy giờ vua Ba-tư-nặc muốn tổ chức tế đàn lớn. Vua nuôi một ngàn con bò trói ở trụ, và trâu mao, trâu cày, trâu sữa, trâu nghé, trâu nhỏ, mỗi loại đều một ngàn con. Các loại dê đực, dê đen cũng một ngàn con. Các loại súc sanh đều bị dắt đến tế đàn.

Các Bà-la-môn ở những nước khác nghe nhà vua tổ chức tế đàn lớn, từ xa cũng đều kéo về tập hợp ở thành Xá-vệ.

Có nhiều Tỳ-kheo từ sáng sớm mặc y, mang bát vào thành khất thực, nghe vua Ba-tư-nặc muốn tế đàn lớn, nuôi cả ngàn con bò, trâu mao, trâu nước, trâu cày, trâu nhỏ và trâu nghé đều một ngàn con; các loại dê đen, dê đực cũng một ngàn con; các loại súc sanh này đều bị dẫn đến tế đàn. Lại nghe những Bà-la-môn ở những nước khác biết tin vua Ba-tư-nặc tổ chức đại tế đàn nên tất cả tập hợp ở thành Xá-vệ. Các Tỳ-kheo khất thực xong, sau khi thọ trai, xếp y cất bát, rửa chân, đến gặp Thế Tôn, lạy sát chân, ngồi qua một bên, bạch Phật:

–Thưa Thế Tôn, hôm nay chúng con vào thành khất thực được nghe sự việc như vầy…

Đức Thế Tôn nghe xong, liền nói kệ:

Trăm ngàn tháng cúng tế

Cúng vậy để cầu phước

Không bằng phần mười sáu

Của một lần tin Phật.

Trăm ngàn tháng cúng tế

Tu vậy để cầu phước

Không bằng phần mười sáu

Của một lần tin Pháp.

Trăm ngàn tháng cúng tế

Tu vậy để cầu phước

Không bằng phần mười sáu

Của một lần tin Tăng.

Trăm ngàn tháng cúng tế

Tu vậy để cầu phước

Không bằng phần mười sáu

Một lần tu tâm Từ.

Trăm ngàn tháng cúng tế

Tu vậy để cầu phước

Không bằng phần mười sáu

Một lần thương chúng sanh.

Trăm ngàn tháng cúng tế

Tu vậy để cầu phước

Không bằng phần mười sáu

Thương tưởng đến quỷ thần.

Trăm ngàn tháng cúng tế

Không bằng phần mười sáu

Một lần phát tâm thiện

Thương xót loài súc sanh.

Trăm ngàn tháng cúng tế

Không bằng phần mười sáu

Sanh tín tâm yêu thích

Với lời Đức Phật dạy.

Giả sử tế nhiều cách

Và phụng sự thờ lửa

Tu vậy muốn cầu phước

Lễ các tế đàn này

Suốt hết cả một năm

Không bằng đứng thẳng người

Cung kính Phật một lạy

Phước đức hơn bốn lần.

Đức Phật dạy như vậy, các Tỳ-kheo nghe lời Phật dạy, đều hoan hỷ phụng hành.

62.Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Bấy giờ vua Ba-tư-nặc bắt một số người, có cả Sát-lợi, Tỳ-xá, Thủ-đà-la, Sa-môn, Bà-la-môn, người xuất gia giữ giới, phá giới, cho đến kỹ nữ, Chiên-đà-la… giam giữ.

Các Tỳ-kheo vào thành khất thực, nghe sự việc như trên, sau khi thọ trai, rửa chân xong, đến gặp Đức Phật, lạy sát chân Ngài, ngồi qua một bên, bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, chúng con vào thành khất thực, nghe vua Ba-tư-nặc bắt giữ những vị Sát-đế-lợi, Tỳ-xá, Thủ-đà-la, Sa-môn, Bà-la-môn, người xuất gia trì giới, phá giới và kỹ nữ, Chiên-đà-la…

Thế Tôn nghe lời ấy xong, nói kệ:

Vua chúa trói buộc người

Dùng sắt, gỗ và dây

Hiền thánh xem việc này

Biết chẳng phải trói chắc.

Ai ái luyến vợ con

Tiền tài và châu báu

Những thứ ấy trói người

Chắc chắn hơn lao ngục.

Vợ con và tài sản

Người ngu bị trói buộc

Nó thật như suối dữ

Làm phàm phu chìm nổi

Vậy nên phải vượt qua

Mau đến chỗ giải thoát.

Đức Phật dạy như vậy, các Tỳ-kheo nghe lời Phật dạy, đều hoan hỷ phụng hành.

Kệ tóm lược:

Tam-bồ-đề và mẹ

Yêu ta và giữ ta

Bắt cá và bẫy nai

Xan cùng với qua đời

Tế tự cùng trói buộc.