Đại Tập 7 · Bộ A-hàm VII · Kinh Tạp A-hàm · Số 3

Biệt Dịch Kinh Tạp A- hàm- Quyển V

BIỆT DỊCH KINH TẠP A-HÀM

QUYỂN V

TỤNG 1: Phần 5

84. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Có một Bà-la-môn đến gặp Phật, sau khi chào hỏi, ngay trước Ngài, nói kệ:

Đầy đủ những giới nào

Uy nghi không khuyết giảm

Tu tập những nghiệp gì

Thành tựu những pháp gì

Mà được gọi tên là

Bà-la-môn ba minh?

Thế Tôn nói kệ đáp:

Biết rõ được túc mạng

Thấy trời và cõi ác

Tận cùng nghiệp sanh tử

Ba thông và ba minh

Tâm đắc thiện giải thoát

Đoạn dục và tất cả

Thành tựu ba minh trên

Ta gọi là ba minh.

Bấy giờ vị Bà-la-môn nghe lời Phật dạy, vui mừng hoan hỷ, từ giã ra về.

85. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Vào sáng sớm, Đức Phật mặc y, bưng bát; A-nan theo hầu Phật, hướng vào thành Xá-vệ.

Khi ấy, trong xóm nghèo nàn có hai vợ chồng tuổi cao, già cả chống gậy bước đi run rẩy như con cò già. Đức Phật từ xa thấy, bảo A-nan:

–Ông có thấy hai vợ chồng rất già cả ở trong chỗ nghèo nàn không?

A-nan bạch Phật:

–Vâng, con thấy.

Đức Phật bảo A-nan:

–Người già này khi tuổi còn nhỏ, tại thành Xá-vệ là hàng Trưởng giả bậc nhất. Khi ấy nếu xuất gia, cạo bỏ râu tóc, mặc pháp y, đã chứng A-la-hán. Khi họ tuổi trẻ, biết giữ gìn tiền tài, là Trưởng giả bậc nhì. Khi đó nếu họ xuất gia, cạo bỏ râu tóc, mặc pháp y, đã chứng A-na-hàm. Nếu họ vào giai đoạn thứ ba của cuộc đời, chứa để tài sản, là Trưởng giả hạng ba. Khi ấy nếu họ cạo bỏ râu tóc, mặc pháp y, thì đã chứng Tu-đà-hoàn. Ngày nay, họ đã già cả, không thể làm ra của cải, cũng không thể tinh tấn, không thể chứng pháp của bậc Thượng nhân.

Bấy giờ Thế Tôn nói kệ:

Trẻ không tu phạm hạnh

Lại không chứa của tiền

Cũng như con cò già

Giữ cái ao trống không

Không siêng tu phạm hạnh

Khỏe không tạo tài sản

Già nhớ lại thời trẻ

Như cung gãy bỏ không.

Đức Phật dạy như vậy, các Tỳ-kheo nghe lời Phật dạy, đều hoan hỷ phụng hành.

86. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Có một Bà-la-môn già, tuổi cao, thân thể suy yếu, ngày trước đã làm nhiều việc ác, rất tệ hại, hủy phạm giới cấm, không tin phước thiện, trước không làm phước, khi lâm chung không có chỗ nương nhờ, đến gặp Đức Phật. Sau khi thăm hỏi, ngồi qua một bên, vị ấy bạch Phật:

–Thưa Thế Tôn, ngày trước con làm nhiều điều ác rất tệ hại, hủy phạm giới cấm, không tu phước, không tu thiện, không tạo phước đức trước, đến nay sắp chết không chỗ nương nhờ.

Đức Phật nói:

–Đúng như lời ông nói.

Vị Bà-la-môn già thưa:

–Lành thay Cù-đàm, hãy giảng giải cho tôi, khiến cho tôi được an ổn lâu dài, được lợi ích thiết thực.

Đức Phật dạy:

–Đúng như ông nói, vào ngày trước, thân, khẩu, ý nghiệp của ông không làm thiện, hủy phạm giới cấm, không tu phước đức, không làm từ trước, đến khi sắp qua đời, tìm chỗ nương cậy. Ông ngày nay đã quá già, trước tạo các tội, hành động thô ác, không tạo phước nghiệp, không tu thiện hạnh, không chịu làm trước, đến khi bị sợ hãi, lại tìm chỗ quy y. Như có người khi sắp bị chết mới nghĩ đến việc chạy trốn, vào căn nhà an toàn để tự cứu mình. Những việc như vậy đều không thể được. Thế nên ngày nay thân, khẩu, ý phải làm việc thiện. Ai làm ba nghiệp thiện thì khi lâm chung, đó là căn nhà có thể chạy vào trú ẩn.

Đức Phật nói kệ:

Đời người sống ngắn ngủi

Đều trở về cái chết

Tàn phá của già suy

Không ai có thể cứu

Thế nên phải sợ chết

Chỉ có vào Phật pháp

Và tu hành pháp thiện

Mới là chỗ quy y.

Đức Phật dạy như vậy.

Kinh thứ hai không khác. “Nên cầu chỗ quy y, Đại nhân nên tu thiện”. Phần văn xuôi của kinh thứ ba không giống, kệ cũng không đồng. Kệ nói:

Trẻ mạnh và già suy

Ba thời đều đã qua

Mạng sống không còn bao

Thường bị khổ vì già

Gần đến cõi Diêm vương

Bà-la-môn muốn sanh

Chẳng biết ở chỗ nào

Người không có tư lương

Nên làm đèn sáng nhỏ

Y cứ vào tinh tấn

Trước trừ sạch các Sử

Sanh, lão, tử không còn.

87. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Có một Bà-la-môn già đến chỗ Phật, sau khi thăm hỏi, ngồi qua một bên, thưa:

–Bạch Thế Tôn, con nay già cả, từ xưa đến giờ chỉ tạo các điều ác, chưa từng làm phước, chưa từng tu thiện, lại cũng không thực hành các pháp, dốc xa lìa sự sợ hãi cùng cứu giúp che chở. Lành thay Cù-đàm, xin Ngài vì con mà thuyết pháp, để khi con qua đời có chỗ cứu giúp che chở, có chỗ để con làm ngôi nhà quy y, trú ẩn.

Đức Phật bảo Bà-la-môn:

–Thế gian bị đốt cháy. Cái gì đốt cháy? Đó là lão, bệnh, tử. Vì vậy thân, khẩu, ý cần phải tu thiện. Ông đã không tu thân, khẩu, ý theo thiện, nay nếu ông có thể tu thân, khẩu, ý theo thiện, nó chính là chiếc thuyền chở ông, đến khi ông chết nó cứu giúp che chở, làm nhà cho ông, là chỗ ông quy y trú ẩn.

Đức Phật nói kệ:

Như nhà bị hỏa hoạn

Đốt cháy cả phòng xá

Hãy mau mang của báu

Ra khỏi chỗ lửa cháy

Lửa sanh, lão, bệnh, tử

Đốt cháy các chúng sanh

Cần phải tu bố thí

Cứu giúp người nghèo nàn

Vàng quý trong thế gian

Nạn vua, giặc, nước, lửa

Khi chết phải bỏ hết

Chẳng có gì theo người

Quả bố thí theo người

Nó là kho vững chắc

Vua, giặc và nước, lửa

Không thể xâm đoạt được

Xan tham không bố thí

Gọi là thường ngủ say

Bố thí giúp nghèo nàn

Đó gọi là giác ngộ.

Đức Phật dạy như vậy, các Tỳ-kheo nghe lời Phật dạy, đều hoan hỷ phụng hành.

88. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Có thanh niên tên Ô-đáp, đến gặp Đức Phật. Sau khi thăm hỏi, ngồi qua một bên, chàng thưa với Ngài:

–Thưa Cù-đàm, tôi làm ra tài sản hợp pháp, cung cấp nuôi dưỡng cha mẹ, lại bằng cách hợp pháp hưởng thụ sự an lạc, giúp đỡ hợp lý, thế có được phước lớn không?

Đức Phật dạy:

–Này thanh niên, không chỉ riêng người, tất cả những ai làm ra

tài sản một cách hợp lý, lại đem cung cấp cho cha mẹ hợp lý, hưởng thụ an lạc hợp lý, cung cấp hợp lý, đều được phước vô lượng. Tại sao? Nên biết rằng, người này chính là Phạm thiên ở trong nhà ấy, nếu cung cấp nuôi dưỡng cho cha mẹ một cách hợp lý. Cha mẹ là A-xà-lê ở trong nhà, nếu cung cấp cho cha mẹ một cách hợp lý, được hưởng thụ an lạc hợp lý thì tất cả mọi người đều hướng về kính trọng nhà ấy. Ai có thể cung cấp nuôi dưỡng cho cha mẹ một cách hợp lý, khiến cho an lạc hợp lý, giúp đỡ hợp lý, nên biết Đại thiên ở trong nhà người ấy. Ai cung cấp cho cha mẹ một cách hợp lý, cung cấp sự an lạc hợp lý, nên biết tất cả chư Thiên đều ở trong nhà người ấy. Tại sao vậy? Phạm thiên vương do cung cấp nuôi dưỡng cha mẹ một cách hợp lý nên được sanh cõi Phạm thiên. Ai muốn cúng cho A-xà-lê nên cúng dường cha mẹ, là cung cấp A-xà-lê. Ai muốn lễ bái, trước tiên nên lễ bái cha mẹ. Ai muốn thờ lửa, trước hết nên cúng dường cha mẹ. Ai muốn thờ trời, trước nên cúng dường cha mẹ, tức đã cúng dường chư Thiên.

Đức Phật nói kệ:

Phạm thiên và thần lửa

A-xà-lê, chư Thiên

Ai muốn cúng dường họ

Nên phụng dưỡng mẹ cha

Đời này được tiếng thơm

Đời sau sanh Phạm thiên.

89. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Có thanh niên tên Ưu-tỳ-già đến gặp Phật, đảnh lễ thăm hỏi, ngồi qua một bên, thưa:

–Bạch Thế Tôn, Bà-la-môn tạo dựng tài sản đúng pháp, tụ hợp bày tế đàn lớn, dạy người khác bày tế. Tế đàn như vậy, nên làm hay không làm?

Bấy giờ Thế Tôn nói kệ đáp:

Ngựa mập và người mập

Bò mập, thức ăn ngon

Hơi thở mở cửa tế

Tế lớn sáu loại này

Việc làm tuy rộng lớn

Nhưng Tiên thánh chê bai

Dê đực và dê đen

Bò chúa và bò nhỏ

Tất cả sự sát sanh

Đều không phải tế cúng

Sát sanh là tà tế

Các thánh không thi hành.

Ai lập đàn tế đúng

Không não hại quần sanh

Không giết mạng hữu tình

Nếu tế không sát sanh

Là cúng tế chân chánh

Ai tế đàn như vậy

Đại tiên tất đến đó

Bố thí và tế đàn

Phải cung cấp cho người

Bố thí với tâm sạch

Thí đúng lúc, chỗ nào?

Nên thí thắng phước điền.

Thắng phước điền là ai?

Là bậc tu phạm hạnh

Ai thí vào chỗ ấy

Gọi cúng tế rộng lớn

Lập đại tế như vậy

Bằng tài sản hợp pháp

Nước sạch tự tay cho

Ai bố thí như vậy

Chư Thiên sanh kính tín

Là tự tha đều lợi

Tất được quả báo lớn

Thiết tế lớn như vậy

Chỉ bậc trí làm được

Thường sanh tâm tin sạch

Cũng được tâm giải thoát

Não hại không phát sanh

Hưởng nhiều lạc thế gian

Được sanh vào thắng xứ

Đây gọi là người trí

Tổ chức đại tế đàn.

Đức Phật dạy như vậy, thanh niên Ưu-tỳ-già nghe lời Phật dạy, hoan hỷ từ giã.

90. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Có thanh niên tên Ưu-tỳ-già đến gặp Đức Phật đảnh lễ, thăm hỏi, ngồi qua một bên, bạch Phật:

–Thế Tôn, Bà-la-môn tạo nên tài sản đúng pháp, gom lại tế lễ lớn, dạy người tế lễ. Sự tế lễ như vậy, nên làm hay không nên làm?

Bấy giờ Đức Phật nói kệ:

Tổ chức tế đàn lớn

Không làm hại chúng sanh

Ai cúng tế như vậy

Là việc làm thanh tịnh

Gọi là tế an ổn

Bậc Phạm hạnh thọ nhận

Hiện đời trong thế gian

Tiếng thơm đồn rất xa

Chiến tranh xa nơi ở

Tế như vậy đáng khen

Chư Phật khen rất tốt

Tế đàn là cách tế

Bố thí bằng thanh tịnh

Nên thí bậc Ứng cúng

Thí đúng lúc nơi nào?

Gọi là tế rộng lớn

Chỗ chư Thiên kính tin

Với tài sản đúng pháp

Tay rửa sạch tự cho

Ai cúng tế như vậy

Là tự lợi, lợi tha

Đều được quả báo lớn

Tế đàn lớn như thế

Chỉ bậc trí làm được

Phát tâm được tịnh tín

Và đắc tâm giải thoát

Não hại không gia tăng

Được tối lạc trong đời

Sanh vào nơi thắng xứ

Gọi là bậc Trí tuệ.

Đức Phật dạy như vậy, Ưu-tỳ-già nghe lời Phật dạy, hoan hỷ lãnh hội rồi từ giã.

91. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Có một thanh niên tên Phật-di đến gặp Đức Phật, đảnh lễ, thăm hỏi, ngồi qua một bên, thưa:

–Bạch Thế Tôn, Ngài có bao nhiêu pháp dạy bảo người tại gia sống đời sống gia đình đạt được kết quả lợi ích và an lạc trong hiện tại?

Đức Phật dạy:

–Này thanh niên, có bốn pháp khiến cho người tại gia đạt được kết quả lợi ích và an lạc trong hiện tại. Thế nào là bốn? Một là siêng năng tinh tấn. Hai là thường giữ gìn các căn. Ba là gần gũi thiện tri thức. Bốn là nuôi dưỡng thân mạng một cách hợp lý.

Thế nào là tinh tấn? Tùy theo khả năng làm nghề nghiệp mưu

sanh trong gia đình, hoặc làm quan cho vua, hoặc làm nghề nông, hoặc kinh doanh, hoặc chăn nuôi, tùy theo công việc làm, siêng năng không biếng nhác. Gặp phải lạnh, nóng, gió, mưa, đói, khát hay no đủ, bị xúc chạm do ruồi muỗi mòng ong… tuy có khổ nhọc nhưng không bỏ công việc làm của mình, khiến cho hoàn thành, không nghĩ đến việc bỏ phế, đó gọi là tinh tấn.

Thế nào là giữ gìn các căn? Vị tộc tánh tử tích lũy tài sản hợp pháp, đặt ra những cách thức để không bị vua, giặc, nước, lửa cướp đoạt, không bị kẻ thù ghét xâm phạm, không nuôi dưỡng nghịch tử. Đấy gọi là giữ gìn các căn.

Thế nào là gần gũi bạn tốt? Tộc tánh tử gần gũi bạn tốt; bạn tốt này tư chất hiền lương, không gian xảo trộm cắp. Ai cùng với người này kết làm bạn thân thì sầu khổ chưa sanh khiến cho không sanh; sầu khổ đã sanh khiến cho trừ diệt; hỷ lạc chưa sanh khiến cho phát sanh; hỷ lạc đã sanh thì khiến cho không mất. Đây gọi là gần gũi bạn tốt.

Thế nào là nuôi dưỡng thân mạng một cách hợp lý? Tộc tánh tử biết rõ tài sản của mình, xem xét nhiều ít để sử dụng một cách điều độ, thu nhiều hơn chi, không sử dụng phung phí. Như người ăn trái Ưu-đàm, khi mới ăn thì trên cây còn rất nhiều, khi ăn ngủ say bảy ngày, tỉnh dậy mới biết là đã hết trái. Phải sử dụng tài sản hợp lý, trung bình giữa phung phí và keo kiệt. Ai có tiền tài không chịu ăn mặc, không chịu bố thí, sử dụng quá keo kiệt, mọi người đều nói: “Người như vậy chết như chó chết”, phải tự trù tính, không xa hoa, không eo kiệt. Đấy gọi là nuôi dưỡng thân mạng một cách hợp lý.

Người thanh niên lại bạch Phật:

–Tu hành những pháp gì khiến cho người tại gia đời này thọ hưởng lợi ích, đời sau được phước?

Đức Phật bảo thanh niên:

–Có bốn pháp khiến cho thu đạt được phước bảo ấy. Những gì là bốn? Đó là Tín, Giới, Thí và Văn tuệ. Thế nào là Giới? Thường thực hành không sát sanh cho đến không uống rượu.

Thế nào là Thí? Bố thí cho Sa-môn, Bà-la-môn, Sư trưởng, cha mẹ, người nghèo cùng, người đi xin… các thứ y phục, thức ăn, giường,

nệm nằm, thuốc trị bệnh, các loại nhu cầu, hết sức bố thí. Đây gọi là Thí.

Thế nào là Văn tuệ? Tức trí tuệ do học hỏi tìm hiểu mà có. Đó là nhận thức như thật về khổ, tức nhận thức về Khổ đế; nhận thức như thật về nguyên nhân của khổ, tức nhận thức về Tập đế; nhận thức như thật về con đường diệt khổ, tức nhận thức về Đạo đế; nhận thức như thật về sự diệt khổ tức nhận thức về Diệt đế. Đây gọi là Văn tuệ đầy đủ.¹

Bấy giờ Đức Thế Tôn nói kệ:

Nhiệt tâm tạo sự nghiệp

Siêng giữ gìn không mất

Gần gũi với bạn lành

Thường nuôi mạng hợp lý

Tín, giới, thí, văn tuệ

Trừ bỏ hết sân tham

Người nào làm như vậy

Mau đạt đạo thanh tịnh

Như vậy tám pháp này

Được lợi, vui hiện tại

Và trong đời tương lai

Hưởng an lạc cõi trời.

Đức Phật dạy như vậy, thanh niên Phật-di nghe lời Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

92. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại vườn Am-bà-la, thuộc nước Di-hy-la. Bấy giờ nữ Bà-la-môn Bà-tư-tra có đứa con thứ sáu vừa chết. Vì con chết nên tâm ý bà ta như điên loạn, lõa lồ cuồng chạy… chạy dần mãi đến vườn Am-bà-la ở Di-hy-la.

Lúc ấy Đức Thế Tôn đang thuyết pháp cho vô số đại chúng vây quanh. Nữ Bà-la-môn Bà-tư-tra từ xa thấy Thế Tôn, tâm ý phục hồi

———

¹. Thiếu một chi tín; xem Tạp 89-A.8.55

bình thường, xấu hổ ngồi thụt xuống đất. Đức Phật bảo A-nan:

–Ông hãy đưa y Uất-đa-la-tăng cho bà ta và dẫn đến đây, Ta sẽ giảng pháp.

A-nan vâng lời, đưa y Uất-đa-la-tăng. Nữ Bà-la-môn Bà-tư-tra nhận y mặc vào, đến gặp Đức Phật, đảnh lễ dưới chân. Đức Thế Tôn vì nữ Bà-la-môn thuyết giảng giáo pháp, chỉ dạy, khiến đạt lợi ích, hoan hỷ. Như thuở xưa chư Phật đã giảng các pháp quan trọng, Ngài giảng về bố thí, trì giới, sanh thiên, dục là bất tịnh, nguồn gốc của khổ não, giải thoát là an lạc. Đức Thế Tôn giảng rộng giáo pháp, biết tâm bà sắp thoát mọi trói buộc che phủ, nên Ngài giảng về bốn Thánh đế: Khổ, Tập, Diệt, Đạo.

Vị nữ Bà-tư-tra này thông minh lãnh hội nhanh, nghe pháp có thể thọ trì, như tấm vải trắng dễ nhuộm màu, Bà-tư-tra ngay tại chỗ đã nhận rõ bốn chân đế, thấy pháp, đạt pháp, vượt khỏi bờ nghi, tự mình chứng pháp, không hiểu theo người, chứng tín không thoái chuyển; ở trong pháp Đức Phật dạy, đắc vô sở úy. Bà liền rời chỗ ngồi, chắp tay lạy Phật, thưa:

–Bạch Thế Tôn, nay con đã vượt qua ba ác, trọn đời con xin quy y Tam bảo, làm vị Ưu-bà-di, trọn đời chánh tín thanh tịnh không sát sanh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu.

Nữ Bà-la-môn nghe pháp hoan hỷ, lễ Phật rồi từ giã.

Vào lúc khác, Bà-tư-tra bị chết đứa con thứ bảy, tâm không ưu sầu, không khổ não cũng không thương nhớ đến nỗi chạy cuồng loạn như trước.

Khi ấy người chồng là Ba-la-đột-la-xà nói kệ hỏi:

Xưa, khi nàng mất con

Nhớ thương rất đau khổ

Sầu muộn trói tâm ý

Bỏ luôn cả uống ăn

Nay đứa con thứ bảy

Bị bệnh vừa chết đi

Nàng là người từ mẫu

Tại sao không nhớ thương?

Bà-tư-tra nói kệ đáp lời chồng:

Vô lượng kiếp đến nay

Thọ thân không bờ bến

Do ân ái cho nên

Con cháu nhiều vô số

Thọ thân khắp nơi nơi

Bỏ mạng không phải một

Trong đường dài sanh tử

Chịu khổ vô cùng rồi

Ta đã thấy rõ đường

Đến đi của sanh tử

Thế nên ngày hôm nay

Không ý niệm sầu khổ.

Người chồng Bà-la-môn lại nói kệ:

Như lời nàng vừa nói

Xưa nay chưa được nghe

Nhờ ai nàng tỏ ngộ

Mà không còn ưu tư?

Bà-tư-tra nói kệ đáp:

Bà-la-môn nên biết

Trước đây Đức Chánh giác

Ở nước Di-hy-la

Trong vườn Am-bà-la

Giảng đoạn tất cả khổ

Và con đường diệt khổ

Tu bát thánh đạo phần

An ổn đắc Niết-bàn.

Bà-la-môn lại nói kệ:

Nay ta cũng muốn đến

Trong vườn Am-bà-la

Thưa hỏi Đức Thế Tôn

Cách trừ khổ nhớ con.

Bà-tư-tra lại nói kệ:

Thân Phật chân kim sắc

Ánh sáng chiếu một tầm

Đoạn sạch các phiền não

Vượt trên bờ tử sanh

Đại Đạo Sư như vậy

Điều phục được tất cả

Chúng sanh nhờ ngài độ

Nên hiệu là Chân Tế

Nay chàng hãy đi mau

Đến gặp Đức Phật-đà.

Vị Bà-la-môn nghe lời vợ nói, vô cùng hoan hỷ, tức thời lên xe đến khu vườn kia. Từ xa thấy Đức Thế Tôn uy quang sáng rực, vị ấy càng sanh tâm cung kính. Đến rồi đảnh lễ, ngồi qua một bên. Đức Phật với tha tâm trí quán sát tâm vị ấy, biết đã thuần thục, Ngài liền giảng về Khổ, Tập, Diệt, Đạo và Bát chánh đạo. Những pháp này có thể đưa đến Niết-bàn.

Vị Bà-la-môn sau khi nghe pháp ấy, giác ngộ bốn chân đế, được thấy pháp liền xin xuất gia. Đức Phật cho phép. Vị ấy sau khi xuất gia tinh tấn tu hành, chỉ trong ba đêm, đắc đủ ba minh. Đức Phật ghi nhận vị ấy chứng A-la-hán, nên đổi tên là Thiện Sanh.

Thiện Sanh sau khi chứng ba minh, bảo người đánh xe Bà-la-đề:

–Ông hãy mang chiếc xe quý giá này về nhà, bảo với Bà-tư-tra: Đối với ta, nàng có thể sống tự do tùy ý. Tại sao? Nay Đức Phật giảng bốn Thánh đế cho ta, ta đã xuất gia chứng được ba minh. Thế nên nàng đối với ta phải sanh lòng tin thanh tịnh.

Khi Bà-la-đề đem xe về nhà, Bà-tư-tra thấy xe liền hỏi:

–Chồng ta có gặp Đức Phật không?

Người đánh xe thưa:

–Ông chủ ngay tại chỗ ngồi đã thấy rõ bốn chân đế. Sau khi thấy rõ bốn chân đế, ông cầu xin xuất gia, Đức Phật đã cho người xuất gia. Sau khi xuất gia chỉ trong ba đêm đã chứng quả A-la-hán.

Người vợ bảo với người đánh xe:

–Nay ngươi hãy truyền rộng tin tức này ra. Ta thưởng cho ngươi ngựa và ngàn tiền vàng.

Người đánh xe thưa:

–Nay tôi không cần ngựa và tiền vàng, chỉ muốn đến gặp Đức Phật để nghe diệu pháp.

Bà-tư-tra nói:

–Ngươi được như vậy rất là toàn hảo. Nếu ngươi xuất gia sẽ mau đạt đạo quả A-la-hán.

Bà-tư-tra bảo với con gái:

–Con khéo quản lý gia đình, thọ hưởng năm dục lạc, ta muốn xuất gia

Người con tên là Tôn-đà-lợi, thưa với mẹ:

–Cha con có thể từ bỏ năm dục lạc, xuất gia cầu đạo. Nay con cũng nên theo đó xuất gia, xa lìa tâm niệm về anh em quyến thuộc, như voi lớn đi, voi nhỏ đi theo, con cũng như vậy, sẽ xuất gia theo, ôm bát đất đi khất thực. Con có thể tu hành đối với pháp dễ nuôi sống, chứ không sống một cách khó nuôi dưỡng.

Bà-tư-tra nói:

–Sự ưa muốn của con thật là tốt đẹp toàn thiện, nguyện này chắc chắn thành tựu. Ta xem con không bao lâu sẽ đoạn sạch dục vọng, xa lìa những thứ trói buộc.

Bấy giờ Bà-la-môn Bà-la-xà, Bà-tư-tra và Tôn-đà-lợi giúp đỡ nhau, đồng thời xuất gia, đều đoạn trừ sạch những cảnh giới đau khổ.

93. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu rừng Đại lâm, thuộc nước Tỳ-xá-ly. Khi ấy Đức Như Lai mặc y, bưng bát vào thành khất thực, sau khi thọ trai, thu xếp y bát, rửa chân, ngồi dưới gốc cây, trụ vào thiền định.

Có một Bà-la-môn tên Uất-thấu-la Đột-la-xà bị mất bò sữa đã sáu ngày, tìm khắp nơi nhưng vẫn chưa gặp. Ông ta tiếp tục tìm kiếm, nên vào rừng Đại lâm, từ xa thấy Đức Như Lai ngồi bên gốc cây, dung mạo đặc biệt, các căn tịch định, tâm ý điềm tĩnh, điều phục tâm ý đạt đến chỗ tối thượng, như lầu bằng vàng, ánh sáng rực rỡ. Thấy như thế, ông ta bèn đến chỗ Đức Phật, đứng trước mặt Ngài nói kệ:

Vui gì Tỳ-kheo độc cư tịnh

Tư duy như vậy đắc được gì?

Đức Phật nói kệ đáp:

Đối với việc được thua

Ta không còn vui sầu

Người đừng cho là ta

Giống như người không khác.

Bà-la-môn lại nói kệ:

Trong này đúng là Phạm trú xứ

Thật như Tỳ-kheo đã nêu bày

Tôi muốn hỏi về việc trong nhà

Xin ngài nghe cho lời tôi nói:

Sa-môn Ngài đang ngồi

Yên tịnh giữa rừng cây

Không như tôi mất bò

Đã sáu ngày đau khổ

Nên biết Sa-môn này

Thật là vui tịch nhiên

Người cũng không trồng lúa

Chẳng lo phải tưới nước

Cũng chẳng lo lúa gạo

Có xuất nhập hay không

Những nỗi khổ như vậy

Người từ bỏ đã lâu,

Người cũng không trồng mè

Nên không sợ cỏ hoang

Người cũng đã không có

Khổ não của cày bừa

Nên biết Sa-môn này

Thật hưởng vui tịch nhiên.

Nhà tôi có nệm cỏ

Dùng trải qua bảy tháng

Trong nệm có trùng độc

Bọ cạp chích khổ não

Sa-môn không việc ấy

Ngài thật là an lạc.

Ngài không có bảy con

Hoang tàng khó dạy dỗ

Buôn bán mắc nợ người

Ngài không có việc ấy

Sa-môn thật an lạc,

Ngài không, tôi có bảy

Con gái đều có chồng

Có con hoặc không con

Chồng chết đều về nhà

Ngài không khổ việc ấy

Nên biết Sa-môn vui,

Vì không có chủ nợ

Sáng sớm đã tới cửa

Để đòi số nợ kia

Không có những việc ấy

Sa-môn thật là vui,

Ngài không có nhà hư

Nhiều lu vò trống rỗng

Trong đó chuột giỡn nhau

Đụng vật phát ra tiếng

Nhiễu loạn tôi mất ngủ

Suốt đêm nghỉ chẳng yên.

Ngài không có vợ ác

Xấu xí mắt trợn trừng

Nửa đêm đã bắt dâïy

Sớm chiều mắng chửi luôn

Hoặc than nhà khổ lạnh

Hoặc than mắc nợ người

Sa-môn không việc này

Nên biết Ngài thật vui.

Thế Tôn nói kệ:

Bà-la-môn nên biết

Lời ngươi rất thành thực

Ta không bò bị trộm

Đã trải qua sáu ngày

Ta không có việc ấy

Nên thật là an lạc

Ta thật không lúa ruộng

Mà lo toan thiếu nước

Lại không lo lúa gạo

Có thu hoạch hay không

Ta không có khổ ấy

Thường biết là an lạc.

Ta không ruộng trồng mè

Bị cỏ mọc hoang sơ

Ta không lo việc ấy

Nên sống thật an lạc.

Ta không có nệm cỏ

Dùng đến bảy tháng dài

Sanh trùng độc, bò cạp

Cắn đốt khổ cả nhà

Ta hông có việc này

Nên sống thật an lạc.

Ta không có bảy con

Ngang ngược khó dạy bảo

Tự gây ra nợ nần

Bị người khác chèn ép,

Ta không bảy con gái

Có con hay không con

Chồng chết về nhà ở

Ta không có khổ ấy.

Ta không có chủ nợ

Sáng sớm đến gõ cửa

Yêu sách đòi nợ nần,

Lại không có nhà hư

Khắp nơi lu trống rỗng

Chuột giỡn đùa bên trong

Đụng nhau gây tiếng động

Nhiễu loạn Ta bỏ ngủ

Suốt đêm ngủ không yên

Ta không có vợ ác

Xấu xí mắt vàng khè

Nửa đêm lôi thức dậy

Sáng chiều mắng chửi luôn

Hoặc than nhà nghèo khổ

Kể lể nợ người ta

Khổ này Ta không có

Nên sống thật an lạc.

Bà-la-môn nên biết

Ngươi không bỏ yêu ghét

Không thoát khổ ấy đâu!

Đoạn dục, xa lìa ái

Sau đó mới an lạc.

Bấy giờ Thế Tôn thuyết giảng giáo pháp cho Bà-la-môn, khiến cho ông ta được lợi ích, hoan hỷ… nói rộng như trên… cho đến ông ta đoạn trừ nghiệp phiền não, không thọ sanh đời sau.

Lúc ấy Tôn giả Uất-thấu-la Đột-la-xà chứng quả A-la-hán, đạt được vị giải thoát, vô cùng hoan hỷ, nói kệ:

Nay tôi rất hoan hỷ

Giáo pháp Đại tiên dạy

Nghe pháp được giải ngộ

Không còn những dấy bỏ

Đến Thế Tôn không uổng

Gặp Phật được chứng đạo.

94. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở xóm Bà-la-môn Sa-la. Vào sáng sớm, Đức Thế Tôn mặc y, cầm bát vào xóm Sa-la khất thực. Gặp lúc mây trái mùa nổi lên, trời mưa xuống, Đức Như Lai tránh mưa, nên đi vào xóm ấy. Khi đó, trong khu này, các Trưởng giả Bà-la-môn đang tụ tập bàn luận. Từ xa thấy Đức Phật đến, họ lên tiếng:

–Đạo nhân cạo đầu biết những pháp gì?

Đức Phật nghe nói thế, bảo họ:

–Bà-la-môn các vị có người biết pháp có người không biết pháp? Các hàng Sát-lợi, Cư sĩ… cũng như vậy.

Đức Phật nói kệ:

Không thể với bạn thân

Làm họ sanh khuất phục

Vua chúa không thể hàng

Phục bậc không chịu phục

Vợ không cầu chồng phục

Cha mẹ khi tuổi già

Làm con phải kính dưỡng

Không được sanh bội nghịch

Không có chỗ đông nào

Không có bậc hiền lương

Vị thiện trượng phu nào

Cũng đều giảng pháp ngữ

Đoạn trừ tham, sân, ái

Là lời nói hợp pháp.

Bấy giờ các Bà-la-môn nói:

–Ngài hiểu biết giỏi về pháp Bà-la-môn, hãy vào đây với chúng tôi.

Họ trải tòa mời Đức Phật ngồi và thưa:

–Ngài hãy thuyết pháp cho chúng tôi, chúng tôi muốn nghe.

Thế Tôn vào giữa chúng, ngồi nơi tòa của họ, thuyết giảng nhiều giáo pháp khiến cho họ lợi ích, hoan hỷ.

Thế Tôn nói kệ:

Ai im lặng không nói

Chẳng biết họ trí ngu

Cần phải nhờ lời nói

Sau đó mới thấu đạt

Nếu người giảng diệu pháp

Thuyết pháp hướng Niết-bàn

Thế nên phải giảng nói

Thắp sáng ngọn đuốc pháp

Phước Tiên Thánh dựng lên

Đều do lời giảng pháp

Nói pháp là phướn thánh

Vậy không nên im lặng.

Đức Phật giảng như vậy rồi đứng dậy từ giã họ.

95. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật du hóa ở nước Câu-tát-la. Trong nước này, có vị Bà-la-môn tên là Thiên Kính, ở trong xóm làng có nhà cho khách nghỉ. Khi ấy Tôn giả Ưu-ba-ma-na là thị giả của Phật, đang nghỉ trong nhà khách đó. Bấy giờ Đức Như Lai bị gió động nên đau lưng. Tôn giả Ưu-ba-ma-na mặc y, cầm bát đến nhà Bà-la-môn Thiên Kính. Thiên Kính đang ngồi trong nhà cạo râu, từ xa thấy Tôn giả, bèn nói kệ:

Cạo tóc mặc pháp y

Tay cầm bát ứng khí

Đứng yên bên ngó tôi

Ngài muốn cầu chuyện gì?

Tôn giả Ưu-ba-ma-na nói kệ đáp:

Đại La-hán, Thiện Thệ

Mâu-ni đang đau lưng

Cần chút thuốc nước ấm

Nên đến nhà này xin.

Bà-la-môn lấy bát và đựng đầy tô, dầu, một cục đường đen, một thùng thuốc nước ấm, đem ra cúng dường. Tôn giả nhận những thứ ấy rồi đem đến chỗ Đức Phật, dùng tô, dầu và nước thuốc tắm rửa thân Phật, uống mật, đường, bệnh đau lưng liền giảm.

Bà-la-môn Thiên Kính vào sáng sớm hôm sau đến gặp Đức Phật. Sau khi thăm hỏi Thế Tôn xong thì ngồi qua một bên. Thế Tôn nói kệ hỏi vị Bà-la-môn:

Xin hỏi Bà-la-môn

Hành pháp Bà-la-môn

Cho gì được quả lớn

Cho khi nào đúng lúc

Cho vào phước điền nào

Được quả báo thù thắng?

Bà-la-môn nói kệ đáp:

Bậc học thức, hiểu biết

Đa văn ghi nhớ nhiều

Cha mẹ dòng chánh tịnh

Dung mạo rất đoan nghiêm

Những vị ấy gọi là

Bà-la-môn tam minh

Ai thí những vị ấy

Thu đạt quả báo lớn

Tùy thời thí y thực

Là phước điền thù thắng.

Bà-la-môn nói kệ hỏi Đức Phật:

Cù-đàm nói hạng nào

Gọi là Bà-la-môn?

Thế nào là ba minh?

Thí đâu được quả lớn?

Thí khi nào đúng lúc?

Thắng phước điền là gì?

Thế Tôn nói kệ đáp:

Biết rõ cả ba đời

Thấy trời, người, đường ác

Không còn sanh tử nữa

Chứng đắc những thần thông

Tâm trí đạt giải thoát

Đấy gọi là ba minh

Thí vị ấy quả lớn

Gọi là thắng phước điền.

Bà-la-môn Thiên Kính nghe lời Phật dạy, hoan hỷ từ giã.

96. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật du hóa ở nước Câu-tát-la, ban đêm nghỉ ở rừng Sa-la. Có một Bà-la-môn đang canh tác ở gần rừng, sáng sớm đi thăm ruộng nên đến chỗ Phật, thưa:

–Bạch Thế Tôn, con trồng trọt gần rừng nên ưa thích rừng này. Nay Ngài cũng ưa thích rừng Sa-la này, có phải chăng Ngài cũng muốn canh tác ở đây?

Bà-la-môn nói kệ:

Ngài vì muốn trồng cây

Phải chăng ưa rừng này?

Không bạn, vui cô tịch

Thích rừng này phải không?

Đức Thế Tôn nói kệ đáp:

Ta ở trong rừng này

Chẳng phải làm gì cả

Nhổ sạch hết gốc rễ

Tất cả đều phá khô

Ở rừng nhưng không rừng

Đã xa lìa hẳn rừng

Ta bỏ hẳn thú vui

Thiền định, đoạn nhiễm đắm.

Vị Bà-la-môn lại nói kệ:

Ngài thật tên Phật-đà

Tôn quý nhất thế gian

Diệt trừ các phiền não

Xa lìa sự tích chứa

Bậc Tối Thượng thế gian

Nên hiệu là Thế Tôn.

Bà-la-môn này nói kệ xong, hoan hỷ từ giã.

97. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật du hóa tại nước Câu-tát-la, trụ nơi rừng Sa-la. Cách rừng không xa, có một Bà-la-môn dạy học cho năm trăm thanh niên. Bà-la-môn ấy thường nghĩ: “Bao giờ Đức Thế Tôn du hành đến tại rừng này ta sẽ tới thăm hỏi, Ngài sẽ giải thích cho ta những điều nghi ngờ!”

Lúc đó vị ấy sai các thanh niên vào rừng chặt củi để tế lửa. Các thanh niên kia vào rừng thấy Đức Như Lai ngồi bên gốc cây, đoan nghiêm đặc biệt, dung mạo hòa nhã, như lầu bằng vàng ròng, hào quang rực rỡ. Những thanh niên thấy Như Lai rồi, vội vác củi về, thưa với thầy:

–Trước đây thầy thường nghĩ đến việc thấy Phật, nay Đức Như Lai ở tại rừng này rất gần, nếu thầy muốn gặp thật là đúng lúc.

Vị Bà-la-môn nghe nói như vậy, liền đến gặp Đức Phật, thăm hỏi sức khỏe, ngồi qua một bên, nói kệ:

Rừng sâu rất rậm rạp

Trông thấy thật đáng sợ

Vì sao ngồi một mình

Tu thiền tâm không hãi

Lại không có tiếng ồn

Nên tự thân hoan hỷ

Vì sao vui tĩnh lặng

Thật là chưa từng có

Ngài vì cầu Phạm thiên

Chúa tự tại thế giới

Hay cầu làm Đế Thích

Vua cõi trời Ba ba?

Vì sao vui ở riêng

Trong rừng sâu đáng sợ

Thường tu hành khổ hạnh

Nhằm mong cầu điều chi?

Đức Thế Tôn nói kệ đáp:

Người nào còn mong cầu

Nghi hoặc đầy tâm ý

Với vô số cảnh giới

Tâm nhiễm đắm chạy theo

Tất cả các kết sử

Sanh ra vì không trí

Ta nhổ gốc ngu si

Cạn khô bùn dục buộc

Đoạn sạch ý mong cầu

Không còn các dối trá

Ở trong các pháp thiện

Chứng biết được thanh tịnh

Đắc đạo quả vô thượng

Bậc tu thiền ly dục.

Vị Bà-la-môn lại nói kệ:

Nay con xin đảnh lễ

Quy y Đấng Mâu-ni

Tự tại trong các thiền

Giác ngộ Chánh biến tri

Thế Tôn trong Trời, Người

Đầy đủ ba hai tướng

Đoan chánh không ai bằng

Giống như vua Tuyết sơn

Trong rừng được giải thoát

Nhưng không đắm vướng rừng

Bậc Thanh Tịnh Giải Thoát

Vô sanh nhổ tên độc

Giáo pháp Như Lai thuyết

Cao thượng trong các luận

Lời lẽ vi diệu nhất

Sư tử rống trong đời

Thuyết giảng bốn Thánh đế

Độ khắp cho tất cả

Tự xa lìa khổ lớn

Lại hóa độ quần sanh

Khiến đạt được an lạc

Nguyện vì thuyết pháp này

Nay con hướng về lạy

Được sang bờ giải thoát

Xa lìa những sợ hãi.

Lành thay! Ngài đến đây!

Để con được gặp gỡ

Bậc Thầy của Trời, Người

Trừ diệt được tất cả

Khổ não của chúng sanh.

Vị Bà-la-môn nói kệ ấy xong, hoan hỷ từ giã.

98. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật du hóa ở nước Câu-tát-la. Bấy giờ Đức Thế Tôn đang ở bên bờ sông

Tôn-đà-lợi. Bên bờ sông này, có một Bà-la-môn đang sống ở đó. Ông ta đến gặp Đức Phật, sau khi chào hỏi, ngồi qua một bên, thưa Phật:

–Ngài muốn xuống sông tắm phải không?

Đức Phật hỏi lại:

–Xuống tắm ở sông này có lợi ích gì?

Vị Bà-la-môn đáp:

–Sông này là nơi ngày xưa Tiên nhân đi qua. Ai xuống sông tắm rửa, trừ những điều xấu, được thanh tịnh, xinh đẹp tinh khiết, gọi là an lành lớn lao.

Đức Phật nghe như vậy liền nói kệ:

Dầu là sông Tôn-đà

Đắc bế hay Hằng hà,

Yết-xà, Bà-bát-đề

Tắm trong những sông ấy

Không thể trừ sạch được

Những nghiệp ác đã tạo.

Đại lực Bát-kiện-đề

Cùng kẻ ngu hèn kém

Nếu cùng tắm một sông

Cho đến trăm ngàn năm

Vẫn không thể trừ ác

Cấu uế của phiền não.

Nếu tâm người thanh tịnh

Trì giới thường bố tát

Người thường tu nghiệp tịnh

Thường được đầy đủ giới

Không giết và không trộm

Không tà dâm, vọng ngữ

Người thường tin tội phước

Không ganh ghét người khác

Nước pháp rửa bụi trần

Nên tắm ở chỗ ấy.

Tuy nơi Tôn-đà-lợi,

Kiệt-xà, những dòng sông

Đều là nước thế gian

Uống nước và tắm rửa

Không thể trừ cấu uế

Và trừ những nghiệp ác.

Tắm, uống để làm gì!

Chân thật, nói nhu hòa

Bỏ sân, không hại vật

Nước này chân tịnh thủy

Ai vào sông tịnh giới

Tẩy trừ những phiền não

Tuy không trừ bẩn ngoài

Nhưng sạch uế bên trong.

Người hung ác tàn hại

Ngu bướng tạo nghiệp ác

Những bất tịnh như vậy

Như uế, ô, cấu, ác

Nước chỉ tắm ngoài thân

Không thể trừ nghiệp ác.

Bà-la-môn nghe lời Phật dạy, tán thán:

–Lành thay! Lành thay! Đúng như lời ngài dạy. Người tắm rửa

chỉ trừ cáu bẩn trên thân. Người tạo nghiệp ác không thể trừ ác bằng cách tắm rửa.

99. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật du hóa, bên bờ sông Tôn-đà-lợi, thuộc nước Câu-tát-la. Khi ấy Đức Thế Tôn vừa mới cạo râu tóc, trú đêm bên bờ sông. Đêm tàn, trời sắp sáng, Ngài dùng y phủ lên đầu, chánh thân ngồi thẳng, đặt niệm ở trước mặt.

Bấy giờ, bên bờ sông ấy có vị Bà-la-môn tế lửa. Theo pháp tế lửa, phần vật phẩm tế xong phải đem cho các vị Bà-la-môn khác. Khi trời sắp sáng, vị ấy cầm vật tế xong đi tìm Bà-la-môn để thí cho họ, trên đường đi gặp Đức Phật. Đức Thế Tôn nghe tiếng ông ta đi, lấy y che đầu xuống, tằng hắng lên tiếng. Bà-la-môn này khi thấy Đức Phật, liền lên tiếng:

–Đây không phải là Bà-la-môn, mà là đạo nhân đầu trọc.

Ông ta muốn trở về nhà, lại suy nghĩ: “Người cạo đầu chưa chắc là Sa-môn, Bà-la-môn cũng có người cạo tóc, ta nên đến gặp ông ấy để hỏi về nguồn ốc, đẳng cấp, tộc họ”.

Vị Bà-la-môn ấy bèn đến gặp Đức Phật, thưa hỏi:

–Người sanh ở đâu và thuộc dòng họ nào?

Đức Thế Tôn nói kệ đáp:

Đừng hỏi sanh ở đâu

Nên hỏi đã làm gì?

Cây nhỏ cũng sanh lửa

Ti tiện sanh hiền đạt

Khéo điều phục đời sống

Hổ thẹn, làm việc thiện

Siêng năng tự điều thuận

Vượt khỏi bờ Vi-đà

Định ý thu nhiếp tâm

Tu phạm hạnh đầy đủ

Sáng sớm nên bố thí

Phẩm vật tế tự xong.

Này vị Bà-la-môn,

Nếu ai muốn tu phước

Hãy cúng dường vị ấy

Là bậc thiện trượng phu.

Vị Bà-la-môn nói kệ:

Nay tôi đang cúng dường

Nơi này thật tế lửa

Nay tôi quán sát Ngài

Đã vượt bờ Vi-đà

Xưa nay tế lễ xong

Đem cúng dường người khác

Chưa gặp ai như Ngài

Bậc Thắng Diệu Ứng Cúng.

Vị Bà-la-môn liền đem thực phẩm dâng lên Đức Thế Tôn. Đức Phật không nhận và nói kệ:

Trước không nghĩ bố thí

Nghe thuyết pháp rồi cho

Thức ăn uống như vậy

Thật không nên nhận lấy

Thường pháp quy định vậy

Nên Ta không thọ nhận

Thế nên không được nhận

Vì thuyết giảng kệ pháp.

Các Đại nhân hiện tại

Tận diệt hết phiền não

Nên đem thức ăn uống

Cúng dường các vị ấy

Người muốn cầu phước điền

Nên cúng dường chốn đó

Nếu ai muốn làm phước

Ta chính là phước điền.

Bà-la-môn lại bạch Phật:

–Nay con nên đem thực phẩm này bố thí cho ai?

Đức Phật dạy:

–Ta không thấy có Sa-môn, Bà-la-môn, Trời, Ma, Phạm nào

trong thế gian này có thể ăn thực phẩm ấy mà tiêu hóa được. Nên bỏ chúng vào chỗ nước không có trùng.

Vị Bà-la-môn vâng lời Phật, đem thức ăn bỏ vào chỗ nước không trùng, lửa khói bốc lên, nước sôi phát tiếng. Bà-la-môn thấy sự việc ấy rất sợ hãi, toàn thân nổi ốc. Vì sợ hãi nên ông ta chặt thêm củi dùng để tế lửa.

Đức Thế Tôn đến nơi kia nói kệ:

Ngươi đốt lửa đàng hoàng

Cho là được thanh tịnh

Người ít phước vô trí

Chỉ đốt lửa bên ngoài

Bà-la-môn nên biết

Ngươi bỏ đốt lửa đi

Nên tu lửa trong tâm

Cháy mãi không thể tắt.

Thêm rộng lửa như thế

Gọi là tế chân chánh

Thường tín tâm bố thí

Ngươi nên tế như vậy.

Nay ngươi kiêu mạn nặng

Chẳng xe nào chở nổi

Sân độc như khói tỏa

Như dầu tưới vào lửa

Lưỡi luôn dấy lời ác

Tâm chứa đựng lửa dữ

Không thể tự điều thuận

Sao gọi là trượng phu?

Ai lấy tín làm sông,

Giới làm bờ tế độ

Nước thanh tịnh như vậy

Được người thiện tán thán.

Ai tin tắm bằng giới

Là thần chú Tỳ-đà

Diệt được các tướng ác

Được sang bờ bên kia

Dùng pháp để làm ao

Cù-đàm chân tế độ

Nước tịnh thủy thanh khiết

Thiện trượng phu rất quý

Những người thường tắm rửa

Người công đức Tỳ-đà

Thân thể không nhơ bẩn

Được sang bờ bên kia

Nói thật, điều các căn

Chế ngự cả ba nghiệp

Tu đầy đủ phạm hạnh

Nhẫn, hổ thẹn tối thượng

Tín đến người chất trực

Đấy là pháp tắm rửa

Thế nên ông ngày nay

Cần phải biết như vậy.

Vị Bà-la-môn nghe lời Phật dạy, bỏ dụng cụ tế lửa, đứng dậy lễ Phật, chắp tay cung kính, bạch:

–Cầu mong Đức Phật cho phép con được xuất gia thọ giới cụ túc trong Phật pháp, được làm vị Tỳ-kheo, theo pháp Phật tu phạm hạnh.

Đức Phật đồng ý cho vị ấy xuất gia, thọ giới cụ túc. Vị Tôn giả ấy siêng năng, dốc tâm tu tập, hết mực tự kiềm chế, vui ở chỗ vắng, xa lìa phóng dật, không ưa gần gũi kẻ tại gia, xuất gia. Vì sao vậy? Tộc tánh tử đó cạo bỏ râu tóc, mặc pháp y, chánh tín xuất gia, tu vô lượng phạm hạnh, hiện tại thấy biết tự thân chứng đạo. Bấy giờ Tỳ-kheo ấy tu tập định tuệ, đắc quả A-la-hán, diệt tận hữu lậu, phạm hạnh đã lập, hoàn tất công việc, không thọ đời sau.

100. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Có một Bà-la-môn bện tóc tên là Bà-la-đột-ra-xà, đến gặp Đức Phật. Sau khi thăm hỏi, ngồi qua một bên, vị ấy nói kệ:

Tóc bên ngoài bị bện

Trong có tóc bện không?

Thế gian bị tóc quấn

Ai có thể thoát được?

Thế Tôn nói kệ:

Bậc trí sáng lập giới

Tâm tu bằng trí tuệ

Tinh tấn chuyên cần học

Tuổi trẻ trừ tóc bện.

Bà-la-môn nói kệ:

Bên ngoài bị tóc quấn

Trong có tóc quấn không?

Thế gian bị tóc quấn

Ai có thể đoạn trừ?

Thế Tôn nói kệ:

Mắt, tai, mũi, lưỡi, thân

Cùng ý căn pháp trần

Danh sắc đều không còn

Tâm, ý, xứ đều diệt

Ai chứng được như vậy

Đoạn trừ được tóc quấn.

Tổng nhiếp tụng:

Chiên đà, Bà-tư-tra

Mất bò, giảng tập xứ

Thiên kính, rừng Sa-la

Lấy củi, hai Tôn Đà

Nhất bện tóc là mười.

101. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại gốc cây Bồ-đề, bên bờ sông Nê-liên, thuộc xóm Ưu-lâu-tần-loa, thành đạo chưa được bao lâu.

Bấy giờ Đức Thế Tôn ngồi im lặng một mình, suy nghĩ: “Người nào không có tâm cung kính, không kính thuận với Tôn trưởng của mình, không nhận lãnh sự dạy bảo, không có chỗ để kính sợ, mặc tình phóng túng, thì vĩnh viễn mất sự lợi ích chân thật. Những người như vậy bị các khổ ràng buộc. Người nào hiếu thuận, phụng sự Sư trưởng, kính dưỡng, biết sợ, tùy thuận không nghịch, ước nguyện thành tựu, được lợi ích chân thật lớn. Người như vậy sống ở đâu cũng an lạc”.

Đức Phật lại suy nghĩ: “Tất cả trong thế gian như: Trời, Người, thế giới chư Thiên, thế giới nhân loại, thế giới Ma, thế giới Phạm, Sa-môn, Bà-la-môn … tất cả sanh loại trong thế gian, nếu người nào có Giới, Định, Tuệ, Giải thoát, Giải thoát tri kiến hơn Ta, Ta sẽ gần gũi, nương tựa, cúng dường cung kính. Sau khi quán sát khắp, Ta đều không thấy tất cả Trời, Người, Ma, Phạm, Sa-môn, Bà-la-môn, trong thế gian, không có vị nào hơn Ta về Giới, Định, Tuệ, Giải thoát, Giải thoát tri kiến để Ta nương tựa”.

Ngài lại suy nghĩ: “Pháp mà Ta đã giác ngộ được, nay Ta nên gần gũi, cúng dường, cung kính, thành tâm tôn trọng. Vì sao? Tất cả chư Phật trong quá khứ đều gần gũi, nương tựa, cúng dường, cung kính, tôn trọng pháp ấy. Chư Phật trong vị lai và hiện tại cũng gần gũi, nương dựa pháp ấy, cúng dường, cung kính, sanh tâm tôn trọng. Nay Ta cũng như chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại gần gũi, nương tựa, cúng dường, cung kính, tôn trọng Pháp”.

Bấy giờ Thiên chủ Phạm vương từ xa biết Thế Tôn đang ngồi nơi gốc cây Bồ-đề, bên sông Nê-liên, thuộc xóm Ưu-lâu-tần-loa, suy nghĩ: “Quán sát trong thế gian cả Trời, Người, Ma, Phạm, Sa-môn, Bà-la-môn, tất cả chúng sanh nếu có ai hơn Ta về Giới, Định, Tuệ, Giải thoát, Giải thoát tri kiến, Ta sẽ nương dựa vị ấy, nhưng Ta chẳng thấy có người nào hơn Ta cả”. Ngài lại quán sát chư Phật ở quá khứ, vị lai, hiện tại đều gần gũi, nương tựa Pháp, cúng dường cung kính, sanh tâm tôn trọng. Hiện nay Ngài cũng tùy theo chư Phật đã làm, gần gũi, nương tựa, cúng dường cung kính, tôn trọng Pháp.

Khi ấy vua trời Phạm thiên lại suy nghĩ: “Ta nên rời chỗ này đến gặp Đức Phật”.

Vua trời Phạm thiên, chỉ trong thời gian như người tráng sĩ co duỗi cánh tay, đến gặp Đức Phật, bạch:

–Thưa Thế Tôn, thật như ý nghĩ của Ngài, đúng như ý nghĩ của Ngài!

Phạm thiên nói kệ:

Quá khứ, hiện tại chư Như Lai

Tất cả Phật-đà trong hiện tại

Bậc Chánh Giác này đã trừ não

Tất cả đều lấy Pháp làm thầy

Gần gũi, nương tựa sống với Pháp

Đấy chính là pháp ba đời Phật

Thế nên muốn tôn trọng bản thân

Trước phải tôn trọng kính Pháp ấy

Cần phải ghi nhớ lời Phật dạy

Tôn trọng cúng dường pháp vô thượng.

Bấy giờ Phạm vương tán thán Thế Tôn, sanh tâm hoan hỷ sâu xa, rồi làm lễ từ giã.

102. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại gốc cây Bồ-đề, bên bờ sông Nê-liên, thuộc xóm Ưu-lâu-tần-loa, thành đạo chưa bao lâu.

Ngồi một mình bên gốc cây, Đức Phật suy nghĩ: “Có con đường duy nhất đưa chúng sanh đến thanh tịnh, khiến cho xa lìa khổ não, cũng trừ diệt được nghiệp ác, bất thiện, đạt được lợi ích đúng pháp. Pháp ấy là bốn Niệm xứ. Bốn Niệm xứ là gì? Đó là: Quán thân niệm xứ, quán thọ niệm xứ, quán tâm niệm xứ, và quán pháp niệm xứ. Người nào không tu bốn Niệm xứ là xa lìa pháp Hiền thánh, rời bỏ nẻo thánh. Ai xa lìa nẻo thánh là xa lìa pháp cam lộ. Ai xa lìa pháp cam lộ thời không thoát khỏi sanh, lão, bệnh, tử, ưu bi, khổ não. Những người như vậy, Ta nói rõ: họ không thể nào thoát ly tất cả các khổ. Ai tu bốn Niệm xứ là gần gũi pháp Thánh hiền. Ai gần gũi Thánh hiền là gần gũi đạo Hiền thánh. Ai gần gũi đạo Hiền thánh là gần gũi pháp cam lộ. Ai gần gũi pháp cam lộ là có khả năng thoát khỏi sanh, lão, bệnh, tử, ưu bi, khổ não, chính những người ấy thoát ly hoàn toàn sự khổ”.

Lúc ấy vua trời Phạm thiên từ xa biết ý nghĩ của Đức Thế Tôn nên tự nghĩ: “Nay ta nên đến gặp Đức Thế Tôn, tùy hỷ tán trợ”. Nghĩ như thế xong, trong khoảng thời gian nhanh như người tráng sĩ co duỗi cánh tay, vua trời Phạm thiên đến gặp Đức Phật, đảnh lễ dưới chân Ngài, đứng qua một bên, bạch Phật:

–Đúng như ý nghĩ của Đức Thế Tôn, có con đường duy nhất đưa chúng sanh đến thanh tịnh… cho đến được thoát khỏi ưu bi, khổ não.

Khi ấy Phạm thiên nói kệ:

Chỉ có đạo cam lộ

Chốn ấy phải tinh cần

Muốn cầu xa lìa khổ

Chỉ có một đường kia

Ai đi trên đường đấy

Như nhạn vượt không gian

Đức Thích-ca Mâu-ni

Đã chứng đắc Phật đạo

Tất cả Chánh Đạo Sư

Đều đem đường giác đó

Chỉ dạy cho chúng sanh

Nên nêu giảng nhiều lần

Để mong mọi người biết

Tận ranh giới sanh hữu

Mong Ngài thuyết nhất đạo

Tế độ các chúng sanh

Chư Phật trong quá khứ

Giải thoát bằng đường này

Phật vị lai, hiện tại

Đi đường ấy giác ngộ.

Thế nào gọi là độ?

Vượt qua được dòng thác

Cứu cánh nơi vô biên

Điều phục được cực tịnh

Thế gian đều sanh tử

Ngài biết các cảnh giới

Vì những người có mắt

Chỉ dạy con đường này

Như dòng Hằng hà kia

Chảy hướng về biển lớn

Thánh đạo cũng như vậy

Phật khai thị hiển nhiên

Đạo này như sông kia

Hướng về biển cam lộ

Xưa nay chưa từng nghe

Tiếng chuyển diệu pháp luân

Cầu mong Thiên Tôn Nhân

Đấng Vượt Già, Bệnh, Chết

Nơi tất cả quy y

Xin chuyển diệu pháp luân.

Vua trời Phạm thiên nói kệ xong, đảnh lễ dưới chân Phật, từ giã biến mất.

103. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại khu lâm viên Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Khi ấy, vào giữa đêm, vua trời Phạm thiên với hào quang chiếu sáng, đến gặp Đức Phật, đảnh lễ dưới hân Phật, ngồi qua một bên. Phạm thiên, với hào quang rực rỡ chiếu sáng cả nơi ấy, ngay tại chỗ ngồi, nói kệ:

Sát-lợi, Lưỡng Túc Tôn

Bậc Chủng Tánh Chân Chánh

Đầy đủ cả minh hạnh

Tối thắng trong Trời, Người.

Đức Phật bảo Phạm thiên:

–Lời nói rất đúng! Lời nói rất đúng!

Sát-lợi, Lưỡng Túc Tôn

Đấng Chủng Tánh Chân Chánh

Đầy đủ minh và hạnh

Tối thắng trong Trời, Người.

Vua trời Phạm thiên nghe lời Phật dạy, hoan hỷ vui mừng, đảnh lễ nơi chân Phật, biến mất tại chỗ, trở về Thiên cung.

104. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật du hóa ở nước Câu-tát-la. Trong nước ấy có một trú xứ A-lan-nhã, Đức Thế Tôn cùng đại chúng Tỳ-kheo nghỉ đêm ở đó. Đức Thế Tôn khen ngợi trú xứ ấy, thuyết giảng về pháp trú xứ A-lan-nhã.

Vua trời Phạm thiên biết Đức Như Lai đang du hóa ở nước Câu-tát-la, cùng đại chúng Tỳ-kheo nghỉ đêm tại trú xứ yên tịnh, tán thán trú xứ ấy, thuyết giảng về pháp trú xứ A-lan-nhã. Vua trời Phạm thiên suy nghĩ: “Nay ta nên đến gặp Thế Tôn, tùy hỷ tán thán”.

Phạm thiên vương biến mất ở cung trời, nhanh như thời gian người tráng sĩ co duỗi cánh tay, đến chỗ Đức Phật, đảnh lễ dưới chân Đức Phật, ngồi qua một bên, nói kệ:

Trải tọa cụ chỗ vắng

Nên đoạn mọi trói buộc

Nếu không thích như vậy

Nên về sống giữa Tăng

Luôn luôn tự chánh niệm

Thu nhiếp căn, khất thực

Giữ gìn đủ giới cấm

Nên đến nơi yên tịnh

Xả bỏ hết sợ hãi

Trú vững tâm không sợ

Đoạn trừ sạch kiêu mạn

Kiên tâm trú nơi ấy

Điều con nghe như vậy

Không nên nghi hoặc nữa

Một ngàn A-la-hán

Tại đây đoạn sanh tử

Học hữu hai ngàn rưỡi

Ngàn một trăm Dự lưu

Nhập lưu tu chánh đạo

Không còn đi đường tà

Không thể trình bày hết

Người hành đạo đắc quả

Lý do không thể nói

Sợ họ không kính tín.

Khi ấy Phạm thiên chủ nói kệ xong, đảnh lễ chân Phật, trở về Thiên cung.

105. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở rừng Thích-sí, thuộc thành Ca-tỳ-la-vệ cùng đại chúng Tỳ-kheo năm trăm vị, đều là bậc A-la-hán, diệt sạch hết các lậu, đã làm xong việc, bỏ gánh nặng xuống, đạt đến tự lợi, hết nghiệp đời sau, không còn bị phiền não trói buộc, trí tuệ chân chánh giải thoát. Lại có chư Thiên đại uy đức trong mười thế giới đến gặp Phật, thăm hỏi Đức Phật và Tăng.

Khi ấy Đức Thế Tôn thuyết pháp tùy thuận Niết-bàn. Có bốn vị trời ở cõi Phạm thân, tự nghĩ: “Hiện nay Đức Phật đang ở rừng Thích-sí, thành Ca-tỳ-la-vệ, cùng năm trăm vị Tỳ-kheo Tăng, đều là bậc A-la-hán, đã hết các lậu, việc làm đã xong, bỏ gánh nặng xuống, đạt đủ tự lợi, hết nghiệp đời sau, không còn phiền não trói buộc, trí tuệ chân chánh giải thoát. Lại có chư Thiên đại uy đức trong mười thế giới đến chỗ Phật, thăm hỏi Đức Phật và Tăng. Thế Tôn vì họ thuyết giảng pháp tùy thuận Niết-bàn. Nay ta nên đến chỗ Đức Thế Tôn”.

Các vị thiên cõi Phạm thân nghĩ như thế rồi, liền biến mất tại chỗ, trong khoảng thời gian nhanh như người tráng sĩ co duỗi cánh tay, đến chỗ Phật, đảnh lễ dưới chân Ngài, rồi đứng qua một bên.

Vị thiên thứ nhất ở cõi Phạm Thân nói kệ:

Hiện nay tại rừng này

Cả đại chúng tập hội

Thế nên chúng con đến

Vì muốn xem chúng Tăng

Không dùng tâm bất thiện

Hoại phá hòa hợp Tăng.

Vị thiên thứ hai cõi Phạm thân nói kệ:

Tỳ-kheo tâm thành thật

Phải làm việc tinh cần

Như người khéo chế ngự

Khiến ngựa phải phục tùng

Tỳ-kheo cũng như vậy

Nên chế ngự các căn.

Vị thiên thứ ba cõi Phạm thân nói kệ:

Thí như ngựa rừng bị cương cột

Nhổ trụ vượt hào thoát an ổn

Các vị Tỳ-kheo cũng như vậy

Nhổ ba trụ độc, vượt hào dục

Được Đạo sư Thế Tôn điều phục

Nên đời có những voi quý lớn.

Vị thiên thứ tư cõi Phạm thân nói:

Những người quy y với Phật đà

Từ bỏ thân người được thân trời.

Bốn vị trời Phạm thân, mỗi người nói kệ xong, hướng về chúng Tăng cung kính khép nép làm lễ, rồi từ giã.

106. Tôi nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở tại vườn trúc Ca-lan-đà, thuộc thành Vương xá. Bấy giờ, vào giữa đêm, vua trời Phạm thiên với hào quang sáng chói, đến gặp Đức Phật.

Khi ấy Thế Tôn nhập pháp tam-muội Hỏa quang. Vua trời Phạm thiên tự nghĩ: “Hiện nay Đức Như Lai đang vào chánh định. Ta đến đây thật trái thời”.

Trong thời gian ấy, thân hữu của Đề-bà-đạt-đà là Tỳ-kheo Cù-ca-lê hủy báng Tôn giả Xá-lợi-phất và Tôn giả Mục-kiền-liên. Vị Phạm thiên ấy bèn đến chỗ Ca-lê gõ cửa phòng ông ta, gọi:

–Này Cù-ca-lê, Cù-ca-lê, ông nên sanh tâm tịnh tín đối với Tôn giả Xá-lợi-phất và Mục-liên. Hai vị Tôn giả ấy tâm tịnh, hòa dịu,

phạm hạnh đầy đủ. Ông hủy báng như vậy, sau này phải chịu nhiều đau khổ lâu dài.

Cù-ca-lê hỏi Phạm thiên:

–Ngươi là ai?

Đáp:

–Ta là vua trời Phạm thiên.

Cù-ca-lê nói:

–Đức Phật thọ ký ông đã đắc A-na-hàm phải không?

Phạm thiên đáp:

–Đúng vậy.

Cù-ca-lê nói:

–A-na-hàm nghĩa là không trở lại (Bất hoàn). Tại sao ông trở lại?

Vua trời Phạm thiên tự nghĩ: “Những hạng người này không nên nói chuyện với họ”. Phạm thiên nói kệ:

Muốn lường pháp vô lượng

Bậc trí không làm vậy

Ai lường pháp vô lượng

Tất phải bị thiêu hại.

Phạm thiên nói kệ xong, đến chỗ Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Đức Phật, ngồi qua một bên, đem sự việc với lời nói của Cù-ca-lê trình bày đầy đủ với Đức Thế Tôn. Phật bảo Phạm thiên:

–Đúng vậy, đúng vậy. Muốn lường pháp vô lượng, có thể đốt cháy kẻ phàm phu.

Thế Tôn nói kệ:

Con người sống trong đời

Lưỡi búa để trong miệng

Do lời ác của họ

Tự chặt lấy thân mình

Hủy báng bậc đáng khen

Ca ngợi kẻ đáng chê

Người xấu ác như vậy

Không bao giờ an vui.

Cù-ca-lê vu báng

Với Phật-đà, Hiền thánh

Ca-lê bị đọa lạc

Vào trăm ngàn địa ngục

Ngay khi A-phù-đà

Hủy báng bậc Thánh hiền

Do khẩu ý ác độc

Đọa vào địa ngục ấy.

Vua trời Phạm thiên nghe kệ xong, lễ Phật rồi từ giã.