Đại Tập 14 · Bộ Bản Duyên V · Số 192–198

Phật Bổn Hạnh Kinh - Quyển V

PHẬT BỔN HẠNH KINH

(PHẬT BỔN HẠNH TÁN TRUYỆN)

QUYỂN V

Phẩm 21: PHẬT LÊN CUNG TRỜI ĐAO-LỢI VÌ MẪU THÂN THUYẾT PHÁP

Đem cam lộ chánh pháp

Làm người đời no lòng

Gieo hạt giống giải thoát

Đều được hưởng quả báo.

Công đức Phật như nhật

Chánh pháp như ánh sáng

Giới phẩm như nước trong

Có ra từ suối trời

Mẹ như sen báu mầu

Và hoa rừng cây trời

Sắp đến kỳ nở rộ

Nên Phật lên Đao-lợi.

Ánh mặt trời chiếu sáng

Đêm trăng tỏ ngời ngời

Phật soi trời thế gian

Ngần ấy trang nghiêm đẹp

Vua mặt trời Nghĩ rằng:

Vua mặt trời đến nơi

Vì đời kính ý trời

Cúi đầu lễ chân Phật.

Vua mặt trăng nghi ngờ

Bỏ chỗ thấy thật sáng

Ánh sáng trăng tốt đẹp

Quy về trăng tuệ người

Vắng lặng hơn trời Phạm

Chiếu dịu như Thiên đế

Sâu xa hơn biển cả

Bất động núi Tu-di.

Cây các báu vua trời

Tên là Thể trú độ

Ngồi dưới vầng ánh sáng

Núi vàng bóng cây báu

Thấy mẹ hoàng hậu mầu

Trồng quả phước thành thục

Hoặc có nơi nên trồng

Hoặc có nơi nên bỏ

Dùng đức thanh tịnh Phật

Mặt chiếu như châu sáng

Người thấy tâm thanh tịnh

Nước báu dưới nước trong.

Khi ấy Phật Thế Tôn

Dùng tiếng Phạm trong trẻo

Mưa thuốc pháp cam lộ

Đối Từ mẫu thuyết pháp:

“Rơi vào khổ chia lìa

Sinh thiên có họa ấy

Tham cầu nhiều cũng chết

Đó là khổ thế gian.

Địa ngục nấu, thiêu đốt

Quỷ đói khát cháy khô

Súc sinh ăn nuốt nhau

Năm căn khổ không yên

Ở nơi chỗ thọ thân

Các khổ thường theo

Muốn rời các khổ não.

Chỉ có diệt, vô vi

Nên biết khổ ba cõi

Như vết thương nhiễm trùng

Còn hơn nung sắt áp

Không thể trị vết thương

Thế gian khổ như vậy.

Biết nhân duyên khổ sinh

Biết chỗ khổ kia diệt

Biết lý do khổ tan

Biết khổ năm ấm thạnh

Biết lý do trần lao

Biết chỗ trần lao diệt

Diệt đó gọi vô vi.

Cho nên đường diệt ấy

Gọi là Bát Thánh hiền

Các độc trần lao đó

Đều cháy tiêu không còn

Sinh tử rất đáng sợ

Tiến lui không đáng nương,

Như mặt nạ con hát

Cởi ra rồi đeo vào.

Hoặc uống cam lộ trời

Lại uống nước đồng sôi

Hoặc ăn cam lộ trời

Lại ăn hòn sắt nóng

Hoặc lại đến nhà trời

Hoặc kéo xe sắt đốt

Hoặc vua hoặc hành khất

Quỷ đói rồi súc sinh

Duyên trước đã chỉ định

Chạy nhảy như đánh cầu

Lên xuống khắp ba cõi

Chọn từ có đến không.”

Nghe nói pháp ấy rồi

Người mẹ diệu vua trời

Tám mươi tám lao kết

Tâm người đều diệt hết

Ý an trụ pháp mầu

Lại khiến ba cấu sạch

Đốt tan trần lao mạnh

Hoàng hậu chứng tam đạo.

Trong đại hội vô số

Hoa sen cõi trời, người

Đều nở ra cùng lúc

Như hoa gặp mặt trời.

Bấy giờ hoàng hậu dậy

Với lòng đầy vui mừng

Như vầng dương qua núi

Ánh sáng càng sáng trưng

Với lòng thương kính Phật

Lễ chân rồi bạch rằng:

“Xưa nay mẹ chưa từng

Được con dâng trọng cống

Vô số kiếp nhờ dắt

Lòng chưa từng thỏa mãn

Thiên dục chẳng đầy đủ

Không như nay đầy đủ

Biết đủ khiến ta đủ

Dứt đắm không còn mê

Nhất thiết trí Ta ngộ

Không mầm dứt giống ngã.

Bấy giờ vô số trời

Nghe đại pháp nhiệm mầu

Liền gieo giống đức lành

Gieo giống Phật thanh khiết.

❧

Phẩm 22: NHỚ XƯA

Bấy giờ, Thiên Trung Thiên

Thầy các trời, người đời

Trong cõi nước Đại vương

Quốc độ Ma-kiệt-đà

Dừng chân ở vườn Trúc

Nhớ lại đời xa xưa

Ánh sáng càng tỏa đẹp

Giống như đền lửa mạnh.

Em Phật tánh nhân từ

Tên gọi là A-nan

Thấy ánh Phật rực rỡ

Liền đi đến chỗ Phật

Chắp tay quỳ gối phải

Cung kính bạch Phật rằng:

“Xin Đấng trời trong trời

Giải quyết tâm con nghi

Chưa từng thấy ánh sáng

Như ánh sáng hôm nay

Xin Đấng Nhất Thiết Trí

Nói nguyên nhân sáng này”.

Bấy giờ Đức Phật dùng

Tám tiếng mầu bảo rằng:

“Nay lắng nghe Ta nói

Nhân duyên ánh sáng này

Ta tự nhớ đời trước

Thí vô số chúng sinh

Cúng dường hàng ngàn Phật

Đủ mọi thứ cần dùng

Học vô số thánh điển

Cúng tế nhiều vô vàn

Đại thí nhiều vô kể

Người thí khó kể hơn.

Nhớ lại thời quá khứ

Voi lớn như núi trắng

Thế lực hơn kẻ địch

Ta dùng để bố thí

Hai con lòng yêu mến

Dùng ban bố cho người

Chân lông đều ra máu.

Thời, Ta tên Thậm Ái

Voi, ngựa, xe, con gái

Các thứ đều bố thí,

Thí tám muôn bốn ngàn

Trâu đực vàng, sừng vàng

Thúng vàng đựng lúa bạc

Đã thỏa mãn bao dung.

Ta tên là Tri Thời

Đại thí mười hai năm

Bà-la-môn tệ ác

Đến xin đầu của ta

Bấy giờ các vị trời

Muốn cố ngăn Phạm chí

Ta hiểu dụ các trời

Chớ trái với bổn nguyện.

Thời, vua tên Nguyệt Quang

Ta tràn đầy sở nguyện

Lại có Bà-la-môn

Đến xin mắt của Ta

Ta liền cho không trái

Đôi mắt ta mến yêu

Vì vua tên Thiện Mục

Nhân đó phát nguyện lớn

Nay đem mắt thí cho

Nguyện sau thành tuệ sáng.

Lại vào thời điểm khác

Bồ câu bay đến Ta

Bị chim ưng đuổi bắt

Bay đáp trên gối Ta

Ta cắt thịt trong thân

Thỏa mãn theo ý chim

Để đổi bồ câu khỏi

Bị chim ưng ăn thịt.

Ta đã vì người bệnh

Cắt thịt trên thân mình

Hăm mốt ngày ăn thịt

Bệnh nặng kia đã lành.

Lại vì vua Phổ Thí

Tên là Đại Lực Sĩ

Xưa, trừ bệnh chúng sinh

Nay diệt tan trần lao.

Lại, thuở đời quá khứ

Ta đem thân cho người

Cho cả con yêu dấu

Cho luôn người bạn đời

Giao cho Ta người ác

Bảo Ta phải sát hại

Thời Ta tên Diễm Nguyệt

Không giết chết mạng mình

Còn lột da bố thí

Quấn thân làm bấc đèn

Đồng thời đốt bấc đèn

Toàn thân đều bốc cháy.

Vua tên Kiên Kim Cang

Chịu đau không ai bằng

Chỉ vì cầu một nguyện:

Giở chân liền thành Phật

Đem thân cho cọp sĩi

Đất rung chuyển sáu cách

Nhờ tâm mạnh mẽ ấy

Nên vượt qua chín kiếp.

Từng một lần khéo thí

Chúa bốn biển, thế gian.

Xưa làm vua Chuyển luân

Danh hiệu là Đại Thiên

Kiến lập phong giáo vua

Trị bằng mười hạnh lành

Xả bỏ cả bốn cõi

Xuất gia tu tịnh hạnh.

Lại vị vua Phổ Địa

Danh hiệu là Tôn Đế

Bấy giờ, trên đất lập

Tám muôn bốn ngàn thành

Vì các ngôi thành ấy

Đặt để cảnh giới rồi

Tám muôn bốn ngàn vua

Đều cạo đầu bỏ ngôi.

Từng vì vua Đa Cầu

Ham muốn mê cuồng loạn

Vượt qua cả biển lớn

Tìm đất đai nhân dân,

Thời, Ta làm Phạm chí

Đại trí tên Thượng Độ

Đem thuận lý dạy vua

Khiến vua chánh ý chí.

Từng làm voi đầu đàn

Như mặt trời xinh đẹp

Sáu ngà, rất đáng yêu

Bóng loáng có ánh sáng

Thợ săn tham ngà đẹp

Bắn tên trúng vào tim

Voi tự nhổ ngà cho

Lòng không chút giận hờn.

Vua Tịnh Thí săn bắn

Nhân đến trong rừng sâu

Chận hai con nai chúa

Giấu ở trong hang sâu

Vì nai mẹ có thai

Nai chúa xin chết thay

Súc sinh nơi hoang dã

Lại không sợ tai nạn.

Có nước bỗng giết hại

Cha mẹ và người già

Ta tuân phụng hiếu dưỡng

Đào hang cứu mẹ cha

Trời trên không hỏi Nghĩa

Cha dạy Ta đáp lời:

Dứt đảo kiến chúng sinh

Giúp không đọa địa ngục.

Trăn lớn ngăn người buôn

Vây bọn họ vào trong

Túc duyên Ta khi ấy

Sinh làm sư tử chúa

Sai voi dùng sức mạnh

Đạp cho trăn chết ngay

Cứu năm trăm người khách

Yên ổn trở về nhà.”

Lúc bấy giờ, Phật nói:

“Kinh Sinh năm trăm chương

Cõi Tam thiên đại thiên

Đều rung chuyển sáu cách

Có ức loài chúng sinh

Đều phát tâm đại đạo,

Lại có ức chúng sinh

Đều chứng bốn đạo quả

Kẻ hiền trí trên đời

Không thể nói rằng lạ.

Bồ-tát phát mạnh mẽ

Thí xả thân mạng mình

Theo ý người cầu xin

Không bao giờ trái ý,

Công đức được tự tại

Muôn vật và thân mạng

Gom thọ mạng ngắn ngủi

Đó mới là điều lạ.

Bị trần lao trói buộc

Tâm ác đầy mê hoặc

Dùng năng lực từ bi

Ngăn cản tâm ác kia

Bỏ được điều yêu thích

Của báu và thân mạng.

Chúng sinh có tài giỏi

Đời có người tự tại

Ngay khi ta làm ác

Phải tự chế không làm,

Ngày đêm làm các lành

Để lòng mình nghỉ ngơi

Nhờ đó tự khuyến tấn

Chí nguyện trong Phật đạo.

❧

Phẩm 23: ĐI ĐẾN DUY-DA-LY

Đời thông suốt hết cả

Sở nguyện đều thành tựu

Thương xót các chúng sinh

Như người thương con một

Giống như vua Chuyển luân

Dạy bảo ai chẳng theo

Chán ngán năm thứ dục

Muốn vào hang pháp tuệ,

Thế Tôn cũng như thế

Mở bày làm Phật sự

Siêng nhọc rộng hóa độ

Mọi việc đều rốt ráo

Vào đời ác sinh tử

Thuận theo sinh diệt kia

Muốn vào Đại vô vi

Dứt ý định, vắng lặng.

Thời, thành Duy-da-ly

Có quỷ hút tinh người

Vào thành gây dịch bệnh

Bức bách nhiễu hại đời.

Bấy giờ Duy-da-ly

Dịch mạnh như lửa hừng

Vua, đại thần trong nước

Nhóm họp, cùng luận bàn

Lửa lớn của dịch khí

Đang thiêu đốt muôn dân

Đều cùng nhau Nghĩ cách

Làm sao trừ nạn này.

Có trưởng giả Tài Minh

Thanh tín bậc nhất thưa:

“Thấy đời không còn ai

Chỉ Phật đáng nương cậy.”

Vua sai Thanh tín sĩ

Tài Minh làm người sứ.

Trưởng giả, Thanh tín sĩ

Đều chắp tay hướng về

Gieo năm vóc sát đất

Cùng xa vọng bạch Phật:

“Xin cứu giúp thế gian

Nguyện cứu giúp đất nước

Như người lạnh cần lửa

Bệnh nặng xin thuốc hay

Như tối mong ánh sáng

Lạc lối được dẫn đường

Chúng con cầu Thế Tôn

Muốn xem vui người, trời”.

Sứ đến chỗ Đức Phật

Phật liền nhận lời mời

Nay bỏ nhà giác biết

Trời người Nghĩ rối động

Ở trên không trời bảo:

“Với vua Vị Sinh Oán

Vì sao không lo lắng

Nay phải rời Đức Phật.”

Vua nghe trời dạy bảo

Trong lòng chợt kinh hãi

Ý buồn rầu lên tiếng:

“Tâm chúng sinh tối tăm

Ai đem đá mài tuệ

Đến mài tâm u tối?

Tội lỗi của trần lao

Oan trái ở đời trước

Chúng sinh tội lỗi nhiều

Ai sẽ cứu nhẹ được?

Chúng ta bế tắc lâu

Trong ngục tù sinh tử

Ai sẽ đem chìa khóa

Mở ngục cho chúng ta?

Chúng ta lâu bộc lộ

Lòng khát ái ánh dương

Ai sẽ thí chánh pháp

Trăng trong, ngọc giải khát?”

Nhân đó vua ra lệnh

Mau đến gặp Đức Phật

Nhân thỉnh Phật ngày mai

Vào cung thọ trai tăng

Lệnh nhà bếp chuẩn bị

Trăm món ăn thịnh soạn.

Phật hứa ở trong cung

Nhận vua thỉnh một tháng.

Sửa sang bảy con đường

Cho đến tận sông Hằng

Đường bài trí màn trướng

Trang sức như cõi trời

Các hoa thơm nhiều màu

Tung rải khắp mặt đất,

Người nhóm như nước dâng

Tràn đầy như biển cả

Ngọc sáng dùng trang sức

Màu sáng như trăng tròn.

Vua phục sức ngồi xe

Cung kính đến thỉnh Phật

Không bao lâu Phật đã

Đến bên bờ sông Hằng.

Vua lại dâng lên Phật

Năm trăm lọng bảy báu

Vua người dâng năm trăm

Vua rồng dâng một ngàn

Vua trời dâng năm trăm

Duy-da-ly năm trăm

Vì che chở khắp trần

Nên nhận dâng lọng báu

Nhận hết các lọng báu

Chỉ để một che dùng.

Bấy giờ Đức Thế Tôn

Cùng với chúng đệ tử

Hai ngàn năm trăm vị

Liền vượt qua sông Hằng

Các vua Duy-da-ly

Hết lòng yêu kính Phật

Cung cấp mọi cần dùng

Theo thứ lớp đến nước.

Đức Phật liền đi vào

Thành lớn Duy-da-ly

Dùng tám âm thanh Phạm

Thanh tịnh rất nhiệm mầu

Phật nói một bài kệ:

“Này, các loài chúng sinh

Ở trên không, dưới đất

Hãy thương xót chúng sinh

Dùng nước từ thanh tịnh

Mà vẩy tưới đất đai

Bị nóng khát ép ngặt

Được nước mát đủ đầy.”

Từ mây lành của Phật

Mưa xuống lời ngọt ngon

Cả thành đều no đủ

Dứt trừ nạn độc hại.

Bấy giờ Đức Phật liền

Đi ra ngoài cửa thành

Phật cùng các Sa-môn

Từ từ đi quanh thành

Che chở hiện điềm lành

Chú nguyện mãi an ổn

Cả nước được che chở

An vui không thể lường.

Thời, trưởng giả Tài Minh

Thỉnh Phật và đệ tử

Thọ bữa cơm thịnh soạn

Kính yêu hết mọi bề,

Đức Phật giảng nói rộn

Chánh pháp rất sâu xa

Tiếng sư tử ban xuống

Bốn ngàn người đắc đạo.

Phật cùng chúng đệ tử

Đi đến rừng Nại nữ

Nại nữ vừa nghe tin

Vội đến gặp Như Lai

Đến cửa liền xuống xe,

Anh lạc như mây sấm

Mới vào vườn cây đẹp

Giống như trời Cát tường

Đi bộ khoan thai đến

Như sông chảy theo dòng

Dung nhan như ánh xuân

Như khóm hoa phù dung

Đem theo các Thiên nữ

Dáng điểm tô ngời ngời

Đi trong rừng cây ấy

Làm động mắt trời, đất.

Đức Thế Tôn nhìn thấy

Mành lưới của vua ma

Mắt nhìn sắc đẹp kia

Phá hoại giới hạnh người

Phật dùng âm thanh Phạm

Bảo các thầy Sa-môn:

“Giờ Nại nữ đến đây

Các thầy hãy nhiếp tâm

Chí các thầy giữ chặt

Cung tinh tấn trong tay

Dùng mũi tên chánh trực

Dây cung tuệ căng ngay

Đều mặc giáp định ý

Tự cỡi xe giữ giới

Đều đem ý từ quán

Vào mắt chống sắc tà.

Các thầy hãy xét kỹ

Con gái thế nào đây?

Người nữ đâu chính đáng

Mượn bề ngoài mê hoặc

Như đồng sắt mạ vàng

Da mỏng như cánh ruồi

Nếu không dùng phủ lên

Đó chỉ là bị thịt.

Nên phải biết rõ hơn

Ghèn, nước mắt, nước mũi

Nếu chẳng lau sạch đi

Và chất bẩn trên thân

Chẳng lấy nước rửa đi

Máu mủ và phân dãi

Dồn lại ở một nơi

Nhìn đó mà suy gẫm

Ý dục diệt không sinh.

Các thầy tự quán sát

Nhà xương đó đáng ghê!

Dùng gân quấn ràng rịt

Ngoài dùng thịt tô bồi.

Quần áo phục sức che

Như người vẽ tranh tường

Hãy tự quán sát đó

Chớ để nó mê hoặc.

Thận trọng giữ tâm ý

Về sau được lợi ích

Trước không điều phục tâm

Sau không thể điều phục,

Theo tà mất đường chánh

Mê hoặc lạc xoay vần

Giống như ngựa quan huyện

Luyện chạy vòng cuối cùng.

Mắt ưa nhìn sắc đẹp

Tâm theo mắt mê say

Ngắm nhìn trong lẫn ngoài

Ngu nhiễm, tuệ xa rời.”

Thời, Phật đem lời này

Răn các đệ tử trẻ

Họ liền tự nhiếp tâm

Một lòng nhìn Như Lai.

Nại nữ xa thấy Phật

Tướng đẹp đẽ sáng chói

Vòi vọi giữa rừng cây

Như nhật ra khỏi mây

Tâm cung kính nhìn Phật

Tâm thanh tịnh nhiệm mầu

Như cây nhiều hoa quả

Bị gió thổi quằn nghiêng

Như thế lễ chân Phật

Chắp tay tâm cung kính

Lui về chỗ ngồi xuống

Đức Phật bảo nàng ngay:

“Tâm cô ham buông lung

Cô tâm lành đến Ta

Tin ưa pháp chân chánh

Lợi này rất khó gặp.

Người nam tin ưa pháp

Đó không phải điều lạ

Ý nam tuy sâu nặng

Trần lao còn bớt nhe,

Người nữ thường quanh quẩn

Trong trần lao ái dục

Ý hẹp hòi, khinh tháo

Mê đắm sáu thứ dục.

Tâm người Nghĩ đến đạo

Đó là đáng quý nhất

Tất cả đời vô thường

Không nên cậy ta đây!

Bệnh tật lấn yên ổn

Già hủy hoại dung nhan

Cướp đoạt mạng sống người

Ưa pháp không hoạn nạn

Người nữ nhiều tham ganh

Gặp không mừng, oán ghét

Tâm người nữ mê đắm

Không thích rời mình thích.

Để chịu thân người nữ

Ắt có hai não trên

Vì những ý Nghĩa đó

Ngươi phải siêng thờ pháp.”

Tính Nại nữ yếu mềm

Trong tâm rất hổ thẹn

Được khuyên theo chánh pháp

Hết dạ kính Thế Tôn

Liền quỳ thẳng chắp tay

Bước ra bạch Phật rằng:

“Xin Phật rủ lòng thương

Mai nhận con cúng dường.”

Phật biết tâm nàng ấy

Rất thanh tịnh vui mừng

Nên im lặng nhận thỉnh.

Cô bèn từ giã về

Gieo năm vóc sát đất

Cúi đầu lễ chân Phật

Chán ghét thân người nữ

Hổ thẹn quay trở về.

Sau khi Phật nhận lời

Nàng Nại nữ mời thỉnh

Người dân Duy-da-la

Đều đi đến chỗ Phật

Ngựa trắng, lọng xe trắng

Y phục đều lụa trắng

Các trang sức đều trắng

Uy nghi thật đáng nhìn

Màu xanh, vàng, đỏ, đen

Đủ loại khác biệt nhau

Nghiêm sức đến chỗ Phật,

Như các trời Đao-lợi

Họ cũng đều thỉnh Phật

Phật nói đã thọ thỉnh

Phật nhận Nại nữ thỉnh

Họ đành phải ôm hận.

Bấy giờ Phật vì họ

Nói rộng pháp nhiệm mầu

Cam lộ không tổn giảm

Diệt trừ các khổ hoạn

Vì họ lược giải bày

Pháp bốn Đế chân thật

Vô số các Ly-kiền

Đều uống thuốc cam lộ.

Bấy giờ Phật sẽ đến

Độ vô số Ly-kiền

Và rồi từ giã họ

Tâm đều mang chánh pháp

Như độ người mạnh mẽ

Khổ địa ngục thoát rồi

Và vô số chúng sinh

Đều gieo giống sinh Thiên.

❧

Phẩm 24: TÁN THÁN PHẬT ĐỊNH QUANG

Trồng trăm phước đời trước

Ngàn núi cao không cùng

Dòng sông của trí tuệ

Rất sâu khó đo lường,

Lời nói người gió thoảng

Không thể làm chao động

Ngồi định như núi Thái

Nhưng không thể chuyển dời

Giống như đám mây đen

Chớp lóe sáng rạng ngời

Cầm lọng đẹp bằng báu

Xoay vần trên không trung.

Thời, A-nan thấy vậy

Điềm lành chưa từng thấy

Tâm vui mừng hớn hở

Quỳ thẳng bạch Phật rằng:

“Các thứ hoa trời

Rất đẹp nhiệm mầu

Nếu như có tâm

Đến cúng dường Phật

Giống như rừng cây

Gặp bầy ngựa hoang

Như trên núi tuyết

Nhiều cây hoa thơm.

Mặt như màu hoa

Sen có ngàn cánh

Nước bẩn thế tục

Không làm nhiễm dơ.

Rất khó thấy nghe

Như hoa Ưu-bát

Xin Phật giảng nói

Điềm lành hoa này.”

Phật dùng tiếng Phạm

Thanh tịnh nhiệm mầu

Làm cho chúng sinh

Giác ngộ đầy đủ

Mở khắp Tam thiên

Đại thiên thế giới

Dùng tâm Từ hòa

Bảo A-nan rằng:

“Về thuở quá khứ

Vô số kiếp xưa

Vô lượng đức lành

Trang nghiêm tướng tốt

Giống như đuốc sáng

Xua tan tối tăm

Dùng chánh pháp sáng

Dứt tối ngu si,

Thuở ấy có Phật

Hiệu là Định Quang

Thầy của các Thánh

Tam thiên thế giới,

Tất cả trí tuệ

Giống như biển lớn

Tâm như hư không

Không gì chướng ngại.

Cội gốc “sáu độ”

Sâu xa vững chắc,

Thân cây “mười lực”

Rất là cứng chắc

Bốn điều không sợ

Là bốn phía cây

Có ba mươi hai

Nhánh cây tướng tốt,

Ba trí đạt khắp

Chồi đốt nhiệm mầu

Tám mươi tướng tốt

Lá đẹp mềm mại

Từ bi che bóng

Rất là mát mẻ.

Cành hoa giác ý

Giới cấm đức thơm

Lời nói nở hoa

Hiện đài bốn đế

Chứng bốn thứ đạo

Quả rất thơm ngon.

Trời người ưa pháp

Giống như ong nhóm

Để hút tinh túy

Vị hoa cây Phật;

Họ nghe hoa thơm

Ăn quả cây ấy

Vì vị giải thoát

No đủ tràn đầy.

Bởi đời quá khứ

Nguyện cầu việc Phật

Siêng tu chẳng trễ

Hiện báo đời sau

Hiện ra báo ứng

Được uống thuốc pháp

No đủ tất cả

Nước mật cam lộ

Đói khát lùi xa.

Phát nguyện muốn tìm

Ý từ bi lớn

Nhân dĩ muốn đến

Thành lớn Hoa nghiêm,

Lúc vừa dở chân

Đạp cửa cổng thành

Bấy giờ thần đất

Cung kính gánh vác

Tam thiên đại thiên

Thế giới của Phật

Rung chuyển sáu lần

Chấn động cả lên.

Mưa hoa lấp đất

Chấn động cả lên

Chư Thiên đầy trời

Trên không tấu nhạc

Rền như tiếng sấm,

Thiên nữ trên không

Tấu nhạc đàn ca

Khen Phật nhiều kiếp

Tướng đẹp, công đức.

Chim thú vui mừng

Cùng nhau hót vang

Chén bát chạm nhau

Thành tiếng ca vang

Phật cùng đệ tử

Uy nghi khoan thai

Như vầng trăng rằm

Các sao vây quanh

Trăm tướng phước đức

Rực rỡ như tranh

Luân tướng nhiệm mầu

Ngàn nan hoa thành

Chân đạp xuống đất

Dấu vết như ấn

Bánh xe ngàn căm

Nhiệm mầu sáng rực.

Điều ngự ngựa sáu căn

Ngồi trên xe sáu độ

Kiệu bố thí, giữ giới

Rương từ nhà hoan hỷ

Dùng định ý điều ngự

Ngọn cờ lớn Bát chánh

Bánh xe tuệ vắng lặng

Lọng Tứ đẳng đại Từ

Đội mũ Nhất thiết trí

Chuỗi ngọc Giác ý ngời

Đại bi rất mau chóng

Thành ấp bày vô vi.

Giảng nói pháp nhiệm mầu

Để điều hòa chúng sinh

Hành đạo rất tốt đẹp

Ngàn mặt trời cùng mọc.

Trời mới mọc sườn núi

Trong ao hoa sen nở Thời,

Phật Định Quang cũng

Ngộ hoa tâm chúng sinh.

Lúc ấy Phật Nghĩ rằng:

Chúng sinh không thấy suốt

Hóa thành thể lưu ly

Giúp chúng sinh thấy suốt;

Mọi người xa thấy Phật

Mỗi mỗi như nhìn gương

Người nhóm họp đầy đường

Động nước, rung bốn biển.

Bấy giờ, có Phạm chí

Người thông minh trí tuệ

Dòng họ quý cao sang

Danh hiệu là Thiện Tư

Vừa nghe nói hiệu Phật

Hớn hở mình nổi ốc

Như bị móc giữ lại

Đều lìa tục xuất gia

Nhiều kiếp chứa công đức

Gốc lành khiến đến nơi

Giác ngộ Nhất thiết trí.

Như hoa thấy ánh dương

Khi gặp được ánh sáng

Như trời ra khỏi mây

Vua Kim Cang dòng Thánh

Ngắm nhìn không thỏa mãn!

Thấy Phật vui hớn hở

Đức lực liền thanh tịnh.

Nghĩ gặp Phật ra đời

Lấy gì cúng dường Ngài

Khi thấy người con gái

Xách một bình nước thơm

Có bảy cành sen xanh

Như Thất giác tuệ đủ

Nhờ phước đức đời trước

Bình hóa thành lưu ly

Thấy hoa mừng chắp tay

Đến gặp nàng hỏi rằng:

“Chỉ nhìn núi phước đức

Đồ châu báu lạ lùng

Riêng vì khắp chúng sinh

Khổ ách độ trở về

Kính, nhờn dứt cả hai

Nguyện ta trở lại không.

Đời trước đã cúng dường

Nay ta cũng nên cúng

Xin cô cho ta hoa

Để ta dâng lên Phật,

Giá bao nhiêu tùy ý

Với Phật nay chưa tròn

Xin cô giúp làm phước.

Phát tâm tịnh hướng Phật

Theo ý thỏa cầu xin

Phật tựa ngọc Như ý

Nguyện gì được tùy ý”.

Cô gái bán bảy bông

Mỉm cười đáp lại rằng:

“Giá hoa này đắt lắm

Liệu ngài mua được chăng?”

Đáp rằng: “Tùy cô bán!”

Rằng: “Mỗi hoa một trăm!”

Rằng: “Cho ta hoa ấy

Còn giá tùy ý cô!”

Nhân nhìn bên trái nói

E thẹn mà đáp rằng:

“Tôi cũng muốn dâng hoa

Lên cúng dường Đức Phật!”

Ta khiêm tốn đáp lại:

“Cô tự ra giá hoa

Phật không nhận hư dưỡng

Cô thành thật không dối!”

Nàng đáp: “Sẽ cho hoa

Nếu hứa làm chồng ta”.

Đáp rằng: “Cô thói xấu

Trái tâm nguyện cầu đạo”.

Nàng chắp tay đáp rằng:

“Không dám trái lòng ngài

Nay sẽ lập thệ nguyện

Bố thí chẳng dám trái?”

Liền lấy giá ấy

Cho năm cành hoa

Giữ lại hai cành

Để kết thệ nguyện.

Bấy giờ Bồ-tát

Được bảy cành hoa

Rồi liền lập lên

Quyết định nguyện là:

“Như nay Đức Phật

Cứu giúp thế gian

Nguyện con đời sau

Được đạo như Phật.”

Phát xong nguyện lớn

Liền tung hoa lên

Hóa thành lọng hoa

Ở trên hư không,

Ánh sáng Đức Phật

Chói như mặt trời

Lọng hoa sen xanh

Như mây lành nổi.

Phật vừa đi tới

Lọng cũng theo Ngài

Phật sáng như nhật

Lọng như mây xanh.

Bồ-tát thấy biến

Hớn hở vui mừng

Năm vóc sát đất

Tự lễ chân Phật,

Tức thời xõa tóc

Trải ra trên đất

Phật dùng tâm Từ

Bước đi trên tóc.

Tướng chân chiếu sáng

Như hoa sen hồng

Ở trên tóc ấy

Chân tóc sáng bừng

Như trên sen xanh

Nở hoa sen hồng.

Đức Phật thương xót

Dừng chân trên tóc

Phật dùng Thánh đạt

Tất cả tâm ý

Biết rõ Bồ-tát

Sức tâm mạnh mẽ,

Thời Phật mỉm cười

Ánh sáng năm mầu

Từ trong miệng ra

Biết bao màu sắc.

Thị giả Đức Phật

Quỳ thẳng chắp tay

Bước đến bạch Phật:

“Khi không nhân duyên

Các Phật không cười

Vì sao Phật vui?

Cúi xin Thế Tôn

Nói rõ việc ấy”.

Phật dùng Phạm âm

Âm vang như tiếng

Sóng biển thanh tịnh

Bảo thị giả rằng:

“Như Ta ở đời

Ra đời làm Phật

Từ che muôn loài

Giúp chúng sinh khổ,

Người cũng sẽ thành

Người dẫn thế gian

Ở trong cõi khổ

Trần lao lẫy lừng.

Khi trăm tuổi thọ

Trong họ Thích-ca

Sẽ thành Phật đạo

Hiệu là Năng Nhu”.

Nhận xong lời quyết

Vui mừng vô lượng

Được sức vui mừng

Bay bổng lên không

Thân nhẹ, tâm mạnh

Xuống lên như sóng.

Như trăng tròn sáng

Sóng biển lớn dậy

Hư không có thể

Hiện hình xuống đất

Hoặc đất có thể

Bay bổng lên không

Bốn đại có thể

Bỏ đi bản tính

Lời quyết của Phật

Không bao giờ đổi.

Diện mạo Đức Phật

Như trăng tròn đầy

Miệng nói những lời

Mát mẻ sáng suốt

Diệt mất thế gian

Cháy tiêu rất nóng

Giống như mùa hạ

Gặp đêm trăng rằm.

Kinh sách ngoại đạo

Trong rỗng, ngoài lừa

Ngu mê lừa gạt

Tất cả thế gian,

Phật nói pháp sáng

Thanh tịnh thái bình

Vào thành Nê-hoàn

Giống như về nhà.

Vì các điều ấy

Khen tặng hoa đẹp

Tung rải khen ngợi

Thân được ngợi ca,

Hoa diệu ý trời

Lúa thóc bạc vàng

Tung rải trên Phật

Phủ khắp mặt đất

Chưa rơi xuống đất

Hóa thành lọng hoa

Che ở trên Phật

Tới lui đều theo

Như mặt trời sáng

Hai mặt trời soi

Sen xanh khắp nơi

Như mây xanh nổi.

Từ không trung xuống

Niềm vui càng thêm

Lại tự gieo mình

Quy mạng Như Lai

Tóc kia vẫn ở

Dưới chân Thế Tôn

Tự nhiên tung rải

Phủ khắp mặt đất.

Các ông nên biết

Đâu phải ai khác

Lúc ấy Thiện Tư

Chính là Ta đây.

Dùng tâm Từ kính

Rải hoa cúng Phật

Nay thành Phật rồi

Làm Thầy mọi người

Bởi nhờ Phật ấy

Lọng hoa che Ta

Phát khởi ý Ta

Nhớ lại hạnh xưa

Làm các điều lành

Được báo như thế

Không bao giờ mất

Phải biết việc ấy!

Bấy giờ ai nấy

Chia phần tóc Ta

Giành nhau nhận lấy

Kẻ ít, người nhiều

Bọn họ đều được

Phật độ cho trước

Vào thành vô vi

Nê-hoàn vắng lặng.

Thời, người được tóc

Hơn bốn mươi người.

Người nước Tùy-đề

Sa-môn giữ giới

Đều thành La-hán

Đầy đủ sáu thông

Lập nên pháp lành

Nhiệm mầu bậc nhất.

Như Phật quá khứ

Hiệu là Định Quang

Đầy đủ lời nguyện

Phạm chí Thiện Tư

Như kia mừng rỡ

Bay lên hư không

Thời Phật lại ban

Cho trí tuệ lớn

Chúng sinh nghe rồi

Đều dốc lòng tin

Tìm mọi phương cách

Ban rải đức lành

Bố thí giữ giới

Trí tuệ siêng tu

Di-lặc ra đời

Hiển phước báo ấy.

❧

Phẩm 25: HÀNG VOI

Khi ấy Thế Tôn

Đến thành Vương xá

Làm phước chúng sinh

Mặt đất chuyển động

Chư Phật điềm lành

Cảm biến lạ lùng

Khi sắp vào thành

Đều hiển hiện lên.

Bấy giờ Điều-đạt

Có tâm độc hại

Biết Phật vào thành

Liền hiện điềm lành

Vội vàng tìm đến

Vua A-xà-thế

Dối trá dụ dỗ

Xúi bảo ác nghịch:

“Tôi sẽ giết Phật

Ngài soán ngôi cha

Cả hai huy hoàng

Giống như trời, trăng.”

Vua nghe theo lời ngụy

Cho voi uống rượu say

Voi điên vì say rượu

Kêu rống như sấm rền

Tức thời thả voi say

Chạy nhanh về phía Phật,

Như một cơn gió dữ

Muốn dập tắt đèn Phật

Giống như gió kiếp tận

Muốn hoại diệt thế gian

Khỏe như chim cánh vàng

Giận như vua Diêm-la

Tâm Phật vững không lay

Không bị voi làm động

Giống như núi Ma-la

Chẳng bị gió biển lay.

Xông đến trước mặt Phật

Quỳ xuống lễ chân Ngài

Nhiếp phục tâm sát đất

Như bụi gặp mưa lớn

Như từ trong mây đỏ

Mặt trời chiếu sáng rỡ

Rực rỡ như sao rơi

Rớt xuống đỉnh núi lạ,

Từ trong mây ca-sa

Tay phải phóng ánh sáng

Rọi sáng ngời voi lớn

Như nhật chiếu núi đen

Tay đức tướng sờ voi

Voi tức thời tỉnh ngộ

Giống như đuốc sáng hiện

Đêm tối càng rút ngắn.

Voi bàng hoàng tỉnh ngộ

Ý liền được yên ổn

Giống như chú thần tiên

Trừ nọc rắn hổ mang

Voi tức thời khắc phục

Quỳ dưới chân Thế Tôn.

Phật hiển hiện ánh sáng

Như mặt trời ló dạng

Thời, điều hóa voi say

Dạy bảo gieo gốc lành

Kẻ nên độ đã độ

Liền trở về tinh xá.

Bấy giờ, trong thành ấy

Có một kẻ danh gia

Tuổi trẻ tính mềm mỏng

Chí thông minh lanh lợi

Dốc tín, làm điều lành

Yêu kính pháp giới luật

Tôn trọng thầy, thờ Phật

Tên gọi là Cao Độ.

Điều-đạt tìm đến gặp

Dụ bằng những ngôn từ:

“Hãy chịu nghe lời ta

Ắt hậu tướng sẽ chờ

Tước vị cao hiển hách

Vinh lộc tăng thêm nhiều

Nếu nghe theo lời ta

Về sau sẽ làm vua”.

Thời, Hiền sĩ Cao Độ

Nghe Điều-đạt nói càn

Liền dùng lời chánh pháp

Đáp lời Điều-đạt rằng:

“Hãy lắng nghe ta nói

Khen ngợi đức thờ Thầy!”

Tức thời quay lưng lại

Hướng về phía Đức Phật

Gối bên phải sát đất

Chắp tay, tâm cung kính

Cúi mình, đầu mặt lễ

Cao Độ bèn khen rằng:

“Đã độ đến cùng cực

Vực biển các khổ não

Đã được Thập Lực độ

Cứu chúng sinh không mệt

Ngày đêm không dừng nghỉ

Dẫn người lập căn lành

Bậc Thầy ta phụng thờ

Hiệu là Phật Thế Tôn.

Ta chẳng thờ Thầy khác

Chỗ khác không nương được

Nên không nghe lời khác

Ông nên biết rõ đó”.

Khi ấy Điều-đạt ác

Trong tâm rất giận tức

Hai bàn tay nắm chặt

Cúi đầu bỏ ra về

Tâu vua lời siểm mị

Để gièm pha Cao Độ.

Vua ra lệnh quan hầu

Người có tâm hung ác

Trao hắn chuỗi ngọc báu

Giá mấy ngàn lượng vàng

Rằng: “Ngươi phải bí mật

Đem chuỗi báu này sang

Ném vào nhà Cao Độ

Chớ để người khác biết.”

Đêm tối, tên đó đến

Làm theo đúng lời vua.

Người nhà ấy sáng sớm

Được chuỗi ngọc báu kia

Liền trao cho gia chủ.

Gia chủ rất vui mừng

Sai người mời chồng đến

Đem chuỗi báu khoe chồng

Cao Độ thấy chuỗi báu

Rất sợ và than dài

Dùng những lời chua xót

Mà bảo vợ mình rằng:

“Của được không này độc

Đem ác gia hại người

Điều-đạt tìm mọi cách

Muốn hoại diệt ta thôi!

Đêm qua ném chuỗi báu

Vào trong nhà của ta.”

Ông ngồi buồn giây lát

Quan đến cửa rồi kia

Chúng lấy chuỗi báu ấy

Đeo vào cổ Cao Độ

Lập tức tâu vua rằng Rằng:

“Cao Độ trộm đây!”

Vua ra lệnh các quan:

“Xử phân theo phép nước”.

Sai quan là tên ác

Như sứ giả Thái sơn

Mắt đỏ cầm binh trượng

Hình dung như ngục tốt

Đều mặc áo màu đen

Máu tô đỏ thân mình.

Tội chém đầu bị kết

Sắp đến nơi hành hình

Trống đánh vang như sấm

Tiếng thổi ốc chấn động

Buộc chuông trên búi tóc

Ngựa, lừa đưa khỏi thành.

Đến nơi ban thức ăn

Cho người sắp hành hình

Thời, Điều-đạt sai người

Cho người nhà kia hay:

“Hãy đến quy phục ta

Sẽ giúp cho được sống.”

Thân thuộc vây chung quanh

Đều cất tiếng kêu gào

Tiếng vang xa khắp chốn

Khiến nơi xử Cao Độ

Người tụ lại vô số

Vang vọng đến thành kia.

Đến nhà Nhất thiết trí

An trụ tâm Đại từ

Đi bằng giầy Đại bi

Ngày đêm đi tìm kiếm

Mê hoặc trong năm đường

Lạc lối trong suối hang

Như bà mẹ thương con

Muốn cứu nghé đơn côi.

Thời, Phật bảo A-nan:

“Ông hãy đi vào thành

Rao khắp mọi đường phố

Lớn tiếng nói kệ này:

Ngày hôm nay Cao Độ

Xuất gia ra khỏi ngục!

Làm Sa-môn bậc nhất

Uống nước thuốc cam lộ”.

Khi ấy, có Phạm chí

Nghe được lời A-nan

Về nói bạn đồng tu:

“Cớ sao lại nói dối?”

Người đạt trong Phạm chí

Liền cất tiếng đáp rằng:

“Lửa có thể thành nước

Cam lộ thành thuốc độc

Bốn đại lại có thể

Bỏ bản tính của nó

Lời dạy của Đức Phật

Không bao giờ đổi thay!”

Bấy giờ con Cao Độ

Còn thơ dại đáng thương

Níu cổ cha mình xuống

Kêu khóc mãi không ngừng:

“Xin cha rủ lòng thương

Tự nguyện theo cọp sĩi!

Điều chúng sinh quý trọng

Chỉ mạng người khó được

Nếu lệnh quan phải giết

Xin chết thay cho cha!

Không nên quy thú về

Với Điều-đạt hung tàn.”

Cao Độ chí mạnh mẽ

Bảo với con mình rằng:

“Nguyện bỏ thân mạng mình

Không bao giờ lìa Phật.”

Vợ ông vội chạy đến

Xõa tóc buồn kêu khóc

Máu lệ rơi lã chã

Thấm ướt áo ngực nàng

Kêu than khổ sở rằng:

“Chồng tôi người nhân từ

Đã cùng nhau ăn ở

Vì sao bỗng chia lìa

Xưa có thệ nguyện rằng

Không bao giờ lìa nhau

Nay hiện như xa lạ

Giống như khách qua đường?

Tại sao không thương tưởng.

Thiếp chỉ có một con

Xin đoái hoài tiện thiếp

Thương xót con mồ côi

Ngoài mặt giả vờ hướng

Về Điều-đạt cứu mạng

Trong lòng luôn dốc lòng

Lén tôn Phật làm Thầy!”

Hồi lâu Cao Độ nói

Đáp lời vợ mình rằng:

“Hãy nghe ta sẽ nói

Quyết định trong tâm ta

Cõi Tam thiên đại thiên

Tối Tôn đáng nương cậy

Ta đã tự quy Phật

Vì sao lại sợ chết?

Ta đã tự quy Phật

Núi Tu-di các báu

Sao lại quy thấp kém

Nương tựa đống phân hôi?

Ta đã tự quy Phật

Ngửa đội ánh thái dương

Thì sao lại phải bỏ

Để theo lửa đóm thường?

Ta đã tự quy Phật

Loài vua chim cánh vàng

Thì sao lại phải bỏ

Về theo con quạ nhỏ?

Ta vốn phát thệ nguyện

Muốn uống nước biển cả

Nay nước chân trâu này

Ta sao hết khát được?

Ta nay tự quy Phật

Đức tướng tốt các pháp

Làm sao đi đến với

Kẻ làm ác thấp kém?”

Vợ đáp lời chồng rằng:

“Phải cứu giúp mạng sống

Hiện chàng với Điều-đạt

Hãy nhớ lại tình xưa”.

Ông liền đáp lời vợ:

“Thà gặp độc hại như

Kiếm, mãng xà, rắn độc…

Lửa oán đốt cháy rụi

Nhưng vẫn còn tìm cách

Thuốc hay trí tuệ trừ

Không bao giờ gần gũi

Bọn ác, tâm dơ bẩn

Cùng bọn xấu ô nhiễm

Hoại ý lành của người

Phật dạy không theo chúng

Kéo đến ngục Vô trạch”.

Liền đem Cao Độ đến

Nơi gò mộ rừng cây

Liền phát tâm Từ bi

Cấm giới ân cần Phật

Ngục tốt bèn rút kiếm

Định hành hình Cao Độ

Kiếm bén không hại được

Thân hiền sĩ Cao Độ.

Lính về tâu vua rằng:

“Kiến bén không đả thương

Thân hiền sĩ Cao Độ”.

Vua lệnh tìm cách khác

Điều-đạt bèn thêm rằng:

“Hãy xỏ vào chiếc gậy

Trói lại bằng da sống

Rồi dựng ở ven đường

Hành hình theo lời bàn”

Cao Độ lòng niệm Phật

Phật như chim cánh vàng

Bay đến bên gò mộ

Phật dùng tám thứ tiếng

Mà bảo Cao Độ rằng:

“Nay Ta cứu ông khỏi

Độc hại khổ ách này”.

Lòng Từ bi của Phật

Pháp cam lộ thanh tịnh

Thứ lớp vì Cao Độ

Giảng nói bốn Thánh đế

Cao Độ liền chứng được

Đạo quả A-la-hán

Lập tức dùng sáu thông

Nhẹ nhàng bay lên trời

Trước mặt A-xà-thế

Ở giữa cõi hư không

Hiện các thứ thần biến

Cả đại chúng đều thấy,

Nói pháp mầu vua nghe

Nói cho vua biết là:

“Ta chính là Cao Độ

Vua nên hối việc mình.”

Vua nghe Cao Độ nói

Lăn ra đất mê man

Người đứng quanh vẩy nước

Hồi lâu tỉnh dậy nghĩ:

Đều chẳng đáng sợ hãi

Kẻ thù, lửa dữ hừng

Cũng không sợ quỷ mị

Và rồng dữ hung ác

Tâm như gươm kiếm bén

Miệng nói lời như mật

Lời cùng việc trái nhau

Phải thuận bạn ác này!

Điều-đạt vẻ ngoài thân

Chính là kẻ thù ta

Hiện như cờ chánh pháp

Dẫn ta vào đường ác

Tự thiêu khiến không còn

Dùng hư vọng đốt ta.

Chao ôi! Sao khổ quá

Gặp phải bạn xấu ác!

Ta làm bạn với nó

Gạt cha soán đoạt ngôi

Cho voi uống rượu say

Thả ra hại Như Lai.

Dạy ta điều ác nghịch

Lăn đá hại thân Phật

Nghe lời bạn xấu ác

Trái nghịch Phật, Thánh Sư.

Nhà vua liền buồn thảm

Cúi dưới chân Cao Độ

Xin dứt trừ tội nặng

“Vì nương tựa bạn ác

Ta từ nay về sau

Sẽ làm đệ tử Phật

Kính Phật làm bậc Thầy

Xa lìa bạn xấu ác!”

Phật dùng sức thần thông

Điều phục voi say cuồng

Hóa đôï vào đường chánh

Gieo trồng gốc căn lành

Như cứu hiền Cao Độ

Khỏi nạn khổ cọc cây

Uống thuốc hay cam lộ

Các khổ độc dứt hết

Vua nghe vậy vâng làm

Dốc lòng hướng về Phật

Vâng làm nhân duyên lành

Đều khiến các khổ dứt.

❧

Phẩm 26: MA KHUYÊN XẢ THỌ MẠNG

Như nhật mới mọc

Lộ ở sườn non

Bóng tối tiêu tan

Phóng ánh rực rỡ

Chánh pháp chói lọi

Phật, trời trong trời

Sáng sạch không nhơ

Ban dạy lời nói.

Tâm ngu si tối tăm

Như khe động thâm u

Mặt trời sáng rực rỡ

Xua hết nguồn tối mù

Như trời trong không mây

Ánh mặt trời chiếu khắp

Chỗ Phật đến giáo hóa

Ai cũng được cứu độ.

Giống như núi vàng lớn

Cúng tế đốt lửa lớn

Như cá ghét ánh sáng

Làm nước cạn trần lao,

Vua trần lao cõi Dục

Tên gọi là Tệ Ma

Kéo đến chỗ Đức Phật

Liền nói những lời này:

‘Xưa, Phật ngồi Tĩnh tọa

Bên sông Ni-liên-thiền

Lúc ấy, Ta nói rằng:

Những lời đầu tiên nhất

Việc có thể làm được

Việc ấy đã làm xong

Đã có thể giác ngộ

Đạt “Vô hữu dư” rồi.

Sở nguyện đã đầy đủ

Nay xả bỏ tuổi thọ.

Khi ấy đáp lại ma

Phật quyết định dạy rằng:

“Vì nay Ta chưa có

Bốn bộ đại đệ tử

Vả lại chưa thông suốt

Mắt trí tuệ mở mang

Xây dựng bày Phật sự

Chỗ đáng được tôn trọng

Chẳng phải ít phương tiện

Nên vôïi vàng đuổi kịp

Tối tăm, chưa sáng sủa

Ánh quang chưa chiếu sáng.

Mặt trời chưa qua trọn

Không thể lại lặn mất,

Biển khơi, vũng nước chứa

Rồng và A-tu-luân,

Như người dùng mình trần

Muốn vượt qua biển lớn,

Như muốn dùng cánh muỗi

Che mười phương hư không,

Hoặc như con kiến nhỏ

Muốn đấu cùng sư tử,

Nếu lại có ý muốn

Một lúc uống hết đi

Vô lượng vũng nước lớn

Cạn hết không còn dư;

Hoặc muốn dùng hơi miệng

Thổi núi báu Tu-di

Cho tơi bời tan nát

Đều trở thành bụi nhỏ,

Vũng ao nước tràn đầy

Núi Tu-di báu lớn

Sư tử, biển, hư không

Việc ấy có thể làm

Ao công đức của Phật

Tu-di, biển, hư không

Mười phương trời, người đời

Không có thể đo lường.

Cho nên, lúc ấy Ta

Nói với ma như thế.

Nay chẳng cần khuyên Ta

Khi quyết nói diệt độ

Như nay tiện bày tỏ

Chí sở nguyện tâm ngươi”.

Nên theo đó mà nói

Ma liền bạch Phật rằng:

Các đệ tử của Phật

Nay đều thành hiền lương

Giữ giới cấm tinh tấn

Sáng ngời thành La-hán

Thân đứng ở trên đất

Đưa tay bắt mặt trời

Biến hiện thân to lớn

Lớn đến trời Vô kết

Từ trong sinh tử lớn

Đoạt chúng sinh của ta.

Ta ra khỏi giới, nhập

Vô vi như về nhà

Thế Tôn Nhất Thiết Trí

Việc làm nào cũng xong

Tiếng tăm như biển cả

Vang đồn khắp mười phương

Thế Tôn, Thánh không sánh

Dùng mười lực của Phật

Ngồi ở dưới cây đạo

Mặc giáp nhẫn vững bền

Dùng tay giữ vững chắc

Chiếc cung cứng đại Từ

Bắn ra tên trí tuệ

Sắc bén thật nhanh chóng.

Ta và mười tám ức

Các tướng quân vua ma

Vừa bắn một phát tuệ

Đánh bại binh chúng ta

Như liệt sĩ đời xưa

Một mình đấu đại quân

Vừa bắn một phát nhọn

Thắng Bàn Đạp đại quân,

Ghét, yêu hai nhỏ lớn

Đều diệt hết không còn.

Voi say hàng phục tâm

Khiến được điều phục hẳn

Dùng long lớn đại pháp

Che những người đáng độ

Khiến tất cả chúng sinh

Tránh được mưa trần lao,

Hủy bỏ miệng tham ăn

Tâm lấp đầy không chán

Tính lăng xăng điên đảo

Như đánh A-tu-luân,

Dùng cày tuệ cứng chắc

Trên hết và bậc nhất

Cày những mảnh đất rộng

Lật ra gốc ngu si

Rồi đem cây đại pháp

Chân chánh và nhiệm mầu

Xuống trồng ở cõi thế.

Hương hoa ngát chúng sinh

Giáng hiện ở trong biển

Sinh tử rộng mênh mông

Dùng ý thân không vô

Ngọc chánh pháp kêu vang

Ở tại trong cõi Dục

Bị buộc ràng trong ái

Là bờ lũy sinh tử

Rất vững chắc khó qua.

Thế Tôn như lực sĩ

Mở cửa cho thoát ra

Được an trụ cồn bãi

Quý báu và vô lậu.

Thế Tôn nằm nghỉ ở

Ao trí tuệ rộng lớn

Trong ao mọc đóa hoa

Sen chánh pháp nhiệm mầu

Hương thơm ngọt không sánh

Cảm động tâm trời người

Nhóm đến nhận dạy bảo

Như ong hút mật hoa.

Dùng hình tướng sư tử

Mạnh mẽ của Phật-đà

Nguyện điều phục khó phục

Trần lao A-tu-luân

Đã diệt hết thế gian

Lực sĩ của sinh tử

Hơn khắp cả ba cõi.

Thế Tôn là bậc nhất

Có người dùng bú sữa

Lớn lên của thế gian

Có người dùng biến hóa

Thần biến rất khéo léo

Đối các trời, người đời

Được tốt đẹp bậc nhất.

Dùng hạnh lành của mình

Riêng bày ở trên đời

Nay chính là đúng lúc

Xả thọ mạng thế gian.”

Khi Phật nghe những lời

Khuyến khích của vua ma

Phật liền dùng tiếng Phạm

Mà bảo vua ma rằng:

“Nay ma sẽ vui mừng

Ắt không còn lo âu

Sau đây, chẳng bao lâu

Ba tháng Ta xả thọ

Nên bỏ lòng nôn nóng

Nguyện ngươi đã thỏa rồi”.

Nghe Phật nói thế ấy

Vua ma rất mừng vui

Tức thời ở trước Phật

Liền lập tức biến mất.

Bấy giờ Thế Tôn liền

Định ý trong giây lát

Giác ý cùng trí tuệ

Sau đó liền tán ý

Phóng xả thần thông trước

Tuổi thọ dài vô hạn;

Thánh dùng sức thần thông

Tuổi thọ còn ba tháng

Thế Tôn đã phóng xả

Trường thọ dài vô hạn.

Thần đất liền kinh hãi

Rung chuyển mạnh sáu lần

Bốn phương đều mưa rơi

Sét đánh, lửa khắp nơi

Giống như lúc kiếp tận,

Tu-di mưa lửa đuốc

Sét đánh mau liên tục

Đầy khắp cả hư không

Giống như lúc kiếp tận

Mắt đất lửa thiêu đốt.

Đức Phật trời trong trời

Liền nói bài kệ rằng:

“Như xe bị gãy trục

Gằng sức chở thân này.”

Bấy giờ A-nan thấy

Điềm xấu ác lạ lùng

Tâm hoài nghi rúng động

Đến Phật hỏi duyên ấy.

Thời, Phật bảo A-nan

Rằng: “Ta xả thọ mạng

Cho nên đất rung chuyển

Nên hiện điềm xấu này.”

Khi A-nan nghe Phật

Dạy những lời như vậy

Liền gieo mình xuống đất

Như cây chiên-đàn đổ,

Lỗ chân lông toàn thân

Tất cả đều ra máu

Lòng mang nặng đớn đau

Mặt đầy máu nghẹn ngào

Một là tôn làm thầy

Hai là tình anh em

Tình Nghĩa nặng chưa hết,

Đau đớn tâm mê man

Trìu mến nhìn Đức Phật

Hồi lâu mới nói được

Lời chua cay khổ sở

Luyến mến đầy buồn bã:

“Than ôi! Sao ác khổ?

Vô thường quá mau chóng

Ngọn đèn ánh sáng Phật

Bỗng nhiên sắp hoại diệt

Như trời lạnh được lửa

Lúc nóng hạn gặp mưa

Mệt được dù che nắng

Ai chẳng mong nương tựa.

Chúng sinh đáng thương xót

Đang mê hoặc lạc đường

Ở trong sinh tử lớn

Ruộng hoang rộng vô biên

Chỉ người con đường lành

Xét kỹ biết đường chân.

Thầy dẫn đường ba cõi

Sao bỏ đời nhanh chóng?

Thấy chúng sinh khắp đời

Bị lửa ái thiêu đốt

Quanh đường dài mỏi nhọc

Hạn khát đã lâu rồi

Ao ngọt làm nước giải

Vị nước rất ngon mát

Ao mát mẻ trên hết

Bỗng nhiên sắp khô cạn.

Ba đời quá khứ, lai

Hiện tại đều thấu suốt

Tâm vào pháp nhiệm mầu

Khuôn mặt của trí tuệ

Cõi Tam thiên thế giới

Như nhìn gương sáng sạch

Mắt đời bỗng mờ tối

Còn nỗi đau nào hơn!

Chúng sinh dốc lòng tin

Rễ mầm mới sinh được

Như có cái dần lớn

Hay có cái đã thành

Các giống loại như thế

Khát cầu mây mưa Phật

Những chồi vừa thành ấy

Bỗng gặp hạn thiêu đốt.

Thế Tôn bốn mươi thứ

Lửa trí tuệ sáng làu

Đỉnh lớn Nhất thiết trí

Chiếu khắp cõi Tam thiên

Chiếu hiện sáng rực rỡ

Mắt tất cả chúng sinh

Chúng sinh sao đáng thương

Sẽ lại rơi vào tối?

Biển sâu của tuệ giác

Rộng lớn và sâu xa

Phật riêng trước hóa độ

Đoái thương xót chúng sinh

Nay sắp bỏ thế gian

Chúng con nương cạây ai?

Như cha nghiêm, mẹ hiền

Xa con vạn dặm trường

Thương khắp mọi chúng sinh

Bầu sữa lành rất đầy

Nước sữa của chánh pháp

Rất đầy đủ ngọt ngon,

Đức Thế Tôn đại từ

Như trâu mới sinh con

Nay bỏ nghé cô độc

Chúng con sắp hạn khô.

Mê hoặc lâu lạc đường

Trong năm hang âm u

Chúng sinh đáng được độ

Như nghé con cô đơn.

Thế Tôn tìm khắp nơi

Như mẹ hiền tìm con

Nay ai sẽ tìm kiếm?

Chúng con sao đáng thương

Sầu này bỗng nhiên gặp

Sau tiếp tục lại đến?

Ngày đêm cùng đun đẩy

Xoay vòng như bánh xe

Ngày đêm như hai tay

Phương tiện không dừng nghỉ

Múc nước mạng vô thường

Uống vào chẳng thỏa mãn.

Tâm con mê man lắm

Không hề hay biết gì!

Lòng là nhóm kim cang

Nhẫn được, không tan hoại

Thường theo hầu Đức Phật

Cũng như bóng với hình

Hình bỗng nhiên sắp diệt

Bóng sẽ nương vào đâu?

Con nay sẽ lìa bỏ

Đức Phật, trời trong trời

Như thân lìa thọ mạng

Tên mình cũng chẳng còn

Oán đối vô thường trước

Sao không theo đuổi con?

Thọ đã rời thân ấy

Sao khoảnh khắc còn đây?

Ngài ở giữa chúng hội

Từng lời nói như sau:

Có ai chứng Đạo đế

Bốn Thần túc đầy đủ

Tuổi thọ đến một kiếp

Hoặc có thể vượt hơn.

Thần lực đạo của Phật

Tự tại không chướng ngại

Đời chỉ nương vào Phật

Nay xin Phật trụ thế

Vì thương xót chúng sinh.

Mong sống lâu hơn kiếp

Nguyện Ngài rủ lòng thương

Thương xót các chúng sinh

Mà kéo dài thọ mạng

Người chưa độ còn nhiều.”

Bấy giờ Phật Thế Tôn

Thấy A-nan buồn khổ

Quá tiều tụy như thế,

Ngài rủ lòng an ủi

Phật Thế Tôn đại Từ

Nói lời thương tràn trề:

“Ông quán kỹ tự nhiên

Đời động, quy diệt tận

Tất cả việc thế gian

Nhất định phải như thế

Cái gì có thành lập

Nhất định phải hoại thôi

Cái gì có thành lập

Thì phải có đầu đuôi

Không bao giờ phát tâm

Cầu về thành Nê-hoàn.

Ta trước vì các ông

Giảng nói các giáo pháp

Lời dạy người làm thầy

Không còn giấu điều gì.

Thân Ta như trụ lại

Và sau khi độ đời

Các ông siêng thờ pháp

Dùng thân Ta làm gì!

Cần nỗ lực tinh tấn

Suốt đời giữ giới cấm

Phương tiện cầu tuệ giác

Gấp như cứu cháy đầu.

Đạo phẩm để tu hành

Gồm có ba mươi bảy

Phải mau lập phương tiện

Khiến tâm được giải thông,

Cội gốc các điều lành

Đều sẽ từ đó sinh

Dùng diệt định giữ gìn

Ràng buộc lòng voi say

Dùng móc sắt trí tuệ

Chế ngự khiến trở về,

Dùng chánh đế quán kỹ

Trói không cho buông lung

Diệt tâm khiến định Tĩnh

Mắt từ bi trí tuệ

Các ông phải nhờ đó

Nhìn thấy pháp thân Ta.

Kia có thấy được Ta

Chính là thân chánh pháp

Ta hiện tại ở đời

Thường thấy Ta không rời

Nay Ta vì các ông

Cho đến đời tương lai

Nguyện biến cây khổ độc

Thành ra quả ngọt ngon.

Trước phải siêng uống ăn

Tinh túy hoa giác ý

Chứng thành bốn đạo quả

No đủ cõi thế gian

Ngoài tục học Thánh hiền

Đều không đợi giác rõ.

Hậu Vân và Thượng Thể

Khiết Trì cùng Ái Sinh

Trời Ngã khiết an tường

Lực Lự và vua trời

Họ đều không đạt đạo

Ta giúp các ông giác

Họ đều không thể biết.

Đầu mối ra khỏi đời

Chỗ ngoại sư ngừng nghỉ

Gặp mê hoặc lại rơi

Chỉ có Phật Thế Tôn

Vô ngại rất linh tuệ.

Cho nên ở trong hữu

Dứt sạch gốc trần lao

Giống như thầy thuốc giỏi

Có tám phương thuốc hay

Ta đã riêng phân biệt

Các loại thuốc hay này

Người nặng về tham dâm

“Quán ác lộ” là thuốc

Dùng “từ” dứt tức giận

Đem “tuệ” bỏ ngu si.

Như trước kia A-nan

Những điều ông bày tỏ

Xin Phật thọ một kiếp

Hoặc lâu hơn một kiếp

Hãy quán Phật quá khứ

Tùy theo hạnh đời trước

Không trọn đời thượng thọ

Thọ bốn trong năm phần

Ta làm gì ở với

Vỏ rắn này lâu hơn?

Kéo mạnh không trở lại

Duyên cừu oán hết rồi

Nhà hư mục nghiêng ngả

Hổ mang rất đáng sợ!

A-nan chẳng nên vội

Bỏ thân này trốn lánh?

Người tìm nước trong lửa

Tìm vàng ở trong sắt

Từ cành hoa sen hồng

Muốn được gậy Kim cang!

Từ trong đồ xấu độc

Muốn tìm thuốc cam lộ

Cùng kẻ điên tìm kế

Từ kẻ oán tìm thương

Trong địa ngục tìm thuốc

Trong nhà xí tìm thơm

Muốn giáo huấn khỉ vượn

Làm cho không lăng xăng

Nhà mục nát, tường rêu

Xây thành bằng cát ướt.

Chùm bọt trên mặt nước

Đèn trước gió đâu bền

Như chén nung gặp nước

Khó thể giữ lâu bền,

Mỏng manh còn hơn thế

Không mạnh chóng tiêu tan

Phải giác biết như thế

Sẽ được thân bốn đại.

Sao thấy được chánh đế

Mặc tình cho thân này

Vì chúng sinh ngu si

Thỏa mãn không lo buồn?

Thấy người khác bị chết

Chẳng Nghĩ mình sẽ vậy

Buông lung không cần thiết

Hao tổn thọ mạng này.

Không hề lập phương tiện

Cầu gốc lành cho mình

Nên giác biết như thế

Thế gian đều vô thường Trời,

đất, báu, đá núi

Đều sẽ trở về diệt,

Biển cả, vũng, ao nước

Chẳng lâu đều khô cạn

Núi Tu-di châu báu

Cũng ắt sẽ sụp đổ.