Đại Tập 7 · Bộ A-hàm VII · Kinh Tạp A-hàm · Số 3

Biệt Dịch Kinh Tạp A- hàm- Quyển IX

BIỆT DỊCH KINH TẠP A-HÀM

QUYỂN IX

161. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật rồi ngồi qua một bên, nói kệ:

Không sống vườn Hoan hỷ

Không thể nào được vui

Ở cõi trời Ba ba

Tiếng khen khắp thế giới

Các vị Thiên nhân ấy

Thường ở vườn cõi này.

Thế Tôn nói kệ đáp:

Ông như trẻ ngu si

Trí ông nào biết được

Diệu pháp như thế này

Là lời bậc La-hán

Các hành đều vô thường

Chính là pháp sanh diệt

Diệt sạch sanh diệt rồi

Tịch diệt mới là vui.

Vị trời nói kệ tán thán:

Thuở xưa đã từng thấy

Bà-la-môn Niết-bàn

Vứt bỏ hẳn ghét, sợ

Vượt qua ái thế gian.

Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ trở về Thiên cung.

162. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật, rồi ngồi qua một bên, nói kệ:

Ai từ bỏ gia nghiệp

Đoạn trừ tất cả pháp

Thường dạy cho người khác

Là Sa-môn không tốt.

Đức Thế Tôn nói kệ đáp:

Dạ-xoa, ngươi hãy biết

Ai trong các chủng tộc

Gặp phải tai nạn khổ

Những người có trí tuệ

Không thể không thương họ

Thiện Thệ dùng đại bi

An ủi dạy, hướng dẫn

Pháp La-hán như vậy.

Vị trời nói kệ tán thán:

Thuở xưa đã từng thấy

Bà-la-môn Niết-bàn

Từ bỏ hẳn ghét, sợ

Vượt qua ái thế gian.

Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ trở về Thiên cung.

163. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Phật, ngồi qua một bên, nói kệ:

Có người hiền thiện nào

Thường tu tập hổ thẹn

Thí như con ngựa thuần

Không hung hăng ngang ngược?

Thế Tôn nói kệ đáp:

Những người trong thế gian

Tu tập giảm hổ thẹn

Ai xa lìa những ác

Như ngựa thuần được cỡi.

Vị trời nói kệ tán thán:

Thuở xưa đã từng thấy

Bà-la-môn Niết-bàn

Từ bỏ hẳn ghét, sợ

Vượt qua ái thế gian.

Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ trở về Thiên cung.

164. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Phật, ngồi qua một bên, nói kệ:

Không biết rằng pháp mình

Lại ưa học pháp người

Gọi là ngủ không thức

Bao giờ mới thấy được?

Thế Tôn nói kệ đáp:

Đã biết rõ pháp mình

Không thích làm pháp người

A-la-hán lậu dứt

Bỏ ác đạt chánh pháp.

Vị trời nói kệ tán thán:

Ngày xưa đã từng thấy

Bà-la-môn Niết-bàn

Từ bỏ hẳn ghét, sợ

Vượt qua ái thế gian.

Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ trở về Thiên cung.

165. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Phật, ngồi qua một bên, nói kệ:

Không khéo tu chánh pháp

Dựa cậy vào tà kiến

Là ngủ say không thức

Bao giờ mới tỉnh giấc?

Đức Phật nói kệ đáp:

Khéo tu tập chánh pháp

Không nương tựa tà kiến

Vượt qua hẳn bờ ải

Phật biết đã Niết-bàn.

Vị trời nói kệ khen:

Ngày xưa đã từng thấy

Bà-la-môn Niết-bàn

Từ bỏ hẳn ghét sợ

Vượt qua ái thế gian.

Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ trở về Thiên cung.

166. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, chiếu sáng cả

khu Kỳ viên, đến gặp Phật, ngồi qua một bên, nói kệ.

Tỳ-kheo đắc La-hán

Hết các pháp hữu lậu

Người diệt kết như vậy

Thân này là cuối cùng

Nói là ngã cũng sai

Nói phi ngã cũng sai.

Đức Thế Tôn nói kệ:

Tỳ-kheo đắc La-hán

Hết các pháp hữu lậu

Người diệt các kết ấy

Thân này là cuối cùng

Nội tâm không còn chấp

Ngã hay là phi ngã

Tùy thuận theo thế tục

Nên nói ngã, phi ngã.

Vị trời nói kệ khen:

Ngày xưa đã từng thấy

Bà-la-môn Niết-bàn

Từ bỏ hẳn ghét, sợ

Vượt qua ái thế gian.

Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ trở về Thiên cung.

167. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Bấy giờ vua A-tu-la là La-hầu-la lấy tay che mặt trăng. Nguyệt thiên tử rất kinh hãi, toàn thân lông tóc dựng ngược, vội đến gặp Phật, đảnh lễ sát chân Phật, rồi nói kệ:

Như Lai đại tinh tấn

Con đảnh lễ quy y

Tất cả trở ngại gì

Cũng đều được giải thoát

Nay con gặp nạn lớn

Xin cho con quy y

Thiện Thệ của thế gian

Ứng Cúng A-la-hán

Nay con đến quy y

Như Lai thương thế gian

Làm cho La-hầu-la

Không ngăn che con nữa.

Thế Tôn nói kệ đáp:

Trăng ở giữa hư không

Diệt trừ hết tối tăm

Chiếu ánh sáng quang minh

Trắng sáng và rõ ràng

Trăng là đèn thế gian

La-hầu hãy thả mau

La hầu nghe kệ xong

Trong lòng rất run sợ

Mồ hôi ra như tắm

Liền thả mặt trăng ngay.

Khi ấy Bạt-la-bồ-lô-chiên thấy vua A-tu-la vội vàng thả mặt trăng, liền nói kệ:

Tại sao ông kinh sợ

Vội thả mặt trăng ngay

Toát mồ hôi như tắm

Run rẩy như kẻ bệnh?

A-tu-la lại nói kệ:

Ta nghe Phật nói kệ

Nếu không thả mặt trăng

Đầu sẽ bể bảy phần

Không còn hưởng an lạc.

Bạt-la-bồ-lô-chiên nói kệ:

Phật ra đời hy hữu

Thấy Ngài, được an lạc

A-tu-la nghe kệ

Liền thả mặt trăng ngay.

168. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật, ngồi qua một bên, nói kệ:

Tay Ngài đã bị cùm

Và xiềng xích trói buộc

Dù không ở trong lao

Không bị gông trói buộc.

Thế Tôn nói kệ đáp:

Tay Ta không bị cùm

Và các loại xiềng gông

Trói bằng dây, bị nhốt

Ta diệt hết tất cả

Này Dạ-xoa phải biết

Ta thoát việc ấy rồi.

Vị trời nói kệ:

Thế nào gọi là xiềng?

Thế nào gọi gông cùm?

Thế nào là dây trói?

Thế nào là bị nhốt?

Đức Phật nói kệ đáp:

Mẹ tức gọi là xiềng

Vợ chính là cùm gông

Con gọi là dây trói

Ái chính là bị nhốt

Ta không có mẹ xiềng

Cũng không vợ gông cùm

Không có con trói buộc

Không ái nào nhốt cả.

Vị trời nói kệ:

Lành thay không bị xiềng

Và không có cùm gông

Lành thay không dây trói

Không bị nhốt, lành thay!

Vị trời nói kệ tán thán:

Ngày xưa đã từng thấy

Bà-la-môn Niết-bàn

Xa lìa hẳn ghét sợ

Vượt qua ái thế gian.

Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ trở về Thiên cung.

169. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở thôn Cư-la-tỳ-đại-tư, thuộc Thích-sí-la.

Vào sáng sớm, Đức Thế Tôn vừa cạo râu tóc xong, Ngài ngồi thẳng lưng, dùng y che trên đầu. Trong thôn Cư-la-tỳ-đại-tư ấy, có một Thiên thần đến gặp Phật, hỏi:

–Ngài ưu sầu phải không?

Phật đáp:

–Ta không mất gì cả, có gì phải ưu sầu?!

Thiên thần hỏi:

–Ngài vui mừng phải không?

Đức Phật đáp:

–Ta không được gì cả, có gì phải vui mừng.

Hỏi:

–Này Sa-môn, Ngài không ưu sầu, không hoan hỷ phải không?

Đức Phật nói:

–Ngươi nói đúng:

Vị trời nói kệ:

Tỳ-kheo, Ngài vì sao

Sống không có phiền não

Sống không có vui mừng

Ngồi riêng trong rừng vắng

Nơi này chẳng gì vui

Mà Ngài trong lúc ấy

Không hề bị trở ngại

Do hành động không vui?

Thế Tôn nói kệ đáp:

Ta không có phiền não

An trú nơi giải thoát

Cũng không có hoan hỷ

Không vui nên không loạn

Thiên thần, ngươi nên biết

Thế nên Ta độc cư.

Vị trời lại nói kệ hỏi:

Này Tỳ-kheo, tại sao

Ngài sống không phiền não?

Tại sao không hoan hỷ?

Độc cư nơi rừng vắng

Không hề bị trở ngại

Do đời sống không vui?

Thế Tôn nói kệ:

Hoan hỷ tức phiền não

Phiền não tức hoan hỷ

Thiên thần, ngươi nên biết

Ta không vui, phiền não.

Thiên thần lại nói kệ:

Tỳ-kheo, thật lành thay!

Không có các phiền não

Cũng không có hoan hỷ

Lành thay! Không hoan hỷ

Lành thay! Sống độc cư

Không vui nên không loạn.

Thiên thần nói kệ tán thán:

Ngày xưa đã từng thấy

Bà-la-môn Niết-bàn

Xa lìa hẳn ghét, sợ

Vượt qua ái thế gian.

Vị trời nói kệ này xong, hoan hỷ trở về Thiên cung.

170. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật, ngồi qua một bên, nói kệ:

Như ngồi trên dao bén

Như lửa cháy trên đầu

Phải siêng nghĩ phương pháp

Để đoạn trừ dục kết.

Thế Tôn nói kệ đáp:

Như ngồi trên dao bén

Như lửa cháy trên đầu

Tỳ-kheo-niệm giác ngộ

Phải siêng nghĩ phương pháp

Để đoạn trừ biên kiến,

Thân kiến và ngã kiến.

Vị trời nói kệ tán thán:

Ngày xưa đã từng thấy

Bà-la-môn Niết-bàn

Lìa bỏ hẳn ghét, sợ

Vượt qua ái thế gian.

Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ trở về Thiên cung.

171. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Vào giữa đêm, có vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, chiếu

sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật, ngồi qua một bên, nói kệ:

Thiên nữ hầu hai bên

Quỷ yêu tinh chen lấn

Trong rừng ngu tối tăm

Làm sao được giải thoát?

Thế Tôn nói kệ đáp:

Chánh trực chính là đường

Không sợ là phương tiện

Yên lặng là diệu lạc

Che bằng thiện giác quán

Hổ thẹn là dây thắng

Niệm là quân hộ vệ

Trí tuệ là xe tốt

Chánh kiến là hướng đạo

Người nam hay người nữ

Đi bằng loại xe này

Tất xả bỏ danh sắc

Lìa dục, dứt sanh tử.

Vị trời nói kệ tán thán:

Ngày xưa đã từng thấy

Bà-la-môn Niết-bàn

Lìa bỏ hẳn ghét, sợ

Vượt qua ái thế gian.

Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ trở về Thiên cung.

172. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Vào giữa đêm, có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Phật, ngồi qua một bên, nói kệ:

Chín cửa, bốn bánh xe

Trong đầy nặng như đồng

Bị chìm sâu trong bùn

Làm sao được thoát khỏi?

Thế Tôn nói kệ đáp:

Đoạn tận kết hỷ ái

Và trừ ác dục tham

Nhổ bật gốc ái dục

Sau đó ra an ổn.

Vị trời nói kệ tán thán:

Thuở xưa đã từng thấy

Bà-la-môn Niết-bàn

Lìa bỏ hẳn ghét, sợ

Vượt qua ái thế gian.

173. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Vào giữa đêm, có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Phật, ngồi qua một bên, nói kệ:

Tóc kết trói bên ngoài

Tóc kết trói ở trong

Tóc kết trói thế gian

Nay con hỏi Cù-đàm

Làm sao tóc kết sử

Chúng không còn trói buộc?

Thế Tôn nói kệ đáp:

Kiên trì giữ giới cấm

Tu định tâm, trí tuệ

Cần hành pháp tinh tấn

Là Tỳ-kheo đủ niệm

Làm cho tóc kết sử

Chúng không còn trói buộc.

Vị trời nói kệ tán thán:

Ngày xưa đã từng thấy

Bà-la-môn Niết-bàn

Lìa bỏ hẳn ghét, sợ

Vượt qua ái thế gian.

Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ trở về cung.

174. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Vào giữa đêm, có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật, ngồi qua một bên, nói kệ:

Xuất gia thật là khó

Rất khó, khó thấy được

Kẻ ngu làm Sa-môn

Có rất nhiều trở ngại

Kẻ sợ hãi, biếng nhác

Tâm thường không hoan hỷ

Làm sao mà hành trì

Tu tập pháp Sa-môn

Không chế ngự tâm mình

Thường sanh tâm phiền não

Dục tưởng đã chế ngự

Làm sao trừ diệt được?

Thế Tôn nói kệ đáp:

Tỳ-kheo giữ ác giác

Như rùa rút sáu phần

Tỳ-kheo không chấp trước

Cũng không não hại ai

Tỳ-kheo nhập Niết-bàn

Hoàn toàn không chê bai.

Vị trời nói kệ tán thán:

Ngày xưa đã từng thấy

Bà-la-môn Niết-bàn

Lìa bỏ hẳn ghét, sợ

Vượt qua ái thế gian.

Vị trời ấy nói kệ xong, hoan hỷ trở về cung.

175. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Vào giữa đêm, có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật, ngồi qua một bên, nói kệ:

Duỗi người nằm ngủ say

Biếng nhác lại buồn chán

Ăn uống không điều độ

Cùng với tâm hèn kém

Năm việc đến như vậy

Không thể thấy thánh đạo.

Thế Tôn nói kệ đáp:

Người nào ngủ không chán

Biếng nhác lại buồn rầu

Ăn uống không điều độ

Và tâm ý hèn kém

Siêng bỏ năm pháp này

Chắc chắn thấy thánh đạo

Vị trời nói kệ tán thán:

Ngày xưa đã từng thấy

Bà-la-môn Niết-bàn

Lìa bỏ hẳn ghét, sợ

Vượt qua ái thế gian.

Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ trở về cung.

176. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Vào giữa đêm, có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật, ngồi qua một bên, nói kệ:

Làm sao cạn ao nước

Để nước không trở lại

Khổ vui của thế gian

Nơi nào tiêu tan hết?

Thế Tôn nói kệ đáp:

Nhãn, nhĩ với tỷ, thiệt

Và thân cùng với ý

Danh sắc đều không còn

Như vậy ao khô cạn

Làm cạn các nghiệp buộc

Khổ vui của thế gian

Do vậy không còn nữa

Và không có trở lại.

Vị trời nói kệ tán thán:

Thuở xưa đã từng thấy

Bà-la-môn Niết-bàn

Lìa bỏ hẳn ghét, sợ

Vượt qua ái thế gian.

Vị trời ấy nói kệ xong, hoan hỷ trở về Thiên cung.

177. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Vào giữa đêm, có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật, ngồi qua một bên, thưa bằng kệ:

Mâu-ni, Đấng Thế Hùng

Cũng như Y-ni-diên

Ăn ít không cần mùi

Yên lặng ngồi trong rừng

Nay con có chút nghi

Muốn hỏi Đức Cù-đàm

Khổ từ đâu sanh ra?

Làm sao giải thoát khổ?

Nơi nào diệt hết khổ,

Xin Ngài chỉ cho con.

Thế Tôn nói kệ đáp:

Thế gian có năm dục

Ý căn là sáu xứ

Trừ đoạn sạch hỷ dục

Xa lìa tất cả khổ

Đây là đường thoát khổ

Cũng gọi giải thoát khổ

Chỗ này diệt hết khổ

Ngươi nên biết như vậy.

Vị trời nói kệ khen:

Ngày xưa đã từng thấy

Bà-la-môn Niết-bàn

Lìa bỏ hẳn ghét, sợ

Vượt qua ái thế gian.

Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ trở về cung.

178. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Vào giữa đêm, có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật, ngồi qua một bên, nói kệ:

Giữa dòng nước sâu mạnh

Không có gì bám víu

Không có chỗ để chân

Ai không bị chìm đắm

Phải tinh tấn những gì

Vượt qua dòng nước mạnh?

Đức Thế Tôn nói kệ:

Giữ giới cấm thanh tịnh

Tu tập trí, thiền định

Quán sát niệm nơi thân

Khó vượt mà vượt được

Thoát ly được dục kết

Vượt qua nghiệp sắc sử

Diệt hết nghiệp ái hỷ

Qua chỗ sâu như vậy

Vẫn không bị chìm đắm

Thì vượt được dòng thác.

Vị trời nói kệ tán thán:

Ngày xưa đã từng thấy

Bà-la-môn Niết-bàn

Lìa bỏ hẳn ghét, sợ

Vượt qua ái thế gian.

Vị trời ấy nói kệ xong, hoan hỷ trở về cung.

179. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, chiếu sáng cả khu Kỳ-hoàn, đến gặp Đức Phật, đảnh lễ sát chân Phật, ngồi qua một bên hỏi:

–Thưa Đức Cù-đàm, Ngài có biết về sự trói buộc của tất cả chúng sanh và sự giải thoát, giải thoát hoàn toàn của tất cả chúng sanh không?

Thế Tôn bảo vị trời:

–Ta hoàn toàn như thật tri về sự trói buộc của tất cả chúng sanh, sự đạt được giải thoát, giải

thoát tận cùng, giải thoát hoàn toàn.

Vị trời lại hỏi:

–Làm sao biết được sự trói buộc, đạt được giải thoát, giải thoát tận cùng, giải thoát hoàn toàn của tất cả chúng sanh?

Đức Phật bảo:

–Ta đã quán triệt nghiệp hỷ ái. Nay ngươi nên biết, tâm Ta đã đạt được giải thoát hoàn toàn. Do đạt giải thoát nên biết được sự buộc trói, sự giải thoát, sự giải thoát tận cùng, giải thoát hoàn toàn của tất cả chúng sanh.

Vị trời tán thán:

–Lành thay Cù-đàm! Ngài biết rõ sự trói buộc, sự giải thoát, giải thoát hoàn toàn…

Vị trời lại nói kệ:

Ngày xưa đã từng thấy

Bà-la-môn Niết-bàn

Lìa bỏ hẳn ghét, sợ

Vượt qua ái thế gian.

Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ trở về cung.

180. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Vào giữa đêm, có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật, ngồi qua một bên, bạch hỏi Phật:

–Thưa Đức Cù-đàm, Ngài đã vượt qua dòng nước chảy xiết phải không?

Thế Tôn đáp:

–Đúng vậy!

Vị trời nói:

–Thưa Cù-đàm, dòng nước mạnh này rất sâu rộng, không bờ, không có chỗ bám leo, không có nơi đặt chân mà vượt qua được, thật kỳ lạ!

Phật dạy:

–Đúng như vậy!

Vị trời lại hỏi:

–Thưa Cù-đàm, làm thế nào Ngài vượt qua được dòng nước chảy mạnh, không có bờ để tựa, leo, không có chỗ đặt chân ấy?

Đức Phật đáp:

–Nếu Ta biếng nhác tất bị đắm trong đó, đã bị chìm đắm thì bị cuốn trôi. Vì Ta tinh tấn nên không bị chìm đắm, không bị cuốn trôi, nên ở trong dòng nước lớn chảy mạnh này không có chỗ dựa leo, không có chỗ đặt chân mà có thể vượt qua được.

Vị trời tán thán:

–Lành thay! Lành thay! Tỳ-kheo có thể vượt qua được dòng nước mạnh này, không có chỗ vịn leo, thật là hiếm có.

Vị trời nói kệ tán thán:

Ngày xưa Ta từng thấy

Bà-la-môn Niết-bàn

Xa lìa hẳn ghét, sợ

Vượt qua ái thế gian.

Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ trở về cung.

Kệ tóm tắt:

Mâu toàn và Thiên nữ

Bốn bánh xe, tóc kết

Ngủ mê, thật khó xong

Y-ni-diên, sử lưu

Vô triền trước giải thoát

Mà hay được tế độ.

181. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật, ngồi qua một bên, nói kệ:

Thế gian thường kinh sợ

Chúng sanh mãi lo phiền

Chưa được tài danh lợi

Và khi đã được rồi

Khi được và chưa được

Làm sao không mừng sợ?

Đối với những nghĩa này

Xin Ngài dạy cho con.

Thế Tôn nói kệ:

Người nào có trí tuệ

Tu tập giữ các căn

Từ bỏ hết thế sự

Những người làm như vậy

Không còn phải tử sanh

Ai không bỏ thế sự

Thường ở mãi sanh tử

Kinh hoàng và sợ hãi

Ưu sầu các hiểm nguy

Bị khổ não bức ép

Ai lìa bỏ tất cả

Trừ các hiểm nguy trên

Thời thoát ly sanh tử

Những pháp ác: lo, sợ.

Vị trời nói kệ:

Thuở xưa đã từng thấy

Bà-la-môn Niết-bàn

Xa lìa hẳn ghét, sợ

Vượt qua ái thế gian.

Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ trở về cung.

182. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Vào giữa đêm, có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật, ngồi qua một bên, nói kệ:

Ai được sắc thắng diệu

Ai cỡi xe thoát qua

Được trú ở chỗ này

Phải tu tập nghiệp gì

Với những chúng sanh nào

Được chư Thiên dâng cúng?

Thế Tôn nói kệ:

Trì giới, có trí tuệ

Tự thân khéo tu tập

Niệm, thiền không phóng dật

Trừ bỏ bốn nhiệt não

Đúng pháp ý giải thoát

Như vậy được sắc đẹp

Đạt mỹ diệu tối thắng

Đi bằng đường hòa hợp

Bất cứ ở nơi nào

Đều tu tập pháp thiện

Nếu có bậc như vậy

Nên được trời cúng dường.

Vị trời nói kệ:

Thuở xưa đã từng thấy

Bà-la-môn Niết-bàn

Lìa bỏ hẳn ghét, sợ

Vượt qua ái thế gian.

Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ trở về cung.

183. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Vào giữa đêm, có một vị trời với hào quang rực rỡ khác

thường, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật, ngồi qua một bên, nói kệ:

Thương gia nước La-thát

Tài sản giàu vô cùng

Họ cạnh tranh ham lợi

Tham cầu không biết chán

Tranh giành vì tài sản

Kết ái dục chảy tràn

Với những việc như vậy

Làm sao bỏ ái dục?

Thế Tôn nói kệ đáp:

Lìa bỏ hết các duyên

Vợ con và lục súc

Cùng các thói quen ái

Trừ hẳn dục tham, si

Dứt dục đi xuất gia

Như vậy đoạn dục kết

Vĩnh viễn bỏ tất cả

Nổi chìm và tranh tụng.

Vị trời nói kệ tán thán:

Ngày xưa đã từng thấy

Bà-la-môn Niết-bàn

Từ bỏ hẳn ghét, sợ

Vượt qua ái thế gian.

Vị trời nói kệ xong, hoan hỷ trở về cung.

184. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

–Ngày xưa, ở nước Câu-tát-la có đám thương gia với năm trăm chiếc xe kết đoàn với nhau đi đến chỗ hoang vắng hiểm nạn, không có nước cỏ. Có năm trăm tên cướp theo dõi đoàn xe, lập mưu muốn cướp

đoạt. Trong chỗ hoang vắng, có vị Thiên thần biết bọn giặc cướp muốn đoạt xe, nên tự nghĩ: “Ta sẽ đến gặp các xe kia và hỏi họ. Họ đáp được ta sẽ cứu giúp. Nếu họ nói không thông ta sẽ để mặc họ”. Sau khi suy nghĩ, vị thần liền đến trước đoàn xe, thân chiếu hào quang sáng rực cả năm trăm chiếc xe, nói kệ hỏi những thương gia:

Người nào đang thức gọi là ngủ?

Người nào đang ngủ gọi là thức?

Ai thấu hiểu được ý nghĩa này

Đây chính là lúc trả lời ta.

Trong số thương gia có vị Ưu-bà-tắc quy y Tam bảo đạt được lòng tin đầy đủ, đối với Phật, Pháp, Tăng đã quyết định không còn nghi, đối với bốn Thánh đế không còn ngờ, đã được kiến đế, chứng quả thứ nhất. Sáng sớm, vị ấy thức dậy, ngồi thẳng người, đặt niệm ở trước mặt, tiếng đọc kinh phát rõ, tụng kệ pháp cú, kinh duyên khởi, các bài kinh kệ. Vị Ưu-bà-tắc này nói kệ đáp:

Ta đối với thức gọi là ngủ

Đối với người ngủ gọi là thức

Ta hiểu rất rõ sự việc này

Thế nên nay ta nói kệ đáp.

Thiên thần nói kệ hỏi:

Vì sao người bày tỏ thế này:

Ta đối với thức gọi là ngủ

Đối với người ngủ gọi là thức

Vì sao như vậy, xin trả lời.

Vị Ưu-bà-tắc nói kệ:

Đoạn trừ tham dục, sân giận, si

Các lậu đã hết, chứng La-hán

Bậc ấy đã thức, tôi đang ngủ

Không biết khổ, tập và diệt, đạo

Ta với kẻ ngủ gọi là thức

Thiên thần, ngài nên biết như vậy.

Thiên thần nói kệ:

Lành thay! Với thức gọi là ngủ

Ông đáp lời tôi thật hoàn toàn

Lâu nay không gặp anh em pháp

Nay được gặp nhau thật hoan hỷ

Các bạn của ông nhờ nơi ông

Tất cả được an ổn trở về.

Đức Phật giảng nói xong, các Tỳ-kheo nghe lời Phật dạy, đều hoan hỷ phụng hành.

185. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Bấy giờ Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

–Ngày xưa ở thành Thâu-ba-la có trú xứ của các vị Ưu-bà-tắc. Những vị Ưu-bà-tắc này cùng nhau tập hợp ở hội trường, chê trách lỗi lầm của dục tham, ngoại hình của dục như xương trắng phơi ra. Dục như miếng thịt bị các con chim tranh nhau. Dục như phân độc, nọc độc, ô uế. Dục như hầm lửa, người bị ghẻ lở lói hơ vào lửa để bớt đau đớn nhưng bệnh càng nặng thêm. Dục như cầm đuốc đi ngược gió, nếu không vứt bỏ tất bị đuốc dốt cháy. Dục như môïng huyễn, như vay mượn, như trái cây sắp rụng, như mũi giáo, là bất tịnh, tràn ngập cả xấu xa nhơ bẩn, như ăn không tiêu, hôi hám đáng ghét. Tuy họ cùng nhau bàn luận bằng nhiều lời lẽ chê trách về lỗi lầm của dục, nhưng sau khi về nhà, họ vẫn tự phóng dật.

Khi ấy vị Thiên thần ở chỗ giảng đường, nơi các vị Ưu-bà-tắc tụ tập, suy nghĩ: “Các Ưu-bà-tắc tập hợp ở đây bàn luận về sự lỗi lầm, nguy hiểm của dục, nhưng khi về nhà, họ vẫn thụ hưởng say đắm dục, không thanh tịnh, không hành theo pháp. Nay ta hãy gây phiền phức để họ tỉnh ngộ”. Nghĩ như thế rồi, vị Thiên thần này trong lúc các Ưu-bà-tắc hội họp, nói kệ:

Ưu-bà-tắc hội họp

Nói dục là vô thường

Các người lại hành động

Chìm đắm trong dòng dục

Cũng như lún trong bùn

Bò già rơi vào đó

Như nay ta quan sát

Rất nhiều Ưu-bà-tắc

Đa văn, trì cấm giới

Chỉ thuyết lỗi của dục

Nói dục là vô thường

Nhưng chỉ là nói suông

Không thật tâm bỏ dục

Tham đắm tướng nam nữ

Tham đắm là phi pháp

Các người hãy từ bỏ

Cần tu tập như pháp

Trong giáo pháp của Phật.

Khi Thiên thần nói kệ này, các Ưu-bà-tắc nghe kệ đều hiểu biết tỉnh ngộ ra, nhàm chán tham dục, tin nơi nhà chẳng phải nhà, cạo bỏ râu tóc xuất gia học đạo siêng năng tinh tấn, tu tập giới, định, tuệ, đều chứng quả A-la-hán.

Đức Phật dạy như vậy, các Tỳ-kheo nghe lời Phật dạy, đều hoan hỷ phụng hành.

186. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại rừng trúc Ca-lan-đà, thuộc thành Vương xá.

Trưởng giả Tu-đạt-đa có một ít việc, từ nước Xá-vệ đến thành Vương xá, ở nhà trưởng già Hộ Di, thấy trong nhà này suốt đêm không ngủ, chẻ củi, đốt lửa nấu các món ăn, sắp đặt tòa cao, bày biện ghế giường.

Trưởng giả Tu-đạt thấy sự việc này, suy nghĩ: “Nhà Trưởng giả này đang sửa soạn, bày biện vật dụng để tổ chức tiệc vui chơi cho lễ cưới, hay vì đón tiếp vua Tần-bà-sa-la và các đại thần?”. Ông ta lại suy nghĩ: “Nếu vì đón tiếp nhà vua, đại thần hay lễ cưới thì Trưởng giả này không phải nhọc thân vội vã tự làm những việc lao khổ, đốt

lửa nấu thức ăn, chắc chắn người ấy quan trọng lắm, nhưng không biết là ai? Ta sẽ hỏi ông ta”.

Tu-đạt nghĩ như thế rồi, đem ý tưởng hỏi Trưởng giả kia. Trưởng giả Hộ Di đáp:

–Tôi không phải tổ chức lễ mừng đám cưới, cũng không đón tiếp vua Tần-bà-sa-la cùng các đại thần… mà sáng sớm ngày mai tôi sẽ nghinh đón Đức Phật và chư Tăng, thế nên tổ chức, bày biện như thế này.

Trưởng giả Tu-đạt-đa vừa nghe đến tên Phật, toàn thân rung động, vừa sợ vừa mừng, hỏi:

–Tại sao gọi là Phật?

Hộ Di đáp:

–Vị ấy thuộc chủng tộc họ Thích, xuất gia, cạo bỏ râu tóc, chứng đạo Vô thượng chân chánh, hiệu là Phật.

Tu-đạt lại hỏi:

–Tại sao gọi là Tăng?

Trưởng giả đáp:

–Người con dòng Sát-lợi cạo bỏ râu tóc theo Phật xuất gia, hay dòng Bà-la-môn, Cư sĩ, Thủ-đà-la… tin nơi nhà chẳng phải nhà, theo Phật xuất gia, đấy gọi là Tăng. Nay tôi đang thỉnh Đức Phật và Tăng.

Tu-đạt-đa hỏi:

–Hôm nay có thể gặp Đức Như Lai không?

Hộ Di đáp:

–Đức Như Lai đang ở tại rừng trúc Ca-lan-đà gần đây, bạn hãy chờ thời gian ngắn, Đức Phật sẽ đến thọ sự cúng dường của tôi.

Khi ấy Tu-đạt-đa trong lòng rộn ràng nghĩ đến việc gặp Thế Tôn, nên chỉ ngủ một chút liền thức dậy. Trời vẫn còn tối, Tu-đạt tưởng là đã sáng, liền đứng lên lần hồi đi đến cửa thành. Thường thường cửa thành ấy mở cửa vào đầu đêm và cuối đêm. Khi Tu-đạt đến bên dưới cửa thành, thấy cửa thành mở, cho rằng trời đã sáng, nên ra khỏi cửa thành, muốn đến gặp Đức Phật. Trước đây, ông ta niệm Phật nên có ánh sáng chiếu vào thân ông.

Ra ngoài thành, ông thấy một miếu thờ trời, liền đi nhiễu và cung kính lễ bái miếu. Bỗng nhiên ánh sáng bị mất, trời tối lại, ông suy

nghĩ: “Trời còn quá tối, có thể ta bị người hay phi nhân làm hại, ta nên trở vào thành”.

Thiên thần Thi-bà lúc ấy liền phóng hào quang rực rỡ chiếu sáng đến tận Kỳ Hoàn, bảo với Tu-đạt:

–Ông hãy tiến tới, không nên trở về.

Thiên thần nói kệ:

Giả sử trăm con ngựa

Chở đầy cả châu báu

Với trăm người bưng vàng

Để đem đi bố thí

Lần lượt thí như vậy

Khắp cả cõi Diêm-phù

Hết công đức như thế

Gom lại thành một phần

Chỉ bằng phần mười sáu

Công đức của một người

Phát tâm đi về Phật

Giở chân bước một bước.

Giả sử trong núi Tuyết

Có voi sức mạnh lớn

Số này đến trăm thớt

Mang đầy vàng ngọc quý

Thân thể rất đẹp đẽ

Bước đi thật là nhanh

Sức lực thật dũng mãnh

Chở nhiều vật quý báu

Đem dùng để bố thí

Không bằng phần mười sáu

Công đức một bước chân

Hướng về với Đức Phật.

Như nước Kiếm-ma-kỳ

Cung cấp nhiều nữ quý

Dung nhan rất xinh xắn

Số này đến cả trăm

Trang sức với chuỗi ngọc

Vàng ròng là chủ yếu

Đầu đội vòng ngọc quý

Đem số này bố thí

Công đức này đạt được

Không bằng phần mười sáu

Giở chân đi một bước

Đến Phật bằng lòng tin

Thế nên ta khuyên người

Đến đây đừng trở về.

Tu-đạt-đa hỏi Thiên thần:

–Người là ai?

Thiên thần đáp:

–Ngày trước tôi là chàng trai tên Thiện Thân, bạn của ông. Trong lúc lâm chung, phát tâm hoan hỷ với Tôn giả Xá-lợi-phất và Mục-kiền-liên, nên qua đời được sanh thiên, làm con Tỳ-sa-môn Thiên vương ở phương Bắc. Tôi đối với đệ tử của Đức Như Lai phát tâm tùy hỷ còn được phước như vậy, huống chi đối với Đức Phật.

Tu-đạt-đa tự nghĩ:

–Vị Thiên thần này xưng tán như thế, theo đấy suy luận thì biết Bậc kia có công đức tôn quý, thù thắng.

Khi ấy Thế Tôn đang đi kinh hành trên đất trống, Trưởng giả Tu-đạt liền đến bên Đức Phật. Do lần đầu gặp Thế Tôn nên ông ta không biết lễ kính, ngồi ngay ở trước. Thiên thần kia hóa thành một Bà-la-môn, đến chỗ Đức Phật đi nhiễu ba vòng, cung kính đảnh lễ, sau đó mới ngồi. Tu-đạt thấy như vậy rồi nên bắt chước vị kia, sau khi lễ kính, ngồi xuống thăm hỏi:

–Không biết thánh thể Ngài có an lạc không?

Thế Tôn nói kệ đáp:

Sống hoàn toàn an lạc

Bà-la-môn Niết-bàn

Không nhiễm ô do dục

Giải thoát tất cả hữu

Tâm đoạn các dục cầu

Tâm trừ mọi phiền não

Tâm Ta đã thanh tịnh

Tịch diệt nghỉ an ổn.

Thế Tôn đưa Tu-đạt vào phòng, rồi lên ngồi trên tòa. Tu-đạt lạy sát chân Phật, ngồi qua một bên. Đức Phật giảng thuyết giáo pháp cho ông, khiến ông hoan hỷ, đạt lợi ích, giảng về bố thí, trì giới, sanh thiên, dục là bất tịnh, xuất ly là an lạc. Đức Phật biết tâm ý của Tu-đạt-đa đã thuần chính, rộn rã vui mừng nên Ngài giảng pháp Tứ đế cho ông. Ngay tại chỗ ngồi, Tu-đạt thấy rõ bốn Chân đế, như tấm vải mới, sạch, rất dễ nhuộm màu. Cũng như vậy, Tu-đạt rất dễ giác ngộ, thấy pháp chứng pháp, đoạn trừ tám mươi kết sử sâu dày, đắc Tu-đà-hoàn, liền đứng dậy sửa lại y phục, lạy sát chân Phật, bạch Phật:

–Thưa Thế Tôn, con tên Tu-đạt-đa, vì hay bố thí cho những người nghèo cùng, mọi người tôn xưng con là Cấp Cô Độc.

Đức Phật nói:

–Ông là người nước nào, thuộc chủng tộc nào?

Tu-đạt bạch Phật:

–Con sanh ra ở nước Xá-vệ, cầu mong Thế Tôn đến nước ấy, trọn đời con sẽ cúng dường Ngài.

Phật bảo Tu-đạt-đa:

–Nước ấy có trú xứ choTăng chúng không?

Tu-đạt-đa bạch Phật:

–Thưa Thế Tôn, chỉ mong Ngài đến đó, con sẽ tạo lập để các Tỳ-kheo qua lại an trú.

Đức Như Lai im lặng nhận lời. Tu-đạt-đa nghe Phật dạy và nhận lời thỉnh, đảnh lễ chân Phật, hoan hỷ từ giã.

187. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Khi ấy Trưởng giả Tu-đạt bị bệnh rất nặng. Thế Tôn nghe ông ấy bị bệnh nặng, vào sáng sớm, mặc y mang bát đến thăm.

Trưởng giả Tu-đạt từ xa thấy Thế Tôn đến, liền cựa mình muốn ngồi dậy. Đức Phật bảo Trưởng giả:

–Ông không cần ngồi dậy.

Sau khi ngồi trên tòa riêng, Đức Phật hỏi Trưởng giả:

–Bệnh hoạn, đau đớn, ông chịu đựng được không? Uống thuốc, bệnh tăng giảm thế nào?

Trưởng giả bạch Phật:

–Bệnh khổ của con rất khó chịu đựng, sự đau đớn càng lúc càng tăng, hành hạ thật khó chịu. Như người có sức mạnh dùng dây quấn chặt đầu người yếu ớt, siết mạnh dây, ép sát vào, đầu con đau đớn cũng như vậy. Ví như người đồ tể với con dao thật bén mổ bụng con bò, nạo quậy trong ngũ tạng, bụng con đau đớn cũng như thế. Như hai lực sĩ nắm lấy một người rất gầy yếu bệnh hoạn đem nướng lên lửa, thân bệnh của con nóng sốt, đau đớn cũng như vậy.

Đức Phật bảo Trưởng giả:

–Nay ông phải sanh tâm tin tưởng không gì hủy hoại được đối với Phật, Pháp, Tăng và Giới.

Trưởng giả bạch:

–Con đã có đầy đủ bốn Bất hoại tín của Đức Phật dạy.

Đức Phật bảo Trưởng giả:

–Dựa vào bốn Bất hoại tín, nay ông phải tiếp tục tu tập pháp sáu niệm. Ông phải niệm các công đức của Phật, nhớ mười hiệu của Đức Phật là Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật Thế Tôn. Đây là niệm Phật.

Thế nào là niệm Pháp?

Giáo pháp thù thắng vi diệu do Như Lai thuyết giảng đều tốt đẹp, toàn thiện, có lợi ích trong hiện tại, có đạo thì đắc quả, xa lìa nhiệt não, vượt ngoài thời gian, có khả năng hướng đến xứ thiện để thấy rõ trong hiện tại… cho đến… chỉ có người trí tự mình biết rõ. Đây là niệm Pháp.

Thế nào là niệm Tăng?

Thường phải nhớ nghĩ về đức hạnh của Tăng bảo. Thánh tăng của Như Lai đầy đủ hướng và quả, tùy bệnh cho thuốc, chân chánh hướng về đạo, tu hành theo thứ lớp, không vượt qua trung đạo, thường tùy theo Phật hành động theo Pháp, Tu-đà-hoàn hướng, Tu-đà-hoàn quả, Tư-đà-hàm hướng, Tư-đà-hàm quả, A-na-hàm hướng, A-na-hàm quả, A-la-hán hướng, A-la-hán quả. Đây là Thanh văn Tăng của Như

Lai, đầy đủ giới, định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến, là bậc để người khác thăm viếng. Những bậc Tăng như vậy, xứng đáng được kính lễ, chắp tay vái chào. Đây gọi là niệm Tăng.

Thế nào là niệm Giới?

Tự niệm, hành động với giới viên mãn, giới thanh tịnh, giới không vết nhơ, giới không khuyết, giới không rò rỉ, giới thuần tịnh, giới không cấu uế, giới vì không cầu tài vật, giới là chỗ người trí ưa thích, giới không thể chê trách. Theo thứ tự niệm như vậy, gọi là niệm Giới.

Thế nào là niệm Thí?

Với hành động bố thí của ta, ta được lợi ích toàn thiện, nên phải xa lìa tham lam keo kiệt, thực hành bố thí, tâm không bị lệ thuộc thì lìa bỏ được. Khi bố thí, cho với tự tay, tâm thường vui với sự bố thí, không nhàm chán mệt mỏi, đầy đủ tâm xả. Có ai cầu xin thường phân chia cho họ. Đây là niệm Thí.

Thế nào là niệm Thiên?

Thường nên hộ trì tâm niệm về Lục dục thiên, niệm Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, sanh vào sáu cõi trời kia.

Tu-đạt-đa bạch Phật:

–Thưa Thế Tôn, con đã tu tập đầy đủ sáu pháp niệm do Đức Phật dạy.

Tu-đạt lại bạch Phật:

–Cầu mong Thế Tôn nhận lời thọ trai tại nhà con.

Đức Thế Tôn im lặng thọ thỉnh. Đến giờ thọ trai, Trưởng giả Tu-đạt sai người dọn các món ăn thơm ngon tinh khiết dâng lên Đức Như Lai.

Sau khi cúng dường, Trưởng giả chắp tay hướng về Phật, thưa:

–Thế Tôn ra đời, thật khó được gặp.

Đức Phật giảng dạy giáo pháp làm cho Trưởng giả được lợi ích vui vẻ, rồi từ giã ra về. Sau khi Đức Phật ra về, ngay trong đêm ấy, Trưởng giả Tu-đạt qua đời, sanh lên cõi trời.

Sau khi sanh lên cõi trời, thiên tử Tu-đạt với hào quang dị thường, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, trở lại gặp Đức Phật, lạy sát chân Phật, ngồi qua một bên, nói kệ:

Nơi này nay vẫn vậy

Vườn rừng chùa Kỳ viên

Nơi Tiên thánh trú ngụ

Rừng ao rất thanh tịnh

Pháp chủ sống ở đây

Nay tâm con hoan hỷ

Tín, giới, định, tuệ nghiệp

Chánh mạng làm thanh tịnh

Ai tu tập như vậy

Là hướng đến thanh tịnh.

Giòng họ hay giàu có

Không thể đạt quả này

Xá-lợi-phất trí tuệ

Yên lặng giữ cấm giới

Vui sống nơi chỗ vắng

Tối thắng không ai bằng.

Đức Phật bảo vị trời ấy:

–Đúng vậy! Đúng vậy!

Thế Tôn nói kệ:

Tín, giới, định, tuệ nghiệp

Chánh niệm làm thanh tịnh

Không phải do dòng họ

Giàu có đạt quả này

Xá-lợi-phất trí tuệ

Tịch diệt thường trì giới

Vui sống nơi yên vắng

Tối thượng không ai bằng.

Thiên tử Tu-đạt nghe lời Phật dạy, hoan hỷ đảnh lễ, biến mất khỏi chỗ ngồi, trở về Thiên cung.

Vào lúc trời chưa sáng tỏ, Đức Thế Tôn vào giảng đường, trải tọa cụ ra ngồi, bảo các Tỳ-kheo:

–Vừa rồi có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Ta, đảnh lễ sát dưới chân, nói kệ:

Nơi này vẫn như xưa

Vườn rừng của Kỳ viên

Nơi Tiên thánh trú ngụ

Rừng ao rất yên tịnh

Pháp chủ sống ở đây

Nay con sanh hoan hỷ

Tín, giới, định, tuệ nghiệp

Chánh mạng là thanh tịnh

Ai tu tập như vậy

Là hướng đến thanh tịnh

Chẳng phải do dòng họ

Giàu có đạt quả này

Xá-lợi-phất trí tuệ

Tịch nhiên giữ giới cấm

Vui sống nơi vắng lặng

Tối thượng không ai bằng.

Bấy giờ Tôn giả A-nan ở sau lưng Đức Phật, nghe bài kệ của vị thiên, bạch Phật:

–Đây chắc là Trưởng giả Tu-đạt được lên sanh cõi trời nên trở lại ca ngợi Xá-lợi-phất.

Phật dạy:

–Đúng như vậy. Tu-đạt-đa được sanh lên cõi trời, trở lại gặp Ta nói bài kệ ấy.

A-nan và các Tỳ-kheo nghe lời Phật dạy, đều hoan hỷ phụng hành.

188. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở trong rừng Đệ nhất, thuộc vườn Khoáng dã. Bấy giờ Thủ Trưởng giả bị bệnh nặng. Thế Tôn nghe ông ta bị bệnh nên vào sáng sớm hôm sau, Ngài đắp y bưng bát đến nhà vị ấy.

Thủ Trưởng giả từ xa thấy Thế Tôn đến, chuyển mình muốn ngồi dậy. Phật bảo Trưởng giả:

–Ông không cần ngồi dậy. Ông chịu đựng được đau đớn không? Uống thuốc có thuyên giảm, không tăng thêm chứ?

Trưởng giả bạch Phật:

–Nay con đau đớn rất khó chịu, đau khổ kịch liệt càng lúc càng tăng, hành hạ thật nguy nan. Như người có sức mạnh lấy tay bóp lấy

đầu người sức yếu, ép chặt siết mạnh, đầu con đau đớn cũng như vậy. Như người đồ tể với cái dao bén của ông ta mổ khoét, cắt đứt từng đoạn ruột gan của con bò, bụng con đau đớn cũng như thế. Như hai người lực sĩ nắm chặt một người yếu ớt bệnh hoạn đem nướng trên lửa làm thân thể khô nứt, thân thể con đau đớn, nóng sốt cũng không khác.

Đức Phật bảo Trưởng giả:

–Nay ông cần phải đối với Phật, Pháp, Tăng, Giới phát sanh tâm tin tưởng không gì hủy hoại được.

Trưởng giả bạch Phật:

–Con đã có đầy đủ bốn Bất hoại tín của Đức Phật giảng dạy.

Đức Phật bảo Trưởng giả:

–Dựa vào bốn Bất hoại tín để tu tập sáu niệm.

Trưởng giả bạch Phật:

–Sáu niệm này con đã tu tập đầy đủ.

Bấy giờ Trưởng giả bạch Phật:

–Cầu mong Thế Tôn thọ trai ở đây.

Đức Phật im lặng nhận lời.

Đến giờ ăn, Thủ Trưởng giả sai người dọn các món ăn thơm ngon tinh khiết dâng lên Đức Như Lai. Sau khi Trưởng giả cúng dường, Đức Như Lai thọ trai xong, Trưởng giả chắp tay hướng về Đức Phật, bạch:

–Đức Thế Tôn ra đời rất ít khi được gặp.

Đức Phật giảng giáo pháp làm cho Trưởng giả được lợi ích, hoan hỷ, sau đó đứng dậy cáo từ.

Khi Như Lai trở về, vào đêm ấy, Thủ Trưởng giả qua đời, sanh lên cõi trời Vô nhiệt. Sau khi sanh thiên, vị ấy tự nghĩ: “Ta nên đến gặp Đức Phật”. Suy nghĩ như trên rồi, vị trời ấy đến gặp Đức Phật với hào quang rực rỡ chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đảnh lễ sát dưới chân Phật, ngồi xuống qua một bên, thì thân thể bị lún vào đất như bơ dầu rớt trên đất. Đức Phật bảo thiên tử:

–Ông hãy hóa thân thô xấu với ý tưởng trụ lại.

Thủ thiên tử vâng lệnh Phật, liền hóa ra thân hình thô xấu ở Dục giới nên không bị chìm lún nữa. Đức Phật bảo Thủ thiên tử:

–Ông hành bao nhiêu pháp với tâm tinh tấn không nhàm chán nên sau khi qua đời sanh lên cõi trời Vô nhiệt?

Thủ thiên tử bạch Phật:

–Con thực hành ba pháp, tâm không nhàm chán nên được sanh thiên, là gặp Phật, nghe Pháp, cúng dường chúng Tăng không nhàm chán, nên sau khi qua đời được sanh cõi trời Vô nhiệt.

Thủ thiên tử nói kệ:

Con thường ưa gặp Phật

Không bỏ việc nghe pháp

Cúng dường Tỳ-kheo Tăng

Thọ trì pháp Hiền thánh

Điều phục tâm tham sân

Được sanh trời Vô nhiệt.

Thủ Trưởng giả nói kệ xong, hoan hỷ đảnh lễ, biến mất tại chỗ, trở về Thiên cung.

189. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Có một vị trời với hào quang rực rỡ khác thường, chiếu sáng cả khu Kỳ viên, đến gặp Đức Phật, ngồi qua một bên, nói kệ:

Bảy Tỳ-kheo giải thoát

Sanh cõi trời Vô phiền

Đoạn hết nghiệp phải thọ

Vượt tham ái thế gian

Ai vượt qua dòng dữ

Vượt dòng chảy dữ này

Tự tại thoát sanh tử

Thật khó mà vượt khỏi

Ai bứt dây thần chết

Vượt khỏi cảnh giới trời.

Thế Tôn nói kệ đáp:

Ưu-tỳ, La-kiến-đà

Thứ ba Phật Yết-la

Bạt Trực, Yết-đề-bà

Bà-hầu, Đề-tỳ-nữu

Những vị Tỳ-kheo ấy

Đã vượt khỏi dòng thác

Tự tại thoát sống chết

Cắt đứt dây tử sanh

Vượt qua cảnh giới trời

Ngôn thuyết rất sâu xa

Khó biết, khó hiểu rõ

Lời nói thật toàn thiện

Ông là vị thiên nào

Đến hỏi Ta việc ấy?

Vị trời nói kệ đáp:

Con không xa cõi này

Tên là trời Vô phiền

Thế nên con biết rõ

Bảy Tỳ-kheo giải thoát

Đoạn sạch hết nghiệp ái

Thoát trói buộc thế gian

Con sanh lên trời trước

Nay sẽ nói đầy đủ

Phạm hạnh, các lậu hết

Ưu-bà-tắc Ca-diếp

Thợ gốm nuôi cha mẹ

Xa lìa hẳn dâm dục

Ca-diếp và cha mẹ

Các thanh niên Ái Đáp

Họ là bạn thân con

Con, bạn thân của họ

Tịnh thân, giữ miệng ý

Đang sống thân cuối cùng

Những đại nhân như vậy

Là bạn lành với con.

Thế Tôn nói với vị trời:

–Đúng vậy! Đúng vậy! Thật như lời ông nói.

Thợ gốm như ông nói

Ở Tỳ-bà-lăng-già

Thợ gốm Nan-đề-bà

Ưu-bà-tắc Ca-diếp

Hiếu dưỡng nuôi cha mẹ

Phạm hạnh đoạn phiền não

Ông bạn thân với ta

Ta cũng thân với ông

Các đại nhân như vậy

Ngày xưa thân cận nhau

Tu tập thân, khẩu, ý

Thân này là cuối cùng.

Vị trời nghe Phật dạy, hoan hỷ đảnh lễ từ giã.

Kệ tóm lược:

Thường kinh khủng nhan sắc

La-thát quốc, cổ khách

Du-ba-la, Tu-đạt

Tu-đạt-đa sanh thiên

Thủ Trưởng giả sanh thiên

Lại có trời Vô phiền.

Biệt Dịch Kinh Tạp A- hàm- Quyển X

BIỆT DỊCH KINH TẠP A-HÀM

QUYỂN X

190. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại rừng trúc Ca-lan-đà, thuộc thành Vương xá.

Bấy giờ Phạm chí Độc Tử đến gặp Đức Phật, sau khi

thăm hỏi, ngồi qua một bên, bạch Phật:

–Thưa Thế Tôn, con có chút nghi ngờ, muốn thưa hỏi. Ngài là Bậc Đa Văn, xin Ngài cho phép.

Đức Phật bảo Độc Tử:

–Nếu có nghi ngờ, tùy ý nêu hỏi.

Độc Tử hỏi:

–Ngã và thân là một phải không?

Phật đáp:

–Ta không trả lời về sự việc này.

Hỏi:

–Ngã và thân khác nhau phải không?

Phật đáp:

–Ta cũng không trả lời về sự việc này.

Độc Tử nói:

–Con hỏi Ngài: “Ngã với thân là một phải không?”, Ngài không đáp; “Ngã với thân khác nhau phải không?”, Ngài cũng không đáp. Những câu hỏi này không được Ngài đáp, tại sao Ngài có thể thọ ký cho đệ tử chết chỗ này sanh chỗ kia trong cảnh giới Trời, Người? Nếu Ngài đã thọ ký họ chết chỗ này sanh chỗ kia thì chẳng phải là thân chỗ này còn ngã đến một trong năm cảnh giới kia hay sao? Nếu như vậy thì thân với ngã phải khác nhau?

Phật bảo Phạm chí:

–Ta giảng nói: kẻ nào có thủ thì chắc chắn kẻ ấy thọ sanh, ai không có thủ thì không còn thọ sanh. Này Độc Tử, như lửa có thủ (nhiên liệu) mới cháy, nếu không có thủ thì không thể cháy.

Độc Tử nói:

–Thưa Cù-đàm, con cũng thấy lửa không thủ vẫn cháy.

Phật hỏi Độc Tử:

–Ngươi thấy lửa gì không có thủ, vẫn cháy?

Độc Tử đáp:

–Con thấy có trường hợp lửa cháy dữ, bùng lên rực rỡ, có ngọn gió mạnh làm lửa bay đi mà nó vẫn còn cháy.

Phật bảo Độc Tử:

–Ngọn lửa bay đi này vẫn có thủ.

Độc Tử nói:

–Rời đống lửa, ngọn lửa vẫn cháy, vậy lấy gì làm thủ?

Đức Phật nói:

–Ngọn lửa rời đống lửa, nhờ gió mà cháy, lấy gió làm thủ, nên ngọn lửa vẫn cháy, nhờ sức của gió nên thấy ngọn lửa rời vẫn cháy.

Độc Tử nói:

–Lửa có thể được, chứ người thì không phải. Tại sao? Thân chết ở đây, ý sanh ở kia, khoảng gián cách này lấy gì làm thủ?

Phật dạy:

–Khi ấy lấy ái làm thủ, do nhân duyên ái thủ nên chúng sanh thọ sanh. Tất cả chúng sanh thế gian đều yêu mến thủ, tất cả đều vì thủ nên yêu mến, tất cả đều lấy thủ làm nhân, chúng sanh thấy thủ đều sanh tâm hoan hỷ. Tất cả chúng sanh đều rơi vào thủ. Đức Như Lai, A-la-hán vì không có thủ nên chứng Vô thượng Chánh đẳng giác.

Độc Tử thưa:

–Nay con có việc cần phải làm, muốn trở về nhà.

Phật dạy:

–Này Phạm chí, phải biết tùy thời.

Độc Tử nghe lời Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

191. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại rừng trúc Ca-lan-đà, thuộc thành Vương xá.

Phạm chí Độc Tử đến gặp Tôn giả Đại Mục-liên. Sau khi thăm hỏi, ngồi qua một bên. Phạm chí Độc Tử hỏi Mục-liên:

–Vì lý do nào mà Sa-môn, Bà-la-môn đến hỏi Phật về việc chết ở đây sanh nơi kia, cho đến… chẳng phải sanh, chẳng phải không sanh thì Ngài im lặng không đáp? Trong khi đó các Sa-môn, Bà-la-môn khác thấy có người đến hỏi, đều trả lời tùy ý họ. Trước đây, tôi từng hỏi Sa-môn Cù-đàm về chết nơi này sanh nơi kia nhưng không được Ngài đáp. Hỏi về chết ở đây không sanh nơi kia, chết ở đây cũng sanh nơi kia, cũng không sanh nơi kia, chết ở đây chẳng phải sanh nơi kia, chẳng phải không sanh nơi kia, đều không được đáp. Vì lý do nào Sa-môn Cù-đàm im lặng không đáp?

Tôn giả Mục-liên nói:

–Các Sa-môn, Bà-la-môn khác không biết về nguyên nhân phát sanh ra sắc, không biết sắc diệt, không biết sắc vị, không biết cái hại của sắc, không biết xuất ly sắc. Vì họ không hiểu được những ý nghĩa này nên chấp trước sắc, cho rằng sắc của ta sanh ở kia, ta không sanh ở kia, vì chấp trước sắc nên cho rằng ta cũng sanh ở kia, cũng không sanh ở kia, vì chấp trước sắc nên cho rằng ta phải sanh ở kia, ta chẳng phải không sanh ở kia. Đối với thọ, tưởng, hành, thức cũng như vậy. Đức Như Lai như thật tri về sắc từ nhân nào sanh, sắc từ nhân nào diệt, biết sắc vị, biết cái hại của sắc, biết xuất ly sắc. Đức Như Lai như thật tri về sắc sanh ở chỗ kia nên tâm không chấp thủ, cho đến biết về sắc chẳng sanh, chẳng phải không sanh, cũng không chấp thủ. Đối với thọ, tưởng, hành, thức cũng như vậy. Với ý nghĩa này sâu xa vô lượng, không có giới hạn, không thể biết được bằng toán số, không có nơi chốn, không có đến đi, tịch diệt vô tướng.

Phạm chí Độc Tử nghe lời giảng giải của Tôn giả Mục-liên, hoan hỷ phụng hành.

192. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại rừng trúc Ca-lan-đà, thuộc thành Vương xá.

Phạm chí Độc Tử đến gặp Đức Phật, sau khi thăm hỏi, ngồi qua một bên, bạch Phật:

–Thưa Thế Tôn, vì lý nào các Sa-môn, Bà-la-môn khác, nếu có người hỏi đều tùy thuạân trả lời: “Ta chết ở đây sanh chỗ kia, ta chết ở

đây không sanh chỗ kia, ta chết ở đây cũng sanh chỗ kia, cũng không sanh chỗ kia, ta cũng chẳng sanh chỗ kia, chẳng không sanh chỗ kia”.

Độc Tử lại hỏi:

–Thưa Cù-đàm, câu hỏi như vậy vì sao Ngài không thể tùy thuận mà đáp?

Đức Phật bảo:

–Các Sa-môn, Bà-la-môn khác không biết nguyên nhân sanh ra sắc, không biết sắc diệt, không biết cái hại của sắc, không biết sắc vị, không biết xuất ly sắc. Do họ không biết nguyên nhân sanh ra sắc, cho nên không biết cách lìa khỏi sắc, nên đối với sắc cho rằng ta chết ở đây sanh chỗ kia, chết ở đây không sanh chỗ kia, chết ở đây cũng sanh chỗ kia, cũng không sanh chỗ kia, chết ở đây chẳng phải sanh chỗ kia, chẳng phải chẳng sanh chỗ kia, đều do chấp thủ. Thọ, tưởng, hành, thức cũng như vậy.

Đức Phật lại bảo Độc Tử:

–Đức Như Lai không phải như vậy, Như Lai biết như thật về nguyên nhân sanh sắc, biết sắc diệt, biết sắc vị, biết cái hại của sắc, biết xuất ly sắc. Như Lai đã biết như thật về nguyên nhân sanh ra sắc, sắc diệt, cái hại của sắc, sắc vị, xuất ly sắc, do biết rõ sắc nên đối với sự việc: ta chết ở đây sanh chỗ kia, cho đến chẳng phải sanh, chẳng phải chẳng sanh chỗ kia, đều không chấp trước. Thọ, tưởng, hành, thức cũng như vậy.

Đức Phật bảo Độc Tử:

–Thế nên ý nghĩa này rất sâu rộng, to lớn, vô lượng vô biên không thể tính toán được.

Này Độc Tử, vì nhân duyên này, các Sa-môn, Bà-la-môn, không thấu triệt ý nghĩa ấy, theo câu hỏi mà đáp bừa. Ai hỏi Như Lai về sắc của ta sanh chỗ kia hay không sanh chỗ kia, cũng sanh chỗ kia, cũng không sanh chỗ kia, chẳng sanh chỗ kia, chẳng không sanh chỗ kia, vì những câu hỏi này vô nghĩa lý nên Ta không đáp. Câu hỏi đã sanh chỗ kia, cho đến chẳng sanh, chẳng phải sanh, Ta cũng đều không đáp.

Độc Tử nói:

–Hy hữu thay Đức Cù-đàm! Ngài cùng đệ tử trình bày những sự việc đều giống nhau cả về hình thức và nội dung, ý nghĩa câu nói đều đúng.

Độc Tử lại thưa:

–Trước đây con đến gặp Sa-môn Mục-kiền-liên, lúc ấy con đem ý nghĩa câu hỏi này hỏi Mục-liên, vị ấy đem câu nói với ý nghĩa đúng trả lời con. Thưa Cù-đàm, nay lời Ngài giảng dạy không khác lời Mục-liên. Thế nên nay con tôn xưng giáo pháp thế này là hy hữu, xưa chưa từng có và chưa được giảng nói với nghĩa lý thuận hợp, trả lời câu hỏi này thật hoàn toàn.

Phạm chí Độc Tử nghe lời Phật dạy, hoan hỷ từ giã.

193.

Một thời Tôn giả Tăng-đề Ca-chiên-diên ở tại trú xứ Quần-thật-ca, thành Na-đề.

Bấy giờ Phạm chí Độc Tử có sự việc nên đến thành này. Sau khi đến thành ấy hoàn tất việc kinh doanh xong, Độc Tử đi đến gặp Tôn giả Tăng-đề Ca-chiên-diên, thăm hỏi, ngồi qua một bên, thưa với Tôn giả:

–Tôi có một điều nghi ngờ muốn thưa hỏi Tôn giả, nếu rảnh rỗi cho phép tôi hỏi, mong Tôn giả giải đáp.

Tôn giả nói:

–Này Độc Tử, tôi cho phép ông hỏi, sau đó sẽ rõ.

Độc Tử hỏi:

–Vì nhân duyên gì các Sa-môn, Bà-la-môn khác, khi có người đến hỏi: Chết đây sanh ở kia, chết ở đây không sanh chỗ kia, cho đến chẳng phải sanh chỗ kia, chẳng phải chẳng sanh chỗ kia, họ đều trả lời. Sa-môn Cù-đàm khi được hỏi về vấn đề sắc chết ở đây sanh nơi kia, cho đến chẳng phải sanh nơi kia, chẳng phải chẳng sanh nơi kia, vì cho rằng vô nghĩa lý nên bỏ qua không đáp, phải không?

Tôn giả bảo:

–Ta hỏi ông, theo sự hiểu biết của ông, tùy ý đáp. Ý ông nghĩ sao? Với nhân, với duyên, với hành, với căn bản, với hành mà từ đó đưa đến đời sống, với sắc hoặc vô sắc, hoặc hữu tưởng, hoặc vô tưởng, với nhân này, với duyên này, với hành này, với căn bản này, với hành này đưa đến chỗ tịch diệt hoàn toàn, vô tưởng tận xứ, nếu đã như vậy thì không còn có nhân duyên, không hành, không tướng và các pháp đã

bị tận diệt. Như vậy Như Lai có thể nào nói rằng: chết ở đây sanh ở chỗ kia, cho đến nói chẳng phải sanh chỗ kia, chẳng phải chẳng sanh chỗ kia được không?

Độc Tử nói:

–Này Ca-chiên-diên, với nhân như vậy, duyên như vậy, hành như vậy, căn bản như vậy, với hành như vậy mà từ đó phát sanh sắc như vậy, vô sắc như vậy, tưởng như vậy, vô tưởng như vậy, nếu các pháp này đều đi đến chỗ diệt tận hoàn toàn, vô tưởng diệt tận thì với các pháp như thế không còn có nhân duyên gì cả, Như Lai làm sao nói gì về chúng được?

Độc Tử lĩnh hội được điều ấy, trong tâm hoan hỷ hỏi Tôn giả:

–Tôn giả là đệ tử Phật, được thân cận với Phật đã lâu rồi phải không?

Tôn giả đáp:

–Tôi là đệ tử của Phật mới trải qua ba năm.

Độc Tử nói:

–Này Ca-chiên-diên, Tôn giả được lợi ích lớn, có thể ở giữa mọi người với thân khẩu trí tuệ biện tài như thế. Trong thời gian ngắn, Tôn giả có đủ khả năng như vậy, thật là hy hữu!

Độc Tử nói tiếp:

–Nay tôi có việc, cần phải trở về.

Tôn giả nói:

–Hãy biết tùy thời.

Phạm chí Độc Tử nghe lời dạy của Tôn giả Ca-chiên-diên hoan hỷ từ giã.

194. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại rừng trúc Ca-lan-đà, thuộc thành Vương xá.

Phạm chí Độc Tử đến gặp Đức Phật. Sau khi thăm hỏi, vị ấy ngồi qua một bên, thưa Phật:

–Bạch Thế Tôn, con có chút nghi ngờ, muốn thưa hỏi. Nếu Ngài rảnh rỗi xin giải đáp cho con.

Đức Phật nói:

–Ông tùy ý hỏi.

Độc Tử thưa:

–Vì lý do nào mà các Sa-môn, Bà-la-môn khác, khi có người đến hỏi: chết ở đây sanh ở kia, cho đến chẳng sanh kia, chẳng phải không sanh kia, họ đều đáp. Sa-môn Cù-đàm khi được hỏi về vấn đề này: chết đây sanh kia, cho đến… chẳng sanh kia, chẳng phải không sanh kia, đều cho rằng vô nghĩa lý nên bỏ qua không đáp?

Đức Phật bảo Độc Tử:

–Nay Ta hỏi, ông tùy theo chỗ hiểu biết mà trả lời. Ý ông thế nào? Với nhân, duyên, hành, căn bản, với hành đưa đến đời sống, với sắc, vô sắc, tưởng, vô tưởng, với nhân này, duyên này, hành này, căn bản này, với hành này đưa đến tịch diệt hoàn toàn, vô tưởng tận xứ. Những pháp như vậy không còn có nhân, duyên, không hành, không tưởng, là pháp tận diệt. Ta làm sao đối với pháp không nhân duyên, tận diệt này mà nói chết đây sanh kia, cho đến nói chẳng phải sanh kia, chẳng phải chẳng sanh kia cho được?!

Độc Tử bạch Phật:

–Với nhân như vậy, duyên như vậy, hành như vậy, căn bản như vậy, với hành như vậy là cơ sở đưa đến đời sống, sắc như vậy, vô sắc như vậy, tưởng như vậy, vô tưởng như vậy, các pháp như vậy, cho đến tận diệt hoàn toàn, vô tưởng diệt xứ. Các pháp như thế không còn có nhân duyên, con làm sao có thể nói về nó được?!

Độc Tử lãnh hội được lời Phật dạy, tâm sanh hoan hỷ, bạch Phật:

–Hy hữu thay Đức Cù-đàm! Đệ tử Ngài và Ngài thuyết giảng về sự thật này với câu văn và ý nghĩa không khác nhau.

Độc Tử lại thưa:

–Vào một ngày nọ con có ít sự việc, đến trú xứ Quần-thật-ca thuộc thành Na-đề, hỏi Sa-môn Tăng-đề Ca-chiên-diên về sự việc như vậy. Tôn giả ấy đem ý nghĩa này để trả lời con, câu văn và ý nghĩa cùng với lời Ngài đang nói không khác nhau, không sai lầm. Thế nên con tôn xưng là hy hữu, giáo pháp như vậy là chưa từng có, chưa từng được nghe nói, nghĩa lý thuận hợp, khéo đáp ứng được với câu hỏi.

Phạm chí Độc Tử nghe lời Phật dạy, hoan hỷ từ giã.

195. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại rừng trúc Ca-lan-đà, núi Linh thứu, thuộc thành Vương xá.

Phạm chí Độc Tử đến gặp Phật, sau khi thăm hỏi ngồi qua một bên, bạch Phật:

–Thưa Cù-đàm, tất cả chúng sanh có ngã không?

Phật im lặng không đáp.

Ông lại hỏi:

–Vô ngã phải không?

Phật cũng không đáp. Độc Tử tự nghĩ: “Ta từng hỏi Sa-môn Cù-đàm về ý nghĩa này nhưng vị ấy im lặng không đáp”.

Bấy giờ Tôn giả A-nan đang ở bên cạnh cầm quạt quạt hầu Phật, nghe hỏi như vậy, thưa với Phật:

–Bạch Thế Tôn, vì sao Ngài im lặng không đáp câu hỏi của Độc Tử? Nếu Ngài không đáp, Độc Tử sẽ nói: “Ta hỏi Như Lai, không thấy đáp gì cả! Có thể ông ta sẽ tăng trưởng tà kiến chăng?”

Đức Phật bảo A-nan:

–Trước đây ông ấy hỏi Ta: “Tất cả các pháp có ngã phải không?”. Nếu Ta đáp như câu hỏi của Độc Tử là các pháp có ngã thì ngược lại trước đây trong các kinh dạy các pháp vô ngã, phải không? Nếu Ta trả lời theo câu hỏi của ông ta: các pháp không có ngã, thì ngược với đạo lý. Tại sao? Bởi vì tất cả các pháp không có ngã thì lấy cái ngã nào để đối đáp với ông ta? Làm như vậy càng khiến tăng thêm sự ngu si, nghi ngờ vốn có của ông ta.

Lại nữa, này A-nan, ai nói có ngã là rơi vào thường kiến. Ai nói không có ngã là rơi vào đoạn kiến. Như Lai thuyết pháp xa lìa cả hai bên, nhằm vào trung đạo. Thế nên, phải biết các pháp biến hoại mà không thường còn, liên tục mà không đoạn tuyệt, không thường không đoạn, nhân như vậy thì có như vậy, nhân này sanh thì cái kia sanh, nhân này không sanh thì cái kia không sanh. Thế nên nơi vô minh thì có hành sanh, nhân hành có thức, nhân thức có danh sắc, nhân danh sắc có lục nhập, nhân lục nhập có xúc, nhân xúc có thọ, nhân thọ có ái, nhân ái có thủ, nhân thủ có hữu, nhân hữu có sanh, nhân sanh có lão, tử, ưu, bi, khổ não, cả một khối khổ lớn.

Nhân diệt thì quả diệt: Vô minh diệt thì hành diệt, hành diệt thì thức diệt, thức diệt thì danh sắc diệt, danh sắc diệt thì lục nhập diệt, lục nhập diệt thì xúc diệt, xúc diệt thì thọ diệt, thọ diệt thì ái diệt, ái diệt thì thủ diệt,thủ diệt thì hữu diệt, hữu diệt thì sanh dệt, sanh diệt thì lão, tử, ưu, bi, khổ não, tập hợp các khổ bị diệt tận, cả khối khổ lớn bị diệt hết.

Đức Phật dạy như vậy, các Tỳ-kheo nghe lời Phật dạy, đều hoan hỷ phụng hành.

196. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại rừng trúc Ca-lan-đà, thuộc thành Vương xá.

Phạm chí Độc Tử đến gặp Đức Phật, sau khi thăm hỏi, ngồi qua một bên, hỏi Đức Phật:

–Thưa Cù-đàm, có phải Ngài đã bày tỏ với tri kiến này, với lý luận này: “Thế giới là thường, chỉ ta riêng hiểu rõ, người khác không biết?”.

Phật bảo Độc Tử:

–Ta không bày tỏ theo tri kiến như vậy, với lời nói như vầy: “Chỉ có Ta biết, người khác không biết.”

Độc Tử lại hỏi:

–Nếu Ngài không bày tỏ với lời nói như vậy thì tất cả thế giới đều vô thường phải không?

Phật bảo Độc Tử:

–Ta cũng không nói là thế giới vô thường, chỉ có Ta biết, người khác không biết.

Độc Tử lại hỏi:

–Có phải Ngài bày tỏ với lý luận: “Thế giới vừa thường vừa vô thường, chỉ có Ta biết, người khác không biết, phải không?”

Phật bảo Độc Tử:

–Ta cũng không giảng nói rằng thế giới vừa thường vừa vô thường, chỉ có Ta biết, người khác không biết.

Độc Tử lại hỏi:

–Có phải Ngài giảng nói: “Tất cả thế giới chẳng thường, chẳng

vô thường, chẳng phải chẳng thường, chẳng phải chẳng vô thường, chỉ có Ta hiểu, người khác không biết, phải không?”

Đức Phật đáp:

–Ta không giảng nói tất cả thế giới chẳng thường,… cho đến… người khác không biết.

Độc Tử lại hỏi:

–Thế giới hữu biên hay vô biên? Hay vừa hữu biên vừa vô biên? Hay chẳng phải hữu biên chẳng phải vô biên? Hay chẳng phải chẳng hữu biên, chẳng phải chẳng vô biên? Thân tức là mạng, hay mạng sống là thân? Hay thân thể và mạng sống khác nhau? Thần ngã của chúng sanh chết ở đây sanh ở kia là có hay không? Hay cũng có cũng không? Hay chẳng có chẳng không? Hay chẳng chẳng có, chẳng chẳng không? Này Cù-đàm, Ngài có thể nói như thế nào?

Đức Phật bảo Độc Tử:

–Ta không bày tỏ với tri kiến, với luận thuyết: Thế giới hữu biên, vô biên,… cho đến… chẳng chẳng không.

Độc Tử thưa:

–Này Cù-đàm, trong những pháp này, Ngài thấy có điều gì sai lầm mà không chấp nhận một ý kiến nào cả?

Đức Phật bảo Độc Tử:

–Ta không giảng nói thế giới là thường, chỉ có đây là sự thật, ngoài ra đều là ngu si sai lầm, vì với tri kiến như vậy chỉ gây ra những trói buộc ngăn che, vì với hành động và quan sát theo tri kiến ấy chỉ đưa đến nhận thức theo phiền não, cấu uế, bất tịnh. Tri kiến trói buộc ấy cùng với khổ đưa đến tàn hại, làm phát sanh buồn não, làm cho hành giả u uất, sanh ra nhiều ưu phiền. Ai cùng tương ưng với tri kiến như thế tức là ngu si trẻ con, gọi là không hiểu biết, cũng gọi là phàm phu, khiến cho sanh tử luân hồi luôn nối tiếp.

Đức Phật lại bảo Độc Tử:

–Thế gian là thường, vô thường… ho đến… chẳng phải vô thường. Thế giới hữu biên… cho đến… chẳng phải vô biên. Thần ngã của chúng sanh chết đây sanh kia… cho đến chẳng phải chẳng không. Nếu có ai chấp trước với tri kiến ấy thì gọi là trẻ ngu, gọi là không hiểu biết, gọi là phàm phu, chỉ tăng trưởng sanh tử phiền não nhiễm ô, làm cho hành giả phải chịu ràng buộc bức bách, sanh nhiều ưu khổ,

không có an lạc. Do sự thật này, Ta đối với các kiến ấy không có chấp trước.

Độc Tử lại hỏi:

–Nếu Ngài không chấp vào các kiến này, vậy Ngài có kiến chấp gì?

Phật bảo Độc Tử:

–Như Lai Thế Tôn từ lâu đối với kiến chấp đều đã đoạn trừ, không còn kiến chấp. Tuy có tri kiến nhưng tâm không chấp thủ. Đó là tri kiến về khổ thánh đế, tri kiến về khổ tập đế, tri kiến về khổ diệt đế, tri kiến đúng sự thật về con đường diệt khổ hoàn toàn. Ta đã có tri kiến sáng suốt như vầy: thấy tất cả các pháp đều là tham ái, các phiền não trói buộc là ngã, ngã sở, là kiến thủ trước, cũng gọi là kiêu mạn, pháp như vậy thật đáng nhàm chán, thế nên cần phải đoạn trừ chúng. Khi đã đoạn trừ xong, chứng đắc Niết-bàn tịch diệt thanh tịnh. Các Tỳ-kheo với nẻo chánh giải thoát như vậy, thì không còn người nào phải bị thọ thân trong ba cõi nữa.

Độc Tử nói:

–Thưa Cù-đàm, hiện nay Ngài thấy nhân duyên gì mà nói à không còn tái sanh?

Phật bảo Độc Tử:

–Ta hỏi ông, tùy ý đáp. Như có người đốt đống lửa lớn ngay trước mắt ông, ông biết đống lửa đang cháy hay không? Nếu đống lửa này tắt ngay trước mắt ông, ông biết là nó tắt không? Nếu có người đến hỏi ông: “Lửa này sau khi bị diệt đi về phương Đông hay Nam, Tây, Bắc, bốn hướng, trên hay dưới? Đến nơi nào trong các phương này?”. Ai hỏi như vậy, ông sẽ đáp thế nào?

Độc Tử thưa:

–Cù-đàm, nếu có người hỏi như vậy, con sẽ trả lời một cách đúng đắn: Nếu có cỏ, gỗ, phân bò… thì lửa cũng như củi hỗ trợ nhau cháy không tắt. Nếu cỏ, gỗ, phân bò… hết sạch thì lửa tắt, không đến chỗ nào cả.

Phật bảo Độc Tử:

–Đúng vậy, đúng vậy! Nếu nói sắc là Như Lai, thọ, tưởng, hành, thức là Như Lai thì không đúng. Tại sao? Như Lai đã đoạn sạch sắc, thọ, tưởng, hành, thức đó. Như có người chặt đứt ngọn cây Đa-la thì nó

không mọc lại được. Như Lai cũng vậy, đã đoạn trừ năm ấm không còn sanh khởi nữa, tịch diệt vô tưởng, là pháp vô sanh.

Độc Tử nói:

–Thưa Cù-đàm, con muốn nói ví dụ, xin Ngài cho phép.

Đức Phật bảo:

–Ông hãy nói tùy ý.

Độc Tử nói:

–Như cách thành phố, xóm làng không xa, nơi bình nguyên có rừng Sa-la. Trải qua trăm ngàn năm, cành lá, cây Sa-la trong rừng đều rơi rụng, chỉ còn phần lõi. Ngài Cù-đàm hiện nay cũng vậy, Ngài đã đoạn trừ tất cả phiền não trói buộc, đã diệt hết cả bốn tà kiến điên đảo, chỉ còn có pháp thân kiên cố chân thật. Thưa Cù-đàm, hiện nay con có công việc cần phải trở về.

Đức Phật dạy:

–Ông hãy tùy thời.

Phạm chí Độc Tử nghe lời Phật dạy, hoan hỷ từ giã.

197. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại rừng trúc Ca-lan-đà, thuộc thành Vương xá.

Phạm chí Độc Tử đến gặp Đức Phật, hỏi:

–Thưa Cù-đàm, có người ngu si phát sanh kiến thức thế này và nói: “Thế gian là thường, chỉ có đây là đúng, ngoài ra không đúng, cho đến ta chết không sanh chỗ kia, chẳng phải chẳng sanh chỗ kia”.

Phật bảo Độc Tử:

–Người không biết rõ về sắc sẽ phát sanh kiến thức với ngôn luận: Sắc nơi thế gian đều là thường. Họ tự chấp chặt tư kiến này cho là chân thật, các điều khác đều sai lầm. Thế gian là thường, vô thường, chẳng thường, chẳng vô thường; thế gian là hữu biên, vô biên, chẳng hữu biên, chẳng vô biên, chẳng phải chẳng hữu biên, chẳng phải chẳng vô biên. Thân với thần ngã là một hay khác nhau? Ta chết ở đây sanh ở kia, chết ở đây, không sanh ở kia. Ta chết ở đây vừa sanh ở kia, vừa chẳng phải sanh ở kia. Thọ, tưởng, hành, thức cũng như vậy.

Độc Tử nói:

–Thưa Cù-đàm, nếu người có trí không chấp thủ vào kiến này, không chấp thủ ngôn luận như vậy thì không nên phát sanh kiến thức và bày tỏ với ngôn luận: “Thế giới là thường, kiến thức này đúng, kiến thức khác sai”.

Phật bảo Độc Tử:

–Ai có thể biết rõ sắc, hiểu rõ tánh tướng của sắc thì những người ấy không phát khởi tri kiến này với lời lẽ bày tỏ: “Thế giới là thường, là vô thường… cho đến… chẳng phải sanh ở kia”. Cũng như vậy đối với thọ, tưởng, hành, thức cũng như sắc đã nói ở trên. Ai thấu đạt về thức, hiểu rõ tánh tướng của thức, những người ấy không phát khởi kiến thức này và nói: “Thức là thường, kiến thức này đúng, kiến thức khác sai. Thức là vô thường… cho đến… chẳng sanh ở kia, chẳng không sanh ở kia… cũng như vậy”. Người không biết theo như người biết nói; người thấy, người không thấy theo như người biết nói; người hiểu, người không hiểu, như trình bày ở trên. Người thông triệt, người không thông triệt như nói ở trên; hữu tướng vô tướng như nói ở trên. Ý nghĩa sâu và cạn của nó như nói ở trên. Tỉnh ngộ hay không tỉnh ngộ như nói ở trên.

Phạm chí Độc Tử nghe lời Phật dạy, hoan hỷ từ giã.

198. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại thành Vương xá. Bấy giờ Phạm chí Độc Tử đến gặp Đức Phật. Sau khi thăm hỏi, vị ấy ngồi qua một bên, bạch Phật:

–Thưa Cù-đàm, con có ít nghi ngờ, nếu Ngài cho phép con mới dám hỏi.

Đức Phật im lặng không đáp. Độc Tử hỏi đến ba lần, Đức Phật đều im lặng.

Độc Tử thưa:

–Thưa Cù-đàm, từ lâu con đã gần gũi với Ngài, con có ít câu hỏi, xin Ngài đáp cho con.

Đức Phật suy nghĩ: “Phạm chí Độc Tử tới lui đã lâu, bẩm tánh ngay thật, không có tà ngụy. Những câu hỏi của ông ta đều vì cầu giải

thoát chứ không phải vì gây phiền phức. Ta nên cho phép ông ấy tùy ý hỏi về A-tỳ-đàm, Tỳ-ni”.

Đức Phật bảo Độc Tử:

–Cho phép ông hỏi về những điều nghi ngờ, chớ có ngại ngùng.

Độc Tử bạch Phật:

–Thưa Cù-đàm, tất cả trong thế gian có pháp bất thiện không?

Phật đáp:

–Có.

Hỏi:

–Có pháp thiện không?

Phật đáp:

–Có. Độc Tử nói:

–Thưa Cù-đàm, xin Ngài giảng cho con về pháp thiện và bất thiện để con được hiểu rõ.

Đức Phật bảo Độc Tử:

–Ta có thể nói về nhiều loại pháp thiện và bất thiện. Nay sẽ giảng chỗ chính yếu cho ông.

Đức Phật bảo Độc Tử:

–Dục là bất thiện, ly dục là thiện. Sân hận, ngu si là bất thiện; ly sân hận, si là thiện. Trộm cắp, tà dâm, nói dối, lời nói thô ác, nói thêu dệt, nói hai lưỡi, tham, sân, tà kiến là bất thiện; xa lìa những pháp ác trên với chánh kiến là thiện. Ta đã vì ông nói về ba thứ bất thiện và ba thứ thiện, mười loại bất thiện, mười loại thiện.

Này Độc Tử, nếu đệ tử của Ta hiểu rõ ba thứ thiện, bất thiện và mười loại thiện, bất thiện này, biết rõ như thật thì có thể đoạn dục; tham, sân, ngu si cũng vĩnh viễn không còn; tham dục, các ác đều bị diệt tận không còn gì. Ai có thể đoạn tận tham dục, ngu si thì các dục lậu đều hết. Vì hết hữu lậu nên thành tựu vô lậu, đắc tâm giải thoát, tuệ giải thoát, ngay trong pháp hiện tại này tự thân hiểu rõ. Chứng biết đã đắc pháp. Tự biết sanh tử đã hết, phạm hạnh đã lập, đã làm xong việc, không còn thọ thân đời sau.

Độc Tử bạch Phật:

–Trong giáo pháp của Phật, có một Tỳ-kheo nào thành tựu vô lậu, đạt tâm giải thoát, tuệ giải thoát, ngay trong pháp hiện tại này tự

thân hiểu rõ, chứng biết đã đắc pháp, tự biết sanh tử đã hết, phạm hạnh đã lập, đã làm xong việc, không còn thọ thân đời sau hay không?

Phật bảo Độc Tử:

–Người đắc pháp này không phải chỉ một, hai, ba, bốn, cho đến năm trăm. Có nhiều Tỳ-kheo đắc tâm giải thoát, ngay trong pháp hiện tại này tự thân tác chứng.

Độc Tử lại hỏi:

–Trong giáo pháp Đức Phật có một Tỳ-kheo-ni nào đắc tâm giải thoát, tuệ giải thoát không?

Phật bảo Độc Tử:

–Trong giáo pháp của Ta, các Tỳ-kheo-ni chứng đắc pháp này chẳng phải một, hai, cho đến năm trăm mà có rất nhiều vị.

Độc Tử lại hỏi:

–Trừ số Tỳ-kheo và Tỳ-kheo-ni ấy ra có vị Ưu-bà-tắc nào vượt nghi ngờ đến bến bờ bên kia không?

Đức Phật bảo Độc Tử:

–Trong giáo pháp của Ta, các Ưu-bà-tắc vượt nghi ngờ đến bờ bên kia, số người ấy rất nhiều, chẳng phải một, hai, ba, bốn, cho đến năm trăm, đoạn trừ năm hạ phần kết sử, chứng A-na-hàm, không còn trở lại Dục giới.

Độc Tử lại hỏi:

–Trừ số Tỳ-kheo và Tỳ-kheo-ni tu phạm hạnh, trừ số Ưu-bà-tắc ra, có một Ưu-bà-di nào trừ hết nghi hối, vượt qua nghi đến bờ kia không?

Phật bảo Độc Tử:

–Trong Phật pháp của Ta, hạng người đó đắc pháp này chẳng phải chỉ một hai, ba cho đến năm trăm, số người ấy rất nhiều, đoạn năm hạ phần kết, chứng A-na-hàm, không còn trở lại Dục giới.

Phạm chí Độc Tử lại bạch Phật:

–Xin để qua một bên các vị Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di tu phạm hạnh, trong Phật pháp này có vị Ưu-bà-tắc nào vẫn sống trong gia đình, hưởng thụ năm dục mà vượt qua nghi ngờ đến bờ kia không?

Phật bảo Độc Tử:

–Trong Phật pháp này chẳng phải một, hai, ba cho đến năm trăm,

số người này rất nhiều. Những người này vẫn sống chung với nam nữ cận kề xung quanh, dùng hương thơm, hoa, chuỗi ngọc, mặc y phục mềm mại, đẹp, dùng các loại bột thơm, chiên-đàn… để thoa thân thể, tích trữ vàng bạc, các loại châu báu, nuôi dưỡng nhiều nô tỳ, người hầu, ở trong chỗ ồn ào chật hẹp, đoạn trừ ba thứ trói buộc, chứng Tu-đà-hoàn, chắc chắn đến chỗ giải thoát, chấm dứt cảnh giới khổ. Người nào quá độn căn sanh lại bảy lần trong cảnh giới Trời, Người không còn đọa vào cõi ác, chắc chắn thoát cảnh giới khổ.

Độc Tử lại hỏi:

–Xin tạm gác các vị Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di tu phạm hạnh, và tạm gác các vị Ưu-bà-tắc sống trong năm dục mà đắc Tu-đà-hoàn. Có người nữ nào tin theo giáo pháp của Phật, làm vị Ưu-bà-di sống trong năm dục mà vượt nghi, đến bờ kia không?

Phật bảo Độc Tử:

–Trong Phật pháp của Ta, các vị Ưu-bà-di sống trong cõi Dục, vượt qua nghi ngờ, chẳng phải chỉ một, hai, ba cho đến năm trăm, có rất nhiều các vị Ưu-bà-di tuy sống trong gia đình như Ưu-bà-tắc, đã đoạn trừ ba thứ trói buộc, đắc Tu-đà-hoàn.

Độc Tử thưa:

–Thưa Cù-đàm, đối với đạo Bồ-đề, Ngài đã giác ngộ hoàn toàn, giả sử các vị Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di đang tu phạm hạnh; các vị Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di đang sống trong dục, các vị ấy không đầy đủ đạo hạnh thì các chi phần này không đầy đủ, trọn vẹn. Thưa Cù-đàm, Ngài đã đắc Chánh Đẳng Giác; các Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di đang tu phạm hạnh, Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di còn sống trong dục, đều đắc quả chứng, trong giáo pháp Phật gọi là gồm đủ.

Độc Tử lại nói:

–Thưa Cù-đàm, con muốn nói ví dụ, xin Ngài nghe con nói.

Đức Phật bảo:

–Ông hãy tùy ý nói.

Độc Tử thưa:

–Như trời mưa to, nước chảy theo chỗ thấp đến biển lớn, giáo pháp của Ngài cũng như vậy, nam nữ, người lớn, người trẻ, cả người già đều được nhờ mưa pháp của Phật, trong suốt ngày đêm luôn hướng

đến Niết-bàn. Lành thay Đức Cù-đàm! Lành thay diệu pháp! Lành thay người có khả năng đi vào Phật pháp!

Độc Tử lại nói:

–Con xin hỏi: giả sử có người muốn xuất gia tu phạm hạnh thì bao lâu được thành tựu?

Phật bảo Độc Tử:

–Nếu có người ngoại đạo theo học thuyết khác, muốn cầu xuất gia trong giáo pháp của Phật, trước hết cạo râu tóc cho họ, cho sống trong Tăng chúng đủ bốn tháng, nếu tâm ý họ tùy thuận, sau đó cho thọ giới. Nhưng tùy theo tâm ý từng người, không nhất thiết phải như vậy.

Phạm chí Độc Tử nghe Phật nói xong, tâm sanh hoan hỷ, thưa:

–Nếu con được xuất gia, được thọ giới, giả sử trải qua bốn năm con cũng làm được, huống chi là bốn tháng.

Phật bảo Độc Tử:

–Trước đây Ta đã nói cho ông, có hai hạng người, không nhất thiết phải làm như vậy.

Độc Tử thưa:

–Thưa Cù-đàm, quả thật trước đây Ngài đã nói như vậy.

Phật bảo các Tỳ-kheo:

–Này các ông, hãy cho Độc Tử cạo tóc thọ giới.

Các Tỳ-kheo vâng lệnh Đức Phật, cạo tóc cho Độc Tử và truyền giới theo đúng pháp Tỳ-kheo. Tôn giả Độc Tử tinh cần tu tập, chỉ trong nửa tháng chứng đủ quả hữu học, biết pháp, thấu rõ pháp, thấy pháp, lãnh hội pháp. Đã chứng quả hữu học, hiểu biết chánh pháp rồi, Tôn giả Độc Tử suy nghĩ: “Ta nên đến gặp Phật”.

Sau khi suy nghĩ, Tôn giả đến gặp Phật, đảnh lễ sát chân Phật rồi đứng qua một bên, thưa:

–Bạch Thế Tôn, con đã chứng đắc quả vị hữu học. Cầu mong Thế Tôn giảng dạy thêm pháp cho con, để con được nghe, tâm đắc giải thoát.

Phật bảo Độc Tử:

–Nếu ông mong cầu đắc tâm giải thoát, cần phải tu hai pháp, phải học hai pháp, phải phát triển rộng hai pháp. Hai pháp đó là trí tuệ và thiền định. Ai có thể tu tập rộng lớn hai pháp này thì biết được các

cảnh giới, thông đạt các cảnh giới, biết vô số cảnh giới.

Phật bảo Tỳ-kheo Độc Tử:

–Ai muốn lìa dục và pháp ác, bất thiện, có giác có quán, chứng Sơ thiền, Tỳ-kheo phải tu hai pháp là trí tuệ và thiền định… cho đến… đệ Tứ thiền; Từ, Bi, Hỷ, Xả, Không xứ, Thức xứ, Bất dụng xứ, Phi tưởng phi phi tưởng xứ cũng như vậy. Này Độc Tử, muốn đắc Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm đều cần phải học hai pháp này. Muốn học thần thông, muốn biết tha tâm trí, muốn biết túc mạng, muốn đắc thiên nhãn, thiên nhĩ, muốn đắc lậu tận trí cần phải tu tập hai pháp này, phát triển rộng lớn hai pháp này, thì biết các cảnh giới, thông đạt các cảnh giới, biết vô số cảnh giới.

Tôn giả Độc Tử nghe lời Phật dạy, hoan hỷ đảnh lễ từ giã.

Đức Đại Bi Như Lai bằng nhiều phương pháp giảng dạy, Độc Tử thọ trì pháp rồi ở chỗ vắng, ngồi yên, siêng năng, tinh tấn, tâm không phóng dật, thường trú nơi thiền định. Sở dó Tộc tánh tử cạo bỏ râu tóc chính vì muốn tu tập phạm hạnh vô thượng, ngay trong pháp luật này tự thân tác chứng: Với ta, sanh tử đã hết, phạm hạnh đã lập, đã làm xong việc, không còn thọ thân đời sau.

Khi ấy có nhiều Tỳ-kheo đi đến gặp Phật, Tôn giả Độc Tử thấy các Tỳ-kheo đi, hỏi họ:

–Các vị muốn đến đâu?

Tỳ-kheo đáp:

–Chúng tôi muốn đến gặp Đức Phật để thân cận cúng dường.

Tỳ-kheo Độc Tử bảo các Tỳ-kheo:

–Các vị đang đi đến chỗ Thế Tôn. Nhân đây, tôi xin kính lời hỏi thăm sức khỏe Thế Tôn, và xin quý vị hãy vì tôi thưa với Thế Tôn: “Tỳ-kheo Độc Tử đã báo ân Phật, cúng dường bằng pháp, tu hành thuận theo Phật”.

Các Tỳ-kheo đến gặp Phật, lạy sát chân Phật, ngồi qua một bên, thưa:

–Bạch Thế Tôn, Tôn giả Tỳ-kheo Độc Tử lạy sát chân Thế Tôn, hỏi thăm sức khỏe Thế Tôn. Tỳ-kheo Độc Tử có nói: “Hãy vì tôi thưa với Phật, con đã tu phạm hạnh, tùy thuận lời Phật, hành theo Thế Tôn, con đã chứng đắc đầy đủ”.

Phật bảo các Tỳ-kheo:

–Trước các ông đã có một vị trời đến đây nói với Ta: Tỳ-kheo Độc Tử đã chứng A-la-hán. Ta đã biết trước khi vị trời nói, các ông đã nói sau vị trời.

Thế Tôn ghi nhận Độc Tử đã chứng A-la-hán.

Đức Phật dạy như vậy, các Tỳ-kheo nghe lời Phật dạy, đều hoan hỷ phụng hành.

Kệ tóm lược:

Thân mạng và Mục-liên

Hy hữu Ca-chiên-diên

Vị tằng hữu, hữu ngã

Kiến cùng với ngu si

Độc Tử được xuất gia.