Đại Tập 14 · Bộ Bản Duyên V · Số 192–198

Số 193: Phật Bổn Hạnh Kinh - Quyển I

số 193

PHẬT BỔN HẠNH KINH

(PHẬT BỔN HẠNH TÁN TRUYỆN)

Hán dịch: Đời Tống, Sa-môn Thích Bảo Vân ở Kinh châu.

QUYỂN 1

Phẩm 1: NHÂN DUYÊN

Nay giảng pháp thô thiển

Tâm Từ chuyên nghe nhận

Yếu Nghĩa các kinh Phật

Ngôn từ của Thánh sư

Sách vở về truyện Phật

Rất lợi ích cho đời

Người nghe mừng khôn xiết

Thấm nhuần đến mọi người.

Tất cả các Đức Phật

Trí Tiên thánh minh vương

Từ tâm xưng danh hiệu

Được phước không thể lường.

Nên nay giảng an lành

Ưu khổ dứt mất hẳn

Nơi chốn nào Phật đến

Thảy đều được yên ổn

Nhiếp căn chuyên giữ tâm

Mỗi người lắng lòng nghe.

Nếu có người vâng làm

Trừ sạch các nhơ bẩn

Dùng nước pháp thanh tịnh

Siêng rửa sạch tâm mình

Vào ao sâu diệt độ

Thọ sắc rất sáng trong.

Năm dục như ngựa rong

Đắm mê theo cuộc đời

Quanh quẩn không ra được

Bị năm dục lừa dối

Rong ruổi nơi tối tăm

Riêng xoay lăn năm đường

Dùng cái giàn trí tuệ

Khéo chế ngự tâm ngu

Phải dùng roi vô thường

Đánh ngựa dục chạy rong

Bẻ gãy ý tham lam

Khiến tâm bỏ nịnh hót.

Dòng sông sâu sáu dục

Đường ác rất mau chóng

Phải dùng sức trí tuệ

Đắp đê cho dày chắc.

Ưa sinh tử khổ đau

Chưa từng được nghỉ ngơi

Do tâm không nhàm đủ

Say mê nơi năm dục

Có tám thứ thuốc thang

Hòa hợp rất thần hiệu

Chịu uống vị cam lộ

Say mê liền tỉnh ngộ.

Chúng sinh trong ba cõi

Thấy ngược, tay chỉ dẫn

Điên đảo trong năm đường

Giống như người đánh cầu

Vừa thoát khỏi mé khổ

Trở lại đọa sinh tử

Nay nghe Thánh minh dạy

Nên dứt tâm mê lầm.

Ánh sáng của từ bi

Soi sáng khắp thế gian

Ngu thấy nóng thì cháy

Tâm si tự mê hoặc.

Sinh tử như đầm rộng

Hươu con lạc trong đó

Nên uống dòng sữa pháp

Dứt đói khát lâu ngày.

Chúng sinh từ xưa nay

Bị già chết lôi kéo

Không thích thấy thuốc hay

Còn mắng nhiếc thầy giỏi

Hợp ba mươi bảy vị

Các thứ thuốc thần hiệu

Phải dùng phương tiện cầu

Siêng uống để trừ bệnh.

Trong đêm dài mệt nhọc

Chúng sinh ngủ rất ngon

Phải đánh trống cam lộ

Thức dậy chớ ngủ nữa.

Mặt trời Phật xuất hiện

Pháp soi sáng mạnh mẽ

Phải dùng mắt trí tuệ

Siêng năng quán sát khắp.

Tâm chúng sinh như nước

Bị khuấy đục không trong

Dùng pháp lắng khiến trong

Giống như nước mùa thu.

Chúng sinh khéo điều tâm

Định ý, không lao chao

Mau chóng được trở về

Được vào biển Nê-hoàn.

Các hình thể biến hóa

Nơi sinh tử lâu xa Trời,

người, ba đường ác:

Địa ngục, quỷ, súc sinh.

Nay nên bỏ luống dối

Hình người gỗ dối lừa

Nhập diệt thành Lưu ly

Hợp thành một màu sắc.

Có vua tên A-dục

Cõi nước hưởng Vô ưu

Làm kẻ địch sợ hãi

Người theo thì kính yêu

Dựng khắp trên đất này

Tám mươi bốn ngàn tháp

Trời, Rồng, Quỷ, Thần vui

Tiếng vang khắp thiên hạ.

Thời Kim cang lực sĩ

Nghe tiếng vang động này

Phật pháp càng hưng thịnh

Nhân đó Nghĩ nhớ Phật

Buồn cúi đầu chống má

Nhớ thuở Phật ở đời.

Các vị trời thưa hỏi Rằng:

“Thưa Ngài buồn chi?”

Nhìn thật lâu mọi người

Sau đó mới than dài

Nhớ thương, giọng buồn bã

Cất tiếng đáp lời rằng:

“Phật là Thầy của trời

Đem lành dạy trời, người

Nghĩ nhớ Phật, Thánh Tôn

Cho nên tâm sầu muộn.”

Các trời và người này

Sinh sau không thấy Phật

Sau khi Phật diệt độ

Mới sinh lên cõi trời

Mới nghe danh hiệu Phật

Khắp người đều nổi ốc

Nên đem tâm Từ kính

Mà hỏi thần Kim Cang:

“Thưa Ngài, Phật là ai?

Có đức thiện diệu gì?

Có sức trí tuệ gì?

Có pháp cấm, luật gì?

Hình mạo Ngài ra sao?

Tự nghiêm sức thế nào?

Cúi xin Ngài chiếu cố

Giảng nói chúng tôi nghe!”

Do lời sáng suốt ấy

Khuyến khích thần Kim Cang

Nói ra như hoa nở

Mỉm cười vui vẻ nói:

“Pháp sâu nhiệm đã hỏi

Khó có thể nói vội

Các Thánh chưa thể nói

Riêng ta đâu bày được.

Nếu như dùng tay chỉ

Thì cả thế giới Phật

Bốn biển, các ao, vực

Hút một lần cạn hết.

Nếu có thể nuốt chửng

Núi Thiết vi, Kim cang;

Dùng tơ rễ ngó sen

Buộc treo núi Tu-di;

Nếu như muốn gói gọn

Hết cả cõi hư không;

Nếu lại muốn tính biết

Số chúng sinh mười phương;

Những việc này còn dễ

Nếu học thì làm được

Muốn khen công đức Phật

Thì không thể hết được.

Xin nương oai thần Phật

Khiến tâm không sai lầm

Có đôi điều tuyên bố

Khen đức lành của Phật.

Nay những lời ta nói

Như tiếng hót Anh vũ

Để vui lòng các vị

Nên chuyên tâm lắng nghe”.

❧

Phẩm 2: KHEN NGỢI NHƯ LAI

Nay muốn bay lên không

Xét Phật không pháp ngoài

Vừa muốn dùng lời khen

Thì tâm chìm trong nghi

Cánh lòng ta vừa chắp

Sức yếu không thể mạnh.

Tuệ không vô của Phật

Bao trùm cả hư không

Giả như có lực sĩ

Dùng sức bắn hư không

Tên đi qua nhiều kiếp

Cũng không đến mé không.

Biết bao Hiền thánh đối

Tuệ đại không của Phật

Dùng vô lượng biện tài

Khen chẳng hết Phật đức.

Đã vượt bờ biển khổ

Khô cạn sông ái dục

Lấp vực sinh già chết

Khai mở biển đại pháp

Trời, người và ngoại đạo

Không thể thấu nguồn ý

Cho nên biển tuệ Phật

Sâu xa không đáy, bờ.

Tu-di, vua các núi

Nơi các trời cư trú

Phật đức vượt Tu-di

Không thể thấy được đỉnh.

Ma vương dâng ba nàng

Định làm loạn đạo tâm

Mê hoặc Ngài không được

Phật từ giữ gìn được

Mười tám ức Ma vương

Biến hình muốn đánh Ngài

Phật liền đưa cánh tay

Như trời chiếu mây đỏ

Dùng tay tướng trăm phước

Chống đất thắng Ma vương.

Chẳng dám chống Phật đức

Như tối sợ ánh dương

Các trời không hủy được

Cờ “Cống cao” Ma vương

Chỉ Phật bẻ gãy được

Phật dựng cờ “Đại pháp”

Các vua trần lao khác

Sức mạnh ngậm hờn suông.

Ngu si và tử ma

Sai con cháu ra quân

Ái sinh ra năm cái

Trước che lấp thế gian

Còn ôm lại lòng hại

Biết bao loại biến hình

Tức giận, ganh, bỏn sẻn,

Phiền não, mạn, cống cao

Thấy ngược, tham mong cầu

Vua trần lao tà si

Tệ hại phá hoại mạnh

Vây quanh đòi chiến đấu

Kết bày trận trần lao

Thảy đều hiện vũ lực

Đều phóng nỏ mạnh mẽ

Hại trung phàm, kẻ ngu.

Tên kia như rắn độc

Lại có như lửa hừng

Từ sau Phật Ca-diếp

Không còn ai cự đương.

Phật đức ngăn tên ấy

Lửa càng cháy dữ dội

Ngồi trên xe giới đức

Mặc giáp nhẫn nhục chắc

Ngồi trên ngựa tinh tấn

Vào phá trận trần lao

Dùng mũi bén chánh kiến

Dùng Nghĩ đúng làm tên

Dùng nói đúng làm cánh

Hạnh đúng làm lưỡi tên

Dùng đường chánh làm cung

Rút tên trong ống ý

Giương cung lành rất nhanh

Tên Phật là tứ đẳng

Một phát diệt trần lao

Rung động cõi tam thiên

Lửa tuệ đốt dục trần.

Giống như quân bị đốt Thí,

giới, nhẫn, tấn, định

Tuệ, tín và vững chắc

Giữ chí không lay động

Như các sông về biển.

Đời trong, không trung sáng

Mười phương đều được an.

Tâm nhất định vững bền

Suy Nghĩ đời sinh diệt

Để được tâm kim cang

Phá vỡ núi trần lao

Dùng mắt Phật quán thấy

Cõi ba ngàn như gương.

Ngoại đạo, các Thần tiên

Tu lâu không thấy giác

Nhất thiết trí không thầy

Gọi là Thầy các thầy

Cường tuệ Kim cang cứng

Phá vỡ vỏ si dày,

Ra khỏi ngục ngu tối

Vượt hư không vô vi

Trên trời ăn cam lộ

Mà vẫn ăn lúa ngựa

Không đắm mê vị trời

Không nhàm chán lúa ngựa.

Điều-đạt giận lăn đá

La-vân đứng trước Ngài

Đều nhìn bằng mắt Từ

Thấy độc như chiên-đàn.

Bị ngoại đạo phỉ báng

Được trời, người ngợi khen

Cả hai lòng chẳng động

Như miệng thổi Tu-di.

Danh khắp cõi ba ngàn

Phật là thầy thế gian

Luôn đứng mũi chịu sào

Thản nhiên không buồn, vui

Gặp thành, bại, lợi, hại

Hoặc chê, khen, khổ, vui

Tám pháp không nhiễm được

Như hoa sen trong bùn.

Vui trên trời, dưới thế

Thấy đều là không thật

Nhìn đời như trò huyễn

Có tướng nhưng rỗng không.

Chúng sinh ba đường ác

Mở cánh cửa khó mở

Ba đường ác không còn

Dẫn người, trời vô vi,

Trải qua vượt ba đời

Trói Tu-la kiêu mạn

Khuyến dẫn các gốc thiện

Mưa Tam bảo xuống đời.

Thuở xưa, vua Chuyển luân

Tự tại khắp bốn phương

Đối mình không tự theo

Khỏi chết, đến vô vi

Phật tu các thứ nghiệp

Ngự trị thành pháp không

Cứu thoát giặc trần lao

Đem đến thành vô vi.

Vầng dương chiếu ngày, không chiếu đêm

Không chiếu cõi trời, ba đường ác

Ánh Phật ngày đêm chiếu tam thiên

Và soi tâm tất cả chúng sinh.

Ánh mầu của Phật thường chiếu sáng

Ngàn muôn vô số khó ví dụ

Trăng sáng ngày rằm viên mãn lắm

Chỉ soi đêm tối còn ngày không.

Thiên đế tâm buồn khổ

Thọ mạng hết, lâm chung

Trở lại hết phước trời

Đến chỗ Phật thấy đế.

Trời, trăng mắt cõi thế

A-tu-luân vây quanh

Phật từ cứu thế gian

Khiến không gặp tai ách

Khói lo tưởng như lửa

Dục lạc như uống thuốc

Yêu đắm dụ như lửa

Phật dùng nước pháp diệt.

Ôm giận rất tàn hại

Uống rượu tâm cuồng loạn

Voi điên Ương-quật-ma

Phật dùng từ hàng phục.

Vô lượng sinh tử ràng buộc chắc

Bọn giặc ngu si che tầm nhìn

Phật dùng thuốc trí tuệ lời nói

Quyết trừ giặc Uất-tỳ-ca-diếp.

Trần cấu ba người này rất dày

Dù Thanh văn như cát sông Hằng

Cũng không làm động mảy lông họ

Chỉ Phật độ khiến thấy đạo sáng.

Dáng vẻ rất kiêu mạn

Mặc lễ phục quý sang

Bình-sa rất kiêu ngạo

Thấy Phật cúi đầu lễ.

Đầu như đội lửa cháy

Nanh dài, mắt đỏ rực

Nổi giận ném lửa đốt

Phật hàng quỷ A-lạp.

Rồng đầu đàn nổi giận

Mưa hại nước Ma-kiệt

Phật động đất lở núi

Ra oai diệt rồng dữ.

Phật như voi đầu đàn

Vào ao sen sinh tử

Dày xéo cỏ trần lao

Đứng vững trong Nê-hoàn.

Phật đưa qua sinh tử

Như trâu bơi qua song

Chúng sinh qua đến nay

Như bầy trâu theo đường.

Phật như ao Bát giải

Sự sống: hoa Phù dung

Trời người như ong nhóm

Ngửi hương thì lìa khổ.

Các trời nghe nước biển

Đáy có thuốc không chết

Đem rồng chúa ở biển

Quấn quanh núi Tu-di,

Các trời A-tu-luân

Khuấy biển đến ngàn năm

Lập biết bao phương tiện

Hết sức rất khổ nhọc

Đem muôn món thuốc hay

Làm thuốc đọng lên trên

Gọi là thuốc không chết

Tiếp đựng trong bình vàng.

Nhưng uống chẳng sống mãi

Không khỏi già, bệnh, chết

Ý lầm giữ thuốc thần

Xoay chuyển, không bờ bến.

Phật dùng bảy giác ý

Sức tuệ khuấy biển lớn

Dùng diệt định bao vây

Dẫn bằng sức tinh tấn

Làm ra thuốc cam lộ

Mãi an, dứt già, bệnh

Diệt các khổ vui nhất

Uống vào lìa sinh tử.

Phật sáng như vầng dương chẳng loạn

Đầy như trăng tròn nhưng không lạnh

Vui hơn sáu trời mà tiêu dục

Bừng như lửa hừng không thiêu đốt.

Pháp rất nhiệm mầu, đức hạnh đủ

Các lành ẩn chứa, gọi phước nhóm

Gom nhóm điều lành của trời, người

Khen ngợi Phật đức không nhàm đủ.

Rực rỡ như trời, sáng như trăng

Vui mắt như hoa, tiếng sấm vang

Bước như voi chúa, nhẫn như đất

Hơn khắp thế gian chỉ có Phật.

Vô lượng lời khen mầu nhiệm đó

Của bao Thánh chúng, biết bao đời

Các Thánh cùng kiếp cũng không hết

Huống ta ngu cạn muốn rốt ráo

Như chẳng thuyền bè muốn vượt khơi.

Các trời đều chắp tay

Vui mừng thỉnh Kim Cang

Nguyện Phật xuống Đâu-thuật

Phật nhận lời giảng nói.

❧

Phẩm 3: GIÁNG THAI

Khi ở cung Đâu-thuật

Dùng mắt trời nhìn khắp

Thấy chúng sinh khổ não

Nhớ lại lời thề xưa:

Vốn nguyện an chúng sinh

Nhiều kiếp khổ cầu Phật

Đời đời gặp gian nan

Không chán, gieo cội đức.

Thờ kính là bậc nhất

Từ phát tâm đến nay

Đem vàng bố thí khắp

Tay tuệ thí thành đức

Các thí từ lúc đầu

Người nghe liền nổi ốc

Thân, chân, tay, đầu, mắt

Vợ con rất thương yêu

Sửa soạn các voi, ngựa

Xe báu rèm chân châu…

Nếu nhóm họp ở đây

Đất cũng không chứa hết!

Tiếng khuyên thí như sấm

Như trời đổ mưa dầm

Nhiều kiếp dùng nước tuệ

Thấm nhuần các chúng sinh.

Thí ao bơ, sông sữa

Núi phước, tô như suối

Nào mật, đường ngọt khối

Bày đầy khắp trên đất

Không trái ý người xin,

Cho hết không từ ai

Nước rửa tay người nhận

Giống như nước bốn biển.

Thờ minh sư, cha mẹ

Tâm Từ đủ thức dâng

Bố thí không giới hạn

Thành thí độ vô cực.

Sinh đâu cũng giữ giới

Thà chết không phá giới

Cạo tóc làm Sa-môn

Tóc chất hơn núi cao.

Sinh lên trời ngũ dục

Gặp khi mạng lâm chung

Chẳng động, phá giới cấm

Đủ giới, độ vô cùng.

Sinh được đấng tự do

Chưa từng thí kẻ ác

Cắt đầu, mắt, tay, chân

Tâm định được nhẫn nhục.

Tâm ngộ phát cầu Phật

Tiến kịp chín kiếp qua

Nên trước Di-lặc thảy

Mạnh mẽ vượt lên trước.

Ham ưa pháp sâu mầu

Do thân thọ Nghĩa tuệ

Vào lửa, gieo xuống núi

Kim đâm khắp cả thân

Mười tám pháp trí tuệ

Vâng làm không bỏ bê

Hiểu rõ tất cả nguồn

Trí độ không bờ bến, Thí,

giới, nhẫn, tấn, định

Trí tuệ, sông biển sâu

Từ bi thương chúng sinh

Thành vui mừng sáng lòa!

Chân lông nhiều ánh sáng

Sáng động Đâu-thuật cung

Các trời hoài nghi nhóm

Cung kính lễ Bồ-tát.

Tức thời các thứ tiếng trống vàng

Mặc tư phú và bảy giác trù

Ai muốn cùng ta hàng thế gian

Thì mới khách pháp hội cùng nhau

Cho nên mời thỉnh hội khách pháp.

Ánh từ Đâu-thuật chiếu bốn phương

Khắp các cồn bãi cõi Diêm-phù

Liền sắc quan hầu Khanh Nguyệt Mãnh

“Ngươi biết đại quốc vương thế gian

Nước nào thác sinh được

Không trái phép tắc xưa

Hạp gặp gỡ Bồ-tát.”

Vâng theo lời Phật dạy

Đáp rằng: “Xin Thánh, nghe

Có tôn vương giàu có

Có vua tên Thiẹân Cầu

Làm chủ thành Vương xá

Đứng đầu thành Ba-nại,

Vua tên là Thiện Mãnh

Vua nước Kiệt trăm tài

Sào, vua nước Uất thiền

Lưu Sinh vua Quang Diễm

Lại vua tên Dũng Võ

Con của vua Thiện Tý

Lại tên vua Bạch Tuyết

Tám vị vua này rất nổi tiếng

Chẳng hay có thể

thác sinh không?”

Rằng: “Có vua nào nhơ không chánh?”

Lại quán tất cả người chân chánh

Nghĩ suy giây lát lại thưa: “Có!

Dòng vua Chuyển luân khi hưng thịnh

Vua cuối cùng tên là Sư Tử

Con tên Bạch Tịnh trong họ Thích.”

“Tốt thay! Vừa ý Ta

Nên thác sinh làm con.

Vua Bạch Tịnh trên hết

Hoàng hậu bậc anh thư

Ở trong các thành, ấp

Ca-tỳ-la vượt trên.

Nay Ta sinh xuống đó

Đem thiện cho thế gian

Dạy chúng sinh chánh pháp

Mở gông cùm dục tham

Phá tan ngục sinh tử.

Mở bày nẻo vô vi

Bày chúng sinh phương tiện

Khiến thoát ngục sinh tử

Các vị ai muốn vui

Lìa khổ, diệt độ an

Muốn tự mình thoát khổ

Hãy cùng Ta xuống trần.”

Tuyên nói xong pháp đó

Liền rời cung Đâu-thuật

Hiển hiện khắp nơi biết

Voi trắng như núi bạc

Bồ-tát cỡi voi chúa

Như nhật chiếu mây trắng

Các trời múa tấu nhạc

Mưa khắp hoa đủ màu

Hạt châu sáng mặt trời

Ánh sáng chiếu cung vua.

Khi giáng thần hạ sinh

Hiện điềm rất nhiệm mầu.

Bồ-tát giáng vào thai

Như nhạn ở vực sâu

Như mùa thu trăng tỏ

Như voi ở ao hoa

Vầng dương sáng rực rỡ

Trăng ví dường châu sáng.

Bồ-tát không thể dụ

Chỉ đầy đủ phước lành

Đã nhập thai hoàng hậu

Đất rung chuyển sáu lần

Giống như thuyền trên sông

Tiếng sấm nổ trên không

Biển, ao khẻ rung động

Các dòng nước lắng trong.

Các trời trên không trung

Hoa giăng như trướng phủ

Khen ngợi vui hớn hở

Thần đất cười hân hoan

Các hoa đều nở tươi

Đất đai không gồ ghề

Thần cây thấy các hoa

Nở rộ như mắt nhìn

Ma vương yêu tham dục

Nên héo sầu tái tê.

Hoàng hậu mơ màng chợt tỉnh mộng

Các căn vắng lặng vui hớn hở

Mắt nhìn bốn phía xem xét khắp

Mặt ngọc vui mừng như hoa sen

Tâu vua: “Xin hãy lắng lòng nghe

Điều thấy trong mộng rất tốt lành

Voi đầu đàn màu trắng sáu ngà

Bỗng nhiên lại đến trước mặt thiếp.”

Vua nghe mộng hoàng hậu

Vừa mừng lại vừa nghi

Liền mời Phạm chí đoán

Nói điềm mộng đã thấy.

Nghe rồi, thầy đoán mộng

Suy Nghĩ bèn tâu rằng:

“Theo sách vở đoán mộng

Xin lắng nghe kỹ càng

Hoàng hậu mơ mặt trời vào bụng

Nhân đó thọ thai sinh bé trai

Như mặt trời chiếu khắp mặt đất

Người này đức hạnh, chủ mười phương

Mộng thấy trăng tròn và các sao

Chiếu bụng hoàng hậu mà mang thai

Sinh con Thánh đức xoay bánh vàng

Chánh pháp trị vì cả bốn phương.

Bà mơ thấy voi trắng

Đi vào hông bên phải

Bé trai không vết bẩn

Trời, người cúi đầu lễ

Tất cả thảy đều biết

Đã sinh ắt thành Phật.

Theo điển xưa, sấm Thánh

Hậu mơ thấy voi trắng

Sẽ sinh con Thánh quý

Dạo bước chốn thần tiên

Cứ theo quẻ mà đoán

Ắt làm Thầy trời người,

Chỉ có hai con đường

Tại gia làm Thánh vương

Xuất gia cạo râu tóc

Thành Phật, Thầy các Thánh.”

Mừng thầy đoán mộng kỹ

Theo ý ban cho vàng

Vương hậu nghe rất vui

Tâu với vua việc lành:

“Từ mộng ấy về sau

Vui như uống cam lộ

Trong tâm dứt điềm ác

Chỉ ưa các điềm lành

Không ưa áo quý báu

Chỉ thích mặc đơn sơ

Không ham quạt trân quý

Ưa sương sạch, gió lành,

Chán ngán cảnh năm dục

Ưa thọ pháp chánh chân

Sáu căn không còn đắm

Sắc, thanh, hương, vị, xúc,

Chẳng còn ưa cung thất

Ý muốn dạo xem vườn.”

Tâu vua như thế rồi

Nhà vua liền đáp rằng:

“Tùy ý thích của khanh.”

Nhà vua cùng theo ra

Cho đến các nhân dân.

Vườn cây hoa mát mẻ

Hậu thấy trong thân thể

Như ánh trăng trên nước

Ở thai không nhơ bẩn

Xe lưu ly hoa vàng

Mười tháng các căn đủ

Nhìn như hạt châu sáng

Bà biết lúc sinh đến

Vào hoa viên ngoạn du

Vườn hoa sạch tinh khôi

Các Thần tiên vân tập.

❧

Phẩm 4: ĐỨC PHẬT ĐẢN SINH

Bấy giờ sao Phí

Vừa cùng trăng hợp

Điềm lành ứng hiện

Từ hông phải sinh

Giống như mây tan

Ngàn trăng hiện rõ

Như tối lâu ngày

Đuốc sáng chiếu tỏ.

Phương Đông là đầu

Cây rừng là tóc

Hoa cỏ là lông

Hoa sen là mặt

Mắt là sen xanh

Cây đỏ là môi

Tu-di là vú

Bốn biển là bụng

Trung thổ là lưng

Phương Nam là gối

Tư là châu rủ

Thường là chuỗi thơm

Phương Tây là chân.

Các báu trang sức

Các vua Chuyển luân

Làm vua nhiều đời

Như số giọt nước.

Lòng bàn chân Phật

Bánh xe ngàn căm

Thường đi “ấn xa”.

Các Phật quá khứ

Đức Nghĩa đã tu

Nuôi sống muôn vật

Giống như Mẹ hiền.

Khó động lập tức

Bỗng nhiên vang tiếng

Lòng mừng hớn hở

Vui vẻ ngắm nhìn,

Liền đó hông phải

Sáng rực chói ngời

Át mặt trời sáng

Như đom đóm thôi

Khiến nhật mất sáng

Không còn tinh quang.

Ánh như hoa kết

Hiện nhiều màu sắc

Che lấp bốn phương

Đầy khắp hư không

Thí như mây tan

Mặt trời chợt hiện.

Khi ấy các trời

Thấy ánh mặt trời

Đều lấy làm lạ

Bảo với nhau rằng:

“Mặt trời giáng hạ

Cây vàng hiện chăng?”

Có thần đáp rằng:

“Mặt trời Phật hiện.”

Vua mặt trời nghi:

“Ấy mặt trời gì?

E rằng đoạt ta

Cung điện mặt trời.”

Bỗng thấy ghen ghét

Ngàn ánh sáng kia.

Phật quang rạng đất

Trời chiếu hư không

Ánh sáng Thái tử

Vượt ngàn mặt trời

Mặt trời khuất sáng

Chẳng dám đương đầu.

Khắp cả đất trời

Như kiếp tận thiêu

Đất trời mờ tối

Như mới sáng sớm.

Các thần đều vui

Thần đất cổ vũ.

Ánh sáng mưa rơi

Thuốc lành cam lộ

No đủ tất cả

Dứt hết lo buồn,

Biển động như cười

Cây cối xào xạc

Sen xanh dưới ao

Như mở mắt nhìn

Các cây rải hoa

Để kính Thái tử.

Các chim liệng hót

Như tiếng tụng êm

Các trời ưa lành

Như hoa gặp trời

Đều soi mười phương

Ánh như sắc vàng.

Thần kỳ vui mừng

Hoa nở trái thời

Vàng bạc, chiên-đàn

Vụn như bụi trần

Ý trời tạo hoa

Tạnh không mây mưa

Ánh sáng soi chiếu

Cùng khắp mười phương.

Châu sáng, bốc lửa

Rồi chợt biến mất.

Mặt trời không chiếu

Những nơi đen tối

Nhưng bỗng sáng lòa

Tận ba đường ác.

Trí thánh sáng suốt

Tướng sáng dạy đời

Phạm thiên, thần thảy

Trong hoa lá sinh

Lòng Từ khiêm kính

Vừa tung rải hoa

Tay mầu hoa sen

Hai tay tiếp nâng

Hết lòng yêu kính

Mắt lành nhìn chăm,

Dùng âm thanh Phạm

Khen ngợi công đức

Đều tự nghiêng mình

Trán lễ chân Phật

Cúi đầu cung kính.

Trời đỉnh Tu-di

Hiệu gọi Bá từ

Tay cầm kim cang

Dùng ngàn mắt lành

Nhìn chăm không chán,

Hoa trời lọng trắng

Đủ thứ hoa báu

Sáng như mặt trăng

Che trên Thái tử

Khen công đức Ngài:

“Khổ nhọc nhiều kiếp

Dùng đại phương tiện

Đề cầu Phật đạo

Nguyện rủ lòng

Từ Chúng sinh đáng thương

Xin vì cuộc đời

Làm thầy không thỉnh.”

Bảy sao Bắc đẩu

Cũng được khen ngợi

Hiện bảy Giác ý

Tiêu bảy nhọc bẩn

Nên đi bảy bước

Như sư tử dậy

Dấu chân in rõ

Như bảy vì sao

Bước đi khoáng đạt

Không tâm nghi mạn

Thần đất cúi xuống

Tiếp đỡ bước chân.

Dùng mặt trời sáng

Chiếu khắp bốn phương

Hiện pháp bốn Đế

Như sư tử rống:

“Ta đến kiếp này

Thọ thân sau cùng

Không còn phải ở

Ngục tù bào thai.

Nay sẽ thành Phật

Đạo rất khó được

Dẫn dắt tất cả

Uống mật cam lộ.”

Cỏ mềm tốt đẹp

Các hoa nhiều mầu

Như trời nối kết

Trùm khắp mặt đất

Thí như Thiên vương

Ở ao trong mát

Như hoa cây vàng

Nhìn rất mầu nhiệm.

Chúng sinh năm đường

Chịu nhiều khổ sở

Đều được ngừng nghỉ

Thân an vui sướng,

Các kết trói buộc

Giam giữ rất bền

Bấy giờ các kết

Đều được giải thoát.

Khi ấy, tiếng lớn

Nghe khắp cõi Phật

Các trời, quỷ, thần

Vui mừng hớn hở

Liền bay lên không

Đến xem báu thánh.

Các trời đầy dẫy

Lấp kín không gian;

Con của rồng chúa

Như núi Tu-di

Mắt như trời, trăng

Rời khỏi biển khơi

Đầu đội lọng mây

Vội vã đến nơi

Rưới mưa nước thơm

Tắm gội Thái tử.

Thiên tử An Tường

Được trời, người đời

Cung kính thờ phụng

Làm cho thỏa nguyện

Tự hóa thân mình

Hiện thành bốn đầu

Cỡi trâu cầm lọng

Kính hầu Bồ-tát.

Đồng nam Thiên tử

Đầu đội mũ lông

Uy lực vời vợi

Hiệu Khổng Tước Tràng

Đội mũ mặc giáp

Vũ khí cầm tay

Làm Đại quân sư

Đại chúng đi theo

Ủng hộ Bồ-tát

Trong một do-diên.

Vua trời Đại lực

Tên Tỳ-sa-môn

Trân bảo đầy dẫy

Đức trùm khắp nơi.

Trời hai mươi tám

Thần và tướng quân

Các quân theo đến

Khí giáp chỉnh tề

Cùng ức quỷ, thần

Đến hầu Bồ-tát.

Lại có vua trời

Tên Tôn Tự Tại

Cùng với vô số

Hàng ức các trời

Tay cầm cờ phướn

Cùng đến nhóm họp

Đem tâm cung kính

Lễ chân Bồ-tát.

Diêm vương ác hại

Không có ai hơn

Đuổi theo chúng sinh

Dùng một pháp môn

Vất bỏ kiến chấp

Núi Thái, gậy ngục

Với tâm thương yêu

Đến lễ Bồ-tát.

Vô số các trời Rồng,

quỷ, thần vương

Trên trời Tịnh cư

Các trời thanh tịnh

Cung kính chắp tay

Như búp hoa sen

Cúi dâng cung kính

Khen ngợi thân Ngài

Hoa trời sắc vàng

Đài minh châu sáng

Hoa phù dung xanh

Thân lưu ly xanh

Làm thành hoa ý

Biết bao sắc mầu,

Chiên-đàn thơm ngát

Tung rải như mưa.

Thiên nữ trên không

Đến cùng họ hàng

Trổi kỹ nhạc trời

Ca ngợi công đức:

Xưa kia tu hành

Hằng ức gốc lành

Quả báo thành thục

Thấm nhuần chúng sinh.

Vui mừng trổi nhạc

Chư Thiên rải hoa

Thân phát ánh sáng

Rỡ rỡ ràng ràng

Các trời khen ngợi

Chúng sinh vui mừng.

Nhờ ân đức Phật

Trang nghiêm thế giới

Chim vàng, các rồng

Đều hòa hợp nhau,

Trời, A-tu-luân

Xóa bỏ oán hờn

Theo trăng Bạch Tịnh

Phát sáng trong lành

Khắp vì cõi thế

Diệt lửa ghét yêu.

❧

Phẩm 5: PHẠM CHÍ XEM TƯỚNG

Ngay lúc bấy giờ

Các điều lành nhóm

Tai ương tiêu tan

Vui sướng vô cùng.

Vua nhân vui ấy

Ân xá, chúng dân

Vui mừng đến nhóm

Như các dòng trôi.

Như trời Đế Thích

Sinh con Cù-di,

Như trời An Tường

Sinh con đồng nam,

Như Tỳ-sa-môn

Sinh con Bảo bình

Bồ-tát xuất thế

Vua cũng vui mừng.

Thân Ngài mềm mại

Như trời mới sinh

Nhũ mẫu nuôi dưỡng

Như trẻ sơ sinh.

Mời các cựu đức

Người biết làm mẹ

Vây quanh ủng hộ

Chăm nom chẳng rời.

Quang minh chiếu sáng

Như Bậc Trung Tôn

Các mẹ vội vàng

Đến đền thờ trời

Muốn Ngài bái yết.

Hình tượng các trời

Tượng trời đứng lên

Co duỗi cao thấp;

Tượng trời bằng bùn

Bằng vàng, bằng đá

Chắp tay cúi đầu

Kính lễ Bồ-tát.

Các mẹ sợ hãi

Lòng đầy kinh ngạc

Vì điềm lành này

Hiệu Thiên Trung Thiên,

Chưa thấu sự thật

Thần đức Thái tử

Vì nỗi sợ này

Vội về cung tâu.

Vua Bạch Tịnh nghe

Kinh hoàng, sợ hãi

Liền mời Phạm chí.

Người giỏi xem tướng

Vâng lệnh đến nơi

Vua liền hỏi rằng:

“Thưa các minh sư,

Xem tướng con ta

Sợ rằng con này

Xúc phạm tượng trời

Xin dứt giùm tôi

Những nỗi ngờ vực.”

Phạm chí vui mừng

Thưa với vua rằng:

“Nay phải vui mừng

Không nên lo lắng

Vương tộc lại thịnh

Từ nay trở đi Vua

Thánh chuyển luân

Khắp đến bốn phương.

Theo quẻ xét xem:

Sinh từ hông phải

Chắc chắn tôn quý

Trí Thánh thông đạt

Đứng trên các vua

Như núi Tu-di

Đứng đầu các núi

Không có ai bằng,

Trong các thứ báu

Như ý đứng đầu

Trong các dòng trôi

Biển cả trên hết,

Trong các ánh sáng

Trời, trăng sáng nhất,

Nay Thái tử đây

Đứng trên các Thánh.

Xét các sách xưa:

Có vua Uy Nghi

Từ cánh tay sinh

Vua Luật bàn tay

Vua Tình Tư Lực

Sinh từ nách cha,

Còn vua Vãng Cổ

Sinh từ vế cha.

Vua Chi-đà-kiệt

Sinh từ đỉnh đầu,

Những vì vua này

Đều là Chuyển luân.

Nay xem điềm sáng

Tương ứng vua Thánh

Hóa độ trời, người

Dùng sức tuệ Thánh

Danh hiệu Phổ Văn

Trùm khắp mười phương,

Như vua Đại Thánh

Hiệu Chi-đà-kiệt

Kim luân, voi trắng

Ngọc nữ, ngựa tía

Tôi Thánh minh châu

Chúa binh bảy báu

Dạo cõi trời, người

Bốn thứ binh theo

Sẽ vì người, trời

Mở đường vô vi.

Sẽ có ngàn con

Tài lực mạnh mẽ

Sẽ dùng chánh pháp

Trị đời thái bình

Bỏ nhà xuất gia

Tiến cầu đạo thuật

Chắc chắn thành Phật,

Dùng tuệ hơn đời

Đè nén thế tục

Làm thầy các Thánh

Theo quẻ đoán ra

Chỉ hai đường ấy!”

Vua hiện dáng vui

Bảo Phạm chí rằng:

“Tổ tông đến nay

Vua Thánh đã dứt

Vua cha cũng không

Ngôi vua Chuyển luân

Con sẽ nhờ đâu

Tự làm vua Thánh!”

Tuy vua như thế

Phạm chí ngạc nhiên

Đều cùng cất tiếng

Giơ tay khen ngợi

Giống như rồng lớn

Tiếng sấm vang động

Ở trên điện vua

Mừng rỡ khen ngợi:

“Xin vua chớ ngờ

Không phải như vậy.

Cha con đức khác

Hạnh trước không đồng

Chỉ tại đời trước

Tu lập đức hạnh.

Sách quẻ mời xem

Vua nên đối chiếu

Thánh tiên thuở xưa

Hiền tài minh đạt

So sánh bốn câu

Như về phương thuốc

Đến Y-lâu-tha

Không thể đạt được

Con là Tiên hiền

Thông đạt hơn cha.

Thánh vương đời xưa

Sau không ai nối

Đến đời cháu xa

Mới có kẻ nối;

Cận Thánh cũng thế

Ngăn bờ sông biển

Người trước không thể

Như con người ấy

Di thuật như vậy.

Còn nhiều vô số

Tiên nhân thuở trước

Không thể đạt được

Cháu con về sau

Tài vượt hơn trước.

Việc do đức xưa

Chẳng phải do người.

Đời trước đã tu

Hợp với đức nay

Tuy thời nay trái

Người đức ở yên.

Xem xét quẻ này

Phù hợp điềm ứng

Chắc chắn ở đời

Làm vua Chuyển luân.”

Vua bảo các ông

Đại Phạm chí rằng:

“Nay vì Thái tử

Theo đức đăït tên!”

Phạm chí im lặng

Lòng Nghĩ giây lát

Tuân lời từ tốn

Bạch với vua rằng:

“Xét nay vận thời

Lặng trong, hòa thuận

Chim lành liệng hót

Điềm ứng phát thanh,

Đất rung rộn ràng

Thời tiết điều hòa

Gió mưa đúng lúc

Đời được thái bình,

Lửa hiện sáng ngời

Trong suốt không khói.

Các trời trên không

Hiện thân chắp tay

Mưa các thứ hoa

Nhạc trời cùng tấu,

Vua giáo hóa khắp

Quốc phong thuần thục

Cõi nước của vua

Điềm lành đều đến

Đặt tên Thái tử

Hiệu là Cát Tài.

Lòng vua mừng rỡ

Ban thưởng Phạm chí

Bò sữa sừng vàng

Mấy trăm ngàn con.

Vua lại vui mừng

Xoa đầu Thái tử

Lấy chuỗi diệu bảo

Choàng quanh cổ con

Tâm Từ chắp tay

Khen đức con rằng:

“Trước làm vua Thánh

Sau mới xuất gia”.

❧

Phẩm 6: A-DI PHÁ VỠ NGỜ VỰC

Núi cao, ao hoa trái

Vui sướng như cảnh trời

Ít núi nào bằng được

Nên gọi núi A-di.

Ở lâu nơi núi ấy

Già nua tóc kết kén

Hình thể phơi dưới nắng

Sống lâu hơn trăm tuổi,

Thân thể như mây đen

Tóc như màu bạc trắng

Mắt sáng ngời thấu lý

Hình như núi nhiều màu

Trí tuệ như Phạm thiên

Sáng như mặt trời, trăng

Bốn lửa, nhật thứ năm

Tự phơi tên A-di.

Chợt nghe tiếng vang vọng

Chim thú hót như nói

Ông hiểu tiếng chim thú

Hoài nghi ra khỏi động

Thấy chư Thiên đang bay

Vui mừng giữa không trung

Ngẩng đầu hỏi chư Thiên:

“Vì sao các vị vui?”

Vị trời tên Pháp Lạc

Đáp lời A-di rằng:

“Thầy chưa nghe hay sao?

Đời có điềm tốt lành

Vua Bạch Tịnh sinh con

Sẽ độ khắp chúng sinh

Chắc chắn thành Phật đạo

Làm Thầy của trời, người.”

Nghe danh hiệu của Phật

Hớn hở thân nổi ốc

Liền bay lên hư không

Xem đồng tử họ Thích,

Nhân đã thấy điềm ứng

Thần thông xét kỹ càng

Trong khoảng thời gian ngắn

Đã đến cửa cung vua.

Là bậc Thánh thông tuệ

Thông đạt, giới cấm cũ.

Vua đem lòng yêu kính

Mau chóng mời vào cung

Nhường ngồi chỗ Thượng tọa

Khiêm cung an ủi rằng:

“Rủ lòng thương đoái tưởng

Cúi mình vào nước hèn.”

A-di biết ý vua

Yêu kính, lễ nghĩa mình

Nhìn vua bằng mắt Từ

Khiêm cung kính trình tâu:

“Vua phải nên như vậy

Mến khách bằng thượng lễ.

Đại vương dùng pháp trị

Ban ân xuống quốc dân

Từ các vua đời trước

Bố thí nhiều các thứ

Của báu thật vô hạn

Giới, trí tuệ dồi dào.

Sở dĩ tôi đến đây

Có tâm vui mừng nghe

Nghe trời trên không nói:

“Vua sinh con thành Phật”

Tôi được nghe, vui mừng

Biết tốt lành nên đến

Cờ pháp rất đáng yêu

Xem giống dòng Thích-ca”.

Vua nghe nói lời ấy

Kinh ngạc lẫn vui mừng

Vội truyền đưa Thái tử

Đến để gặp A-di.

Ngài trên tay nhũ mẫu

Ánh quang minh sáng ngời.

Nhìn đức tướng Thái tử

Như con thiên hậu bồng

A-di không kềm được

Bèn đến trước Thái tử

Hai tay bồng trìu mến

Như mây che mặt trời.

A-di bồng trên tay

Bồ-tát thêm ngời sáng

Như trong khoảng núi tối

Lò nấu vàng đang sôi,

Mắt lành nhìn hồi lâu

Trong mắt lệ ứa trào

Thân Thái tử rực sáng

Như mây đen mưa rào.

Vua thấy A-di khóc

Trong tâm rất lo sợ

Sợ con không tốt lành

Nghi ngờ bảo A-di Rằng:

“Xin Ngài chỉ rõ

Hơi thở tôi sắp dứt

Nay thấy Ngài buồn khóc

Làm kinh hãi lòng tôi.

Được, không là mạng ta

Một sớm bỗng nhiên mất

Trước làm ta mừng rỡ

Sau sao để âu lo?

Cuối đời được con ấy

Như khát lâu được nước

Xin đừng làm ta oán

Đừng khiến ta đương đầu

Ta mới sinh ý Nghĩ:

Được con, dù không còn

Còn con ta tại thế

Thì ta chẳng lo buồn.

Con ta dòng cây quý

Giáng sinh nơi cung báu

Lòng thành mách ta biết

Đem tình thương con mình”.

Mặt đầy như trăng tròn

A-di nhìn Ngài kỹ

Mi mắt ánh xanh biếc

Lưỡi như cánh hoa sen

Tóc tơ màu xanh biếc

Che vầng trán rộng cao

Hai má như sư tử

Cằm đầy đặn làm sao!

Tay dài, vai sư tử

Bàn tay bánh ngàn căm,

Lần lượt xem xong tướng

Từ đỉnh đầu đến chân

Thầy hết lòng yêu kính

Cúi đầu lễ Thái tử

Lệ tuôn như mưa rơi

Lòng thảm não tâu vua:

“Thái tử có đầy đủ

Ba mươi hai tướng tốt

Chắc chắn sẽ thành Phật

Đem lành cho nhân thế!”

Các trời nghe lời này

Từ không tung rải hoa

Đồng thanh khen “Hay lắm!”

Vua bảo A-di rằng:

“Thầy trước dựa quẻ đoán

Là thành vua Chuyển luân

Nay Thánh sư xem tướng

Lại nói sẽ thành Phật”.

Lời vua như đổ dầu

Lửa càng thêm cháy mạnh

Miệng A-di nói mau

Nói ra lời quyết định Rằng:

“Tôi xem tướng Ngài

Dáng đẹp, ý diệt dục

Hiện thân độ chúng sinh.

Với dung mạo của Phật

Nếu như không trung mưa

Lớn như núi Kim cang

Không động sợi lông Ngài

Huống gì gian nan khác.

Các lực sĩ thế gian

Các quỷ thần tệ hại

Và vua A-tu-la

Cả quan, quân thuộc hạ

Đều cầm chày Kim cang

Lớn như núi Tu-di

Đến muốn đánh Thái tử

Chày đập tan núi hết

Thái tử không lay chuyển

Phải hiểu biết như thế.

Tôi không lo việc này

Còn vui mừng là khác

Tôi thương mình, lệ rơi

Gặp Phật mà luống qua,

Tuyên ban tuệ sáng ngời

Thông ngàn lời nghĩa sáng

Phật nhân đó hiển bày

Riêng tôi không cảm được.

Đứng trong vô vi không

Diệt độ như trăng trong

Đời nhờ mát trừ nóng

Riêng tôi sẽ cháy lòng.

Phật thường cầm chày tuệ

Kim cang đập trần lao

Sẽ có thuốc cam lộ

Riêng tôi chẳng được nếm.

Phật như ngựa biển chúa

Cứu người dạt biển khơi

Riêng tôi lùi lại sau

Quỷ dâm nuốt trôi mất.

Tất cả nước trí tuệ

Các trùng ý lành đủ

Dòng sông trí tuệ trôi

Tất cả uống hết khát,

Các lành là gốc rễ

Cành nhẫn, lá ý dừng

Hoa chính là giác ý

Thành quả ngọt Nê-hoàn,

Thiền giải thoát chúng sinh

Hương giới ngát cõi đời

Cây Phật sẽ lớn lên

Tôi bạc phước không thấy.

Cửa ngu si rất chắc

Ải ái ân vững bền

Dùng chìa khóa pháp mở

Cửa nhà tù tử sinh,

Cả thế gian bốc cháy

Do lửa dâm, nộ, si

Dùng nước pháp dập tắt

Như mây, mưa, lửa đồng,

Đem tiếng còi tâm Bi

Mười phương động vang rền

Sẽ thí sửa pháp lành

Trời, người uống không chán.

Lưới giăng khắp cõi thế

Căn bệnh nặng trần lao

Dùng thuốc pháp tối thắng

Để trị bệnh chúng sinh.

Vực biển lớn của Phật

Bãi báu của các Phật

Độ người buôn sinh tử

Đem báu cho họ đầy.

Hạt cải sánh Tu-di

Vũng chân trâu so biển

Lửa đóm tranh mặt trời

Vua Chuyển luân so Phật,

Thông đạt hơn Phạm thiên

Giác tuệ vượt Đế Thích

Tướng tịnh hơn Phạm chí.

Truyện vua xưa sách đời

Tiên Thánh đại sư xưa

Học sâu, chán cúng tế

Nếu nghe Phật giáo hóa

Vội bỏ chỗ tu trì

Bình tắm, gậy, bện tóc

Bỏ các oai nghi xưa

Tâm cống cao liền xả

Ngán ngẫm lễ đã tu.

Ôi! Ngục tù già suy

Khiến ta không kịp người

Ta đã được năm thông

Nay không thể gặp hầu

Giờ ta muốn đốt sáng

Định tuệ soi thế gian

Nay ta sắp rũ diệt

Thì sao mà chẳng buồn!”

Liền gọi đệ tử đến:

“Ngươi chớ lầm như ta!”

Đem trao Thái tử lại

A-di từ giã về.

❧

Phẩm 7: NHẬP DỰ LUẬN

Khi ấy Thích vương

Đức ngày một tăng

Báu đầy đất nước

Vang danh trí tuệ

Vàng báu chứa nhóm

Các thứ Anh lạc

Các lành trở về

Như vực biển thu,

Voi ngựa xe cộ

Như xa giá trời

Hiền thiện thuần tốt

Tự nhiên đến nơi,

Mía ngọt, đường phèn

Bơ, sữa, nước uống,

Lương thực, ngũ cốc

Khí lực thêm lên.

Tai ương trừ hết

Kẻ thù khuất phục

Thân thuộc thêm kính

Đói, dịch tan biến

Gió mát điều hòa

Mưa thuận thấm nhuần

Không trung quang đãng

Tốt đẹp đầy dẫy

Khắp toàn đất nước

Ích lợi tốt tươi

Các lành nhóm họp

Không lành tan biến

Nhờ đức Thái tử

Hòa hợp tạo thành.

Do hòa hợp đó

Vang danh khắp nơi

Các căn đầy đủ

Tướng tốt dễ nhìn

Như trăng mới mọc

Mười lăm ngày qua.

Các vua, trưởng giả

Đều đến cống dâng

Nai vàng, giá ngự

Xe dê, chiên-đàn

Ngà voi, vàng bạc

Các báu hợp thành

Đủ trân báu quý,

Ngựa giỏi, voi tài

Đồng tử kéo chơi

Vui vẻ cười đùa

Nhạn bằng bạc trắng

Mỏ bằng san hô

Theo tuổi ngài lớn

Cống nạp cho vua

Bộ cờ vàng báu

Để dâng Thái tử.

Ngài tuổi còn nhỏ

Xử sự hơn người

Nhẫn nhục hơn đất

Nặng vượt Tu-di

Sâu xa như biển

Ý trùm hư không.

Qua thời thơ ấu

Sang tuổi tráng niên

Theo đời học tập

Mọi ngành kỹ thuật.

Thái tử học giỏi

Không phải nhọc nhằn

Năm lên mười sáu

Thể hình mạnh khỏe

Văn võ đầy đủ

Nghề vượt vương tôn.

Vua thấy Thái tử

Đức ngày khá lạ

Mạnh trong anh em

Như sư tử hùng,

Vua chợt nhớ lại

Lời của A-di

Làm sao đừng khiến

Bỏ đức lớn này

Vào núi chịu khổ

Tinh tấn học đạo.

Tâm liền nghi hoặc

Vời các quan bàn

Tìm cách khiến con

Không vào núi tu.

Các quan vâng sắc

Như tôi thiên đế

Vâng lệnh vua triệu

Nghĩ kế trình bày

Suy nghĩ giây lát

Cung kính tâu rằng:

“Vâng chiếu chỉ vua

Thái tử khó lưu!

Biển có thể vượt

Nhật có thể tối

Trăng có thể mát

Nguyện Ngài khó sai!

Xin thưa đại vương

Nên Nghĩ tìm cách

Nếu như tìm cách

Việc khắc phục ngay.

Giả như không được

Không ân hận gì

Việc rời phương tiện

Thì khó làm nên.

Nghe lời người xưa

Nuốt khí nuôi thân

Thân khổ nhọc mãi

Còn da bọc xương,

Nặng như núi Thái

Bị gió dục thổi

Ái, nhuế chao đảo

Như gió thổi cây

Làm đẹp nhà cửa

Sắc, thanh, hương, vị…

Hoa hương trang sức

Dáng như Tiên nữ

Niềm vui bậc nhất

Mê say nữ lạc.

Năm dục còn làm

Mê hoặc Tiên sĩ

Ôi! Sắc, thanh, hương

Vị, xúc êm ái

Tâm đã vui mừng

Năm tình tham đắm

Dục là ngục tù

Lưới lớn bền chắc

Ràng buộc con vua

Mới không lo lắng!”

Vua tin điều này

Liền vời gái đẹp

Từ mười lăm tuổi

Dung mạo đẹp đẽ

Sáu mươi bốn điều

Tư thái đầy đủ

Đem số cô gái

Sung cung Thái tử.

Ngài tịnh tu lâu

Cầm giáo hổ thẹn

Giữa các thể nữ

Như trăng giữa sao

Thu hết ánh sáng

Chẳng ưa năm dục

Miệng không hề nói

Lời không thuận lúc

Mắt không thích thấy sắc

Như người đói vẫn vui.

Các kỹ nữ xấu hổ

Như tối tránh sáng ngời.

Vua cha nghe như vậy

Chẳng ngủ yên trên giường

Lại ra lệnh trong nước

Những người tướng đẹp sang

Ai có con gái đẹp

Phải nhóm họp về cung

Nếu ai trái kỳ hạn

Thì trách phạt thật nặng.

Lập xong nghiêm hạn đó

Lấy ra nhiều Anh lạc

Cho họ lấy tùy ý,

Vào cung làm thể nữ

Đủ các thứ trang sức

Để dạo xem ao vườn

Vô số cô gái đến

Đều được ban Anh lạc.

Đức Ngài như mặt trời

Mắt không hề nhìn đến

Tự giữ ý so lường

Không bao giờ nhiễm ô.

Thích nữ dòng Chấp trượng

Dung mạo như Thiên nữ

Tâm nhẫn nhục như đất

Mặt sáng như trăng tròn

Con cháu vua thánh xưa

Tương ứng ngọc nữ báu,

Đức rộng trùm thiên hạ

Dứt lo như nhạc trời

Mang nặng có trí tuệ

Tướng đẹp dung mạo ngời

Danh xưng là bậc nhất

Cho nên hiệu Hàng Xưng.

Mắt như cánh sen biếc

Tay cầm hoa Ba-đàm

Hai tay bưng hoa đẹp

Vui mừng đến chỗ mẹ

Chỉ mẹ thấy trang sức

Ý muốn vào cung xem

Muốn được gặp Thái tử

Tâm tự nhiên luyến mến.

Mẹ liền bảo cô gái:

Rằng: “Thà chịu vua trách

Không bao giờ cho đi!”

Quyết xin mẹ cho đi

Thưa với cha mẹ rồi

Liền được phép ra đi.

Dáng khiêm cung yêu kính

Giã từ cha mẹ rồi

Cùng người hầu sang đó

Như sông Hằng ra khơi

Đã vào trong cung vua

Từ xa thấy Thái tử

Năm trăm đời quá khứ

Từng làm vợ Thái tử

Nơi nàng đã sinh ra

Bậc nhất trong người nữ

Đời trước duyên đã định

Nên nhìn chăm Thái tử

Dáng vui mừng hiện rõ

Như hoa sen trên nước

Bước đi nhẹ, khoan thai

Vắng lặng không tiếng động

Giống như các dòng chảy

Vào biển thì lặng im.

Trong chúng có cô gái

Làm hai bài tụng khen

Âm vận rất hòa hợp

Hợp lúc, thuận cảnh tình

Rằng: “Cô gái đẹp đến

Tay cầm hoa sen xanh

Nhớ hạnh lành đời trước

Nhờ hình tướng nhớ lại

Quá khứ dâng danh hoa

Cúng dường Phật Định Quang

Cầm hoa đẹp khác thường

Giống như trời Đao-lợi.”

Bồ-tát bỗng nghe được

Danh hiệu Phật Định Quang

Trong tâm liền kinh động

Đưa mắt nhìn khắp cùng

Rồi liền lên tiếng bảo:

“Đưa hoa trong tay đây!”

Được lời, nàng hớn hở

Như uống thuốc cam lộ.

Theo lời liền dâng hoa

Lên cúng dường Bồ-tát

Hầu bên trái Bồ-tát

Như sao sáng bên trăng.

Thái tử thấy chuỗi ngọc

Không hợp trang phục nàng

Liền cởi chuỗi ngọc sáng

Đeo vào cổ mỹ nhân.

Bấy giờ chuỗi ngọc sáng

Trang sức dáng mỹ nhân

Đẹp đẽ không gì sánh

Châu sáng thêm sáng ngần

Giống như trời Đế Thích

Ở nơi điện tía xanh

Cũng như ngày mười lăm

Các sao vây quanh trăng.

Cả cung đều vui mừng

Đều cùng nhau cất tiếng

Bảo rằng: “Thật được phi!

Ai cũng đều vui mừng!”

Tiếng xưng tụng như vậy

Giây lát đến tai vua

Vua nghe rất vui mừng

Ban thêm vật trân báu.

Vua liền ra lệnh

Cha mẹ nàng vào

Ban cho trân báu

Không thể tính kể,

Vời Phạm chí giỏi

Chọn tháng ngày lành

Sửa đường rải hương

Hoa đèn kết quanh

Dùng dầu thần chú

Lửa thần dồi dào

Rửa tay Thái tử.

Cha mẹ trao nàng

Làm phi Thái tử

Nữ nhân bậc nhất

Ở bên Thái tử

Như trời, trăng sao.

Phật Bổn Hạnh Kinh - Quyển II

PHẬT BỔN HẠNH KINH

(PHẬT BỔN HẠNH TÁN TRUYỆN)

QUYỂN II

Phẩm 8: CÙNG CHÚNG THỂ NỮ DU CƯ

Các thứ trang trí

Giống như cung trời

Xuân, hạ, thu, đông

Bốn mùa đều khác,

Theo mùa sửa sang

Dạo chơi ao vườn

Cũng như Thiên đế

Thí an cây rừng.

Thái tử nhân dạo

Đến xem vườn ao

Thể nữ vây quanh

Như trăng giữa sao.

Bấy giờ các cô

Đêm ngày trổi nhạc

Cười vui đùa cợt

Hơn mấy năm sau

Hoặc vì vui Ngài

Lại làm thuật mới

Hoặc hiện thân mình

Thỉnh thoảnh viết tụng,

Hoặc vẽ tranh ảnh

Hoặc là khắc chạm,

Hoặc dùng đất bùn

Đắp nhiều bức tượng,

Hoặc kết tràng hoa

Dùng để trang sức,

Hoặc ở trước mặt

Hoặc có hương xoa,

Hoặc dùng gương soi

Hoặc lược chải đầu

Vẽ đen mi mắt

Tô đỏ môi son.

Lại có thể nữ

Lấy hoa ném nhau

Hoặc là cười đùa

Hoặc buồn than khóc

Hoặc miệng ca vịnh

Càng nghe càng thích

Như ong, đom đóm

Kêu ở trong hoa.

Thể nữ xin tắm

Thái tử bằng lòng

Chỗ cây Vô ưu

Có ao sen hồng

Ánh sáng tô điểm

Chiếu cây sắc vàng

Như vàng trong lửa

Rực rỡ cây rừng.

Các cây nghiêng xuống

Tung hoa cúng dường

Chim hòa điệu hót

Giọng nghe cảm thương;

Gái cười, chim hót

Tiếng vọng vang xa

Năm âm cùng trổi

Rung động cõi lòng.

Thái tử xuống tắm

Nước ngập đến lưng

Thể nữ vây quanh

Ao nước sáng bừng

Giống như ngọc sáng

Vây núi báu chúa

Tướng mầu sáng rỡ

Đẹp đẽ vòi vọi.

Thể nữ trong ao

Đùa vui đủ trò

Hoặc hụp hoặc lặn

Hoặc toé nước nhau

Hoặc cùng hoa giỡn

Dùng hoa ném nhau,

Hoặc lặn xuống đáy

Hồi lâu trồi lên

Hoặc ở trong nước

Hiện các thứ hoa

Hoặc lặn dưới nước

Chỉ đưa tay lên.

Thể nữ trong ao

Các hoa sáng rỡ

Khiến các hoa sen

Mất đi ánh sáng.

Hoặc có nàng vịn

Tay chân Thái tử

Như đủ loại hoa

Quấn quanh cột vàng.

Các cô xoa hương

Bị nước rửa trôi

Chiên-đàn mộc mật

Nước thành ao thơm

Đùa giỡn như vậy

Khó kể cho cùng.

Sáumuôn thể nữ

Vây quanh cạnh Ngài

Thái tử ở giữa

Như trời Đế Thích

Ở ao trời tắm

Cùng với Thiên nữ

Ở đó đều ngồi

Thuyền báu vàng bạc

Trong ao dạo chơi.

Như trời nương mây

Thái tử lại ngự

Trên thuyền bảy báu

Phi ở cạnh bên

Cùng nhau xuống ao.

Màu thân vàng chiếu

Soi xa một trượng

Như trời trên thuyền

Ai cũng kinh ngạc

Cho mặt trời mọc

Các hoa nở ra

Ánh càng sáng chói

Như vua mặt trời.

Thái tử rời ao

Thể nữ lại theo

Tấu ca kỹ nhạc

Làm nước giải lao

Thể nữ uống rồi

Nhảy múa vui chơi.

Khi ngày vừa tối

Ánh trăng sáng soi

Muốn mê Thái tử

Ý Ngài chẳng chao!

Muốn khiến Ngài tham

Ý Ngài chẳng đắm

Đèn tuệ rất sáng

Không thể diệt tan

Như đèn ngọc sáng

Chẳng hại thiêu thân.

Chốc đà tối hẳn

Thể nữ ngủ say

Vợ Thái tử ngủ

Mơ thấy lo biến

Thấy Ngài xuất gia

Bỏ cung thể nữ

Đi vào núi rừng

Các phi đuổi theo

Buồn bã cầu khẩn:

“Chớ ruồng bỏ nhau

Đã thành chồng vợ

Nay bỏ cho ai.

Tôi nay tự xét

Không lỗi lầm gì

Xin Ngài cân nhắc

Chớ bỏ nhau đi!

Một mình vào núi

Siêng tu các đức

Sao lại bỏ thiếp

Thật là nhẫn tâm.

Người xưa xuất gia

Cũng có phi đẹp

Xin rủ lòng thương

Hãy đợi chờ nhau.”

Hơi thở dồn dập

Thái tử vào rừng

Lòng dạ cuồng loạn

Lần từng cây rừng

Gào với cây cối

Rằng: “Ngươi không lo

Riêng ta sầu não

Hãy chỉ Thái tử.”û

Ngước nhìn lên cây

Thấy chim mỏ đỏ

Nhìn chim than khổ:

“Ta mất chỗ nương

Tiếng ngươi giống người

Để tiếng cho Ngài.

Xin đem tiếng hót

Dứt não lòng tôi.”

Lại nhìn cây nói:

“Sao ngươi không thương

Ta mất chỗ dựa

Quờ quạng mê man

Chồng ta bỏ đi

Nên sinh thương xót

Cười làm sao được?”

Hoa đều nở hết

Thấy chim hai đầu

Cùng bay song song

Càng thêm sầu khổ

Rơi lệ nói rằng:

“Xin chỉ cho ta

Người ôm nặng hờn

Để ta thấy chàng

Mất chàng ta chết!

Hoa rơi trên mình

Càng phiền lòng ta

Chỉ ngươi chim tốt

Chớ ghen ghét ta

Tâm ta tán loạn

Ưa thích kỹ nhạc

Không hề xúc phạm

Vì sao như thế?

Bị gió lay động

Cành cây lắc lư

Giống như dùng tay

Đấm vào thân ta.

Chim thú cho thấy

Chúng chẳng bỏ chồng

Tiếng nước như mắng

Ta chẳng đành lòng.”

Ngài không trở lại

Liền buồn than rằng:

“Để lại mắt biếc

Để lại ý hợp

Để lại nụ cuời

Để dáng hoa vàng

Để lại bím tóc

Ta thấy hoang mang.”

Miệng nói chưa dừng

Bỗng thấy Thái tử

Ở trong rừng cây

Liền đến nói rằng:

“Vì sao bỏ nhau?”

Nói xong bất giác

Ôm chầm Thái tử

Thẹn thùng hồi lâu.

Thái tử hỏi rằng:

“Vì sao như thế?”

Liền kể điềm mộng

Thái tử bảo rằng:

“Đó không phải nàng

Ta không hề đi

Ai đi, ai lại

Không có người đi

Cũng không chỗ đến.

Nàng hãy hiểu kỹ:

Sắc như chùm bọt

Ý như bong bóng

Tưởng như lửa sáng

Hành như cây chuối

Thức như huyễn hóa

Các căn vô lực

Hình thể nhân nhau

Giống như hoa hợp.

Biết đời vô thường

Thí như ngựa hoang

Tôi, ta không có

Cũng không bền chắc

Hợp thì có ly

Nàng nên biết rõ.”

Thái tử tự Nghĩ:

“Nên ta ra đời.”

❧

Phẩm 9: BIỂU HIỆN LO SỢ

Vua thương Thái tử buồn

Khuyên nên đi du ngoạn

Mới ra khỏi cửa thành

Mặt trời mọc mây tan

Ngài ngự xe bảy báu

Các đức tướng trang nghiêm.

Tướng theo hầu sang trọng

Như trăng và các sao

Công đức thật đầy đủ

Hình dung rất nhiệm mầu.

Vua truyền khắp trong nước

Dẹp đi già, bệnh, chết

Kẻ nghèo cùng khốn khó

Chớ để bày bên đường,

Nơi nơi phải trang hoàng

Nhiều lọng báu, cờ phướn

Lầu gác, các phụ nữ

Giống như thành Thiên cung

Trang hoàng thật lộng lẫy

Không ai không vui mừng.

Nhân dân đều ca vịnh

Cả nước tiếng vọng vang

Như nước thu về biển

Người chen lấn để xem

Điểm trang và ăn mặc

Chưa xong đã vội đi

Hoặc chưa kịp sửa soạn

Nghe tiếng đã chạy đi.

Các lầu gác, lan can

Đầy nghẹt người và người

Hoặc đầu thân lơ lửng

Giống như các hoa rũ

Hoặc khom mình lễ bái

Người người khen ngợi rằng:

“Sẽ làm Thầy dẫn đường.”

Tung các hoa hương, chuỗi

Thấy vậy đều kinh ngạc

Họ truyền bảo nhau là:

“Đây là thần gì vậy?”

Hoặc nói: Từ trời xuống

Hoặc rằng: Chính Đế Thích!

Hoặc: Ma vương, Phạm vương!

Hoài nghi, mừng hớn hở

Ca ngợi đủ mọi cách.

Các trời thấy Thái tử

Cùng tùy tùng ra đi

Giống như trời Đế Thích

Khi đi ra dạo chơi.

Khi đó trời Tịnh cư

Muốn giáng xuống điềm lành

Như Phật xưa hiện điềm

Khuyên xuất gia học đạo

Trời liền hóa người bệnh

Nằm thở bên lề đường

Mắt vàng, sắc nhợt nhạt

Khí thể, miệng khô khan

Thân sưng, bụng phình trướng

Rịn ra chất bất tịnh

Trây trét khắp thân thể.

Bồ-tát mắt nhìn qua

Hỏi rằng: “Vật gì thế?

Gớm ghiếc khó thể nhìn!”

Người hầu liền đáp lại:

“Uống ăn không giờ giấc

Bốn đại không hòa thuận

Đó gọi là người bệnh!”

Bồ-tát lại hỏi rằng:

“Xét ra chẳng chừa phần!”

Kẻ hầu liền đáp lại:

“Đúng vậy không chừa ai!

Ở đời không ai khỏi

Nguy ách về bệnh tật

Bốn trăm lẻ bốn bệnh

Là đại hoạn thế gian

Ngài cũng không tránh khỏi

Chỗ đại biến khổ nàn.”

Thái tử dừng xa giá

Lo rầu thảm thương than

Nghe “bệnh” lòng đau đớn

Như voi bị trúng tên

Gặp bệnh lòng xúc động

Lệnh người hầu quay xe.

Lòng dạ đầy hoảng sợ

Như trâu sợ sấm to

Nghe tiếng sấm sợ hãi

Hoảng hốt thân chẳng yên.

Sau đó lại đi dạo

Trời hóa làm người già

Đầu như tơ trắng toát

Da thịt khô nhăn nheo

Run như cành trong nước

Thân còng như cung trương.

Thái tử thấy liền hỏi:

“Đó gọi là người gì?

Sinh ra là như vậy

Hay có biến đổi chăng?”

Người hầu nhân đó đáp:

“Từ đầu thân thọ thai

Khởi lên như chùm bọt

Duyên khởi năm thể hiện

Phân hiện thành sáu căn

Sau đó mới sinh ra,

Nhỏ uống sữa mẹ sống

Lớn dần ăn ngũ cốc

Lần theo đất mà đi

Ban đầu nói như chim

Thế rồi đứng, đi, chạy

Thể mạo hình dung thành

Các căn dần thành thục

Cho nên gọi là già.

Đó là sứ trời gọi

Bày thức tỉnh chúng sinh

Thân suy hết mừng, thảm!

Như hoa bị sương độc

Mặt như trăng bị khuyết

Tâm như trời bị che

Sức tráng niên khô kiệt

Như nước rỉ cát khô

Trộm chí, tư, tài, người.

Vô hình đến như giặc

Tâm não mất nghe biết

Giống lửa đồng đốt đầm

Đè nén như ép dầu

Uống tinh khí của thân

Hủy hoại thân đổi khác

Đó được gọi là già.”

Thái tử nhìn hồi lâu

Bèn buồn bã than dài:

“Ngọn núi lớn già, bệnh

Nghiền mạnh nát chúng sinh

Khắp đời gặp khổ nạn

Ý thỏa thích sao đành

Phải tìm cách thoát khỏi

Như tránh bọn cướp hại.”

Sau đó, lại du ngoạn

Trời hóa thành người chết

Họ hàng theo xe tang

Xõa tóc kêu khóc vang

Hỏi rằng: “Đây là gì?

Trình ta cho thật lòng.”

Bấy giờ những người hầu

Tâu Ngài đầy đủ rằng:

“Ngày qua đến già suy

Đau đớn tinh cạn vơi

Chiếc cửa bén tám tiết

Cắt cứa cây sống đời.

Chiếc búa sắc ngày tháng

Ngày đêm thường đốn chặt

Gặp gỡ gió vô thường

Lướt theo lật ngã nghiêng

Chia lìa với mẹ cha

Riêng mình đi đường mê,

Vợ con và anh em

Không người thân nương cậy

Không còn phương cách cứu

Vây quanh mà than khóc

Mến mộ buồn tiếc thương

Khen đức lúc còn sống.

“Ta cũng sẽ như thế!”

Đều chết, Ngài đừng nghi

“Ta cũng lìa người thân”

Ngài chắc sẽ chia lìa!

Cuộc đời bị chết buộc

Làm sao yên nói cười?

Vì không biết hổ thẹn

Nên sống chết bao lần.

Con đường dài đêm ngày

Ngày tháng trôi không dừng

Già, bệnh, chết rất độc

Hàm răng, sắc lo buồn

Bị lưỡi bốn mùa liếm

Đi đêm chốn hiểm nguy

Tất cả không ai khỏi.

Chết như rồng nuốt chửng

Làm tan nát khắp nơi

Hủy diệt đến tận cùng

Đều được như mong muốn

Nuốt hết, thiêu cháy cùng

Đuổi hết, bẻ gãy hết

Không có gì ngăn chận

Ngài nên hiểu là chết!”

Nghe rồi sợ hãi nói:

“Ở đời vui cười được

Vàng đá cười đó chăng?”

Thái tử lo âu bước

Nhớ chết như nước sôi

Giống như sư tử mạnh

Ở rừng giặp lửa đồng

Nghĩ muốn được lìa khỏi

Lửa già, bệnh, chết hừng

Thuận đạo niệm không quên

Tìm cách để thoát khỏi.

Trời hóa làm Phạm chí

Hình tiều tụy hiện ra

Mày râu dài, tóc rối

Mặc áo da nai thô

Tay cầm bình nước rửa

Lại cầm gậy dò đường.

Bồ-tát nhân đó hỏi:

“Ngài tu pháp thuật gì?”

Liền đáp lời Thái tử

“Xin nghe điều tôi nguyện

Không lo già, bệnh, chết

Nơi đó gọi là trời!

Nay ở đây gieo mầm

Sinh thiên: Hoa to lớn

Cầu an vui khoái lạc

Sinh cõi trời manh nha.”

Thái tử khen cho rằng:

“Người này thấy kế sáng

Bảo rằng trời khỏi hoạn

Cũng là điều ta thích

Tâm còn nghi một điều

Là thường hằng mãi chăng?

Nếu ắt thường an vui

Nên nguyện sinh cõi trời.”

Trời ở trên gọi lành

Khen Thái tử tâm tịnh

Trên trời tuy vui sướng

Nhưng chết sẽ bị đọa

Hưởng phước lành an vui

Nhưng không còn dài mãi

Phước hết liền bị đọa

Phải chịu khổ ba đường.

Mặt trời ngàn ánh sáng

Phước hết đọa tối tăm

Trăng tròn chiếu sáng rỡ

Trăng lặn không còn sáng

Phạm, Thích, vô số trời

Tuy thật ngôi trời vinh

Lại là vật đáng thương

Thân quỷ đói ăn xin.

Xưa vì Phật Bảo Đảnh

Thắp đèn suốt bảy ngày

Mới phát tâm cầu Phật

Lập nguyện rất vững chắc

Tức thời ma run rẩy

Giống như là cây chuối

Cũng làm cung điện chúng

Chấn động không được an

Được ba cõi tôn kính

Nay không nên bỏ quên.

Đối với vô số Phật

Tu biết bao nhọc nhằn

Xưa vì Thí An Phật

Xây tháp lớn bảy báu

Giống như núi Tu-di

Đứng sững trên mặt đất,

Dâng Định Quang bảy hoa

Thọ ký sẽ thành Phật,

Tung hoa vàng cúng Phật

Suốt đời nguyện Đại thừa.

Lại xây cất chùa miếu

Dâng hoa sen cúng Phật

Và vô số Phật khác

Bày các báu, hoa hương

Dùng hoa trời cúng dường

Vô số Phật Năng Nhân,

Lại cùng Phật Hiện Nghĩa

Trọn đời dâng hoa hương.

Ca ngợi Phật Phương Diện

Cho đến trong bảy ngày

Cúng dường Phật Vô Hiện

Trọn cả cuộc đời mình.

Lại cúng Phật Đảnh Vương

Y phục bằng bảy báu

Bố thí Phật Vô Lậu

Mong muốn làm Sa-môn.

Vào thời Phật Lý Quang

Vào đạo, giữ pháp tịnh,

Lại thời Phật Vô Hạn

Cạo tóc làm Sa-môn,

Đối mấy ngàn Đức Phật

Giữ siêng năng cung kính.

Có đời gặp hổ đói

Bố thí, cho vợ con

Bỏ mắt, thân, da, thịt

Tay, chân, lòng vẫn an

Như thế không kể xiết

Thí đầu có hàng ngàn

Khi đang bố thí đó

Ba ngàn cõi rung chuyển.

Khoảng thời gian nói thế

Hiện chết cõi trời đọa

Người sau buồn luyến tiếc

Xoay vần mến thương nhau,

Dưới hiện tám địa ngục

Đều có mười sáu ngục

Bỗng vang lên tiếng lớn:

“Khắp đời đều sẽ chết!”

Theo đó lần tiến lên…

Thích nữ tên là Nai

Thấy Thái tử như trời

Nói tiếng lớn như vầy:

“Là cha, chẳng lo lắng

Là mẹ rất an vui

Chồng được như người ấy

Vợ như được vô vi.”

Như mây sấm từ trời

Tiếng vào tai Thái tử

Mới nghe tiếng vô vi

Như mệt được nghỉ ngơi

Các căn đã đầy đủ

Như hiểu được trong lòng

Lấy chuỗi báu của mình

Xa ném vào cổ nàng.

Vì nghe vui vô vi

Không tà dục trong lòng.

Tâm vui hướng vô vi

Bỗng thấy hóa Sa-môn

Uy nghi giới vắng lặng

Cầm bát, mặc ca-sa

Thái tử bảo người hầu

Quay xe đến gặp nhau.

Thái tử hỏi Sa-môn

Liền lên tiếng tâu rằng:

“Sáu căn không các lậu

Lìa nhà, xa lìa nạn

Núi rừng sống nhàn nhã

Chỗ tịnh nghỉ qua đêm

Xin ăn tự nuôi sống

Ngài muốn học điều này.

Tôi, được gọi Sa-môn

Vì mong cầu giải thoát

Ý yêu, ghét dứt hết

Điều các căn, tâm tịnh

Xả tôi, ta không chấp

Bỏ tất cả các việc,

Ngồi xe cộ của mình

Tay cầm cung trí tuệ

Lập nhiều các phương tiện

Muốn trừ diệt ma binh.

Nguyện không lửa, không đất

Không nước, không gió mây

Không trời, trăng, các sao

Không hư vô, hết hoạn

Không già, chết, lo buồn

Cũng không buồn chia ly

Cam lộ dứt trừ hẳn

Tôi nguyện được chỗ này!”

Nói lời này vừa dứt

Trước Thái tử biến mất.

Thái tử bước khoan thai

Ánh sáng chói ngời đất

Trở lại vườn du ngoạn

Tâm vắng lặng an định

Ý suy Nghĩ bao điều

Phương tiện các việc thiện.

❧

Phẩm 10: DƯỚI BÓNG CÂY DIÊM-PHÙ-ĐỀ

Vào lúc ấy, Bồ-tát

Tâm buồn thảm trở về

Về đến vườn du ngoạn

Đức sáng như vua trời

Đứng đầu các Tiên thánh

Không bị nữ sắc mê.

Bấy giờ thấy nông phu

Đang ra công cày bừa

Xén chết bao trùng đất

Liền sinh tâm thương xót

Như thương yêu con đỏ

Bùi ngùi mà than dài.

Cách cây đó không xa

Kho tàng bỗng hiện ra

Một do-tuần vuông vức

Ánh bảy báu sáng lòa.

Tướng hầu vui hớn hở

Lấy vật báu, sách, vàng

Trên khắc tên vua xưa

Vật ấy, vua ấy làm

Thái tử xem chữ khắc

Biết vua Chuyển luân xưa

Tám muôn bốn ngàn đời

Xoay vần nhau truyền thừa.

Ngài nhìn đống bảy báu

Như nhìn thấy rắn độc

Ngoái nhìn dáng hoa sáng

Cúi mình lễ người xưa.

Lệ tuôn rèm mi biếc

Rơi đầy dáng mặt hoa

Đưa mắt lành nhìn khắp

Ngước nhìn trời bao la

Tiếng Phạm âm buồn bã

Bảo người đứng chung quanh:

“Những người họ Thích xưa

Kiêu mạn một đời hùng

Bỏ nước ngôi báu trời

Một mình đến phương nào?

Thân nhọc nhằn khắp nơi

Chứa nhóm nhiều vô số

Kho báu trong đất nước

Chữ xưa, không có chủ.”

Tâm Nghĩ đến vô thường

Đến dưới gốc Diêm-phù

Liền đưa tay vàng chói

Đặt lên đùi sắc vàng

Ngồi tư duy không động

Gồm ý chuyên nhất định

Quán sinh diệt hợp tan

Đợi chứng nhất định trụ

Như số cát các sông

Chư Phật ý bất cộng.

Sông chín não chảy đục

Nhờ ngọc mà lắng trong

Đối tất cả chúng sinh

Tâm Từ trong khoảnh khắc

Phước vô hạn vô lượng

Tâm Từ thương chúng sinh

Lại khởi tâm thương xót

Muốn an các khổ nàn

Xét kỹ thấy tất cả

Bình đẳng đạt Sơ thiền.

Bỏ các pháp ác dục

Liền được niềm hân hoan

Cho đến Thiền thứ tư

Được vô lượng thanh tịnh.

Khi ngày đã xế chiều

Cây cối bóng ngã dài

Chỉ bóng cây Diêm-phù

Như lọng che Thái tử

Như người biết ân dưỡng

Theo báo đáp không màng

Bóng chẳng lìa Thái tử

Như báo đáp không rời.

Vua họ Thích nghe vậy

Vội đến như sư tử

Thấy Thái tử dưới cây

Như mặt trời trong mây

Tình vui mừng hớn hở

Ngạc nhiên không kể xiết

Mắt lành nhìn rơi lệ

Lễ chân, tiếng buồn than

Dùng vô lượng ý kính

Như thế, giờ lại lễ

Nguyện đất nước có đức

Đừng sinh tâm bỏ đi

Khắp nơi mừng hớn hở

Giống như cầu phước trời

Mong chớ bỏ ngu mê

Mất phước rơi tối tăm.

Con là đức thế gian

Làm rạng rỡ người trước

Chỗ dựa của tất cả

Người hùng trong họ Thích,

Là thân mạng của ta

Các Thiên nữ cõi dục

Chúng sinh cõi Phạm thiên

Tự tại ban lệnh khắp

Đừng đoạt mạng chúng ta

Giống như vua địch mạnh.”

Vua yêu con bất giác

Buồn thảm trở về cung

Vua trở về không lâu

Thái tử liền xuất định

Nghe trên không có tiếng

Trời thứ nhất thưa rằng:

“Đạo Sư của trời, người

Xin nghe chúng tôi nói:

Xin Ngài hãy ra đời!

Từ vô số kiếp nay

Danh, sắc chia hai chi

Trùm khắp trong năm đường

Mầm gốc đến ba cõi

Rất lớn và vững chắc

Nay đem cày trí tuệ

Lật gốc cây sinh tử

Ái sâu: Ao, vực rộng

Loạn tưởng như cá lội

Mê che lấp kéo lôi

Sóng ganh giận cuồn cuộn.”

Trời thứ hai lại tâu:

“Với ý kính thanh tịnh

Thuyền nổi hãy nương tiến

Vượt bờ biển trần lao.”

Trời thứ ba tiếp lời:

“Gieo giống núi kiêu mạn

Hầm tà kiến sâu thẳm

Ganh giận không có bờ

Sông và hang bệnh, chết

Chênh vênh và khúc khuỷu

Dùng chày Kim cang tuệ

Đập tan các núi khổ.”

Nghe xong Ngài đứng dậy

Như núi vàng sáng rực

Bước hùng thật ung dung

Tiếng vang như sấm động

Mắt như lá sen xanh

Khuôn mặt như trăng đầy

Chán nhà ưa vô vi.

Ý chỉ muốn lìa dục

Như sư tử bị tên

Đau đớn trở về cung

Đến thẳng cung vương phụ.

Trước điện vua Bạch Tịnh

Quỳ chấp tay tự tâu:

“Xin nghe con trình tấu

Con muốn được xuất gia

Tu theo hạnh Thánh xưa!

Có hợp ắt có tan

Đâu ai còn mãi được”.

Vua nghe lời tâu lên

Lòng như trăng nước động

Nghẹn ngào không nói được

Hồi lâu mới nói rằng:

“Con chớ có ý này!

Ra đi chưa phải lúc

Tuổi trẻ sức sung mãn

Không nên ở núi rừng

Mà chính là lúc ta

Bỏ ngôi vào đạo pháp.

Con là người có đức

Xứng đáng ngồi trên ngai

Đất nước hy vọng con

Làm vua Thánh chuyển luân

Họ Thích vinh nhờ con

Con không nên thiền vị.”

Ngài dùng lời tha thiết

Mà đáp lời vua cha:

“Con xin cha bốn điều

Bảo đảm cho con được:

Khiến thân không tật bệnh,

Già không đoạt tuổi trẻ,

Chết là nạn cuộc đời

Khiến không cướp mạng sống,

Việc thành không hư hoại.

Bốn sự việc như thế

Nếu bảo đảm chắc chắn

Con ở không lo lắng

Không đi vào núi rừng

Thảnh thơi cai trị nước!”

Vua rằng: “Bốn việc này

Không thể bảo đảm được

Nhưng con phải ở ngôi

Không thì, không thuận lý.

Ở ngôi vẫn tu pháp

Đến được đạo vô vi

Mũ bảy báu đội đầu

Y phục quý sáng thân

Các vẻ đẹp tự nhiên

Như vua trời cõi Dục

Đều ngồi trên ngôi vua

Đều đến chỗ giải thoát.

Có vua tên Lực Thắng

Có vua tên Bất Mê

Có vua tên Thức Tri

Có vua tên Vũ Lực

Các ngài đều ở ngôi

Đều được giải thoát diệt.

Như thế nên ở lại

Được cả hai không mất

Được tự tại trong lòng

Và đối với đất nước

Không thể bị bỏ phế

Ắt sẽ mau thành tựu.

Ta nguyện đem ngự xa

Ngũ phục trao cho con

Tắm con, lọng báu che

Rồi ta vào núi rừng.”

Thái tử giữ khiêm kính

Mà đáp lời vua cha:

“Nếu không thể bảo đảm

Xin cha chớ cản ngăn

Dù nhà là vàng ròng

Lửa cháy cũng phải tránh

Kẻ trí không nên ngăn

Gặp kiếp tai tránh lửa.

Nên biết nhà vàng ròng

Ở chung với tự tại

Tuy ba lửa cháy nhanh

Mà sao không bỏ chạy?

Lại có ao tắm trong

Hoa sen nở đầy khắp

Có nhiều quả túc trùng

Không thể bỏ đi sao?

Tay cầm chiếc cung cũ

Dùng sức mạnh lợi ích

Bắn bằng tên bệnh khổ

Phát ra trọn không mất,

Rơi vào vòng túc đối

Diêm vương thường săn bắt

Ai ngu mà đứng chờ?

Có thể nhằm bắn ta!

Nếu có kẻ sợ không

Tìm phương tiện trốn chạy

Đến chỗ thấy hư không Sợ,

không biết nẻo về.

Như thế trong năm đường

Vô thường khắp tất cả

Muốn đến nơi Vô úy

Vậy chẳng nên cản ngăn.”

Đến đây vua họ Thích

Im lặng không đáp nữa

Tự thân dắt tay con

Dẫn dụ muốn rời khỏi

Liền ra lệnh các quan

Thêm kỹ nhạc giữ chân.

Lúc bấy giờ Thái tử

Vào cung tự nghỉ ngơi.

❧

Phẩm 11: XUẤT GIA

Vào lúc này Thái tử

Tâm sầu lo tiều tụy

Lại đến chỗ vua cha

Hết lòng xin xuất gia.

“Nếu cha thấy thương xót

Xin xem đời nhiễu động

Có hợp nào chẳng tan

Khó giữ được lâu dài,

Xin cha cho con đến

Chỗ núi rừng Tiên nhân

Ở đó tu khổ hạnh

Mở rộng đường giải thoát.

Không còn nguyện nào khác

Vượt lên trên nguyện này

Nếu xét thấy thương xót

Xin cha cho phép con.”

Bấy giờ vua Bạch Tịnh

Đưa tay màu cánh sen

Cầm lấy tay Thái tử

Giọng buồn gọi ngài đến

Lệ rơi nhìn chăm chăm

Hồi lâu rồi than dài

Sau đó mới thốt lên

Lời chua cay đau khổ:

“Xin con hãy buông bỏ

Chớ giữ mãi ý định

Nay con chưa nên vậy,

Núi rừng hãy chờ lúc

Tâm hãy hưởng vinh hoa.

Chưa từng trải cần khổ

Bị các dục cướp đoạt

Như xe không người lái

Nay chính là ta đó.

Núi rừng hãy chờ lúc

Nên đem ngôi vua báu

Đến lượt trao con rồi

Nước thơm con tắm rửa

Đem mũ báu tiến trao

Ta mừng không lo lắng

Vào núi rừng không lo

Mong con nhận quán đảnh

Tiến bước lên ngôi vua

Trao cho, ngắm nhìn con

Lòng ta thật hãnh diện.”

Từ ân ái sinh ra

Nước mắt chứa lâu ngày

Lệ tràn mi thấm ướt

Để lấp van người trước.

Thái tử nghe lệnh vua như thế

Dùng lời sâu sắc đáp vua rằng:

“Con xét biết lòng vua thương xót

Con cũng kính yêu quý trọng người

Nếu muốn chạy khỏi ngôi nhà cháy

Có người thân nào không cho ra

Vì thân ái nên đều bị đốt

Điều nào tốt đẹp? Nghĩ đi cha!

Nay con muốn tránh lửa vô thường

Kẻ trí không nên để bị thiêu

Chỉ mong muốn cho khỏi bị đốt

Xin cha cho con vào núi rừng.

Ai không muốn ở gần thân thuộc

Ở mãi bên nhau chẳng biệt ly

Cùng những người thân thương mến nhau

Thần chết không thắng thần chia lìa

Vậy xin Thích vương hãy tha thứ

Không phải là con không luyến thương

Mà do vô thường không tự tại

Cho nên ý quyết cầu Nê-hoàn.

Tất cả các người thân đời trước

Con có mặt, cha đều có mặt

Nay con có ích gì cho họ

Oan đối xưa như gió thoảng mây.”

Vua sắc rằng: “Chưa phải lúc đi

Nếu khi chết đến có thể tránh

Lửa tuy chưa rực, có chỗ cháy

Phải diệt sớm cho sau khỏi bi.”

“Vương vị người đem ủy thác trao

Kia không chỗ nhờ, không chỗ cầu

Như mang đá nặng lội qua sông

Vì vậy chẳng nên nhận ngôi vua.”

Vua nghe Thái tử nói

Lời lẽ rất thẳng ngay

Lời con không thể đáp

Không còn lý ngăn được

Liền ra lệnh các quan

Giữ Thái tử trong cung

Tăng thêm các kỹ nhạc

Chớ để ngài sầu thương.

Sau đó không lâu

Ngày đã về chiều

Thái tử vào cung

Như trăng vào mây

Ngồi xem kỹ nhạc

Như voi bị giam

Nhàm chán kỹ nhạc

Khước từ không xem

Trong lòng phiền muộn

Bèn bỏ đi nghỉ.

Tỉnh giấc thức dậy

Thấy thể nữ ngủ

Chuỗi ngọc vung vãi

Bỏ rơi nhạc khí

Áo quần xốc xếch

Bao điều bày phơi

Nước miếng chảy ra

Cổ ngực dơ bẩn

Sấp ngửa, há miệng

Trông thật khó coi.

Hoặc có thể nữ

Ôm nhạc khí ngủ

Hoặc gối đầu nhau

Hoặc riêng cúi mình,

Hoặc có thể nữ

Đứng thẳng mà ngủ

Kẹp rơi tóc xõa

Giống như đuôi công

Hoặc có thể nữ

Ngửa mặt mà ngủ

Giống như vị quan

Ngước nhìn các sao.

Thấy như vậy rồi

Thái tử không vui

Nhìn kỹ thể nữ

Rồi tự suy Nghĩ

Bùi ngùi thở than

Rúng động trong lòng

Trong cung mà tưởng

Như gò mộ hoang.

Các cô gái đẹp

Tư dung mỹ miều

Thái tử lo sợ

Như voi gặp lửa.

Dáng đẹp thể nữ

Bị giặc ngủ trộm

Quên mất ý tứ

Nhạc khí lẫn lộn.

Tánh người nữ yếu

Thường hay mắc cỡ

Bị con voi ngủ

Chà đạp dày vò

Như cây hoa đẹp

Cành lá sum suê

Chợt gặp voi đói

Nhổ dập nát tan.

Sinh tử nguy hại

Xem thường phá khuấy

Hiểm nguy dối trá

Không bạn thân cũ.

Họ hiện còn sống

Hình thể như vậy

Hoặc với thân ấy

Không biết thẹn thùng

Bỗng té xuống đất

Vẻ đẹp mất tan

Cái nạn ngủ nghỉ

Mắt kia ngang tàng

Khi đang ngủ nghỉ

Hình thể khó coi

Nếu phải chết đi

Thân giống cái gì?

Chính thân thể đó

Chính các căn này

Bị lọng ngủ che

Đến nổi đổi thay

Như mất cơ quan

Không thể tìm lại,

Thất thế thì nằm

Như đống đất cỏ

Từ lâu xa nay Si

lực rất mạnh

Phủ che tai mắt

Khiến cho điếc, đui.

Thân thể dơ bẩn

Hiển bày thấy được

Che lớp da mỏng

Không thể hay biết.

Tất cả thế gian

Gặp đầy khốn ách

Không nơi nương cậy

Như bánh xe quay

Duyên cấu trần lao

Bị chìm đắm mãi,

Như con voi lớn

Chìm xuống vực sâu

Ta nay không thể

Liên lụy vào đó

Mành lưới trần lao

Tự đem buộc vây

Cho nên ghét chúng

Dục dơ năm ái

Bỏ nơi hỗn tạp

Riêng vào núi vắng.

Vì gốc lành xưa

Thôi thúc tỉnh giấc

Thái tử quyết tâm

Muốn ra sinh tử:

Giờ Ta xuất gia

Nay đã đến rồi

Chẳng nên ở lâu

Sinh tử đáng sợ

Cho nên hôm nay

Phải vào núi rừng.

Dù biết sinh tử

Khi cháy lửa bừng

Ta tự quán sát

Có thể kham nhận

Bốn đại chưa rã

Phải sớm trốn đi.

Các trời, người biết

Tâm Thái tử tịnh

Khi đó Tịnh cư

Liền xuống nhân gian

Làm các thị vệ

Ngủ say mê man

Tức thời mở hết

Các cửa cung thành.

Mỗi khi mở cửa

Như lúc bình thường

Tiếng mở vang vọng

Cách một do-diên

Trời mở các cửa

Vắng lặng không tiếng.

Trời khuyên Thái tử

Các thứ công đức

Các trời hớn hở

Tâm rất vui mừng

Vì Thái tử hiện

Các thứ điềm lành.

Trời tung hoa thơm

Liên tục không ngừng

Trổi nhạc, ca vịnh

Vang lừng hư không.

Thấy điềm tốt lành

Các trời khuyên giúp

Tâm rất vui mừng

Nhân đó Nghĩ rằng:

Người yêu dòng họ

Không thể lìa bỏ

Trâu mao quý đuôi

Bị lửa thiêu đốt.

Ngài liền ngồi dậy

Ý đã quyết định

Đối thể nữ đẹp

Cung báu, ao tắm

Giống như nhạn chúa

Bỏ ao hoa sen,

Thái tử cũng vậy

Không hề đắm luyến.

Lần này cuối cùng

Ta cùng nữ nhân

Lần này cuối cùng

Ta ngủ lại cung.

Hư không có thể

Phá làm trăm phần

Ta không hề đắm

Ái dục cõi trần.

Liền ra khỏi cung

Như sư tử chúa

Xé tan lưới chắc

Một mình riêng bước

Ngài xé lưới chắc

Cũng giống như vậy.

Ngài liền tìm cách

Gọi Xa-nặc ra

Dùng lời dịu ngọt

Bảo Xa-nặc rằng:

“Mau dẫn ngựa giỏi,

Kiền-trắc lại đây!”

Các trời mê hoặc

Tâm ý Xa-nặc

Nên chọn ngựa trắng

Như ngựa đầu đàn

Yên cương giá ngự

Chuẩn bị trang nghiêm

Giống như hạc trắng

Lẫn trong mây chớp.

Bấy giờ Thái tử

Tay xoa đầu ngựa

Dùng lời êm dịu

Nói với ngựa rằng:

“Ta có nguyện lớn

Nhờ vả đến người.

Đã sống cùng nhau

Như bạn hiền thiện

Chắc thích điều lành

Khiến ta chẳng ngại.

Muốn xông vào trận

Vượt đến bờ kia

Đây là lần cuối

Phụng sự cho ta,

Đêm nay nhờ ngươi

Mang nặng lần cuối

Sau này ta chẳng

Nhọc nhằn đến ngươi

Ta đây lần cuối

Nhờ ngươi đưa thôi.”

Thái tử nói rồi

Liền lên lưng ngựa

Như trời mới mọc

Ở trên sườn núi

Ngài trên ngựa trắng

Uy đức vòi vọi

Như trăng mùa thu

Nương mây trắng bay.

Bốn thứ quỷ thần

Muốn cho chóng mau

Tiếp nâng chân ngựa

Khiến rất khéo léo

Bốn vua tự cúi

Đi trước dẫn đường

Các trời tiếp bước

Sáng như ban ngày. Trời,

Rồng, Quỷ, Thần

Và các Tiên thánh

Đồng thanh khen rằng:

“Hạnh nguyện vô ngại

Sở dĩ xả bỏ

Thiên hạ bốn phương

Cung báu, thân thuộc

Để nguyện chóng thành.”

Thái tử liền ra

Bên ngoài cung thành

Chấn động rỡ ràng

Vui tuyên nói rằng:

“Tu-di núi chúa

Còn có thể tan

Miệng có thể thổi

Làm cho sụp đổ

Nếu ta không thể

Chứng thành Phật đạo

Quyết không về lại

Thành nhuốm máu tanh.”

Như luồng gió mạnh

Thổi đùa mây nổi

Chỉ trong giây lát

Ra khỏi cõi Thích,

Một thoáng Nghĩ ngợi

Tức thời đến nơi

Như mặt trời chếch

Núi Nhạc, non Tây

Ngài liền xuống ngựa

Vào trong núi rừng

Lòng đầy mừng vui

Việc lớn đã làm.

❧

Phẩm 12: XA-NẶC

Bồ-tát lòng Từ khắp

Rèm mi màu xanh biếc

Vừa rơi lệ vừa nói

Hết lòng với Xa-nặc

“Bỏ bao vàng, chuỗi ngọc

Rút kiếm như rắn vung

Tự cắt tóc trên đầu

Trời kính mang tóc đi.

Cỡi anh lạc báu trao Xa-nặc”

Ý kính quỳ xa và bảo rằng:

“Đem bảo châu này dâng chúa thượng

Lòng thành khải tấu chớ lo lắng

Có tâm sợ chết thật khổ lắm

Mới làm Vương phụ mất chỗ nhờ

Chưa về dưới gối đền ân dưỡng

Đã khiến Mẹ hiền sinh cõi trời.

Chưa tròn cha con

Trả ân nuôi dưỡng

Sợ chết đau khổ

Vào non diệt ý

Biết sinh tử ác

Rất nhiều sự việc.

Tính ta vốn điều

Buộc lòng trái lệnh

Như cha từ ái

Mà thương xót ta

Ta cũng từ kính

Tôn trọng cha già.

Nay ngươi, Xa-nặc

Nên hiểu Nghĩa này

Sao còn phiền lụy,

Giải bày rộng rãi

Thong thả dồi dào

Những lúc vui sướng

Bạn lành, họ hàng

Rất là dễ được,

Gặp khi hoạn nạn

Bạn lành khó gặp

Hay đem điều lành

Giúp người gian nan,

Hoặc có tôi tớ

Chẳng mong ân ái

Khổ nhọc phục dịch

Không thể kham chịu.

Như ngươi Xa-nặc

Có thể chịu ân

Hoạn nạn có khanh

Cũng khó gặp được.

Phàm người ở đời

Trong lúc vui sướng

Xa lánh người ngoài

Về đấy làm bạn,

Người gặp khốn đốn

Trong lúc khổ nàn

Cốt nhục sâu dày

Cũng chẳng ngó ngàng.

Ta xét trước đây

Dòng họ Thích này

Tiếng vang bốn cõi

Phong tục nhà riêng

Những người trước ta

Vào núi rừng tu

Các Thích tử cũng

Không nên cười ta.

Đem tài bố thí

Rất nhiều người làm

Không ai có thể

Pháp lành thí khắp,

Hay đem pháp lành

Thí, cho rộng rãi

Trong vô số kiếp

Thật khó gặp gỡ.

Như khanh, Xa-nặc

Nay trở về nhà

Tâu với vua cha

Quyết đoán của ta:

Người đời nhờ biết

Dứt bỏ ái đắm

Ái đắm đã dứt

Thì không còn lo.

Ta thấy khắp đời

Đều chìm đắm cả

Khổ não lo lắng

Vực sâu, biển khơi,

Sở dĩ bỏ nhà

Muốn dứt già, bệnh

Chẳng nên não nhau

Thêm nhiều lo khổ.

Người sống trên đất

Thường theo đuổi người

Khổ già, bệnh, chết

Rất là tệ hại,

Ai mở tâm được

Tin chẳng lo sợ

Vung dao ác tặc

Đuổi người chạy đi.

Nếu chẳng tự khuyên

Mở ý xa lìa

Gia đình thân tộc

Ân ái đắm nhiễm

Ắt sẽ gặp phải

Hoạn nạn chia ly

Chết không hề lựa

Sang hèn, hiền ngu.

Bà con ân ái hợp

Ắt sẽ phải chia lìa

Sau chẳng sớm cầu độ?

Không còn chết chia lìa

Nếu vua mang ý này:

Con chưa đến lúc tu

Làm lành đâu đợi lúc

Mạng như đuốc gặp gió.

Cạn tình với vua cha

Xa quỳ, chắp tay tâu:

“Thế gian gặp khổ lớn

Không người Nghĩ thoát khổ

Con đã thoát già, bệnh

Đạt được sự vui nhất

Đế Thích hưởng năm dục

Không bằng con thọ vui.

Sở dĩ lìa thân tộc

Mong sau được lợi lớn

Muốn khiến mọi chúng sinh

Diệt hẳn ghét, lìa yêu.

Khanh biết ta vốn hiền

Vua cha yêu ta lắm

Xa-nặc hãy tìm cách

Can vua, giải lo buồn.”

Xa-nặc nghe lời dạy

Ngạc nhiên, lòng buồn bã

Sợ hãi run bần bật

Tim như bị tên độc

Mưa lệ rơi lả chả

Quỳ thẳng, khóc than nói:

“Vì sao dòng Chuyển luân

Nay tiêu hết bởi Ngài

Miệng Ngài thường hay nói:

Cho đi, cho nữa đi!

Nay lại đi ăn xin

Sao chẳng thẹn với đời?

Ngài tính nhu, thân đẹp

Nay lại ăn mặc xấu

Vốn như hoa sen nở

Nay lại tướng lửa thui

Giờ Ngài hãy mau bỏ

Tâm kỳ lạ đó thôi!

Rắn độc vào ở nhà

Phải tìm đuổi nó ra!

Nay không xét ý vua

Chẳng Nghĩ lòng vua buồn

Chẳng lo vua phiền não

Như ngày mất ánh dương,

Chẳng Nghĩ sẽ có việc

Con đức hạnh dịu dàng

Mong đúng thời mưa thấm

Lại đổ lửa dòng Thích.

Cha hiền từ như thế

Đem lòng tốt nuôi Ngài

Bỗng rời bỏ vua cha

Như khinh thường, mất thiện.

Dì nuôi dưỡng như mẹ

Quan hệ như thân sinh

Xin Ngài chớ bỏ quên

Như tâm kẻ phản phúc.

Các thân tộc như thế

Và anh em, xóm làng

Xin chớ bỏ hội ấy

Như kẻ tiếc tài sản.

Ngài giã biệt thành rồi

Người trong nước buồn lo

Như rồng gặp chim vàng

Cả nước động như thế.

Khi Ngài sinh khắp nước

Tốt lành như cõi trời

Nay Ngài bỏ vào núi

Đau khổ như đọa ngục.

Trước ban đức cho nước

Như ngày đông trời ấm

Sau ban lửa lo buồn

Như lửa hạ lan ra.

Ôi! Khổ thay! Vô đức

Xét là trời làm mê

Đem ngựa lại cho Ngài

Khiến cả nước buồn lo;

Đem nước mắt cho dân

Lòng lo, miệng khẩn cầu

Từ vua đến trai gái

Mây lo sầu che phủ.

Tiên sư dạy lễ nghi

Phải thương khắp chúng sinh

Buồn cha mẹ, nòi giống

Mình giữ đạo gì đây?

Voi ngựa cúng cả ngàn

Nếu thương xót chúng sinh

Ví như lường hai đức

Phước lành nặng muôn ức.

Nay vua cầu con quý

Thân già nặng lo buồn

Làm liều không suy Nghĩ

Như voi hoang mất con,

Khóc thương mắt mờ đỏ

Mất ngủ đổi dung nhan

Nay vua buồn than thở

Như chim núi mất con:

“Ta còn sống làm gì

Mất đi con thần đức

Do con, bị phiền não.”

Vua sẽ nói như vậy.

Mặt vua đầy u thảm

Nay sao nỡ trái đường

Khi ngủ nghỉ tại cung

Trướng báu nệm êm dịu

Bao gối quý thêu đẹp

Năm âm dỗ giấc nồng

Nay gối tay, trải cỏ

Chim hót ngủ sao yên?

Nếu người nghe hỏi thế

Dù tâm bằng kim cang

Lòng họ cũng phải xé

Huống bà con, người quen.”

“Ngươi chớ bỏ chí ta

Ngươi hầu ta lao nhọc

Về đi! Ngựa Kiền-trắc!

Ta ở lại núi rừng.”

Ngựa nghe Thái tử nói

Mắt rơi lệ như mưa

Quỳ xuống đất hí thảm

Lưỡi liếm chân thiết tha.

Dùng tay, tướng trăm phước

Thái tử xoa đầu ngựa

Giống như hiểu bạn tốt Rằng:

“Biết ngươi siêng mà!”

Xa-nặc tâu Thái tử:

“Đã quyết ý bỏ nước

Chớ bắt tôi trở lại

Xa Ngài sống làm gì,

Nhớ Ngài tâm nóng bức

Lòng nào trở về nhà?

Bỏ Ngài chốn hoang vắng

Làm sao tự vui riêng?”

“Ngươi hãy dẫn ngựa về

Có thể còn gặp Ta

Việc thành sẽ về nước

Không thành, nguyện chết khô.”

Xa-nặc khóc trở về

Dắt ngựa theo ven đường

Ngoảnh nhìn không biết chán

Dẫm đất cứng trở về.

Ngài bỏ nhà xuất gia

Nguyện đến chỗ bất động

Muốn tất cả chúng sinh

Đều kịp về nơi đó.

❧

Phẩm 13: VUA BÌNH-SA THƯA HỎI

Bấy giờ Xa-nặc

Dẫn ngựa đi rồi

Tâm ngài vắng lặng

Bước đi khoan thai

Như Sư tử chúa

Xé tan các lưới

Chuyên tâm một hướng

Vui sống núi rừng.

Thân hình vòi vọi

Mắt sáng nhìn khắp

Vào trong rừng cây

Như trời vào mây

Tuy bước một mình

Đức như đại chúng

Trong mang đầy lành

Phước hiện ra ngoài.

Vừa đi vừa tự Nghĩ:

Không nên mặc lụa là.

Bỗng thấy Đế Thích hóa

Thợ săn mặc ca-sa.

Thái tử nhân đó nói:

“Ngươi chớ mặc đồ này

Áo lụa vàng ta đổi

Lấy ca-sa của ngươi.”

Thợ săn liền cởi trao

Chân ca-sa mộc lan

Đổi xong, hiện Đế Thích

Bỗng nhiên bay lên trời.

Thái tử mặc ca-sa

Thân hình tươi sáng ra

Như trăng thu tròn sáng

Mây tía vây chung quanh.

Rừng rậm có Phạm chí

Ở ẩn học Thần tiên

Thấy Thái tử đi đến

Trong lòng đều ngạc nhiên,

Ngắm nhìn kỹ Thái tử

Không thể vẽ lại Ngài

Hoài nghi một hồi lâu

Tụ lại cùng bàn tán

“Phải chăng là Bắc đẩu

Thứ tám, ngoài bảy sao”

Hoặc nói: “Ngủ trên ngựa

Xuống đi xem thế gian.”

Hoặc nói: “Nhìn thân Ngài

Nhất định là đức thần

Hoặc là vua mặt trời

Hoặc vua mặt trăng xuống.”

Trong số đó có một

Phạm chí thông đạt nói:

“Chắc không phải trời Phạm

Tự xuống đến rừng này.

Do Phạm chí chúng ta

Giữ hành thuần thục nên

Muốn nguyện cầu ta thỏa

Nên đi đến rừng này.”

Đã bàn luận như thế

Đồng thanh bảo nhau xong

Thân nặng nề Phạm chí

Bỗng nhiên liền nhẹ tênh.

Bồ-tát hỏi Phạm chí:

Họ tu đạo thuật gì?

Nên học hay không nên?

Có một Phạm chí đáp:

“Hay thay! Ngài đức mầu

Ý quyết rất sâu xa

Sức trai tráng trẻ đẹp

Biết sinh tử dục nhơ

Xin phải xem xét kỹ

Đạo Nê-hoàn sinh Thiên

Người ưa thích diệt độ

Đó đáng gọi là người.

Nếu lòng đã quyết định

Bậc ưa thích vô vi

Hãy mau mau đi đến

Chốn rừng núi thanh tịnh

Ở đó có vị tiên

Tên là Vô Bất Đạt

Ông được mắt nhìn kỹ

Quán thấy gốc Nê-hoàn.

Như nay ta quán sát

Xét kỹ ý của Ngài

Điều ông ấy tu học

Phải chăng hợp ý Ngài?

Mặt như vầng trăng tròn

Lưỡi như cánh hoa sen,

Chắc chắn sẽ uống hết

Biển trí tuệ sâu xa.”

Nhìn Bồ-tát cất bước

Như vua trăng xuống trần

Bấy giờ các Phạm chí

Đều khen: “Chưa từng có!”

Tâm đều sinh hớn hở

Như biển sâu dậy sóng

Trong lòng vui hớn hở

Như đêm tối, trăng soi.

Thái tử thấy bọn họ

Sở học nhiều vô ngần

Bộc lộ các thân hình

Lòng thương xót mới than:

“Sao ác thật quá lắm

Bị ngu si mê hoặc

Thế gian đáng thương xót

Mê lầm buộc vào khổ.”

Tâm Nghĩ không tôi, ta

Giống như voi đầu đàn

Bỗng nhiên thấy sợ hãi.

Ra khỏi rừng lửa hừng

Ánh sáng màu vàng chói

Chiếu ngời mé cây rừng

Như mặt trời mùa thu

Lướt đi trên mây xanh.

Nhìn sông Hằng cuồn cuộn

Chảy về biển mênh mông

Dùng bầy ngỗng trời trắng

Làm chuỗi ngọc trắng trong.

Dùng thế sóng nhồi lớn

Làm vòng xuyến ngọc báu

Đến bên cạnh sông Hằng

Giống như vua thần biển

Dùng trăm phước đức tướng

Trang nghiêm khắp thân Ngài.

Vào ở trong sông Hằng

Các dòng đều lắng trong

Tất cả thần dưới sông

Theo xuống nghinh tiếp Ngài.

Trải qua trong chốc lát

Như bầy nhạn đầu đàn

Khi qua khỏi sông Hằng

Biết nên đi đúng thời

Bỏ đi ý cống cao

Vào cung vua khất thực,

Mặc y phục Sa-môn

Ca-sa màu mộc lan

Giữ các căn vắng lặng

Bước đi đúng oai nghi.

Thấy thể tướng Thái tử

Công đức cao vời vợi

Y vắng lặng đang mặc

Màu hợp hạnh sạch trong,

Nhân dân đều ngạc nhiên

Trổi lên niềm vui mừng

Ngắm kỹ thân Bồ-tát

Đôi mắt nhìn không rời

Nhóm lại xem Bồ-tát

Tâm họ không nhàm chán.

Công đức đời trước đủ

Các tướng đều cụ túc

Giống như hoa sen mầu

Đủ màu ngàn loại bông

Mọi người đều thưởng ngoạn

Như ong nhóm hoa sen

Chỗ đã do đích đến.

Mọi người đều đi theo

Như các căn của người

Theo tâm chạy xoay vòng,

Nhân đó truyền gọi nhau

Khen ngợi công đức Ngài

Lời rằng: Xem người ấy

Của báu trong loài người.

Ngắm kỹ đôi mắt Ngài

Vẻ mặt đẹp tuyệt vời

Ví như đống vàng báu

Trong đó có báu xanh.

Được ánh sáng bao quanh

Tướng đức gom nhóm thành

Dung mạo rất hòa hợp

Tướng tốt đều đầy đủ

Như thu hút mọi người

Mọi mắt hướng theo Ngài

Chăm chăm nhìn ngắm mãi

Mà không thấy thỏa mãn,

Giống như gặp bão tuyết

Lạnh cóng như cắt da

Mọi người tranh tới trước

Như được sưởi lửa ấm.

Các cô gái quý tộc

Đều vội ra khỏi nhà

Như trong đám mây nổi

Rực rỡ phát ánh chớp

Thí như cây Vô ưu

Cành hoa lá sum suê

Bị gió thổi oằn xuống

Cúi lễ Đức Thích-ca.

Đứa bé trên tay mẹ

Miệng liền rời vú mẹ

Mãi mê nhìn Bồ-tát

Quên cả việc đòi bú.

Người dân trong toàn thành

Đều tranh nhau khen ngợi,

Đều nói rằng đẹp quá

Tốt quá, xinh xắn quá.

Khi ấy có người nói

Lại có người vội nói

Như ăn bánh ngào mật

Người ngon, kẻ không ngon

Nhưng hình tướng Thái tử

Nếu khen riêng một việc

Một lời không nói đủ.

Các đức khéo chứa nhóm

Xét kỹ các biểu hiện

Các lành đều hiển lộ

Dùng trang điểm thân thể

Người sướng mắt, thỏa lòng.

Các hoa làm đẹp Ngài

Thơm dịu cảm tâm người

Giống như tiết dương xuân

Rực rỡ và sáng ngời.

Hạnh quả thời xa xưa

Mà sao không lòng Từ!

Dáng vẻ trời đầy đủ

Không làm vua mặt đất

Tài năng ai cũng rõ

Mà đi xin người khác.

Ai bố thí người đó?

Tính ra không thể bàn.

Bấy giờ vua nước ấy

Hiệu là vua Bình-sa

Ở trên cao quan sát

Xa thấy Thái tử đi

Ngài liền hỏi các quan:

“Người đi kia là ai?”

Dung mạo rất tươi sáng

Mà mặc y màu xấu.”

Quan theo hầu liền tâu

Nói rõ dòng họ người

Vua truyền quan hầu cận:

“Xem đi về nơi nào?”

Ăn xong, ở ngoài thành

Lên núi Bàn tháp cao

Ánh sáng chiếu rực rỡ

Như mặt trời lên non.

Bấy giờ vua Bình-sa

Cùng tùy tùng theo lên

Vua đến núi Bàn tháp

Phục sức, hình dung đẹp

Người hầu cầm lọng quý

Bước sư tử khoan thai,

Vua bèn xuống xe báu

Bước từng bước lên núi

Thấy Ngài ngồi một mình

Các căn đều vắng lặng

Ví như vầng trăng tròn

Vằng vặc giữa vầng mây

Như sắc tượng các pháp

Bỗng nhiên hóa hiện ra,

Ý rất đổi kinh ngạc

Bèn bảo các quan rằng:

“Người có hình mạo đó

Dáng dấp rất dễ thương”

Nay đây phải giữ gìn

Trở thành đức lành lớn.

Nay xem các lành đó

Mềm mại mà dịu dàng

Nhìn qua tướng tốt ấy

Chỉ Phật mới có thôi!”

Dứt bỏ tâm kiêu mạn

Khiêm cung làm lễ Ngài

Nhà vua nhân lúc đó

Bèn hỏi han Bồ-tát

Vua với ý thanh tịnh

Ngồi lên tảng đá xanh

Liền thưa hỏi Bồ-tát

Nhân đó nói kệ rằng:

“Tổ tiên của Thái tử

Xuất từ vua mặt trời

Đang lúc tuổi trai trẻ

Hình dung chiếu sáng ngời

Chẳng rõ duyên cớ gì

Mà khởi phát ý này:

Khất thực để tự cứu

Chẳng chịu ngồi ngôi vua.

Dáng đẹp rất rực rỡ

Đã chứa lành nhiều rồi

Giống như cây Diêm-phù

Hoa lá đẹp sum suê

Mặc áo ca-sa này

Giống như dùng cỏ bọc

Như hoa cây sợ tuyết

Không dám phô vẻ đẹp.

Thái tử nên phục sức

Các vật báu cõi trời

Nay y màu xấu này

Lạ thường chẳng xứng đâu!

Nếu có vật thanh khiết

Có chút dơ bám vào

Thì hiện ra lồ lộ

Không cách gì bôi bỏ.

Cánh tay dài rất đẹp

Giống như cột vàng tía

Nên trang sức bảy báu

Nên cầm chiếc cung đẹp

Có đôi tay như thế

Chỉ dùng để bố thí

Chẳng nên dùng tay ấy

Theo người để xin ăn.

Nếu Ngài giữ khiêm kính

Chẳng nhận ngôi vua cha

Nay ta rất yêu kính

Mời Ngài đến nước hèn

Hưởng của nước Ma-kiệt

Có tất cả vinh hoa

Nếu muốn khắp đất đai

Kẻ hèn sẽ đỡ đần.

Như đức tướng của Ngài

Nhận cõi trời xứng hơn

Chỉ dùng tay nắm giữ

Cõi trời đâu nhọc gì?

Như nay trời Đế Thích

Còn ra làm tôi người

Huống chi trên đất này

Như các vua chúng ta.

Ta không chán pháp lành

Cũng không lo giữ Nghĩa

Chưa phải lúc bỏ nhà

Lòng ta có ngờ này:

Như mới đầu trai trẻ

Qua rồi chí yếu kém

Đã điều phục các căn

Như dàm ngựa dễ vần

Tu tuệ, tự giữ giới

Mặt mũi các hạnh lành

Phát hiện hạnh đời trước

Kịp gặp gốc thiện xưa,

Qua thời gian lớn khôn

Đó là Pháp đáng kính

Tuổi cao ý đã điều

Không đuổi theo các dục

Vì vậy nên không thể

Làm khổ cực thân thể.

Nay đã được phước lành

Nên thuận lý an hưởng

Sáu căn nên hưởng dục

Như nước đầy phải thoát,

Sau đó mới đi tìm

Pháp giải thoát cam lộ.

Dung mạo Ngài sáng ngời

Vượt qua ánh mặt trời

Đức Ngài đã vượt khỏi

Người đời và các trời

Từ xưa chưa từng nghe

Và cũng chưa từng thấy.

Hình mạo Ngài như vậy

Người xem đều ngạc nhiên

Như nay thấy phong cách,

Hành động của Thái tử

Lại xét ý chí Ngài

Mạnh mẽ và vững chắc

Giống như đáy vực sâu

Bầy cá lội dưới ấy

Ở trên tuy không hiện

Xem xao động biết ngay.

Nay thấy các khuôn phép

Tiềm ẩn trong thân này

Quyết định soi sáng rỡ

Chỉ bày ngôi Thánh vương.

Sự nhiệm mầu như thế

Người phước mỏng không có

Danh hiệu thật tốt đẹp

Không về, không là con.

Dù khiến tâm nghi ngại

Trở về thẹn tông môn

Đã mặc áo Sa-môn

Vì sao lại bỏ đi?

Các đời vua trước kia

Đến các vua sau này

Tuổi trẻ chuộng ngôi vị

Đến già đều bỏ nhà”

Bình-sa nói việc đó.

Dẫn nhiều việc so sánh

Chua cay lại không thiếu

Thân khiêm, lời kính bày

Xem ra ý Bồ-tát

Như núi Thái không lay

Giữ lành nhìn lặng lẽ

Tịnh tâm nghe đáp lời.