Đại Tập 7 · Bộ A-hàm VII · Kinh Tạp A-hàm · Số 3

Biệt Dịch Kinh Tạp A- hàm- Quyển XIII

BIỆT DỊCH KINH TẠP A-HÀM

QUYỂN XIII

250. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Có một Trưởng giả thỉnh Đức Phật và chư Tăng thọ trai. Thế Tôn cùng đại chúng đến nhà vị đại Trưởng giả ấy.

Tôn giả Bà-kỳ-xa theo thứ tự được phân công, ở nhà bảo vệ tăng xá. Bấy giờ có nhiều phụ nữ đến tăng xá, trong số đó có một cô gái rất xinh đẹp. Bà-kỳ-xa thấy cô gái ấy, bị sắc đẹp lôi cuốn, tâm sanh dục tưởng, nên suy nghĩ: “Ta đang vọng tưởng mất lợi ích lớn. Thân người khó được, chết rồi khó được lại. Nếu sanh tâm này thật là bất thiện, thà bỏ thân mạng, không làm theo dục tưởng. Ta thật không xứng là người xuất gia. Vì sao? Ta thấy cô gái trẻ tuổi xinh đẹp, không kiềm chế được tâm, phát sanh dục tưởng. Ta nên nói về sự nguy hiểm đáng nhàm chán”.

Tôn giả nói kệ:

Ta đang bỏ dục lụy

Sống trong pháp xuất gia

Dục, vô minh theo đuổi

Làm mất cả tâm thiện

Như bò ăn mạ người

Ngon quá không nhịn được

Năm dục cũng như vậy

Tham ăn không hổ thẹn

Nếu không ngăn cấm ngay

Tất hại lúa pháp thiện

Ví như người Sát-lợi

Tập đủ các nghệ tài

Giả sử có ngàn người

Cung tên bắn loạn xạ

Thanh niên Sát-lợi này

Vẫn chiến thắng số kia

Tỳ-kheo đủ chánh niệm

Như người Sát-lợi ấy

Đang cầm dao trí tuệ

Chặt đứt các dục giác

Đã trừ dục giác rồi

An lạc thường tịch diệt.

Chính ta nghe Phật dạy

Có hai loại bạn thân

Trên đường về Niết-bàn

An lạc trong tâm ta

Ta tu không phóng dật

Ở rừng sống yên tịnh

Ta tán trợ tâm ý

Cho là lập chánh pháp

Sau phải đến chỗ chết

Ai chứng đắc Niết-bàn

Biết đó là tâm ác

Làm sao sai được ta.

251. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Tôn giả Bà-kỳ-xa đối với các vị Tỳ-kheo có đức độ nhu hòa khiêm tốn, sanh tâm kiêu mạn, liền tỉnh giác ngay, tự trách bản thân: “Ta đã mất sự lợi ích lớn. Thân người khó được, xuất gia khó hơn. Ta đã được cả hai lại không thể cẩn thận, khinh thường việc xuất gia, khinh thường mạng sống, dùng trí năng của ta khinh miệt Tỳ-kheo có đức độ nhu hòa khiêm tốn. Ta phải nói lên sự nhàm chán đối với tâm kiêu mạn ấy”. Tôn giả nói kệ:

Ngươi phải bỏ các mạn

Không nên tự kiêu căng

Đừng vì mạn, nên lùi

Sau hối hận không kịp

Tất cả các chúng sanh

Đều bị mạn làm hại

Hại đến rơi địa ngục

Thế nên ta ngày nay

Không nên ỷ tài năng

Mà sanh tâm kiêu mạn

Ai xa lìa kiêu mạn

Thì bỏ được triền cái

Tâm trong sạch cung kính

Chứng đắc được ba minh

Người khiêm tốn như vậy

Là Tỳ-kheo chánh niệm

Kiều-trần-như, Xá-lợi

Tự tại, không trói buộc

Không ưa thích dục kết

Thoát ly hẳn kiêu mạn.

252. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Tôn giả Bà-kỳ-xa ở nơi yên tịnh, siêng năng tu tập, tinh tấn không phóng dật, trú nơi quả vị này chứng đắc ba minh. Tôn giả tự nghĩ: “Ta ở nơi yên tịnh, chứng được ba minh. Ta muốn ca ngợi sự chứng đắc ba minh của mình”. Tôn giả nói kệ:

Xưa ta mê đắm dục

Trải qua nhiều thành phố

Trên đường đi gặp Phật

Được hưởng phước lợi lớn

Đức Cù-đàm thương xót

Giảng chánh pháp cho con

Con nghe chánh pháp rồi

Được lòng tin thanh tịnh

Tư duy việc xuất gia

Đại Đạo Sư thế gian

Giáo hóa không phân biệt

Nam nữ hay lớn bé

Trung niên hay già lão

Phật gọi là thân hữu

Chỉ dạy phương trời thiện

Cho chúng vô minh, mù

Hướng dẫn chỉ môn này

Đó là pháp môn nào

Chính là bốn Chân đế

Từ nhân tập sanh khổ

Từ khổ nên xuất gia

Thấy được tám Chánh đạo

Giúp đỡ các chúng sanh

An ổn hướng Niết-bàn

Ta tu không phóng dật

Ở rừng vắng, tĩnh lặng

Chứng đắc được ba minh

Làm xong lời Phật dạy

253. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

–Ta đang muốn dạy bốn câu kệ pháp. Các ông hãy lắng nghe, Ta sẽ nói. Thế nào là ý nghĩa bốn câu kệ pháp?

Bậc Tiên thánh giảng dạy

Thiện ngữ là tối thượng

Ái ngữ không thô ác

Là tối thượng thứ hai

Thật ngữ không dối trá

Là tối thượng thứ ba

Không nói lời phi pháp

Đúng pháp là thứ tư

Đây là giảng về bốn

Ý nghĩa tứ cú kệ.

Tôn giả Bà-kỳ-xa đang ở giữa hội chúng, suy nghĩ:

“Phật đang giảng nói về bốn câu pháp, ta muốn khen mỗi kệ một câu tán dương”.

Bà-kỳ-xa đứng dậy, chắp tay hướng về Phật, thưa:

–Bạch Thế Tôn, con là Bà-kỳ-xa có điều muốn nói, xin Ngài cho phép.

Sau khi được Đức Phật cho phép tùy ý, Tôn giả Bà-kỳ-xa nói kệ:

Lời nói ra không hại bản thân

Lại không hại người là lời thiện

Thường nên ái ngữ để người vui

Cũng không nói ra lời thô ác

Làm theo những lời Phật đã dạy

Tất được an lạc đến Niết-bàn

Lời nói thiện thường đoạn các khổ

Lời nói thật vị ngọt tối thượng

Nói thật đúng lúc được lợi lớn

Sống bằng lời thật, Thiện trượng phu.

254. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

–Trên đời có hạng lương y biết trị bệnh bằng bốn cách, xứng đáng là thầy của vua. Thế nào là bốn? Một, biết rõ bệnh; hai, biết nguyên nhân sanh bệnh; ba, biết cách trị hết bệnh đang có; bốn, trị hết bệnh không còn tái phát. Người có khả năng như vậy là lương y trên đời. Đức Phật cũng thành tựu bốn pháp. Đức Như Lai Chí Chân Chánh Đẳng Giác là Lương y Vô thượng, có bốn cách nhổ tên độc cho chúng

sanh. Thế nào là bốn? Đó là khổ, là nguyên nhân của khổ, là sự diệt khổ và con đường diệt khổ.

Đức Phật bảo Tỳ-kheo:

–Mũi tên độc sanh, lão, bệnh, tử, ưu, bi, khổ não, y sĩ thế gian không thể biết được nguyên nhân khổ sanh, trừ sạch hết khổ và phương pháp có thể đoạn trừ lão, bệnh, tử, ưu, bi, khổ não, chỉ có Đức Như Lai Chí Chân Chánh Đẳng Giác là Bậc Vô Thượng Lương Y, biết nguyên nhân khổ sanh, sự hết khổ cho đến biết lão, bệnh, tử, ưu, bi, khổ não, biết nguyên nhân của nó và sự đoạn trừ. Đức Như Lai biết hoàn toàn về bốn cách nhổ tên độc, thế nên được tôn xưng là Lương Y Vô Thượng.

Tôn giả Bà-kỳ-xa đang ngồi trong hội, suy nghĩ: “Ta nên ca ngợi bốn phương pháp nhổ tên độc của Như Lai”.

Tôn giả đứng dậy chắp tay hướng về Đức Phật, nói kệ:

Con xin quy y Phật

Thương xót các chúng sanh

Đấng Tối Thượng Đệ Nhất

Nhổ được tên độc ra

Có bốn hạng thầy thuốc

Trị được bốn loại bệnh

Đó là trị thân bệnh

Trẻ con, mắt, tên độc

Như Lai trị bệnh mắt

Hơn thầy thuốc thế gian

Dùng mũi nhọn trí tuệ

Lột mạc mắt vô minh

Như Lai trị thân bệnh

Hơn thầy thuốc thế gian

Thầy thuốc trong thế gian

Chỉ trị bệnh bốn đại

Như Lai giỏi phân biệt

Sáu giới, mười tám giới

Dùng giáo pháp trị liệu

Bệnh nặng tham, sân, si

Hay trị bệnh kẻ ngu

Tối thắng không ai bằng

Nên nay con kính lễ

Đại Tôn Sư Cù-đàm

Y vương tên Ca-lưu

Cho nhiều người thuốc thang

Lại có thầy thuốc giỏi

Tên là Bà-hô-lư

Chiêm-tỳ và Kỳ-bà

Các y vương như vậy

Trị được nhiều chứng bệnh

Gặp bốn thầy thuốc này

Người bệnh liền trị hết

Nhưng bệnh sẽ tái phát

Cũng không thoát khỏi chết.

Như Lai Vô Thượng Y

Ngài có thể liệu trị

Nhổ tên độc hết khổ

Thoát ly hẳn sanh tử

Không còn thọ khổ nữa

Vô lượng na-do-tha

A-tăng-kỳ chúng sanh

Phật trị cho hết khổ

Không bao giờ tái phát

Con xin thưa đại chúng

Chư Hiền ở trong hội

Đều nên chí tâm dùng

Thuốc cam lộ bất tử

Mọi người nên tin thọ

Người trị mắt vô thượng

Trị thân nhổ tên độc

Không thầy thuốc nào bằng

Thế nên phải chí tâm

Quy y Đấng Cù-đàm.

255. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại vườn trúc Ca-lan-đà, thuộc thành Vương xá.

Tỳ-kheo Ni-cù-đà-kiếp-ba ở trong rừng rộng vắng thứ nhất, trong rừng này lại có một khu rừng nữa. Bấy giờ Tỳ-kheo ấy bị bệnh, Tôn giả Bà-kỳ-xa là người nuôi bệnh. Do cơn bệnh ấy, Tỳ-kheo Ni-cù-đà-kiếp-ba nhập Niết-bàn. Sau khi hỏa thiêu cúng dường Hòa thượng Ni-cù-đà-kiếp-ba, Tôn giả Bà-kỳ-xa lần lượt du hành đến vườn trúc Ca-lan-đà, thành Vương xá.

Vào sáng sớm, Tôn giả Bà-kỳ-xa mặc y mang bát vào thành Vương xá khất thực, sau khi thọ trai, rửa bát, mang tọa cụ đến gặp Phật, chỉnh đốn y phục, chắp tay hướng Phật, nói kệ:

Nay con muốn hỏi Phật

Bậc Trí Tuệ Vô Lượng

Trừ nghi hoặc hiện tại

Ở trong rừng rộng vắng

Tỳ-kheo nhập Niết-bàn

Sanh ra có phúc đức

Giữ gìn thân, miệng, ý

Và có tiếng khen lớn

Ni-cù-đà-kiếp-ba

Phật đặt cho tên này

Phật là Bà-la-môn

Đặt tên họ như vậy.

256. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Khi ấy các vị đại Thanh văn kỳ cựu đều cất am cốc chung quanh chỗ Phật và ở đó. Tôn giả Kiều-trần-như đứng đầu các vị Hiền giả như Bạt-câu Ma-ha-nam, Da-xá, Na-tỳ-la-ma-ngưu-từ, Xá-lợi-phất, Ma-ha Mục-liên, Ma-ha Ca-diếp, Ma-ha Câu-hi-la, Ma-ha Kiếp-tân-na, A-na-luật, Nan-đà Ca, Cam-tỳ-la, Da-xá-từ-la, Câu-tỳ-ha-phú-na, Câu-tỳ-la

Câu-bà-ni-nê-ca, Tha-tỳ-la, các vị ấy và các vị đại Thanh văn khác đều ở trong các am cốc bằng cỏ.

Vào ngày mười lăm bố tát, Đức Như Lai trải tọa cụ, ngồi trước chúng Tăng. Tôn giả Bà-kỳ-xa ở trong đại chúng, đứng dậy chắp tay bạch Phật:

–Xin cho phép con nói.

Sau khi được Phật cho phép, Bà-kỳ-xa nói kệ:

Các vị đại Tỳ-kheo

Ái dục đã khô cạn

Dứt bỏ các tập khí

Dũng mãnh không sợ hãi

Biết thời, và tri túc

Không tham vị năm dục

Rời tất cả cấu uế

Thâm tâm có trí tuệ

Với đầy đủ như vậy

Gọi là đại Tỳ-kheo

257. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Tôn giả Bà-kỳ-xa ở giảng đường Tỳ-xá-khư Lộc tử mẫu, bị bệnh rất nặng. Phú-nặc là người nuôi bệnh. Tôn giả Bà-kỳ-xa bảo Phú-nặc:

–Ông hãy đến gặp Đức Thế Tôn, nhân danh ta, đảnh lễ sát chân Thế Tôn, thăm Thế Tôn, ít bệnh ít phiền não, sinh hoạt có nhẹ nhàng mạnh khỏe không?

Phú-nặc vâng theo lời Tôn giả đến gặp Phật, đảnh lễ sát chân Phật, ngồi qua một bên, chắp tay bạch:

–Thưa Thế Tôn, Tỳ-kheo Bà-kỳ-xa ở giảng đường Tỳ-xá-khư bị bệnh rất nặng, bảo con đến gặp Thế Tôn, nhân danh Tôn giả đảnh lễ sát chân Thế Tôn, thăm hỏi Thế Tôn, ít bệnh ít phiền não, sinh hoạt có nhẹ nhàng mạnh khỏe không?

Phú-nặc lại bạch Phật:

–Bà-kỳ-xa có thể với cơn bệnh này sẽ nhập Niết-bàn, cầu mong Thế Tôn hạ cố đi đến đó.

Như Lai im lặng nhận lời của Phú-nặc.

Phú-nặc trở lại gặp Bà-kỳ-xa:

–Thưa Hòa thượng, con đã thăm hỏi và thưa thỉnh Thế Tôn: “Tôn giả Bà-kỳ-xa có thể bệnh nặng mà vào Niết-bàn”. Thế Tôn im lặng nhận lời của con.

Sau khi xuất thiền, Thế Tôn đi đến gặp Bà-kỳ-xa ở giảng đường Tỳ-xá-khư.

Khi Tôn giả Bà-kỳ-xa thấy Thế Tôn đang đi đến, nên cố sức muốn ngồi dậy. Thế Tôn bảo:

–Thầy không cần phải dậy.

Thế Tôn ngồi trên một tọa cụ riêng, bảo Bà-kỳ-xa:

–Thân thể ông đang bệnh hoạn, có chịu nổi không, có ăn uống được không?

Bà-kỳ-xa thưa:

–Sự đau đớn này có tăng, không giảm. Bệnh của con, như người lực sĩ bắt lấy người yếu đuối ghịt đầu tóc đè xuống bóp chặt, đầu con đau đớn cũng như vậy. Như người đồ tể lực lưỡng dùng dao mổ bụng, cắt ruột con bò, bụng con đau đớn cũng như vậy. Như người gầy ốm bị người mạnh khỏe bắt đem nướng trên lửa nên thân thể bị cháy khô, thân con bị đau đớn cũng như vậy. Hôm nay con muốn nhập Niết-bàn. Con muốn ca ngợi Phật lần cuối cùng.

Sau khi được Phật cho phép, Tôn giả đã nói kệ:

(nguyên bản thiếu bài kệ)

Kệ tóm lược:

Bổn như tửu túy tứ cú tán

Long hiệp, bạt độc tiễn

Ni-cù-đà-kiếp-tân nhập Niết-bàn

Tán đại Thanh văn Bà-kỳ-xa diệt tận.

258. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật du hóa ở nước Câu-tát-la trở về nước Xá-vệ, ngự tại lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc.

Có một thanh niên tên là Cực Mạn, thừa hưởng sự thông thái hiểu biết đúng đắn của bảy đời từ tổ tiên đến cha mẹ, tự mình đọc tụng lại dạy bảo người khác. Người này nghe điều gì cũng đều ghi nhận, đạt được chỗ ý nghĩa sâu xa nơi bốn sách Vi-đà, Sa-la-càn-đà Luận, Thanh luận, luận Tỳ-ca-la, luận Hý tiếu, luận Tỳ-đà-la, hiểu biết pháp điển và thông đạt ý nghĩa của các luận ấy. Anh ta với dung mạo đẹp đẽ, tài nghệ hơn người, không ai bì kịp, lại sanh vào nhà hào tộc, sống nơi phú quý, tự thị về tài lực nên rất kiêu mạn, không kính thuận cha mẹ và không lễ kính các bậc Hòa thượng, A-xà-lê, Sư trưởng thân thuộc.

Thanh niên Cực Mạn nghe Đức Phật từ nước Câu-tát-la đến nước Xá-vệ, ngự tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, muốn đến gặp Phật, nên suy nghĩ: “Khi ta đến nơi ấy, nếu Sa-môn Cù-đàm tiếp đãi ta, ta sẽ chào hỏi. Ngược lại, ta sẽ trở về!”

Sau khi suy nghĩ, thanh niên này đi đến gặp Phật. Trong lúc Đức Thế Tôn đang thuyết pháp cho đại chúng chung quanh, thanh niên Cực Mạn đi vào. Như Lai không để mắt tới. Thanh niên suy nghĩ: “Sa-môn Cù-đàm không quan tâm đến ta”, nên muốn trở về. Thế Tôn biết tâm niệm của anh ta nên nói kệ:

Vì muốn, biết đến đây

Chưa được lại muốn về

Tại sao không hành động

Đạt tâm nguyện tự thân.

Thanh niên Cực Mạn suy nghĩ: “Sa-môn Cù-đàm biết tâm niệm của ta”. Liền sanh lòng tin, muốn làm lễ dưới chân Phật.

Đức Phật bảo thanh niên:

–Ta ghi nhận tâm ông, không cần làm lễ, như vậy là đủ rồi.

Mọi người thấy việc lạ chưa từng có như vậy, nên đều lên tiếng:

–Sa-môn Cù-đàm có thần thông lớn, thanh niên Cực Mạn này đối với cha mẹ, Hòa thượng, A-xà-lê của mình còn không cung kính, nay gặp Cù-đàm, lại tự mình khiêm tốn, kính thuận vâng lời. Thanh niên

Cực Mạn nghe tiếng nói của mọi người vừa dứt, liền ngồi qua một bên, thẳng người chánh ý, nói kệ:

Đối với những nơi nào

Không nên sanh kiêu mạn

Lại đối với chỗ nào

Phải có lòng khiêm nhượng

Ai trừ hết các khổ

Ai cho sự an lạc

Cúng dường ai là hơn

Được hiền trí khen ngợi?

Thế Tôn nói kệ đáp:

Cúng dường cho cha mẹ

Bằng tâm sạch trăng tròn

Kính thuận anh thân thuộc

Hòa thượng, A-xà-lê

Cùng các Tôn trưởng khác

Không khinh mạn với họ

Cần phải nên khiêm tốn

Thân tâm đều cung kính

Nếu gặp ai đau khổ

Nên giúp họ trừ khổ

Làm cho họ an lạc

Cúng dường khắp tất cả

Với bậc trừ tham sân

Và xa lìa ngu si

A-la-hán dứt lậu

Chánh trí, đắc giải thoát

Các bậc Thượng nhân ấy

Không được tự cao ngạo

Phải hướng về quy y

Chắp tay cung kính lễ.

Khi ấy Thế Tôn giảng nói pháp quan trọng cho Cực Mạn, … cho đến … không thọ nghiệp ở đời sau như đã nói trong kinh Ba-la-mật-xà.

Phật giảng dạy như vậy, các Tỳ-kheo nghe lời Phật dạy đều hoan hỷ phụng hành.

259. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật du hóa ở nước Câu-tát-la đi đến khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Khi ấy Bà-la-môn Ưu-kiệt-đề-xá-lị tổ chức đàn tế lớn, cột bảy trăm trâu chúa ở trụ, các loại súc sanh như trâu đực, trâu nghé, dê đực, dê đen… nhiều vô số, bị cột khắp nơi để tế đàn. Tại đó có dọn các món ăn thơm ngon.

Các Bà-la-môn ở những nước khác nghe ông ta tổ chức tế đàn, đều vân tập đến.

Bà-la-môn Ưu-kiệt-đề-xá-lị nghe Đức Phật từ nước Câu-tát-la đi tới khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, nước Xá-vệ, muốn đến gặp Phật, nên suy nghĩ: “Ta đang sắp đặt các phẩm vật để tổ chức tế đàn, nên hỏi Cù-đàm xem có thiếu sót gì không?”.

Bà-la-môn đi bằng xe gắn lông, mặc y phục toàn trắng, cầm chĩa ba bằng vàng, bình vàng đựng đầy nước sạch, các thanh niên hầu hạ hai bên, các Bà-la-môn ở những nước khác cũng cùng đi theo, đến gặp Đức Phật, sau khi thăm hỏi rồi, ngồi qua một bên, bạch Phật:

–Thưa Thế Tôn, con đang tổ chức đại tế đàn, cột bảy trăm trâu chúa và các loại súc sanh… cho đến Bà-la-môn các nước khác đều vân tập tới, vật dụng đã bày biện xong, muốn tiến hành tế đàn lớn, xin Đức Phật dạy con làm sao cho đầy đủ hơn, không có thiếu sót.

Đức Phật dạy:

–Này Bà-la-môn, ông là chủ tổ chức cúng tế, bố thí lớn, cầu phước, mà bị tội rất nặng, dựng lên ba loại dao gọi là bất thiện, gây ra nhân khổ và bị quả báo khổ, làm thuận theo khổ nên thọ lấy quả báo khổ. Những gì gọi là ba thứ dao? Đó là dao nơi ý, khẩu, thân. Những gì là dao nơi ý? Nếu ông tế với ý nghiệp bất thiện, giết hại súc sanh để cúng tế lớn, đó là dựng lên dao bằng ý. Thế nào là dao bằng miệng? Khi ông muốn cúng tế, nên nêu bày: ngày mai ta sẽ giết các loại sanh mạng theo yêu cầu, đó là dựng lên dao bằng miệng. Thế nào là dao bằng thân? Khi ông cúng tế, chính tay lôi kéo trâu

chúa và các loài súc sanh khác để chú nguyện, đó là dựng lên dao bằng thân.

Này Bà-la-môn, có ba loại lửa tối thắng vi diệu, cần phải cẩn thận, cần phải cung kính, chẳng phải tế lửa theo tà kiến của ông đâu. Thế nào là ba? Một là lửa cung kính, hai là lửa cùng khổ vui, ba là lửa ruộng phước. Lửa cung kính là gì? Cần phải cúng dường, cung kính tôn trọng giúp đỡ cha mẹ. Vì sao? Cha mẹ vì cầu có con, nên cúng tế thần linh, sau đó được con. Tinh huyết của cha mẹ hòa hợp thành thân thể, sanh ra con cái nuôi nấng cho khôn lớn. Vì vậy nên gọi là lửa cung kính. Lửa này cần phải cúng dường đầy đủ, làm cho được an lạc, không để thiếu thốn khổ cực. Lửa cùng khổ vui là gì? Tộc tánh tử siêng năng làm việc, tích chứa tài sản tiền bạc, đối với vợ con, thân quyến, nô tỳ, người phục vụ, bạn bè, người giúp đỡ, thân tộc, đều nên cung cấp theo khả năng, làm cho họ được lợi lạc. Những người này đều cùng vui khổ với ta, nên gọi là lửa cùng khổ vui. Lửa ruộng phước là gì? Sa-môn, Bà-la-môn nào đoạn trừ tham dục, giải thoát tham dục, đoạn trừ sân hận, giải thoát sân hận, đoạn trừ ngu si, giải thoát ngu si. Các Sa-môn, Bà-la-môn như vậy gọi là lửa ruộng phước. Thế nên Tộc tánh tử thường nên chí tâm cúng dường cung kính lửa này thì được an lạc. Lại có ba loại lửa, cần phải diệt đi. Ba loại lửa gì? Đó là lửa tham dục, ngu si, sân hận, không phải như lửa ở thế gian, có lúc cần đốt cháy, có lúc cần diệt tắt.

Thế Tôn nói kệ:

Cung kính, cùng phước điền

Nên tế ba lửa này

Ai chuyên tâm cúng dường

Được ba loại an lạc.

Ba loại lạc là gì?

Thí, giới và tu định

Ba loại quả báo ấy

Lạc Trời, Người, Niết-bàn

Người nào hiểu biết rõ

Tất cả các phương pháp

Vào những lúc phải cúng

Nên cúng dường thân quyến

Cúng dường cần phải cúng

Bậc xứng đáng cúng dường

Kết quả tất đạt được

Thoát ly hẳn khổ nạn.

Khi Bà-la-môn Ưu-kiệt-đề-xá-lị nghe Phật dạy liền bảo thanh niên Ô-đáp:

–Ngươi hãy về lại nơi tế đàn, trước hết đến nơi những súc sanh dùng để tế, hãy thả hết chúng ra và đưa tới nơi có nước và cỏ, cho sống hết đời chúng, không được giam giữ.

Sau khi thưa: “Hòa thượng đã ra lệnh, con xin thừa hành”, thanh niên Ô-đáp liền đi đến tế đàn bảo mọi người:

–Ta nhận lệnh của Ưu-kiệt-đề-xá-lị, thả hết tất cả súc sanh và cho chúng được tự do.

Lúc thanh niên Ô-đáp đi đến tế đàn, Như Lai liền vì Bà-la-môn Ưu-kiệt-đề-xá-lị, theo như thường pháp của chư Phật, giảng thuyết chỉ dạy pháp trọng yếu, làm cho ông ta được lợi ích, hoan hỷ. Khi Bà-la-môn thọ giới… cho đến… thấy được chân đế như trong phẩm Đột-la-xà (kinh 81).

Bà-la-môn Ưu-kiệt-đề-xá-lị sửa lại y phục, lạy sát dưới chân Phật, bạch Phật:

–Thưa Thế Tôn, cầu mong ngày mai Ngài cùng đại chúng đến tế đàn nhận sự cúng dường của con.

Thế Tôn im lặng nhận lời.

Sau khi nghe Đức Phật giảng dạy, lại thấy Ngài đã thọ thỉnh, Bà-la-môn hoan hỷ trở về tế đàn, suốt đêm bày biện các món ăn thơm ngon, sắp đặt tòa ngồi và nước sạch. Sáng hôm sau, ông ta đến gặp và bạch Phật:

–Thưa Ngài, đã đến giờ!

Thế Tôn cùng đại chúng đắp y mang bát đi đến tế đàn, Ngài ngồi trước chúng Tăng.

Lúc Bà-la-môn thấy Phật cùng đại chúng đã an tọa, tự tay dâng nước sạch và các món ăn uống thơm ngon.

Đại chúng thọ trai xong, thu xếp bát. Bà-la-môn liền đặt một chỗ ngồi trước Thế Tôn, cầu mong được nghe pháp.

Thế Tôn chú nguyện:

Trong những cách tế lớn

Cúng tế lửa đứng đầu

Các sách Bà-la-môn

Tát-bà-để đứng đầu

Trong khắp cả đất nước

Nhà vua đứng hàng đầu

Khắp trăm sông các suối

Nước biển đứng hàng đầu

Ánh sáng có trong đêm

Mặt trăng sáng hơn hết

Trong các loại ánh sáng

Nhật quang là bậc nhất

Trong mười phương thế giới

Đức Phật là Tối tôn.

Thế Tôn giảng thuyết giáo pháp cho Bà-la-môn, đem lại lợi ích, hoan hỷ, sau đó Ngài từ giã.

260. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Có một thanh niên tên là Tăng-già-la đến gặp Phật, sau khi thăm hỏi, ngồi qua một bên, bạch Phật:

–Thưa Thế Tôn, quan sát thế nào để biết người bất thiện?

Phật dạy:

–Như quán sát mặt trăng.

Hỏi:

–Quán sát thế nào để biết người toàn thiện?

Phật dạy:

–Như quán sát mặt trăng.

Thanh niên lại hỏi:

–Thế nào là quán sát người bất thiện như mặt trăng?

Phật dạy:

–Người bất thiện như mặt trăng mười sáu, từ ánh sáng tỏa sáng tròn đầy giảm dần đến khuyết, cho đến khuyết hoàn toàn không còn gì

cả. Như trong Phật pháp, người không đủ tín tâm để thọ trì giới cấm, ít đọc tụng hành trì bố thí. Sau đó họ biếng nhác, không siêng năng, mất dần tín tâm, hủy phạm giới cấm, không còn bố thí, lại gần gũi kẻ ác, không thân cận Tăng bảo để nghe giáo pháp. Họ không nghe giáo pháp nên thân, miệng, ý tạo nghiệp bất thiện. Đã tạo nghiệp ác nên sau khi chết, họ bị đọa vào đường ác. Thế nên biết rằng người ác cũng như mặt trăng khuyết dần cho đến mất hẳn.

Hỏi:

–Thế nào là người thiện như mặt trăng?

Phật dạy:

–Như mặt trăng bắt đầu có, ánh sáng phát triển dần dần, đến ngày mười lăm thì tròn sáng hoàn toàn. Trong Phật pháp người có tín tâm tu hành giữ giới, học tập đa văn, tu hạnh bố thí, trừ bỏ tà kiến, tu học chánh kiến, ở trong Phật pháp được thuần tín tâm, kiên trì giới cấm, tu học đa văn, bố thí không keo kiệt, đầy đủ chánh kiến, tăng trưởng dần tín tâm, trì giới, đa văn, bố thí. Người với hành động nơi thân, miệng, ý đều thiện, thân cận bạn thiện, tu tập đầy đủ các pháp thiện, sau khi qua đời được sanh lên cõi trời. Thế nên biết rằng người thiẹân cũng như mặt trăng.

Thế Tôn nói kệ:

Ví như trăng tròn sáng

Lơ lửng giữa không trung

Ánh sáng chiếu vằng vặc

Che ánh sáng muôn sao

Như người đủ tín tâm

Giới, văn, bỏ tham ganh

Vượt lên trên ganh ghét

Như trăng che muôn sao.

Thanh niên Tăng-già-la nghe lời Phật dạy, hoan hỷ từ giã. Các Tỳ-kheo nghe lời Phật dạy, đều hoan hỷ phụng hành.

261. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Bà-la-môn tên Sanh Thính đến gặp Đức Phật, sau khi thăm hỏi, ngồi qua một bên, bạch Phật:

–Con từng nghe người ta nói, Thế Tôn nêu giảng: “Chỉ nên cúng dường cho Ta đừng cho người khác. Chỉ nên cúng dường cho đệ tử của Ta, đừng cho đệ tử người khác. Ai cúng dường cho Ta và đệ tử của Ta được nhiều phước báo lớn. Ai cho người khác và đệ tử họ thì không được phước báo”. Ngài có nói rõ như vậy không, hay là người đời phỉ báng?

Phật dạy:

–Đây thật là lời phỉ báng dối trá, Ta hoàn toàn không giảng nói như vậy. Ai nói lời như thế là gây ra hai nạn. Một là nạn ngăn che, hai là khiến người nghe theo bị nạn tổn giảm. Ai nói lời như vậy là gây ra tổn giảm lớn, sau khi qua đời sẽ bị đọa vào ba đường ác. Ông nên biết, thậm chí đối với nước rửa bát, Ta còn nói, đem bố thí cho loài trùng kiến sẽ được phước báo lớn. Đối với việc bố thí, Ta thật có giảng dạy: “Bố thí cho người trì giới thì được phước báo rất nhiều, còn bố thí người phá giới thì chỉ được phước báo rất ít”.

Thế Tôn nói kệ:

Bố thí đến nơi nào

Ta cũng đều tán thán

Phá giới được phước ít

Trì giới đạt nhiều phước

Bò đen, trắng, đỏ, xanh

Sanh con còn khác nhau

Xe ngựa cần năng lực

Không cần chọn nguồn gốc

Con người cũng như vậy

Sát-lợi, Bà-la-môn

Tỳ-xá, Thủ-đà-la

Chân-đà-la phú thả

Người nào giữ tịnh giới

Cho họ, được quả lớn

Như đi buôn sợi gai

Bỏ gai lấy châu báu

Kẻ ngu si vô trí

Chưa từng nghe chánh pháp

Không tu tập phạm hạnh

Cho họ được phước ít

Ai thân cận Hiền thánh

Chánh giác và Thanh văn

Chánh tín Bậc Thiện Thệ

Có lòng tin vững bền

Thì cuộc sống tôn quý

Sau cùng đắc Niết-bàn.

Sanh Thính nghe lời Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

262. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Vào sáng sớm, Thế Tôn mặc y mang bát vào thành khất thực. Có một vị Bà-la-môn già chống gậy cầm bát đi khất thực. Thế Tôn thấy vậy, bảo Bà-la-môn:

–Ông già cả, vì sao phải chống gậy cầm bát đi khất thực?

Bà-la-môn đáp:

–Tôi có bảy đứa con, đã cưới vợ và phân chia tài sản cho chúng. Nay tôi không còn gì, bị con xua đuổi nên phải đi xin ăn.

Phật bảo ông ta:

–Ta vì ông mà nói kệ, ông có thể đến giữa mọi người nói kệ này không?

Đáp:

–Tôi có thể.

Thế Tôn nói kệ:

Sanh con rất vui mừng

Vì nó, gom tiền của

Rồi cưới vợ cho chúng

Lại xua đuổi cha già

Những kẻ không hiếu từ

Miệng gọi là cha mẹ

Như con của La-sát

Ta sắp chết nên đuổi

Cũng như trong tàu ngựa

Để đầy cả lúa mạch

Ngựa nhỏ không kính nhượng

Chen lấn xô ngựa già.

Con tôi cũng như vậy

Không có tâm kính yêu

Xua đuổi, tôi đi xin

Không bằng gậy yêu tôi

Tôi nhờ vào gậy này

Ngăn ngừa chó dê ngựa

Giúp sức cho tôi đi

Đêm tối làm bạn tôi

Dò nước biết cạn sâu

Đứng dậy nhờ gậy chống

Nhờ gậy khỏi nghe nhiều

Chính gậy này yêu ta.

Bà-la-môn nghe bài kệ này và học thuộc lòng. Lúc bảy người con ở trong đám đông, Bà-la-môn đến đó và bảo:

–Các người hãy nghe tôi nói.

Khi mọi người im lặng, ông liền nói bài kệ trên. Bảy người con xấu hổ, cùng nhau đứng dậy cung kính đỡ lấy cha già, đem cha về nhà, để ở lại chỗ cũ. Các người con đều dâng lên cha hai tấm vải đẹp.

Bà-la-môn suy nghĩ:

–Ta được an lạc là nhờ vào sức của Ngài Cù-đàm, vậy Ngài là A-xà-lê của ta, theo pháp của Bà-la-môn, nên cúng dường Hòa thượng A-xà-lê.

Bà-la-môn bèn chọn lấy tấm vải đẹp nhất, đi đến gặp Phật, ngồi qua một bên, bạch Phật:

–Thưa Thế Tôn, con đang sống trong nhà, được nhiều lợi lạc là nhờ ân của Ngài. Trong kinh sách của con có dạy, đối với A-xà-lê nên cúng dường theo phần A-xà-lê, đối với Hòa thượng nên cúng dường theo phần Hòa thượng. Thưa Cù-đàm, Ngài là A-xà-lê của con, xin thương con mà nhận tấm vải này.

Khi ấy vì lòng từ bi, Thế Tôn thọ nhận tấm vải ấy.

263. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Thế Tôn mặc y mang bát vào thành khất thực. Có một Bà-la-môn già chống gậy cầm bát đi khất thực, thấy Phật ở từ xa, liền đi đến và nói với Ngài:

–Tôi chống gậy cầm bát đi xin ăn, Ngài cũng xin ăn. Vậy tôi với Ngài đều là Tỳ-kheo.

Thế Tôn nói kệ:

Chẳng phải xin của người

Được gọi là Tỳ-kheo

Khi sống đời tại gia

Ai tu tập phạm hạnh

Quả phước và ác báo

Đoạn hết không chấp trước

Cạn khô các nghiệp buộc

Mới gọi là Tỳ-kheo.

Đức Phật dạy như vậy, các Tỳ-kheo nghe lời Phật dạy đều hoan hỷ phụng hành.

264. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại vườn trúc Ca-lan-đà, thuộc thành Vương xá.

Khi ấy phía Bắc thành Vương xá có Bà-la-môn làm ruộng tên là Đậu-la-xà. Vào sáng sớm, Thế Tôn mặc y mang bát đến chỗ ông ấy.

Bà-la-môn thấy Thế Tôn từ xa đi tới, liền đến gặp Thế Tôn và thưa:

–Thế Tôn, con gieo giống, cày ruộng mới có ăn, chứ không xin người khác. Thưa Cù-đàm, nay Ngài cũng nên cày ruộng để ăn.

Phật dạy:

–Ta cũng cày gieo hạt để ăn.

Bà-la-môn Đậu-la-xà nói kệ:

Ngài tự nói biết cày

Nhung chưa thấy Ngài cày

Nếu Ngài thật biết cày

Xin nói ra phương pháp.

Thế Tôn nói kệ đáp:

Lấy tín tâm làm giống

Các thiện làm ruộng tốt

Tinh tấn là trâu kéo

Trí tuệ là ách cày

Hổ thẹn là lưỡi cày

Niệm là người cầm cày

Điều thuận thân, miệng, ý

Trì giới dây cột cỏ

Cày tan cỏ phiền não

Trời mưa ngọt đúng lúc

Cào cỏ là tâm thiện

Thu hoạch cây lúa thiện

Đưa về nơi an ổn

Chắc chắn được an toàn

Ta cày bừa như vậy

Nên được quả cam lộ

Vượt lên khỏi ba cõi

Không trở lại luân hồi.

Bà-la-môn thưa:

–Ngài đã cày bằng phương pháp cày tối thượng, hơn các cách cày khác.

Khi Bà-la-môn nghe kệ, tâm được tin hiểu, liền đem đầy bát thức ăn đến dâng lên Phật. Đức Phật không nhận. Ngoài ra, như lời nói của Bà-la-môn Đậu-la-xà… cho đến… không thọ thân ở đời sau.

265. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Khi ấy có một Tỳ-kheo tên là Phạm Thiên, du hành từ nước Ương-già đến Chiêm-bà, bên bờ hồ Kiền-già. Sáng hôm sau, thầy đắp y mang bát vào thành Chiêm-bà lần lượt khất thực, đi đến nhà cũ của mình.

Bấy giờ mẹ của Tôn giả Phạm Thiên đang ở phía trong cửa dùng gạo trắng và mè rải vào lửa, để cầu sanh lên cõi Phạm thiên. Tôn giả bước vào đứng phía trong cửa nhưng bà mẹ không biết.

Tỳ-sa-môn Thiên vương rất kính tín Phạm Thiên, đang cùng vô số chúng Dạ-xoa bay trên không trung, thấy mẹ Phạm Thiên đang tế lửa mà không thấy con mình, chỉ thấy đạo nhân, không biết đó là con. Tỳ-sa-môn Thiên vương nói kệ cho người mẹ:

Này nữ Bà-la-môn,

Phạm thiên xa đây lắm

Tế lửa cầu sanh thiên

Không phải đi đúng hướng

Không rõ cõi Phạm thiên

Siêng tế lửa làm gì?

Phạm thiên giữa Phạm thiên

Đang đứng trong nhà người

Hoàn toàn không chấp trước

Và không còn nuôi dưỡng

Xa lìa cảnh giới ác

Không còn bụi kết sử

Xa lìa các dục cầu

Không nhiễm ô thế pháp

Như voi tốt khéo điều

Không gì gây phiền não

Tỳ-kheo luôn chánh niệm

Tâm hoàn toàn giải thoát

Bậc Ứng chân như vậy

Đang đến nhận ngươi cúng

Hãy đốt sáng đèn tâm

Mau tịnh tâm cúng dường.

Khi người mẹ nghe Tỳ-sa-môn nói, tâm liền giác ngộ, đem thức ăn cúng dường cho Tôn giả Phạm Thiên. Sau khi thọ trai, Tôn giả thuyết pháp về nhân an lạc đời sau cho mẹ nghe.

266. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Có một Bà-la-môn đến gặp Đức Phật, sau khi chào hỏi, ngồi qua một bên, thưa với Phật:

–Người đời gọi Ngài là Phật, tên này là từ đâu có?

Bà-la-môn nói kệ:

Phật đà là thắng danh

Với nghĩa bậc vượt qua

Vì cha mẹ đặt cho

Nên tên Ngài là Phật?

Thế Tôn nói kệ đáp:

Ta vì thương đến ông

Nên phân biệt giảng giải

Ông hãy chú ý nghe

Vì sao gọi như vậy

Phật biết đời quá khứ

Thông suốt cả vị lai

Biết hoàn toàn hiện tại

Tướng sanh diệt các hành

Thấy rõ hết các pháp

Việc cần tu đã tu

Cần đoạn đã đoạn hết

Thế nên gọi là Phật.

Tướng chung và tướng riêng

Đều phân biệt hiểu rõ

Thấy biết hết tất cả

Thế nên gọi là Phật.

Bà-la-môn nên biết

Quán sát vô lượng kiếp

Khổ não của các hành

Chấm dứt hẳn thọ sanh

Xa lìa trần cấu nhóm

Nhổ tên độc phiền não

Vượt qua bờ sanh tử

Vậy nên tên là Phật.

Bà-la-môn nghe lời Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

267. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại nước Kiều-tát-la du hành đến thôn Sa lâm.

Trên đường đi, Đức Phật đến bên gốc cây, ngồi thẳng người, đặt niệm trước mặt.

Có một Bà-la-môn họ Yên đi sau Phật, thấy trong dấu chân Phật có tướng thiên bức luân, nên lấy làm lạ, cho là việc chưa từng có, nên suy nghĩ: “Ta chưa thấy người nào có dấu chân như vậy, ta nên tìm xem đây là dấu chân của ai”.

Sau khi suy nghĩ, tìm theo dấu chân lần lượt đi đến nơi Phật, vị ấy chiêm ngưỡng dung nhan của Đức Phật với sắc diện hoan hỷ khiến người xem kính tín, thân tâm đều an tịnh, đạt đến chỗ tịch diệt tối thượng, thân Phật vàng ròng như ngôi lầu bằng vàng, nên thưa:

–Thưa Thế Tôn, Ngài là vị trời phải không?

Phật bảo:

–Này Bà-la-môn, Ta không phải là vị trời.

Bà-la-môn hỏi:

–Ngài là A-tu-la, Rồng, Càn-thát-bà, Dạ-xoa, Khẩn-na-la, Ma-hầu-la-già?

Phật đáp:

–Ta không phải là các loài ấy.

Bà-la-môn hỏi:

–Ngài là người phải không?

Phật đáp:

–Ta không phải là người.

Bà-la-môn nói:

–Tôi hỏi Ngài là trời, …, người, Ngài đều nói không phải. Vậy Ngài là gì?

Thế Tôn nói kệ đáp:

Không phải Trời, Rồng, A-tu-la

Khẩn-na, Ma-hầu, Càn-thát-bà

Chẳng phải Dạ-xoa hay loài người

Ta đã hết lậu đoạn phiền não

Ta đã điều ngự như voi quý

Không còn bị người khác chế ngự

Không bị người khác làm trở ngại

Đoạn ái, giải thoát hẳn luân hồi.

Biết hết tất cả, đoạn đời sau

Như hoa sen trắng nở đều đặn

Luôn luôn tăng trưởng ở trong nước

Hoàn toàn không bị nước làm nhơ

Thanh tịnh thơm sạch người ưa thích

Tám gió không động như hoa sen

Ta giữa thế gian cũng như vậy

Như pháp thế gian nhưng không nhiễm.

Quán sát vô lượng kiếp đến nay

Vì duyên các hành chịu khổ não

Chấm dứt tất cả sự thọ sanh

Xa lìa trần cấu, đoạn gốc khổ

Nhổ hẳn tên độc đoạn ba phiền

Vượt bờ sanh tử đoạn luân hồi

Vì vậy danh hiệu Ta là Phật.

Bà-la-môn họ Yên nghe Phật dạy hoan hỷ từ giã.

Kệ tóm lược:

Mạn, Ưu-kiệt-đề

Sanh Thính, Cực Lão

Tỳ-kheo, Chủng tác

Phạm Thiên, Phật-đà

Luân tướng là mười.

268. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại vườn trúc Ca-lan-đà, thuộc thành Vương xá.

Thế Tôn đắp y mang bát vào thành khất thực, đến nhà Bà-la-môn Hỏa tánh Đạt-lại-thù.

Khi ấy Hỏa tánh Đạt-lại-thù đang tế lửa ở trước cửa nhà trong. Đức Phật tới cửa, Đạt-lại-thù thấy Phật đến, nên nói:

–Dừng lại! Dừng lại! Này Chiên-đà-la, đừng đến nơi đây.

Phật bảo ông ta:

–Ông có biết về Chiên-đà-la và pháp của Chiên-đà-la không?

Bà-la-môn đáp:

–Tôi không phân biệt và không biết về Chiên-đà-la và pháp của Chiên-đà-la. Ngài hiểu biết và phân biệt về Chiên-đà-la và pháp của Chiên-đà-la hay sao?

Đức Phật bảo:

–Ta hiểu biết và phân biệt về Chiên-đà-la và pháp của Chiên-đà-la.

Bà-la-môn liền đứng dậy, xếp đặt chỗ ngồi cho Đức Phật và bạch:

–Xin Ngài giảng giải cho tôi về pháp của Chiên-đà-la!

Sau khi an tọa, Thế Tôn nói kệ:

Tánh xấu ưa sân, oán hận lâu

Ngang ngược ác độc, lòng kiêu mạn

Hành động tà kiến dối gạt người

Nên biết người này Chiên-đà-la.

Phẫn nộ, ganh ghét, tham muốn ác

Rất khó dạy bảo, không xấu hổ

Hành động như vậy Chiên-đà-la.

Làm hại thai nhi, đập trứng sống.

Tâm không từ bi hại chúng sanh

Tàn sát noãn, thai, thấp, hóa sanh

Kẻ này chính là Chiên-đà-la.

Cướp đoạt đồng thời hại mạng người

Tài sản của họ đi trên đường

Vật quý trong nhà hay nơi vắng

Hành động như vậy Chiên-đà-la.

Làm những việc ác không hối hận.

Người ấy chính là Chiên-đà-la.

Bỏ vợ, đến sống cùng gái điếm

Ngang nhiên thông dâm với vợ người

Như vậy tên là Chiên-đà-la.

Đối với tộc họ và bạn thân

Vẫn gây tà ác đến cho họ

Gian dâm chẳng kể gì tốt xấu

Hạng này cũng là Chiên-đà-la.

Học hỏi nghĩa lý để nói ngược

Như vậy cũng gọi Chiên-đà-la.

Tự tán dương mình chê người khác

Tham đắm ngã mạn, sống hạ tiện

Như vậy cũng gọi Chiên-đà-la.

Ngang ngược phỉ báng, quá ngu si

Phỉ báng chỉ vì lợi lộc nhỏ

Như vậy cũng tên Chiên-đà-la.

Tội lỗi của mình đẩy cho người

Chuyên môn dối gạt hủy báng người

Như vậy chính là Chiên-đà-la.

Tài sản có nhiều, thân tộc đông

Mình ăn thơm ngon, cho vật dở

Như vậy cũng là Chiên-đà-la.

Mình tới nhà người được ăn ngon

Người đến nhà mình dọn món dở

Như thế cũng là Chiên-đà-la.

Cha mẹ già cả không khỏe mạnh

Con không hiếu thuận và phụng dưỡng

Kẻ ấy tên là Chiên-đà-la.

Đối với cha mẹ, anh chị em

Mắng chửi, ác khẩu, không theo phận

Như vậy tên là Chiên-đà-la.

Sa-môn cùng với Bà-la-môn

Đúng giờ họ đến không bố thí

Lại còn mắng nhiếc và giận dữ

Như vậy tên là Chiên-đà-la.

Sa-môn cùng với Bà-la-môn

Người nghèo, ăn xin, tìm đến nhà

Không cho ăn uống, không bố thí

Như vậy tên là Chiên-đà-la.

Hủy báng Đức Phật cùng Thanh văn

Mạ lỵ xuất gia và tại gia

Như vậy gọi là Chiên-đà-la.

Giả dối tự xưng A-la-hán

Làm kẻ giặc hại trong Trời, Người

Sống gia đình lớn Bà-la-môn

Thông thuộc hết điển tịch Vi-đà

Nhưng thường tạo ra các nghiệp ác

Đẳng cấp không ngăn sự chê bai

Cũng không cứu thoát khỏi địa ngục

Hiện tại bị người mắng làm nhục

Vị lai bị đọa cảnh giới ác

Sanh Chiên-đà-la hay Tu-đà

Hành động tiếng thơm vang khắp nơi

Lại được hoan hỷ sanh Phạm thiên

Đẳng cấp không ngăn sanh cõi trời

Hiện đời được khen, chết sanh thiên

Nay Ta giảng giải rõ cho ông

Nên biết sự thật như thế này:

Gọi Chiên-đà-la, Bà-la-môn

Không phải căn cứ vào đẳng cấp

Làm thiện trở thành Bà-la-môn

Làm ác trở thành Chiên-đà-la.

Bà-la-môn nghe kệ xong, khen:

–Đúng vậy, đúng vậy! Này Bậc Đại Tinh Tấn, đúng như lời Ngài nói. Thưa Đại Mâu-ni, Bà-la-môn hay Chiên-đà-la không phải do đẳng cấp, tu tập việc thiện là Bà-la-môn, hành động xấu ác là Chiên-đà-la.

Sau khi nghe kệ, Bà-la-môn hoan hỷ tin hiểu, bưng đầy bát thức ăn dâng lên Phật. Đức Phật không thọ, vì thuyết pháp mà được dâng cúng thức ăn thì không nhận.

Bà-la-môn thưa với Phật:

–Thức ăn này nên đưa cho ai?

Phật dạy:

–Ta không thấy có Sa-môn, Bà-la-môn, Trời, Ma, Phạm nào có thể ăn mà tiêu được thức ăn này, nên đem thức ăn này bỏ vào đất sạch hay nước không trùng.

Bà-la-môn liền đem thức ăn ấy bỏ vào nước không trùng, khói lửa bốc lên, nước sôi sục phát ra tiếng kêu lớn.

Bà-la-môn thấy việc chưa từng có nên nghĩ:

–Đối với thức ăn, mà Phật Thế Tôn còn có đại thần túc như vậy.

Bà-la-môn trở lại gặp Phật bạch:

–Cầu mong Thế Tôn cho phép con xuất gia học đạo.

Phật dạy:

–Thiện lai Tỳ-kheo!

Râu tóc ông ta tự rụng, pháp phục mặc trên thân, được đắc giới cụ túc, như pháp xuất gia, ở nơi yên tịnh, siêng năng tinh tấn. Sở dó tộc tánh tử cạo bỏ râu tóc, mặc pháp y chính vì nhằm tu tập phạm hạnh vô thượng. Tộc tánh tử phạm hạnh đã lập, việc làm đã xong, không còn thọ hữu, thành A-la-hán đắc giải thoát, hoan hỷ nói kệ:

Trước mê không biết chánh

Ngu si hành động tà

Không biết thanh tịnh đạo

Và không biết đường chết

Vọng tưởng sanh điên đảo

Khổ nhọc thờ phụng lửa

Thật hư vọng uổng công

Không được kết quả gì

Gặp Đấng Thiên Trung Thiên

Nhờ ánh sáng phá tối

Được vui trong an lạc

Đủ giới đắc ba minh

Trong giáo pháp Đức Phật.

Đã thực hiện hoàn tất

Trước tuy Bà-la-môn

Nhưng thật Chiên-đà-la

Ngày nay thật đúng là

Bà-la-môn tịnh hạnh

Xa lìa hẳn bùn lầy

Tắm rửa đã sạch sẽ

Vượt cảnh giới Vi-đà.

Biệt Dịch Kinh Tạp A- hàm- Quyển XIV

BIỆT DỊCH KINH TẠP A-HÀM

QUYỂN XIV

269. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại núi Kỳ-ni, thuộc thành Vương xá.

Vào giữa đêm, có một Thiên nữ tên Cầu-ca-ni-sa, trước đây là Ba-thuần-đề Nữ, với hào quang rực rỡ khác thường chiếu sáng cả núi ấy, đến gặp Đức Phật, lạy sát dưới chân, ngồi qua một bên, nói kệ:

Miệng, ý nên tu thiện

Không làm những điều ác

Thân không làm ác nhỏ

Gây hại cho thế gian

Quán dục là không, giả

Tu nơi niệm giác ý

Nếu không thích đau khổ

Đừng gây nghiệp tổn giảm.

Thế Tôn khen Thiên nữ:

–Lành thay! Lành thay! Đúng như lời Thiên nữ nói.

Miệng, ý nên tu thiện

Không làm những điều ác

Thân không làm ác nhỏ

Gây hại cho thế gian

Quán dục là không, giả

Tu nơi niệm giác ý

Nếu không thích đau khổ

Đừng gây nghiệp tổn giảm.

Ba-thuần-đề Nữ nghe lời Phật dạy, hoan hỷ đảnh lễ, biến mất tại chỗ, trở về Thiên cung.

270. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Tôn giả A-nan bảo các Tỳ-kheo:

–Ta muốn giảng bốn câu kệ pháp. Các thầy đều nên ghi nhận đầy đủ, lắng nghe, ghi nhớ đừng quên. Thế nào là bốn câu kệ pháp:

Miệng, ý nên tu thiện

Không làm những điều ác

Thân không làm ác nhỏ

Gây hại cho thế gian

Quán dục là không, giả

Tu nơi niệm giác ý

Nếu không thích đau khổ

Đừng gây nghiệp tổn giảm.

Cách A-nan không xa, có một Bà-la-môn nghe bài kệ này, suy nghĩ: “Ý nghĩa của bài kệ này rất sâu xa, chẳng phải con người làm được, chắc là do phi nhân nói ra, vậy nên đến hỏi Phật.”

Sau khi suy nghĩ, Bà-la-môn đến gặp Đức Phật, chào hỏi, ngồi qua một bên, bạch Phật:

–Thưa Đức Cù-đàm, sau khi được nghe Tôn giả A-nan nói kệ này, con suy nghĩ, văn nghĩa của kệ ấy không phải do con người làm.

Phật bảo Bà-la-môn:

–Đúng vậy! Đúng vậy! Thật do phi nhân nói, không phải do người nói. Trước đây Ta ở núi Kỳ-ni, thành Vương xá, Thiên nữ Cầu-ca-ni-sa đến gặp Ta, sau khi đảnh lễ, ngồi qua một bên, nói kệ này, nên kệ này thật là do phi nhân nói ra.

Bà-la-môn nghe lời Phật dạy, hoan hỷ từ giã.

271. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở núi Kỳ-ni, thuộc thành Vương xá.

Khi ấy vị trời Cầu-ca-ni-bà, trước đây là Ba-thuần-đề Nữ, thân phát hào quang rực rỡ như ánh chớp, chiếu sáng cả núi ấy, thành tín chí tâm quy y Tam bảo, đến gặp Đức Phật, ngồi qua một bên, nói kệ:

Con có nhiều ngôn từ

Ca ngợi Phật, Pháp, Tăng

Nay chỉ nói tóm lược

Theo ý người thích đủ

Miệng ý nên tu thiện

Không làm những việc ác

Thân không tạo lỗi nhỏ

Gây hại cho thế gian

Quán dục tánh tướng không

Tu tập niệm giác ý

Ai không thích đau khổ

Đừng gây nghiệp tổn hại.

Khi ấy Thế Tôn bảo Thiên nữ:

–Đúng vậy! Đúng vậy! Thật như lời Thiên nữ nói.

Thiên nữ Cầu-ca-ni-sa nghe lời Phật dạy, hoan hỷ đảnh lễ, biến mất tại chỗ, trở về Thiên cung.

272. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại tinh xá bên bờ Di-hầu, phía Bắc thành Tỳ-xá-ly.

Khi ấy Thiên nữ Ba-thuần-đề, Thiên nữ Quật-la với hào quang khác thường, đến gặp Đức Phật, đảnh lễ dưới chân, ngồi qua một bên. Ánh sáng của họ chiếu sáng cả khu Di-hầu và Tỳ-xá-ly.

Thiên nữ Quật-la nói kệ:

Thế Tôn Bà-già-bà

Vô Thượng Đẳng Chánh Giác

Ở tại Tỳ-xá-ly

Trong khu rừng Đại lâm

Trời Cầu-ca-ni-sa

Cùng Thiên nữ Quật-la

Các Ba-thuần-đề Nữ

Lạy dưới chân Thế Tôn

Xưa con đã từng nghe

Giáo pháp thuyết toàn thiện

Đấng Mâu-ni Thế Tôn

Hiện tại đang giảng pháp

Những ai muốn hủy báng

Giáo pháp thâm sâu này

Thật là kẻ ngu si

Sau phải đọa đường ác,

Ai tán trợ chánh pháp

Thành tựu đủ chánh niệm

Gọi là người có trí

Chắc chắn sanh cõi thiện.

Thiên nữ Cầu-ca-ni-sa nói kệ:

Miệng, ý nên tu thiện

Không làm những việc ác

Thân không tạo ác nhỏ

Gây hại cho thế gian

Quán dục tánh tướng không.

Tu tập niệm giác ý

Ai không thích đau khổ

Đừng gây nghiệp tổn giảm.

Thế Tôn bảo Thiên nữ:

–Đúng vậy! Đúng như lời Thiên nữ nói.

Các Thiên nữ nghe lời Phật dạy hoan hỷ từ giã.

273. Tôi nghe như vầy:

Một thời Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Vào giữa đêm, có một vị trời với hào quang rực rỡ, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật, sau khi đảnh lễ, ngồi qua một bên, nói kệ:

Chớ gây hại người thiện

Gây hại là hại mình

Vì nhân quả như vậy

Nên đừng gây hại bậy

Nơi không phải bến đò

Đừng vọng tưởng vượt qua.

Thế Tôn nói kệ đáp:

Đáng sân nhưng nhẫn nhục

Thanh tịnh không kết sử

Đem việc ác hại người

Quả ác hại thân mình

Như ngược gió tung đất

Bị bụi phủ thân mình

Kẻ đem sân hại người

Người bị hại báo thù

Cả hai đều là ác

Đều không thoát đau khổ

Bị sân không báo thù

Hàng phục kẻ oán lớn.

Vị trời nói kệ khen:

Từ xưa đã từng thấy

Bà-la-môn Niết-bàn

Dứt bỏ hẳn ghét, sợ

Vượt qua ái thế gian.

Vị trời nói kệ xong hoan hỷ, từ giã.

274. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Có vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, đến gặp Đức Phật, lạy sát chân Phật, ngồi qua một bên, nói kệ:

Người ngu si thiếu trí

Tạo ra các nghiệp ác

Tự mình gây oán thù

Sau chịu quả khổ lớn.

Thế Tôn nói kệ đáp:

Đã tạo nghiệp không thiện

Làm rồi tự đốt mình

Ngu làm các việc ác

Khóc than khi nhận quả.

Vị trời nói kệ khen:

Từ xưa đã từng thấy

Bà-la-môn Niết-bàn

Dứt bỏ hẳn ghét, sợ

Vượt qua ái thế gian.

Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ đảnh lễ trở về Thiên cung.

275. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, đến gặp Đức Phật, sau khi đảnh lễ, ngồi qua một bên, nói kệ:

Không phải dùng lời nói

Được gọi là Sa-môn

Thật tâm hướng đến đạo

Bước đi thật vững chắc

Có tinh tấn dũng mãnh

Tu thiền định thâm sâu

Chứng đắc pháp giải thoát

Phá dây trói của ma

Nghiệp tạo và không tạo

Đều nói thật cả hai

Bậc trí vứt những điều

Trá ngụy, không thành tín

Tự thân thật không có

Dối khen vì tự kiêu

Nói dối trá không thật

Là giặc lớn trong đời.

Thế Tôn nói kệ đáp:

Không phô trương đức mình

Không dò xét người khác

Tự đã đến Niết-bàn

Vượt qua ái thế gian.

Vị trời nghe Phật nói kệ, bạch Phật:

–Con thật có lỗi, cầu mong Ngài cho con thành tâm sám hối.

Khi ấy Đức Phật im lặng, vị trời nói kệ:

Con đang cầu sám hối

Ngài không nhận cho con

Giữ tâm ác không thiện

Không bỏ lòng oán hận.

Thế Tôn nói kệ đáp:

Sám hối tội bằng lời

Nội tâm thật không sám

Làm sao trừ hiềm khích

Làm sao đạt được thiện.

Vị trời lại nói kệ hỏi:

Người nào không lầm lỗi

Người nào không sai lầm

Ai không bị ngu si

Ai đầy đủ chánh niệm?

Thế Tôn nói kệ đáp:

Như Lai, Đức Thế Tôn

Chánh trí đắc giải thoát

Ngài không còn lầm lỗi

Cũng không còn sai lầm

Đã trừ sạch ngu si

Luôn luôn đủ chánh niệm.

Vị trời nói kệ khen:

Từ xưa đã từng thấy

Bà-la-môn Niết-bàn

Dứt bỏ hẳn ghét, sợ

Vượt qua ái thế gian.

Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ từ giã.

276. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại rừng trúc Ca-lan-đà, thuộc thành Vương xá.

Khi ấy Cù-ca-lê, bạn của Đề-bà-đạt-đa, đến gặp Phật đứng qua một bên.

Phật bảo Cù-ca-lê:

–Ông với Tôn giả Xá-lợi-phất có quan hệ, đừng sanh ý hiềm khích. Xá-lợi-phất và Mục-liên đều tịnh tu phạm hạnh, tâm ý hòa nhã. Ông chớ nên hiềm khích, phải chịu khổ não lâu dài.

Cù-ca-lê thưa:

–Con tin lời Phật, con vâng theo Phật, nhưng Xá-lợi-phất, Mục-kiền-liên thật có dục ác. Họ thật ung dung trong dục ác và chạy theo dục xấu ác.

Phật lại bảo Cù-ca-lê:

–Ông không nên có tâm thù hận hai vị ấy

Ba lần như vậy, tuy nghe Phật dạy nhưng Cù-ca-lê vẫn không thay đổi tâm ác, nên bỏ Phật ra đi. Rời khỏi Phật không xa, thân ông ta sanh mụt dữ, ban đầu như hạt cải, lớn nhanh như hạt đậu, rồi lớn to như trái Tỳ-lê, thân thể lầy nhầy máu mủ tuôn chảy; sau khi qua đời đọa vào đại địa ngục Liên hoa.

Khi ấy có ba vị trời với hào quang sáng chói, vào giữa đêm đến gặp Đức Phật, sau khi đảnh lễ đứng qua một bên. Vị trời thứ nhất bạch Phật:

–Thưa Thế Tôn, Cù-ca-lê đã qua đời trong đêm nay.

Vị trời thứ hai nói:

–Đọa đại địa ngục Liên hoa.

Vị trời thứ ba nói kệ:

Con người ở trên đời

Lưỡi búa ở trong miệng

Do nói ra lời ác

Tự chặt lấy thân mình.

Đáng khen mà lại chê

Đáng chê mà lại khen

Miệng nói lời phù phiếm

Sau phải chịu đau khổ.

Ỷ ngữ đoạt tài sản

Đó chỉ là lỗi nhỏ

Chê mắng Phật thánh hiền

Là tội lỗi to lớn

Phải chịu khổ lâu dài

Đủ số cả trăm ngàn

Ở ngục Ni-la-phù

Và ba mươi sáu lần

Vào ngục A-phù-đà

Cho đến phải bị đọa

Vào năm A-phù-đà

Do chê bai Hiền thánh

Miệng và ý làm ác

Đọa những địa ngục ấy.

Sau khi lạy sát dưới chân Phật, ba vị trời trở về Thiên cung.

Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

–Các thầy có muốn nghe về tuổi thọ dài ngắn ở địa ngục A-phù-đà không?

Các Tỳ-kheo bạch:

–Xin giảng cho chúng con, sau khi được nghe, chúng con tin và thọ trì.

Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

–Hai mươi khư-lỵ hạt mè thì đổ đầy một xe ở Ba-la-nại. Có người sống trường thọ, cứ một trăm năm nhặt ra một hạt mè. Như vậy đến khi hết không còn hạt mè nào, thì tuổi thọ ở địa ngục A-phù-đà vẫn chưa hết. Hai mươi A-phù-đà thành một Ni-la-phù-đà, hai mươi Ni-la-phù-đà thành một A-thát-thát, hai mươi A-thát-thát thành một Hầu-hầu, hai mươi Hầu-hầu thành một địa ngục Liên hoa. Tỳ-kheo Cù-ca-lê vì phỉ báng hai Tôn giả Xá-lợi-phất, Mục-liên nên bị đọa vào đại địa ngục Liên Hoa.

Này các Tỳ-kheo, đối với trụ bị đốt cháy còn không nên hủy báng, huống chi là đối với loại có tình thức.

Phật dạy như vậy, các Tỳ-kheo nghe lời Phật dạy, đều hoan hỷ phụng hành.

277. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật, sau khi đảnh lễ, ngồi qua một bên nói kệ:

Khinh người khác là gì

Và không khinh là gì?

Bị người khác khinh khi

Trước mắt gì đứng đầu?

Nay con hỏi Như Lai

Đại Tiên giảng cho con.

Thế Tôn nói kệ đáp:

Biết rõ không khinh khi

Không biết rõ khinh khi

Ưa pháp gọi cung kính

Khinh pháp là không kính

Không gần thiện tri thức

Là dẫn đầu không kính

Thích làm việc phi pháp

Bạn thân thành oán ghét.

Kẻ oán thành bạn thân

Đứng đầu không cung kính

Như có người phụ nữ

Không trinh thuận hiền lương

Ưa gian dâm tư thông

Hành động không hợp lý

Đàn ông trái lễ độ

Nghĩa ấy cũng như vậy

Những điều ấy chính là

Đứng đầu sự khinh thường.

Cân lường dối gạt người

Xảo ngụy không cân đúng

Chỉ nghĩ đến tham lợi

Đứng đầu sự khinh khi

Cờ bạc gian lận nhau

Tiêu tán hết tiền tài

Những việc ấy chính là

Đứng đầu sự khinh khi

Thích ngủ, tham ăn ngon

Ngủ sớm, dậy quá trễ

Biếng nhác với công việc

Nhưng lại ưa phẫn nộ

Những người sống như vậy

Cũng đứng đầu bị khinh.

Hoa tai và vòng vàng

Che dù mang giày thêu

Trang sức che bần cùng

Dẫn đầu sự khinh khi

Tài sản thì quá ít

Tình ái quá đắm say

Tuy thuộc dòng Sát-lợi

Mong muốn được ngôi vua

Kẻ ngu si như vậy

Đứng đầu sự khinh thường.

Của báu, sản nghiệp lớn

Nhiều quyến thuộc bạn thân

Tham ăn uống riêng mình

Không cho đến kẻ khác

Thọ nhận của người khác

Thức ăn ngon, của báu

Khi họ đến nhà mình

Không có tâm báo đáp

Thậm chí chẳng mời ăn

Là đứng đầu khinh thường.

Cha mẹ đến tuổi già

Thân suy tàn sức cạn

Con ăn đồ thơm ngon

Không cung dưỡng cha mẹ

Những hạng người như vậy

Đáng khinh chê đứng đầu.

Cha mẹ và anh em

Thân thuộc chị em gái

Đánh mắng nói lời ác

Đứng đầu bị khinh khi.

Sa-môn, Bà-la-môn

Đúng giờ họ đến nhà

Không cúng dường bố thí

Là khinh khi đứng đầu.

Sa-môn, Bà-la-môn

Và người nghèo ăn xin

Mắng chưởi không bố thí

Là khinh khi đứng đầu.

Chê Phật và Thanh văn

Cả xuất gia, tại gia

Làm việc phi pháp này

Là khinh khi đứng đầu.

Thật chẳng phải La-hán

Tự xưng là La-hán

Là giặc trong Trời, Người

Sa-môn, Bà-la-môn

Kẻ trá ngụy như vậy

Thật đứng đầu khinh khi.

Những hạng người như trên

Bị mọi người khinh chê

Kẻ đáng khinh trong đời

Ta đều thấy biết rõ

Hãy nên mau tránh xa

Như sợ hãi đường hiểm.

Vị trời nói kệ:

Từ xưa đã từng thấy

Bà-la-môn Niết-bàn

Dứt bỏ hẳn ghét, sợ

Vượt qua ái thế gian.

Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ từ giã.

278. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Bấy giờ có một vị trời dung mạo hết sức tươi đẹp, hào quang rực rỡ, sáng chiếu khắp khu Kỳ viên, đến chỗ Đức Phật, đảnh lễ nơi chân Phật, rồi ngồi qua một bên, nói kệ:

Ai gọi là kính thuận

Ai gọi là xem thường

Ai là trẻ ngu đùa

Như trẻ con vọc đất?

Đức Thế Tôn nói kệ đáp:

Người nam nếu kính thuận

Người nữ tất xem thường

Người nam nếu coi thường

Người nữ tất kính thuận

Người nữ, trẻ ngu đùa

Như trẻ con vọc đất.

Vị Trời nói kệ thưa:

Từ xưa đã từng thấy

Bà-la-môn, Niết-bàn

Dứt bỏ hẳn ghét, sợ

Vượt qua ái thế gian.

Vị Trời nói kệ xong hoan hỷ từ giã, trở về Thiên cung.

279. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Bấy giờ có một vị trời, thân tỏa hào quang rực rỡ giống như làn chớp, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đi đến chỗ Phật, cung kính đảnh lễ nơi chân Phật, ngồi qua một bên, nói kệ:

Quán biết tâm dục khởi

Ngăn chặn, nên ngăn chặn

Ngăn chặn hết tất cả

Chẳng tạo nẻo tử sanh.

Đức Thế Tôn nói kệ:

Quán biết tâm dục khởi

Ngăn chặn, phải ngăn chặn

Chẳng nên ngăn chặn hết

Chỉ ngăn giác quán ác

Ý ác phải ngăn chặn

Luôn có thể ngăn chặn

Nếu làm được như vậy

Chẳng bị sanh tử ngăn.

Vị trời nói kệ khen:

Từ xưa đã từng thấy

Bà-la-môn Niết-bàn

Dứt bỏ hẳn ghét, sợ

Vượt qua ái thế gian.

Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ trở về Thiên cung.

280. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Có vị trời với hào quang rực rỡ, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật, đảnh lễ dưới chân, ngồi qua một bên, nói kệ:

Làm sao được tiếng khen

Làm sao được tài sản

Làm sao có danh dự

Làm sao được bạn thân?

Thế Tôn nói kệ:

Giữ giới được tiếng khen

Bố thí được tài sản

Nói thật được danh dự

Giúp người có bạn thân.

Vị trời nói kệ:

Từ xưa đã từng thấy

Bà-la-môn Niết-bàn

Dứt bỏ hẳn ghét, sợ

Vượt qua ái thế gian.

Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ từ giã trở về cung.

281. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Có một vị trời với hào quang rực rỡ, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật, lạy sát chân Phật, ngồi qua một bên, nói kệ:

Làm người sống thế nào

Thấy đúng trí sáng suốt

Giàu có nhiều tài sản

Ý nghĩa ấy ra sao?

Thế Tôn nói kệ đáp:

Trước học các kỹ năng

Sau để dành của cải

Tài sản chia làm bốn

Một phần dùng ăn mặc

Hai phần dùng kinh doanh

Một phần dành khi thiếu

Thứ nhất nghề làm ruộng

Thứ hai nghề buôn bán

Lợi tức nhiều, nuôi trâu

Bò, dê cùng lục súc

Lại có nhiều cháu con

Nên cưới vợ cho họ

Gả con em lấy chồng

Trang bị vật gia dụng

Điều hòa được lợi lạc

Bất hòa sanh khổ não

Làm việc phải hoàn tất

Không bỏ phế nữa chừng

Người trí khéo tư duy

Hiểu rõ sự được mất

Hiểu rõ làm, không làm

Của báu đến với ta

Như sông về biển lớn

Siêng năng tạo sự nghiệp

Như ong hút các hoa

Ngày càng được thêm nhiều

Ngày đêm tụ tài sản

Như ong tích tụ mật

Tiền không gởi người già

Không đưa người đi xa

Người ác làm nghề xấu

Thế lực dù hơn ta

Quyết không đem của báu

Giao cho những người ấy

Đưa tiền cho người thân

Khi đòi thì giận cãi

Lạ thay! Tiền, nghĩa, lợi

Hết tiền hết bạn thân

Hãy kiếm tiền đúng pháp

Không làm tiền phi pháp

Trượng phu làm đúng pháp

Đàng hoàng thì phồn thịnh

Tự thân được no ấm

Lại giúp được cho người

Điều độ và thích ứng

Qua đời sanh cõi trời.

Vị trời nói kệ:

Từ xưa đã từng thấy

Bà-la-môn Niết-bàn

Dứt bỏ hẳn ghét, sợ

Vượt qua ái thế gian.

Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ từ giã về cung.

282. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

–Ngày xưa, ở nước Câu-tát-la có một người giỏi đánh đàn, tên là Câu-đâu-la đang đi trên đường. Có sáu Thiên nữ đang cỡi cung điện bay trên không trung. Các vị trời ra khỏi cung, bảo với người ấy:

–Này cậu, hãy đánh thanh cầm để chúng ta nhảy múa ca hát.

Người đánh đàn thấy Thiên nữ dung nhan rực rỡ khác thường, nên lấy làm lạ, hỏi:

–Này các chị em, tạo công đức gì mà được sanh lên cõi ấy. Các vị hãy nói cho tôi nghe về sự việc này trước, tôi sẽ đánh thanh cầm phục vụ các vị.

Thiên nữ đáp:

–Cậu hãy đánh đàn, chúng tôi sẽ trình bày sự việc ngày trước trong tiếng ca.

Ở trước sáu Thiên nữ, Câu-đâu-la liền khảy đàn.

Thiên nữ thứ nhất cất tiếng hát:

Ai thường đem áo quý

Bố thí cho người khác

Sanh cõi người tôn quý

Ở trời như chúng tôi

Thân như khối vàng ròng

Hào quang chiếu rực rỡ

Thiên nữ có hằng trăm

Tôi là hàng tối thắng

Bố thí vật mình thích

Phước ấy hơn như vậy.

Thiên nữ thứ hai nói kệ:

Ai đem các thức ăn

Thơm ngon nhất bố thí

Sanh làm nam hay nữ

Đều là người tối thắng

Nếu sanh vào cõi trời

Cũng như tôi ngày nay

Nhờ cho điều mình thích

Nên hưởng lạc tùy ý.

Ngươi xem cung điện ta

Đi tự do trên không

Thân như khối vàng ròng

Ánh sáng rất đẹp lạ

Thiên nữ có hằng trăm

Tôi là hàng tôn quý

Cho thức ăn ngon tuyệt

Được thắng quả như vậy.

Thiên nữ thứ ba nói kệ:

Ai dùng hương thơm nhất

Bố thí để tu phước

Sanh làm người tôn quý

Ở trời như thân tôi

Đem cho điều mình thích

Hưởng an lạc tùy ý.

Ngươi xem cung điện ta

Đi tự do trên không

Thân như khối vàng ròng

Ánh sáng rất đẹp lạ

Thiên nữ có hằng trăm

Ta là hàng tối thắng

Nhờ cho hương thơm nhất

Được kết quả như vậy.

Thiên nữ thứ tư nói kệ:

Khi ta còn làm người

Săn sóc cha mẹ chồng

Bị làm khó, mắng chửi

Ta đều nhẫn nhục chịu

Thế nên ngày hôm nay

Được thân trời như vầy

Vì nhờ sống hiếu thuận

Nên an lạc tùy ý.

Ngươi xem cung điện ta

Đi tự do giữa trời

Thân như vàng gom lại

Ánh sáng rất diệu kỳ

Thiên nữ có hằng trăm

Ta là hàng tối thắng

Vì sống đời hiếu thuận

Nên được kết quả này.

Thiên nữ thứ năm nói kệ:

Vào đời trước của ta

Làm tôi tớ cho người

Hầu hạ nơi nhà chủ

Tùy thuận không giận khóc

Siêng năng không biếng nhác

Dậy sớm, đi ngủ trễ

Sống ở trong nhà chủ

Được chút ăn uống nào

Chia bớt đem cúng cho

Sa-môn, Bà-la-môn

Nên được thân làm trời

Hưởng an lạc tùy ý.

Ngươi hãy xem cung ta

Đi tự do trên không

Thân như khối vàng ròng

Ánh sáng rất rực rỡ

Trong hàng trăm Thiên nữ

Ta rất là tôn quý

Thân hèn trồng ruộng phước

Nên kết quả như vậy.

Thiên nữ thứ sáu nói kệ:

Trong đời trước của tôi

Được gặp vị Tỳ-kheo

Và vị Tỳ-kheo-ni

Nên tâm rất hoan hỷ

Họ dạy tôi tinh tấn

Tôi nghe họ thuyết pháp

Thọ trai giới một ngày

Nên nay được sanh thiên

Hưởng an lạc tùy ý.

Hãy xem cung điện ta

Đi tự do trên không

Thân như màu vàng ròng

Ánh sáng rất kỳ diệu

Trong hằng trăm Thiên nữ

Ta thuộc hạng tối thắng

Ngươi hãy nhìn ngắm ta

Nhờ thực hiện lời dạy

Nên được quả báo này.

Người đánh đàn bèn nói kệ:

Ta đến đây thật tốt

Rừng Tát-la đáng yêu

Được diện kiến Thiên nữ

Chói sáng như ánh chớp

Thấy nghe việc như vậy

Tôi về làm công đức.

Các Tỳ-kheo nghe lời Phật dạy, đều hoan hỷ phụng hành.

283. Tôi nghe như vầy:

Một thời Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật, lạy sát chân Ngài, ngồi qua một bên, nói kệ hỏi:

Cái gì khởi phải diệt

Cái gì ngăn chẳng sanh

Cái gì lìa sợ hãi

Cái gì thành pháp lạc?

Thế Tôn nói kệ đáp:

Phẫn nộ khởi phải diệt

Tham dục sanh tất ngăn

Vứt vô minh, không sợ

Chứng diệt, an lạc nhất

Trừ diệt sân, tham dục

Thoát ra ngoài kết sử

Không vướng vào sắc, danh

Quán pháp như rừng vắng

Dục là gốc sanh tử

Dục sanh ra các khổ

Đoạn dục được giải thoát

Các khổ cũng như vậy

Ai chứng đắc giải thoát

Giải thoát luôn gốc khổ

Người ngu si không trí

Phóng dật không quán khổ

Nên chìm trong biển khổ

Bị trói buộc không cùng

Người trí chế ngự tâm

Không tham đắm dục ác

Các hành động phóng dật

Phá hoại thiền định lạc

Thế nên phải giữ ý

Không đắm nhiễm vào dục

Ví như người giàu có

Giữ châu báu của mình.

Vị trời nói kệ khen:

Từ xưa đã từng thấy

Bà-la-môn Niết-bàn

Dứt bỏ hẳn ghét, sợ

Vượt qua ái thế gian.

Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ từ giã.

284. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ

Có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật, lạy sát chân Ngài, ngồi qua một bên, nói kệ:

Tuy đến với năm trần

Không gọi là tham dục

Tư tưởng sanh nhiễm đắm

Mới gọi là tham dục

Tham dục trói thế gian

Bậc Hùng được giải thoát.

Thế Tôn nói kệ đáp:

Tánh của dục vô thường

Đoạn diệt thì ngộ đạo

Tham dục sanh trói buộc

Mãi mãi không giải thoát

Ai lấy tín làm bạn

Và làm với lòng tin

Tiếng khen được truyền xa

Qua đời được sanh thiên

Ai đoạn trừ được dục

Không còn thọ thân sau

Không trở lại sanh tử

Vĩnh viễn nhập Niết-bàn

Biết thân không, vô ngã

Quán danh, sắc không bền

Không tham đắm danh, sắc

Từ đó chứng giải thoát

Nhưng không kiến chấp về

Giải thoát, không giải thoát

Từ bi giúp quần sanh

Lợi ích cho tất cả.

Vị trời nói kệ khen:

Từ xưa đã từng thấy

Bà-la-môn Niết-bàn

Vứt ghét sợ đã lâu

Vượt qua ái thế gian.

Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ từ giã.

285. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Có một vị trời với ánh sáng rực rỡ, đến gặp Đức Phật, lạy sát dưới chân Ngài, ngồi qua một bên, nói kệ:

Nên đứng lại với ai

Nên thân cận với ai

Nên học pháp với ai

Được lợi không sanh ác?

Thế Tôn nói kệ đáp:

Nên sống với người thiện

Thân cận với người thiện

Học pháp với người ấy

Được lợi ác không sanh.

Nên sống với người thiện

Thân cận với người thiện

Học pháp với người thiện

Người trí được lợi lạc.

Nên sống với người thiện

Thân cận với người thiện

Học pháp với người thiện

Người trí được danh dự.

Thân cận với người thiện

Học pháp với người thiện

Người trí được thấu đạt

Vì vậy nên sống chung.

Thân cận với người thiện

Học pháp với người thiện

Tôn quý trong thân tộc

Thoát ly khỏi ưu sầu.

Sống giữa nơi đau khổ

Nhưng giải thoát tất cả

Xa hẳn cảnh giới ác

Đoạn tất cả dây trói

Hưởng diệu lạc tối thượng

Được gần gũi Niết-bàn.

Vị trời nói kệ:

Từ xưa đã từng thấy

Bà-la-môn Niết-bàn

Dứt bỏ hẳn ghét, sợ

Vượt qua ái thế gian.

Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ từ giã.

286. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật lạy sát chân Ngài, ngồi qua một bên, nói kệ:

Tham keo bần cùng khổ

Đều do không bố thí

Nếu muốn cầu phước đức

Người trí nên bố thí.

Thế Tôn nói kệ:

Không sợ gì bằng tham

Bần cùng thường đói khát

Sợ nghèo, không bố thí

Không thí, thật đáng sợ

Đời này và đời sau

Nghèo khổ không kể xiết

Có ít cũng thường cho

Có nhiều cũng thường cho

Đời này được an lạc

Qua đời được sanh thiên.

Khó cho lại thường cho

Gọi là nghiệp khó làm

Kẻ ngu không hiểu biết

Pháp chư Phật, Thánh hiền

Ngu trí đều phải chết

Nơi tái sanh khác nhau

Kẻ ngu đọa địa ngục

Phải chịu nhiều khổ đau

Người trí sanh cõi trời

Cho đến được giải thoát

Kẻ nghèo cùng thu nhặt

Để nuôi dưỡng vợ con

Tịnh tâm cắt bớt cho

Phước này thật vô lượng

Cúng tế lớn trăm ngàn

Cúng dường cho tất cả

Không bằng phần mười sáu

Bần cùng mà bố thí

Tế lớn có đánh đập

Xâm phạm tài sản người

Gây khổ não nhiều người

Để thành nghiệp cúng lớn

Với ác, thu của báu

Mọi người không vui mừng

Thí không tịnh như vậy

Thí ít nhưng thanh tịnh

Quả báo có tốt xấu

Không thể so sánh được

Thu tài vật đúng pháp

Không tìm bằng phi pháp

Được tiền đem bố thí

Người cho với chánh trực

Đủ giới tu thiền định

Người nhận cũng chánh trực

Phước nhiều khắp mười phương

Cũng như nước biển lớn.

Vị trời nói kệ khen:

Từ xưa đã từng thấy

Bà-la-môn Niết-bàn

Dứt bỏ hẳn ghét, sợ

Vượt qua ái thế gian.

Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ từ giã.

287. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở trong hang Thất diệp, sườn núi Tỳ-bà, thuộc thành Vương xá.

Đức Phật bị cây Khước-đà-la đâm dưới chân rất đau đớn. Như

Lai tuy đau nhưng im lặng không yêu cầu gì cả.

Khi ấy có tám vị thiên tử với thân hình đẹp đẽ, đến gặp Đức Phật.

Vị trời thứ nhất nói:

–Sa-môn Cù-đàm là Sư tử trong hàng trượng phu, tuy đau đớn nhưng vẫn chánh niệm tỉnh giác, không phiền não.

Người nào đối với Đại Sư Tử Cù-đàm mà phỉ báng, nên biết kẻ ấy là đại ngu si.

Vị trời thứ hai nói:

–Sa-môn Cù-đàm là Bậc Long Tượng Trượng Phu, tuy đau đớn, nhưng vẫn chánh niệm tỉnh giác, không phiền não.

Người nào đối với Long Tượng Cù-đàm mà phỉ báng, phải biết kẻ ấy rất là ngu si.

Vị trời thứ ba nói:

–Sa-môn Cù-đàm như con Trâu thuần thục hoàn toàn.

Vị trời thứ tư nói:

–Sa-môn Cù-đàm như Tuấn mã thuần thục hoàn toàn.

Vị trời thứ năm nói:

–Sa-môn Cù-đàm như Trâu chúa.

Vị trời thứ sáu nói:

–Sa-môn Cù-đàm là Bậc Trượng Phu Vô Thượng.

Vị trời thứ bảy nói:

–Sa-môn Cù-đàm là Hoa sen trong loài người.

Vị trời thứ tám nói:

–Sa-môn Cù-đàm như hoa Phân-đà-lợi, quan sát thiền định của Ngài ấy tịch tịnh hoàn toàn, không kiêu căng, không ti tiện, dừng lại nên giải thoát, giải thoát nên tịch tĩnh.

Vị trời thứ tám nói kệ:

Người tâm không thanh tịnh

Giả sử đầy trăm ngàn

Thông đạt năm Vệ-đà

Bị giới thủ trói buộc

Chìm trong biển ái dục

Không thể đến bờ kia.

Tám vị trời nói kệ xong, đảnh lễ sát chân Phật, trở về cung.

Kệ tóm lược:

Thùy hạ và giá chỉ

Danh xưng và kỹ năng

Đàn cầm và khí xả

Chủng biệt, thiện trượng phu

Xan tham không bố thí

Tám trời là thứ mười.

288. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Có một vị trời với hào quang rực rỡ, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật, đảnh lễ sát chân Ngài, ngồi qua một bên, nói kệ:

Ví như mặt trái đất

Rộng lớn không biên cương

Lại cũng như biển cả

Sâu không có giới hạn

Tu-di rất cao lớn

Không gì ví dụ được

Ai như Na-la-diên

Tối thượng trong nam tử.

Thế Tôn nói kệ đáp:

Không gì rộng hơn ái

Sâu rộng nào hơn lòng

Kiêu mạn hơn Tu-di

Chỉ có Phật Thế Tôn

Trong các hạng nam tử

Vô thượng chẳng ai bằng.

Vị trời nói kệ khen:

Từ xưa đã từng thấy

Bà-la-môn Niết-bàn

Dứt bỏ hẳn ghét, sợ

Vượt qua ái thế gian.

Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ trở về cung.

289. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Có một vị trời với hào quang rực rỡ, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật, đảnh lễ sát chân Ngài, ngồi qua một bên, nói kệ:

Vật gì lửa không đốt

Bão lớn không phá được

Kiếp tận, đại hồng thủy

Tất cả đều nát tan

Trong đó có vật gì

Không hề bị tan nát

Đàn ông và đàn bà

Sở hữu các của báu

Phải dùng phương pháp gì

Vua, giặc không cướp được

Kho tàng kiên cố gì

Không thể phá hoại được.

Thế Tôn nói kệ đáp:

Phước đức lửa không cháy

Bão tố không phá được

Kiếp tận đại hồng thủy

Không thể làm hư mục

Phước đức của nam nữ

Vua, giặc không cướp được

Phước là kho kiên cố

Không ai trộm phá được.

Vị trời nói kệ khen:

Từ xưa đã từng thấy

Bà-la-môn Niết-bàn

Dứt bỏ hẳn ghét, sợ

Vượt qua ái thế gian.

Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ trở về cung.

290. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Có một vị trời với hào quang rực rỡ, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật, đảnh lễ sát chân Ngài, ngồi qua một bên, nói kệ:

Ai đi đường sáng rộng

Đủ hành lý lương thực

Với phương pháp thế nào

Giặc không thể cướp được

Giả như gặp gian ác

Làm sao phòng hộ được

Vì sao kẻ cướp đoạt

Mà sanh hoan hỷ lớn

Làm sao thường thân cận

Kẻ trí sanh hoan hỷ?

Thế Tôn nói kệ:

Tín, tư lương đi xa

Phước đức giặc không cướp

Ngăn ngừa giặc giết hại

Sa-môn lấy thì vui

Thường thân cận Sa-môn

Người trí sanh hoan hỷ.

Vị trời nói kệ khen:

Từ xưa đã từng thấy

Bà-la-môn Niết-bàn

Dứt bỏ hẳn ghét, sợ

Vượt qua ái thế gian.

Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ trở về cung.

291. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Có một vị trời với hào quang rực rỡ, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật, đảnh lễ sát chân Ngài, ngồi qua một bên, nói kệ:

Suy nghĩ đến diệu lạc

Khi được thật vừa ý

Trong tất cả các lạc

Dục lạc là hơn hết.

Thế Tôn nói kệ đáp:

Diệu lạc, nghĩ gì nữa!

Đau khổ lại nguyện cầu

Ai bỏ được mong cầu

Là bậc thắng hơn hết.

Vị trời nói kệ khen:

Từ xưa đã từng thấy

Bà-la-môn Niết-bàn

Dứt bỏ hẳn ghét, sợ

Vượt qua ái thế gian.

Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ trở về cung.

292. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Có một vị trời với hào quang rực rỡ, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật, đảnh lễ sát chân Ngài, ngồi qua một bên, nói kệ:

Phật là Thiên Nhân Sư

Tối thắng trong muôn vật

Biết rõ tất cả pháp

Lợi ích khắp thế gian

Trong mọi việc khó khăn

Việc gì là khó nhất?

Cầu mong Đấng Đại Tiên

Vì con giảng giải rõ.

Thế Tôn nói kệ đáp:

Bị người gây xúc phạm

Tự tại nhẫn là khó

Nghèo cùng hay bố thí

Nguy ách giữ giới khó

Tuổi trẻ sống phú quý

Lìa dục xuất gia khó.

Vị trời nói kệ khen:

Từ xưa đã từng thấy

Bà-la-môn Niết-bàn

Dứt bỏ hẳn ghét, sợ

Vượt qua ái thế gian.

Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ trở về cung.

293. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Có một vị trời với hào quang rực rỡ, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật, đảnh lễ sát chân Ngài, ngồi qua một bên, nói kệ:

Xe do đâu sanh ra

Ai làm xe chạy được

Xe chạy gần hay xa

Làm sao xe hư nát?

Thế Tôn nói kệ đáp:

Từ nghiệp sanh ra xe

Tâm làm xe chuyển vận

Chạy đến chỗ hết nhân

Nhân hết thì xe hoại.

Vị trời nói kệ khen:

Từ xưa đã từng thấy

Bà-la-môn Niết-bàn

Dứt bỏ hẳn ghét, sợ

Vượt qua ái thế gian.

Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ trở về cung.

294. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Có một vị trời với hào quang rực rỡ, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật, đảnh lễ sát chân Ngài, ngồi qua một bên, bạch Phật:

–Thưa Thế Tôn, nàng Tu-đa-mật-xà-cứ-đà sanh con trai.

Phật dạy:

–Đây là bất thiện, ngược lại là thiện.

Vị trời nói kệ:

Sanh con, đời nói vui

Sanh con rất may mắn

Cha mẹ già suy dần

Vì sao nói không thiện?

Thế Tôn nói kệ đáp:

Ta biết đã có con

Phải có ái biệt ly

Năm ấm hòa hợp khổ

Đây không phải là con

Thế nên cùng với khổ

Người ngu cho là vui

Thế nên Ta nói rằng

Sanh con là không thiện

Không thiện tưởng là thiện

Không ái tưởng là ái

Khổ lại tưởng là vui

Do tập khí phóng dật.

Vị trời nói kệ khen:

Từ xưa đã từng thấy

Bà-la-môn Niết-bàn

Dứt bỏ hẳn ghét, sợ

Vượt qua ái thế gian.

Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ trở về cung.

295. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Có một vị trời với hào quang rực rỡ, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật, đảnh lễ sát chân Ngài, ngồi qua một bên, nói kệ:

Tự tư duy thế nào

Không bị phiền não phủ

Như thế nào gọi là

Viễn ly tất cả xứ?

Thế Tôn nói kệ đáp:

Ai tính toán với thiện

Hai lậu không lưu chuyển

Đã diệt hết danh, sắc

Gọi là thoát các xứ

Các xứ không che phủ

Đã thoát hẳn các xứ.

Vị trời nói kệ khen:

Từ xưa đã từng thấy

Bà-la-môn Niết-bàn

Dứt bỏ hẳn ghét, sợ

Vượt qua ái thế gian.

Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ trở về cung.

296. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Có một vị trời với hào quang rực rỡ, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật, đảnh lễ sát chân Ngài, ngồi qua một bên, nói kệ:

Vật gì nặng hơn đất

Gì cao hơn hư không

Vật gì nhanh hơn gió

Gì nhiều hơn cỏ cây?

Thế Tôn nói kệ đáp:

Giới đức nặng hơn đất

Kiêu mạn cao hơn không

Ý nghĩ nhanh hơn gió

Loạn tưởng nhiều hơn cây.

Vị trời nói kệ khen:

Từ xưa đã từng thấy

Bà-la-môn Niết-bàn

Dứt bỏ hẳn ghét, sợ

Vượt qua ái thế gian.

Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ trở về cung.

297. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Có một vị trời với hào quang rực rỡ, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật, đảnh lễ sát chân Ngài, ngồi qua một bên, nói kệ:

Tu tập giới đức gì

Và hành uy nghi nào

Có sức công đức gì

Gây tạo nghiệp hạnh nào

Đầy đủ những pháp chi

Được sanh lên thiên giới?

Nguyện Thế Tôn từ bi

Giảng giải cho con rõ.

Thế Tôn nói kệ đáp:

Ta sẽ giảng cho ngươi

Vậy hãy chí tâm nghe

Ai muốn sanh lên trời

Trước phải bỏ sát sanh

Giữ hoàn toàn giới cấm

Giữ gìn các căn mình

Không được hại chúng sanh

Thì được sanh cõi trời.

Không trộm vật của người

Họ cho vui lòng lấy

Bỏ tâm gian, trộm cướp

Thì được sanh cõi trời.

Không gian phụ nữ người

Không hành động tà dâm

Biết đủ với vợ mình

Thì được sanh cõi trời.

Lợi mình như thế nào

Dùng lợi người như vậy

Tuy sử dụng tài lợi

Nhưng không hề phóng dật

Nói thật không dối trá

Thì được sanh lên trời.

Từ bỏ nói hai lưỡi

Không chia rẽ hai bên

Thích nói lời hòa hợp

Nhờ vào nhân duyên này

Được sanh lên cõi trời.

Không nói lời thô ác

Kích bác, xúc phạm người

Nói bằng lời hòa nhã

Người nghe sanh hoan hỷ

Với hạnh nghiệp như vậy

Được sanh lên cõi trời.

Không nói lời thêu dệt

Không bàn chuyện vô ích

Nói pháp đúng thời cơ

Thì được sanh cõi trời.

Ở làng xóm, đồng trống

Không sanh tâm tham lợi

Tài vật của người khác

Không sanh tâm ngu si

Thì sanh lên cõi trời.

Tâm Từ không hại vật

Không ép người gây oán

Đối với các chúng sanh

Tâm không sân nộ hại

Thì được sanh cõi trời.

Tin nghiệp và quả báo

Thường tu tập tín, thí

Chánh tín hai pháp này

Đầy đủ sanh chánh kiến

Thì được sanh cõi trời.

Các pháp thiện như vậy

Mười nghiệp đạo thanh tịnh

Người tu tập theo đó

Được sanh lên cõi trời.

Vị trời nói kệ khen:

Từ xưa đã từng thấy

Bà-la-môn Niết-bàn

Dứt bỏ hẳn ghét, sợ

Vượt qua ái thế gian.

Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ trở về cung.

Kệ tóm lược:

Đại địa, lửa không thiêu

Mang hành trang, sở nguyện

Thậm năng và xa thừa

Cứ đà nữ, toán số

Gì nặng và thập thiện.